Kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên

quốc doanh của bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên" để nghiên cứu nhằm làm rõ những nguyên nhân hạn chế đến hiệu quả trong kiểm soát viê ̣c đóng BHXH cho người lao đô ̣ng tạ[r]

TÓM TẮT LUẬN VĂN

1 Lý do chọn đề tài

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước nhằm chăm lo đời sống người lao động Chính sách BHXH với tính nhân văn và nhân đạo cao

cả, dựa trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro, lấy số đông bù số ít Vì thế, chính sách BHXH đảm bảo tính an sinh xã hội (ASXH), là nền tảng cho sự phát triển kinh tế và ổn định chính trị

ở mỗi quốc gia

Cùng với sự hình thành của hệ thống BHXH thì BHXH tỉnh Điện Biên được thành lập theo Quyết định số:89/QĐ-TCCB ngày 2/8/1995 của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam BHXH Điện Biên đã góp phần bảo đảm quyền lợi chế độ cho NLĐ tại các DNNQD Chi trả các chế độ kịp thời nhằm bù đắp thu nhập giúp NLĐ ổn định cuộc sống

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Điện Biên có khoảng 2.212 doanh nghiệp ngoài quốc doanh Tất cả các doanh nghiệp này đều đã tham gia và đóng BHXH với tư cách là chủ sử du ̣ng lao đô ̣ng Tuy nhiên, thực trạng thực hiê ̣n chính sách BHXH của nhiều doanh nghiê ̣p còn chưa tốt, chưa thực sự đảm bảo quyền lợi cho NLĐ Còn có trường hợp doanh nghiê ̣p không thực hiê ̣n chính sách BHXH , cụ thể hơn là không đóng BHXH cho NLĐ làm ảnh hưởng lớn và trực tiếp đến quyền lợi, ảnh hưởng đến sự bảo toàn và phát triển của quỹ BHXH, tác động không nhỏ đến tình hình an sinh xã hội Vì thế, để tổ chức thực hiện tốt nhiê ̣m vu ̣, liên quan đến BHXH , kiểm soát các DNNQD trong viê ̣c thực hiê ̣n đóng BHXH cho NLĐ của cơ quan BHXH có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Tuy nhiên kiểm soát đóng BHXH của BHXH Điện Biên còn nhiều ha ̣n chế như : lực lượng kiểm soát BHXH còn mỏng, trình độ cán bộ chưa chuyên sâu ; hê ̣ thống pháp luâ ̣t chưa đồng bô ̣ , nhiều kẽ hở

Xuất phát từ tình hình thực tế nói trên, việc đi sâu nghiên cứu những vấn đề liên quan đến kiểm soát BHXH tại BHXH tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay để từ đó đề

ra giải pháp đồng bộ, mang tính chiến lược cho kiểm soát BHXH đang là một đòi hỏi cấp

thiết Do đó, tôi chọn đề tài "Kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài

quốc doanh của bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên" để nghiên cứu nhằm làm rõ những

nguyên nhân hạn chế đến hiệu quả trong kiểm soát viê ̣c đóng BHXH cho người lao đô ̣ng tại các DNNQD , từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả của công tác này

2 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn được thực hiện hướng tới những mục tiêu cơ bản sau:

- Xác định được khung nghiên cứu về kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên

- Làm rõ thực trạng kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên, đánh giá những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong giai đoạn 2012 -2016

- Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên

3 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nghiên cứu định tính và định lượng theo các bước sau:

Bước 1: Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về kiểm soát đóng BHXH đối với doanh

nghiệp ngoài quốc doanh của BHXH tỉnh

Bước 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp về kiểm soát đóng BHXH đối với doanh nghiệp

ngoài quốc doanh giai đoạn 2012 - 2016, tình hình kiểm soát đóng BHXH đối với doanh

nghiệp ngoài quốc doanh của BHXH tỉnh Điện Biên

Bước 3: Phân tích đánh giá tình hình kiểm soát đóng BHXH của các doanh nghiệp

ngoài quốc doanh, từ đó đánh giá thực trạng kiểm soát đóng BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của BHXH Điện Biên, những kết quả đạt được của kiểm soát cũng như nghiên cứu những tồn tại hạn chế và nguyên nhân

Bước 4: Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm soát của BHXH

Điện Biên về đóng BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh

5 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về kiểm soát đóng bảo

hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của cơ quan bảo hiểm xã hội cấp tỉnh

Chương 2: Phân tích thực trạng kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh

nghiệp ngoài quốc doanh của bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh

nghiệp ngoài quốc doanh của bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên

Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của cơ quan bảo hiểm xã hội cấp tỉnh

Luận văn dựa vào khung nghiên cứu kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD theo quy trình quản lý: Bộ máy kiểm soát đóng BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh; Nội dung kiểm soát doanh nghiệp ngoài quốc doanh; Phương pháp kiểm soát đóng BHHX đối với DNNQD; Quy trình đóng BHXH đối với DNNQD để xây dựng cơ

sở lý thuyết kiểm soát đóng BHHX đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của BHXH

cấp tỉnh Trong chương I, luận văn trình bày cơ sở lý luận về: Đóng BHXH của DNNQD:

Đưa ra khái niệm về BHXH và đặc điểm của BHXH, đóng BHXH đối với DNNQD, khái niệm về kiểm soát đóng BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh; Nêu mục tiêu, nguyên tắc, bộ máy kiểm soát đóng BHXH, Nội dung kiểm soát đóng BHXH; Phương pháp đóng BHXH đối với DNNQD; Quy trình kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD, các yếu tố ảnh hưởng đến kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD Trọng tâm của chương I là lý luận về kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD, luận văn nêu rõ mục tiêu kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD bảo hiểm xã hội bắt buộc: Đảm bảo quyền lợi cho NLĐ, phát triển mở rộng đối tượng tham gia BHXH, đảm bảo số thu quỹ BHXH đối với DNNQD về đối tượng tham gia Nguyên tắc kiểm soát đóng BHXH: Tuân thủ theo yêu cầu của pháp luật; Không trùng lắp về phạm vi, nội dung; Thực hiện theo kế hoạch Nguyên tắc kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doan: bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; đúng nội dung, đối tượng; Bộ máy kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài

quốc doanh ( Cơ cấu tổ chức; Nhân sự kiểm soát); Nội dung kiểm soát đóng bảo hiểm xã

hô ̣i đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh (Kiểm soát hồ sơ, tài liệu pháp lý; kiểm soát

về lao động và tiền lương, kiểm soát về đăng ký, quản lý hồ sơ tham gia BHXH, kiểm soát việc trích đóng BHXH); Phương pháp kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh (phương pháp kiểm soát chọn mẫu, phương pháp kiểm tra từ tổng hợp đến chi tiết,các phương pháp kiểm tra bổ trợ); Quy trình kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với các doanh nghiệp:Quy trình kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD hiện hành được thực hiện theo Quyết định số 1518/QĐ-BHXH ngày 18/10/2016 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, được tuân theo các bước: Chuẩn bị kiểm soát; Tiến hành kiểm soát; Kết thúc kiểm soát Đồng thời luận văn cũng phân tích cụ thể từng nhân tốc ảnh hưởng đến kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của cơ quan bảo hiểm cấp tỉnh: Nhân tố thuộc bảo hiểm xã hội cấp tỉnh (Quản lý công chức, viên chức thực hiện nhiệm vụ; Cần tuyển dụng những người có trình

độ Đại học; Ứng dụng CNTT); Nhân tố thuộc doanh nghiệp ngoài quốc doanh và các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài cơ quan Bảo hiểm xã hội cấp tỉnh Cuối chương I

là phần học hỏi kinh nghiệm của BHXH tỉnh Sơn La và BHXH tỉnh Lai Châu để rút ra bài học kinh nghiệm

Chương 2: Thực trạng kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của bảo hiểm xã hội Điện Biên

Luận văn đã phân tích được thực trạng kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD tại BHXH tỉnh Điện Biên giai đoạn 2012-2016, trong đó nêu khái quát về quá trình hình thành phát triển, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và kết quả thu của BHXH tỉnh Điện Biên cụ thể như sau:

Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên thành lập theo QĐ số: 21/QĐ-TCCB-BHXH ngày 07/01/2004 của BHXH Việt Nam Với chức năng, nhiệm vụ: Thực hiện công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến các chế độ chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT; khai thác, đăng ký, quản lý các đối tượng thamg gia và hưởng chế độ BHXH, BHYT theo quy định; Tổ chức ký hợp đồng, giám sát thực hiện hợp đồng với các cơ sở khám,

chữa bệnh có đủ điều kiện, tiêu chuẩn chuyên môn, kỹ thuật và giám sát việc cung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh; bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm y tế và chống lạm dụng quỹ bảo hiểm y tế… Đến nay, tổ chức bộ máy gồm 11 phòng và 10 BHXH huyện, thị, thành phố trực thuộc với 235 công chức, viên chức Trong đó: công chức, viên chức

có trình độ từ trình độ Trung cấp – Cao đẳng đạt 46,8%, trình độ Đại học trở lên là 53% trong đó có 05 viên chức có trình độ Thạc sỹ (chiếm 2%)

