Vấn đề thứ hai là lý luận về kiếm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước cấp huyện, kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN cấp huyện là việc KBNN cấp[r]
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN
Để đáp ứng các yêu cầu của cải cách Tài chính công và hội nhập kinh tế quốc tế, đòi hỏi hệ thống Kho bạc Nhà nước có những cải cách mạnh mẽ về thể chế chính sách, hoàn thiện tổ chức bộ máy, hiện đại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực KBNN phải thực sự trở thành một trong những công cụ quan trọng của Chính phủ trong việc thực hiện công cuộc cải cách Tài chính công theo hướng công khai, minh bạch, từng bước phù hợp với thông lệ và chuẩn mực quốc tế, góp phần thực hành tiết kiệm, phòng chống tham nhũng, lãng phí nhằm nâng cao hiệu quả quản lý sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của Chính phủ, chất lượng hoạt động quản lý tài chính vĩ mô, giữ vững ổn định
và phát triển nền Tài chính Quốc gia
Bên cạnh những kết quả đạt được, trong từng khâu hoặc từng bộ phận của quy trình quản lý chi NSNN nói chung và kiểm soát chi qua KBNN nói riêng còn bộc lộ những khiếm khuyết, kém hiệu quả Năm 2013, kiểm toán nhà nước đối với ngân sách
2012 cho thấy có 7.622,5 tỉ đồng thu, chi sai nguyên tắc phải xử lý, trong đó có 1.339,5 tỉ đồng là tiền từ NSNN Trong lĩnh vực chi thường xuyên, Kiểm toán nhà nước đã phát hiện nhiều hình thức làm thất thoát, gây sai phạm như: lấy ngân sách cho vay, tạm ứng;
tự chi các khoản vượt thu, tăng thu; sử dụng ngân sách dự phòng sai qui định; hỗ trợ không đúng chế độ, chi vượt tiêu chuẩn, định mức về mua sắm, Riêng trong lĩnh vực chi tiêu hành chính, thất thoát lên đến 661,8 tỉ đồng Hầu hết các tỉnh được kiểm toán đều chi ngân sách thường xuyên vượt dự toán Cá biệt, có những tỉnh chi vượt dự toán rất cao, trên 100% KBNN với chức năng kiểm soát chi NSNN như “người gác cổng” giữ cho các chế độ về chi tiêu ngân sách không bị phá vỡ, góp phần quan trọng trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí Sơn La là một trong những tỉnh nghèo nhất nước, thu không đủ bù chi Với nguồn ngân sách hạn hẹp, lại phải dành một phần không nhỏ để chi cho đầu tư phát triển
Vì vậy, để đảm bảo kinh phí đáp ứng cho các nhu cầu thường xuyên của bộ máy quản lý nhà nước (QLNN) trên địa bàn tỉnh thì việc hoàn thiện kiểm soát chi nhằm tiết kiệm, chống lãng phí trong chi thường xuyên là vấn đề cấp thiết đang được đặt ra Xuất
phát từ nhu cầu cấp thiết đó, tác giả lựa chọn đề tài: “Kiểm soát chi thường xuyên ngân
Trang 2sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Mai Sơn” để nghiên cứu nhằm đưa ra các giải
pháp hoàn thiện hơn nữa hoạt động này
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài nhằm hệ thống hóa các vấn đề lý thuyết cơ bản về
kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước, vận dụng đánh giá thực trạng hoạt động kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước huyện Mai Sơn
Từ đó đề xuất các biện pháp nhằm hoàn thiện hoạt động kiểm soát chi thường xuyên
ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước huyện Mai Sơn
Đối tượng nghiên cứu là hoạt động kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước cấp huyện, cụ thể là tại Kho bạc nhà nước huyện Mai Sơn từ năm 2010 – 2014 và đề xuất 2015-2020
Luận văn sử dụng các phương pháp thu thập dữ liệu và xử lý dữ liệu như phân tích, so sánh… để thể hiện rõ hơn thực trạng hoạt động kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước
Ngoài các phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn kết cấu thành 4 chương
Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước
Chương 2: Cơ sở lý luận cơ bản về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước cấp huyện
Chương 3: Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước Mai Sơn giai đoạn 2010 – 2014
