Kiểm tra sức chịu đựng của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Đề tài nghiên cứu hướng đến việc kiểm tra sức chịu đựng của các NHTM ở Việt Nam, điều này nhằm mục đích: Kiểm tra xem những ngân hàng nào không thể vượt qua được bài kiểm tra sức chịu [r]

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN 6 LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNGError! Bookmark not

defined

1.1 Tổng quan về FSAP và Kiểm tra sức chịu đựng (Stress Testing) Error!

Bookmark not defined

1.1.1 Giới thiệu về chương trình Đánh giá khu vực tài chính (FSAP) Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Chương trình FSAP ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.1.3 Kiểm tra sức chịu đựng và yêu cầu của BaselError! Bookmark not defined

1.1.4 Định nghĩa về kiểm tra sức chịu đựng trong lĩnh vực tài chính Error! Bookmark not defined.

1.1.5 Vai trò của kiểm tra sức chịu đựng trong quản trị rủi roError! Bookmark not defined.

1.2 Phân loại các phương pháp kiểm tra sức chịu đựngError! Bookmark not defined

1.2.1 Phân loại theo kết quả tác động Error! Bookmark not defined

1.2.2 Phân loại theo mục tiêu Error! Bookmark not defined

1.2.3 Phân loại theo quy mô Error! Bookmark not defined

1.2.4 Phân loại theo cách tiếp cận Error! Bookmark not defined

1.2.5 Phân loại theo số lượng nhân tố rủi ro Error! Bookmark not defined 1.3 Các bước tiến hành kiểm tra sức chịu đựng Error! Bookmark not defined.

1.3.1 Bước 1: Xác định mục tiêu của bài kiểm tra sức chịu đựngError! Bookmark not defined.

1.3.2 Bước 2: Xác định các tổ chức tài chính sẽ tham gia kiểm traError! Bookmark not defined.

1.3.3 Bước 3: Xác định các nhân tố rủi ro chínhError! Bookmark not defined

1.3.4 Bước 4: Xác định cú sốc và xây dựng kịch bản cho bài kiểm tra Error! Bookmark not defined.

1.3.5 Bước 5: Tính toán tác động của các cú sốc, kịch bản đối với các

ngân hàng Error! Bookmark not defined

1.3.6 Bước 6: Diễn giải và ứng dụng kết quả Error! Bookmark not defined 1.5 Hạn chế của kiểm tra sức chịu đựng Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.

2.1 Nguồn dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệuError! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp phân tích dữ liệu Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Mô hình kinh tế lượng Error! Bookmark not defined

2.2.2 Công cụ phân tích dữ liệu Error! Bookmark not defined 2.3 Mô hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

2.4 Thiết kế nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

2.5 Xây dựng các mô hình dự báo kinh tế vĩ mô Error! Bookmark not defined.

2.5.1 Mô hình VAR Error! Bookmark not defined

2.5.2 Mô hình hàm xu thế thời gian Error! Bookmark not defined

2.5.3 Mô hình hàm xu thế mùa vụ Holt-WintersError! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

3.1 Bước 1: Xác định mục tiêu của bài kiểm tra sức chịu đựngError! Bookmark not defined

3.2 Bước 2: Xác định các ngân hàng tham gia vào bài kiểm tra.Error! Bookmark

not defined

3.3 Bước 3: Các nhân tố rủi ro được xét đến trong bài kiểm traError! Bookmark

not defined

3.3.1 Rủi ro lãi suất Error! Bookmark not defined

3.3.2 Rủi ro tỷ giá Error! Bookmark not defined

3.3.3 Rủi ro giá cổ phiếu Error! Bookmark not defined

3.3.4 Rủi ro tín dụng Error! Bookmark not defined 3.4 Bước 4: Xây dựng kịch bản Error! Bookmark not defined.

3.4.1 Xây dựng kịch bản cơ sở Error! Bookmark not defined

3.4.2 Xây dựng kịch bản suy thoái 1 Error! Bookmark not defined

3.4.3 Xây dựng kịch bản suy thoái 2 Error! Bookmark not defined 3.5 Bước 4: Tính toán tác động của các cú sốc đối với các ngân hàng Error!

Bookmark not defined

3.5.1 Công cụ Excel sử dụng trong tính toán Error! Bookmark not defined

3.5.2 Tác động của từng nhân tố rủi ro Error! Bookmark not defined 3.6 Bước 5: Kết quả bài kiểm tra Error! Bookmark not defined.