Trong những năm qua, mặc dù kinh tế của tỉnh còn gặp nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp ngoài quốc doanh đăng ký đóng BHXH tăng theo hàng năm, số lượng người lao động tăng từ 4.962 (năm 2012) lên 7.014 (năm 2016); Số tiền đóng BHXH của khối DNNQD tăng liên tục song số nợ BHXh của DNNQD cũng có dấu hiệu tăng do nhiều nguyên nhân Trong luận văn, tác giả đi sâu vào phân tích thực trạng về bộ máy kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD (gồm Cơ cấu về bộ máy kiểm soát; Nhân sự trong bộ máy kiểm soát); Thực trạng về thực hiện nội dung kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD tại BHXH Điện Biên; Thực trạng thực hiện phương pháp kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD (BHXH tỉnh Điện Biên áp dụng thường xuyên phương pháp kiểm tra từ tổng hợp đến chi tiết); Thực trạng thực hiện quy trình kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD (Chuẩn bị kiểm soát: Căn cứ vào các thông tin của doanh nghiệp thành lập kế hoạch kiểm soát từ năm 2012 – 2016; Tiến hành kiểm soát: Bên cạnh những đơn vị thực hiện tốt chế độ của NLĐ thì còn lại một số doanh nghiệp chậm đóng, nợ đóng, đóng thiếu số người thuộc diện phải tham gia BHXH; Kết thúc kiểm soát: Tồn tại những doanh nghiệp nợ BHXH với số tiền nợ khá lớn)

Qua phân tích thực trạng , luận văn đánh giá mục tiêu kiểm soát đóng BHXH Từ

đó, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế của kiểm soát đóng BHXH và tìm ra nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD

Chương 3: Giải pháp hoán thiện kiểm soát đóng bảo hiểm xã hội đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh của Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên

Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên đã đưa ra định hướng hoàn thiện kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD đến năm 2020: Cần tổ chức biên soạn tài liệu tập huấn cho đội ngũ công chức, viên chức làm kiểm soát đóng BHXH: Nâng cao trình độ về tin học, kế toán, nghiệp vụ… Tăng cường công tác tự đào tạo Về lâu dài kiểm soát đóng BHXH cần phải phù hợp hơn với thông lệ quốc tế trang bị những máy móc, phương đạị Qua nghiên cứu khung lý thuyết, thực trạng kiểm soát đóng BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên, tác giả đưa ra những giải pháp:

- Đối với bộ máy kiểm soát đóng BHXH đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh

+ Cơ cấu bộ máy kiểm soát: Thành lập nhiều tổ nghiệp vụ theo chuyên môn Cần trao thêm quyền xử lý vi phạm cho Đoàn kiểm soát

+ Nhân sự kiểm soát: Sử dụng nguồn nhân lực hợp lý, sử dụng luân phiên cán

bộ làm công tác kiểm soát Công tác đào tạo và tự đào tạo cần triển khai nhiều hơn nữa

- Đối với nội dung kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD: Cần được tiến hành đa dạng và trọng tâm hơn Tổng kết hành vi vi phạm phổ biến theo từng chuyên ngành

- Đối với phương pháp kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD: Tâp trung đề xuất vào phương pháp kiểm soát chọn mẫu Vì đây là phương pháp có tính khả thi cao nhưng còn một số điểm chưa hợp lý, cần phải bổ sung nhiều tiêu chí đánh giá doanh nghiệp hơn nữa

- Đối với quy trình kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD:

+ Giải pháp hoàn thiện công tác chuẩn bị kiểm soát

+ Giải pháp hoàn thiện công tác tiến hành kiểm soát

+ Giải pháp hoàn thiện công tác kết thúc kiểm soát

Bên cạnh những giải pháp trên, học viên còn thực hiện đề xuất một số giải pháp khác: Phối hợp với cơ quan chức năng trên địa bàn nhằm tăng cường hiệu quả trong kiểm soát đóng BHXH đối với DNNQD; Tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật bảo hiểm xã hội tới NLĐ và người SDLĐ trong doanh nghiệp

Cuối cùng học viên đưa ra một số kiến nghị với BHXH Việt Nam, kiến nghị với

Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên và Doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn tỉnh Điện Biên