Chương 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước Mai Sơn
Chương 1 và chương 2, luận văn cho thấy tổng quan các công trình nghiên cứu về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước và hệ thống hóa cơ
sở lý luận về công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước
Qua tổng hợp sơ bộ các công trình nghiên cứu về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước thì chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước
Trang 3huyện Mai Sơn Do đó, đề tài ““Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Mai Sơn” sẽ tiếp tục là vấn đề cấp thiết để nghiên cứu và không có
sự trùng lặp
Luận văn khái quát hai vấn đề, lý luận cơ bản về công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước
Vấn đề thứ nhất lý luận cơ bản về ngân sách nhà nước và chi thường xuyên
ngân sách nhà nước cấp Huyện NSNN là một hệ thống thống nhất, bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách các cấp chính quyền địa phương (gọi chung là ngân sách địa phương và NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm
Chi thường xuyên là một bộ phận của chi NSNN Nó phản ánh quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN để thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên về quản lý kinh tế
xã hội của Nhà nước Xét về tính chất kinh tế, chi thường xuyên của NSNN bao gồm các khoản chi lương, phụ cấp lương, chi hàng hoá và dịch vụ phát sinh thường xuyên của Nhà nước
Cả ngân sách trung ương và ngân sách cấp tỉnh, cấp huyện đều có hai khoản chi trên, tuy nhiên, giữa chúng cũng có sự khác nhau về quy mô, phạm vi của các khoản chi Chi của ngân sách trung ương là những khoản chi có quy mô lớn, có tác dụng đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân Còn các khoản chi của ngân sách địa phương chỉ đầu tư cho những công trình, mục tiêu được thực hiện trong phạm vi địa phương đó Ngoài ra,
có một số khoản chi thuộc đặc thù chức năng của ngân sách trung ương thì ngân sách trung ương đảm nhiệm: trả nợ vay, chi an ninh quốc phòng, chi về ngoại giao…
Vấn đề thứ hai là lý luận về kiếm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho
bạc nhà nước cấp huyện, kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN cấp huyện là việc KBNN cấp huyện sử dụng các công cụ nghiệp vụ của mình thực hiện thẩm định, kiểm tra, kiểm soát các khoản chi thường xuyên NSNN qua KBNN nhằm đảm bảo các khoản chi đó được thực hiện đúng đối tượng, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước quy định và theo những nguyên tắc, hình thức, phương pháp quản lý tài chính của Nhà nước
Trang 4Nội dung chủ yếu của công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước cấp huyện được thể hiện qua các phương pháp kiểm soát chi thường xuyên; quy trình kiểm soát, thanh toán chi thường xuyên và đảm bảo các nguyên tắc kiểm soát các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước cấp huyện đó là:
- Tất cả các khoản chi thường xuyên NSNN phải được KBNN kiểm tra, kiểm soát trong quá trình cấp phát, thanh toán
- Mọi khoản chi thường xuyên NSNN được hạch toán bằng đồng Việt Nam theo niên độ ngân sách, cấp ngân sách và mục lục NSNN
- Trong quá trình quản lý, thanh toán, quyết toán chi thường xuyên NSNN
các khoản chi sai phải thu hồi
Luận văn cũng đã phân tích kinh nghiệm kiểm soát chi thường xuyên của các đơn
vị trong hệ thống và bài học rút ra cho KBNN Mai Sơn
Trên cơ sở hệ thống lý luận đã đề ra, Chương 3 của luận văn đã tiến hành nghiên cứu và phân tích thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước Mai Sơn giai đoạn 2010 – 2014
Nhìn chung các khoản chi thường xuyên NSNN qua KBNN Mai Sơn giai đoạn 2010 -
2014 về cơ bản là khá ổn định, điều đó cho thấy tình hình kinh tế xã hội của huyện nhà phát triển đồng đều, NSNN dành cho chi thường xuyên vẫn được chú trọng nhằm duy trì các hoạt động kinh tế xã hội trên địa bàn huyện