3.6.1 Kết quả với kịch bản cơ sở Error! Bookmark not defined

3.6.2 Kết quả với kịch bản suy thoái 1 Error! Bookmark not defined

3.6.3 Kết quả với kịch bản suy thoái 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 4: Error! Bookmark not defined.KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO SỨC CHỊU ĐỰNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 4.1 Định hướng hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt NamError! Bookmark

not defined

4.2 Giải pháp nhằm cải thiện sức khỏe của các ngân hàng thương mại Việt Nam Error!

Bookmark not defined

4.2.1 Tăng cường hoạt động giám sát và quản trị nội bộ ngân hàng Error! Bookmark not defined.

4.2.2 Nâng cao chất lượng đội ngũ nguồn nhân lựcError! Bookmark not defined

4.2.3 Tăng cường cơ sở hạ tầng công nghệ Error! Bookmark not defined

4.3 Kiến nghị đối với các cơ quan trong việc điều hành, quản lý và giám sát hệ thống ngân hàng Việt Nam Error! Bookmark not defined.

4.3.1 Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

4.3.2 Đối với Chính phủ Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ Từ gốc Tiếng anh

CAR Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu Capital Adequacy Ratio

FED Ngân hàng dự trữ liên bang Mỹ Federal Reserve System

FSAP Chương trình đánh giá khu vực tài chính Financial Sector Assessment

Program GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế International Monetary Fund

NHNN Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

NHTM Ngân hàng thương mại

NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần

NHTMNN Ngân hàng thương mại Nhà nước

NSNN Ngân sách Nhà nước

OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế

Organization for Economic Cooperation and

Development RWA Tài sản có điều chỉnh trọng số rủi ro Risk-weighted Assets

UBGSTCQG Uỷ ban Giám sát Tài chính Quốc gia

VAR Mô hình Vecto tự hồi quy Vector Autoregression VaR Mô hình Giá trị chịu rủi ro Value at risk

WEO Báo cáo Triển vọng Kinh tế thế giới của IMF World Economic Outlook WEP Báo cáo Triển vọng Kinh tế thế giới của WB World Economic Prospect

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Các thành phần của chương trình FSAP Error! Bookmark not defined Bảng 1.2 Những sự kiện lịch sử điển hình có thể tham khảo khi xây dựng kịch bảnError! Bookmark not defined.

Bảng 1.3 Các kịch bản vĩ mô áp dụng tại một số quốc gia SEACENError! Bookmark not defined.

Bảng 1.4 Sự tham gia, mức độ thường xuyên và phổ biến của ST tại một số nền kinh tế

SEACEN Error! Bookmark not defined Bảng 2.1 Tiêu chuẩn lựa chọn độ trễ trong mô hình VAR Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.2 Kết quả dự báo GDP bằng mô hình Holt-Winters Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.1 Tỷ lệ tài sản của các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu so với toàn hệ thốngError! Bookmark not defined.

Bảng 3.2 Tóm tắt kịch bản cơ sở Error! Bookmark not defined Bảng 3.3 Kịch bản cho tăng trưởng GDP giai đoạn 2017-2018 (đơn vị: %/năm)Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.4 Tóm tắt kịch bản suy thoái Error! Bookmark not defined Bảng 3.5 Tóm tắt kịch bản trì trệ kéo dài Error! Bookmark not defined Bảng 3.6 Thống kê Tỷ lệ an toàn vốn CAR theo nhóm ngân hàng 2016 Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.7 Kết quả ước lượng hệ số từ mô hình hồi quy số liệu bảngError! Bookmark not defined.

Bảng 3.8 Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng theo Thông tư 09/2014/TT-NHNNError! Bookmark not defined.

Bảng 3.9 Thống kê mô tả hệ số CAR trước và sau cú sốc của kịch bản cơ sở Error! Bookmark not defined.

Bảng 3.10 Thống kê mô tả hệ số CAR trước và sau cú sốc của kịch bản suy thoáiError! Bookmark not defined.

Bảng 3.11 Thống kê mô tả hệ số CAR trước và sau cú sốc của kịch bản trì trệ kéo dàiError! Bookmark not defined.

Bảng 3.12 Tỷ lệ nợ xấu thực tế tại một số quốc gia Châu Á Error! Bookmark not defined.

trong cuộc khủng hoảng 1997 Error! Bookmark not defined

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Stress tests nắm bắt những sự kiện bất thường nhưng có thể xảy ra Error! Bookmark not defined.

Hình 1.2 Những rủi ro được xác định bởi quá trình ST và mô hình VaR Error! Bookmark not defined.

Hình 1.3 Thống kê việc sử dụng ST theo cách tiếp cận Top-down hay Bottom-upError! Bookmark not defined.

Hình 1.4 Tác động của các cú sốc khác nhau đối với hệ số CAR của ngân hàngError! Bookmark not defined.

Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu tác động của các biến số vĩ mô đến sức chịu đựng của các

ngân hàng thương mại Error! Bookmark not defined Hình 2.2 Quá trình thực hiện nghiên cứu Error! Bookmark not defined Hình 2.3 Chỉ số VN-Index theo quý từ Q1-2012 đến Q2-2017Error! Bookmark not defined.

Hình 2.4 Tổng sản phẩm quốc nội theo giá so sánh năm 2010Error! Bookmark not defined.

Hình 3.2 Tỷ lệ cho vay bằng ngoại tệ trên Tổng dư nợ năm 2016Error! Bookmark not defined.

Hình 3.3 Tỷ lệ trạng thái ngoại tệ mở ròng trên Vốn tự có cuối năm 2016 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.4 Tỷ lệ giá trị cổ phiếu/Vốn tự có cuối năm 2016Error! Bookmark not defined Hình 3.5 Tỷ lệ cho vay khách hàng trên Tổng tài sản cuối năm 2016Error! Bookmark not defined.

Hình 3.6 Tỷ lệ thất nghiệp chính thức của Mỹ năm 1986 - 2016Error! Bookmark not defined.

Hình 3.7 Tăng trưởng GDP nước Mỹ giai đoạn 1930 – 2016 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.8 Biểu đồ giá dầu thô thế giới năm 1980 - 2016Error! Bookmark not defined Hình 3.9 Biến động chỉ số VN-Index và HNX-Index giai đoạn 2000 - 2016 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.10 Tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam và thế giới 1985 – 2016 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.11 Xuất nhập khẩu so với GDP của Việt Nam giai đoạn 1990-2015 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.12 Tăng trưởng GDP Việt Nam từ năm 2005 đến 2019Error! Bookmark not defined.

Hình 3.13 Kịch bản cho lạm phát giai đoạn 2017-2019 (đơn vị: %/năm) Error! Bookmark not defined.

Hình 3.14 Kịch bản với lãi suất cho vay giai đoạn 2017-2019 (đơn vị: %/năm)Error! Bookmark not defined.

Hình 3.15 Tỷ giá VND/USD từ năm 1990 đến năm 2019Error! Bookmark not defined Hình 3.16 Tỷ suất lợi nhuận của chỉ số VN-Index giai đoạn 2000 – 2017 Error! Bookmark not defined.

Hình 3.17 Các mô-đun của công cụ Excel thực hiện ST thế hệ thứ 2Error! Bookmark not defined.

Hình 3.18 Tỷ lệ thu nhập trước dự phòng trên Vốn tự có năm 2016Error! Bookmark not defined.

Hình 3.19 Hệ số an toàn vốn (CAR) của các NHTMVN năm 2016Error! Bookmark not defined.

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN

1 Lý do và mục tiêu nghiên cứu của đề tài

1.1 Lý do nghiên cứu

“Theo báo cáo Triển vọng kinh tế thế giới vào tháng 04/2017 của IMF, nền kinh-tế toàn-cầu năm 2016 có nhiều ảm đạm với tốc độ tăng trưởng ước tính chỉ đạt mức 3,03%

và dự báo tốc độ tăng trưởng vào năm 2017 là 3,5% và tăng lên mức 3,6% vào năm 2018 Mặc dù vậy nhưng tốc độ tăng trưởng trong giai đoạn 2016-2018 vẫn thấp hơn nhiều so với giai đoạn trước khủng hoảng tài chính thế giới vào năm 2008

Trong bối cảnh kinh tế thế giới không thuận lợi, tình hình kinh tế Việt Nam ít nhiều có sự ảnh hưởng với tốc độ tăng trưởng GDP năm 2016 ước tính chỉ là 6,21%, không đạt mục tiêu tăng tưởng 6,7% đã đề ra đầu năm Ngoài những nhân tố bên ngoài từ phía các thị trường và kinh tế quốc tế còn có những nhân tố bên trong đến từ chất lượng tăng trưởng và năng suất lao động ảnh hưởng đến nền kinh tế nước ta

Khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 khiến cho tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam từ đó đến nay cũng giảm mạnh so với thời kỳ 5 năm trước đó Đi kèm với đó là việc thị-trường chứng-khoán và thị-trường bất-động sản lao dốc, khả năng trả nợ của hộ gia đình và doanh nghiệp bị suy giảm dẫn đến tỷ lệ nợ xấu tăng cao, hệ thống ngân hàng nước ta bộc lộ những yếu kém Hệ-thống ngân-hàng của một quốc-gia luôn là trụ cột của nền kinh tế Do đó, việc kiểm soát hệ-thống ngân hàng để nó hoạt-động một cách ổn-định

và có khả năng chịu đựng được những cú sốc bất lợi về kinh-tế có ý nghĩa cực kỳ quan-trọng đối với sự vận hành hiệu quả của toàn thể nền kinh tế Trong bối cảnh như vậy, khả năng chịu-đựng của hệ thống-ngân-hàng Việt-Nam đang là vấn đề thu hút được nhiều sự quan tâm khi Việt Nam đã và đang từng bước thí điểm tiêu chuẩn quản-lý và giám-sát hệ thống tài-chính Basel II.”