Quy tình kiểm soát chi thường xuyên qua KBNN Mai Sơn – Sơn La gồm 8 bước
* Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ chứng từ
* Bước 2: Phân loại và giao hồ sơ chứng từ cho cán bộ kiểm soát chi
* Bước 3: Kiểm soát chi
* Bước 4: Kế toán trưởng (hoặc người được ủy quyền) ký chứng từ
* Bước 5: Giám đốc (hoặc người được uỷ quyền) ký
* Bước 6: Thực hiện thanh toán
Trang 5* Bước 7 Trả hồ sơ, chứng từ cho khách hàng
* Bước 8 Chi tiền mặt tại quỹ
Trong các năm từ 2010 đến 2014, Kho bạc Nhà nước Mai Sơn – Sơn La đã thực
hiện kiểm soát chi NSNN chặt chẽ có hiệu quả cao, hướng dẫn các đơn vị thụ hưởng ngân sách thực hiện đúng quy trình, đúng nguyên tăc, định mức, chế độ quy định Kho bạc Nhà nước Mai Sơn – Sơn La tổ chức đôn đốc các đơn vị sử dụng ngân sách, thực hiện kiểm soát chi thường xuyên ngay từ khâu tiếp nhận dự toán đến quá trình giải ngân luôn đảm bảo kịp thời, nhanh, chính xác, đúng nguyên tăc, quy trình, thủ tục
Qua nghiên cứu ta thấy số đơn vị chưa chấp hành đúng chế độ và số tiền Kho bạc Nhà nước Mai Sơn phải từ chối chi đã giảm hàng năm Chứng tỏ tình hình thực hiện kiểm soát chi đã dần đi vào nề nếp, các đơn vị sử dụng ngân sách đã quan tâm, coi trọng hơn trong việc thực hiện nguyên tắc chi tiêu tại đơn vị Cụ thể:
- Công tác lập, duyệt và phân bổ dự toán đã dần đi vào nề nếp, thời hạn gửi dự toán chi đến kho bạc ngày một đúng hơn, chất lượng dự toán đã được nâng cao đáp ứng tương đối chính xác các nhiệm vụ chi của các đơn vị sử dụng kinh phí
- Hình thức rút dự toán đã thay thế cho hình thức cấp phát theo hạn mức đã làm giảm thủ tục hành chính, tăng quyền chủ động và trách nhiệm cho đơn vị sử dụng ngân sách; bỏ yêu cầu phân bổ dự toán NSNN theo mục chi, góp phần tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong quản lý sử dụng ngân sách
- Thông qua kiểm soát chi NSNN theo hình thức rút dự toán đã tạo điều kiện cho các đơn vị dự toán chấp hành việc sử dụng NSNN theo đúng dự toán được duyệt, đúng định mức, tiêu chuẩn, chế độ do Nhà nước quy định
- Nhiệm vụ quyền hạn của các đơn vị trong việc quản lý chi NSNN cũng được quy định rõ ràng hơn
- Giúp cho các đơn vị quan tâm đến việc sắp xếp tổ chức bộ máy sao cho gọn nhẹ hiệu quả hơn, xoá bỏ tâm lý khi giao thêm công việc lại xin thêm biên chế; mặt khác tránh được độ ì trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của cán bộ
- Tạo tính chủ động cũng như tăng cường ý thức tiết kiệm của cả tập thể đơn vị trong quá trình sử dụng kinh phí
Trang 6- Thông qua đó, góp phần nâng cao thu nhập cho các bộ công chức, viên chức; đồng thời giải quyết chế độ, trợ cấp thêm những lao động dôi dư trong quá trình sắp xếp lại lao động Tạo động lực và điều kiện cho từng cán bộ phát huy được hết khả năng của mình, tận tâm, tận lực với công việc
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác quản lý chi và kiểm soát chi thường xuyên qua KBNN Mai Sơn theo Luật NSNN vẫn còn một số tồn tại sau:
Thứ nhất, Quy trình kiểm soát chi chưa đúng với quy định của Chính phủ
Thứ hai, Chưa có chương trình phần mềm theo dõi, giám sát việc thực hiện công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua KBNN Mai Sơn
Thứ ba, do yêu cầu kiểm soát toàn bộ các khoản chi của đơn vị sử dụng ngân sách dẫn đến việc kiểm soát còn mang tính hình thức, thủ tục
Thứ tư, Việc kiểm soát chi theo hình thức dự toán chưa gắn với hiệu quả chi tiêu ngân sách nhà nước, chưa tạo sự chủ động cho đơn vị sử dụng ngân sách
Thứ năm, việc quy định trách nhiệm của Kho bạc Nhà nước trong kiểm soát chi ngân sách nhà nước chưa cụ thể, rõ ràng
Từ thực trạng nghiên cứu, Luận văn đã đưa ra những kiến nghị và giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện tốt công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nước qua KBNN Mai Sơn