Chính vì vậy, nghiên cứu “Đánh giá sức chịu đựng của các ngân hàng thương mại Việt Nam” được thực-hiện nhằm kiểm-tra sức chịu đựng của các ngân-hàng Việt Nam trước những-cú sốc bất lợi có thể-xảy ra trong những năm tới

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu hướng đến việc kiểm tra sức chịu đựng của các NHTM ở Việt Nam, điều này nhằm mục đích: Kiểm tra xem những ngân hàng nào không thể vượt qua được bài kiểm tra sức chịu đựng với những cú sốc bất lợi được giả định, từ đó đánh giá được sức chịu đựng của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam thông qua việc đáp ứng hệ số

an toàn vốn tối thiểu và đưa ra giải pháp, kiến nghị giúp khắc phục những yếu kém, nâng cao sức chịu đựng của các ngân hàng thương mại

2 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

2.1 Cơ sở lý luận

Chương trình Đánh giá khu vực tài chính FSAP:

Kiểm tra sức chịu đựng là một trong những công cụ định lượng cấu thành của Chương trình đánh giá khu vực tài chính FSAP mà Việt Nam chính thức thực hiện từ ngày 06/07/2012.“Việc triển khai thành-công Chương-trình FSAP có khả-năng tăng cường mức độ tín nhiệm về tín dụng của Việt Nam trên trường quốc tế, nâng cao niềm tin

của cộng đồng quốc tế nhất là các nhà đầu tư quốc tế đối với những cam kết cải cách kinh

tế của Chính phủ Việt Nam, qua đó đẩy mạnh đầu tư cả từ trong nước và nước

ngoài.”Kiểm tra tình trạng sức khỏe của hệ thống tài chính để từ đó khắc phục nhược

điểm còn tồn tại đồng thời phát huy những thế mạnh và tiến tới phát triển hệ thống tài

chính một cách bền vững và hoạt động có hiệu quả phục vụ cho tăng trưởng kinh tế

Kiểm tra sức chịu đựng và yêu cầu của Basel:

Cũng như Basel II, stress testing là bộ phận không thể thiếu trong Hiệp ước Basel

III Bộ phận này được thiết kế để hướng các ngân hàng ứng dụng phương pháp tiếp cận

thận trọng hơn bằng việc mô phỏng khủng hoảng hệ thống ngân hàng Bài kiểm tra sức

chịu đựng của các ngân hàng (stress test) được đánh giá là một công cụ rất hiệu quả trong

việc kiểm soát rủi ro và góp phần nâng cao sức mạnh tài chính của hệ thống ngân hàng

nhằm đáp ứng đầy đủ các điều kiện của Hiệp ước vốn Basel III

Định nghĩa về kiểm tra sức chịu đựng trong lĩnh vực tài chính:

Trên góc độ vĩ mô, Uỷ ban Basel về Giám sát ngân hàng đã định nghĩa “Kiểm tra

sức chịu đựng (Stress Testing - ST) được sử dụng nhằm mô tả các kỹ thuật đánh giá mức

độ tổn thương của một danh mục đầu tư do những thay đổi của các yếu tố môi trường

kinh tế vĩ mô hoặc do tác động của những sự kiện có tính chất cực độ, ngoại lệ và bất

thường (extreme) nhưng có khả năng xảy ra (plausible)”

Phân loại các phương pháp kiểm tra sức chịu đựng:

- Phân loại theo mục tiêu: Dựa vào mục tiêu, kiểm tra độ ổn định được chia làm 4

loại: quản trị rủi ro nội bộ, ứng phó với khủng hoảng, đảm bảo an toàn vi mô và đảm bảo

an toàn vĩ mô

- Phân loại theo quy mô: Theo quy mô, kiểm tra sức chịu đựng có thể được tiến

hành ở quy mô danh mục đầu tư đối với một hoặc một vài ngân hàng hoặc quy mô toàn

hệ thống bao gồm toàn bộ các ngân hàng hoặc chỉ gồm những ngân hàng đại diện cho

toàn hệ thống

- Phân loại theo cách tiếp cận: Cách tiếp cận Từ trên xuống “top-down” được

thực hiện bởi cơ quan giám sát dựa trên dữ liệu tổng hợp của từng ngân hàng hoặc của