trong Chương 4 như sau:
Thứ nhất, Hoàn thiện quy trình giao dịch “một cửa” qua Kho bạc Nhà nước Mai Sơn
Để khắc phục tồn tại trên thì KBNN huyện Mai Sơn cần xây dựng lại quy trình giao dịch “một cửa” Đồng thời cần thay đổi lại cơ cấu tổ chức bộ máy với mục tiêu tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả phù hợp với định hướng, lộ trình cải cách hành chính và hiện đại hóa hoạt động KBNN
Hình 4.1 Sơ đồ quy trình KSC “một cửa” NSNN qua KBNN
Giám đốc
3
Khách hàng
1
Trưởng phòng KSC
4
1
0
Trang 7
Ghi chú:
Hướng đi của hồ sơ, chứng từ KSC
Hướng đi của chứng từ thanh toán
Thứ hai, Tập trung kiểm soát các khoản chi ngân sách nhà nước có mức độ rủi ro cao
Để thực hiện được việc kiểm soát theo mức độ rủi ro, cần phân tích mức độ rủi ro các khoản chi thường xuyên NSNN và xếp thứ tự từ cao xuống thấp và có thể phân nhóm như sau: Rủi ro cao và Ít rủi ro
Khi đã xác định được mức độ rủi ro, cần có các cơ chế kiểm soát cho phù hợp với từng loại Đối với các khoản chi NSNN rủi ro cao cần phải kiểm soát tất cả các khoản chi
đó, đối với các khoản chi NSNN ít rủi ro thì cần kiểm soát chọn mẫu hoặc thanh toán trước kiểm soát sau
Thứ ba, Kiểm soát chi ngân sách nhà nước theo kết quả đầu ra nhằm khắc phục những tồn tại hình thức kiểm soát chi theo dự toán
Định kỳ, cơ quan tài chính phối hợp với cơ quan quản lý cấp trên của đơn vị theo dõi, kiểm tra tình hình thực hiện nhiệm vụ của đơn vị Trường hợp phát hiện đơn vị không bảo đảm thực hiện công việc theo đúng cam kết, KBNN được phép tạm dừng cấp kinh phí cho đơn vị hoặc có biện pháp thu hồi phần kinh phí đã cấp Do đó, nó đã khắc phục được những hạn chế của cơ chế KSC theo “đầu vào” hiện nay, khi mà hệ thống chế
độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu của Nhà nước còn thiếu và lạc hậu; đồng thời tăng
Giao dịch
“một cửa”
Cán bộ KSC
Kế toán trưởng
Thủ quỹ
Kế toán viên
Trung tâm thanh toán
2
8
7
9
7
Trang 8cường hơn nữa tính chủ động, sáng tạo của các đơn vị sử dụng kinh phí NSNN cấp cũng như phù hợp với chủ trương cải cách thủ tục hành chính hiện nay ở nước ta
Thứ tư, Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước
Trong thời gian tới, để công tác tin học hỗ trợ đắc lực hơn cho công tác chi ngân sách và kiểm soát chi thường xuyên NSNN, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin theo hướng sau:
- Hoàn thiện các chương trình ứng dụng phục vụ quản lý điều hành NSNN và hoạt động nghiệp vụ KBNN
- Tạo lập hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại đáp ứng cho các ứng dụng trong điều kiện mới
- Tăng cường đào tạo để nâng cao trình độ tin học cho cán bộ Kho bạc
Thứ năm, Chú trọng xây dựng đội ngũ và phát triển nguồn nhân lực của Kho bạc Nhà nước
Để đáp ứng được mục tiêu, định hướng công tác KSC NSNN trong thời gian tới, KBNN Mai Sơn cần hoàn thiện chính sách và quy trình quản lý cán bộ theo hướng: Nâng cao tính chuyên nghiệp, trình độ quản lý tiên tiến của đội ngũ cán bộ, đặc biệt là đội ngũ cán bộ KSC; đồng thời, chú trọng đến đội ngũ cán bộ nghiên cứu, hoạch định chính sách, chuyên gia đầu ngành có năng lực và trình độ chuyên môn cao đáp ứng yêu cầu phát triển của KBNN
Thứ sáu, Quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, bộ phận trong công tác KSC thường xuyên
Cần có văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết trách nhiệm và quyền hạn của các cơ quan, đơn vị trong việc quản lý, cấp phát và kiểm soát thanh toán các khoản chi NSNN
Ngòai ra, luận văn cũng đưa ra một số kiến nghị khác về cơ chế chính sách cho quá trình hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước
Trang 9Do giới hạn về thời gian và khả năng tích luỹ về lý luận, chắc chắn Đề tài không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong các nhà khoa học góp ý để Đề tài được hoàn thiện hơn