Kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y Tế trên địa bàn Hà nội

- Từ kết quả khảo sát thực tế tại các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội, tác giả đánh giá những kết quả đạt được, cụ thể: Về phân loại chi phí, định mức chi hoạt đ[r]

Trường đại học kinh tế quốc dân

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Ng−êi h−íng dÉn khoa häc : pGS.TS NGUYÔN NGäC QUANG

Phản biện 1: PGS.TS Nghiêm Văn Lợi

Đại học Lao động - Xã hội

Phản biện 2: PGS.TS Phạm Đức Cường

Đại học Kinh tế Quốc dân

Phản biện 3: TS Nguyễn hị Hương Liên

Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp

Trường Đại học kinh tế quốc dân

Vào hồi:13h30 Ngày 17 tháng 11 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Đại học Kinh tế quốc dân

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong điều kiện hội nhập quốc tế và kinh tế - xã hội phát triển như hiện nay, các bệnh viện công bắt đầu phải đối mặt với rất nhiều khó khăn

và thách thức trong việc cân đối giữa các nguồn lực hạn chế với chất lượng dịch vụ mà bệnh viện cung cấp Qua thực tiễn, hệ thống kế toán quản trị chi phí truyền thống đã bộc lộ một số hạn chế, gây ảnh hưởng đến hoạt động ra quyết định của nhà quản trị

Một vấn đề nữa, hoạt động của các bệnh viện công đã và đang có những thay đổi đáng kể dưới tác động của cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính Do

đó, thực hiện kế toán quản trị chi phí tốt là rất cần thiết, đảm bảo cung cấp chính xác, kịp thời và đầy đủ các thông tin về hoạt động tài chính của bệnh viện cho lãnh đạo bệnh viện, quản lý các cấp tại bệnh viện, các cơ quan quản lý Nhà nước về y tế và các đối tượng khác có liên quan đến hoạt động của bệnh viện, giúp họ đưa ra các quyết định đúng đắn, kịp thời

Chính vì các lý do đã được trình bày ở trên, “Kế toán quản trị chi

phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội”

được tác giả chọn làm đề tài luận án tiến sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu tổng quát được xác định là: Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các

bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

Để đạt được mục tiêu tổng quát trên tác giả xác định các mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện (một loại hình tiêu biểu đơn vị sự nghiệp có Thu)

- Phân tích và đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

- Lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện

- Đưa giải pháp hoàn thiện về phân loại chi phí; về xây dựng định mức và dự toán chi phí; về sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí theo ABC, về đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí và về phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ

Y tế trên địa bàn Hà Nội

3 Câu hỏi nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu cụ thể như trên, luận án phải trả lời được các câu hỏi nghiên cứu sau:

Kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện bao gồm những nội dung nào?

Có những nhân tố nào tác động đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện và mức độ tác động như thế nào đến sự vận dụng đó?

Hiện nay, nội dung kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội được thực hiện như thế nào?

Sự vận dụng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội đã đạt được những ưu điểm và còn những hạn chế gì? Nguyên nhân vì sao?

Có những giải pháp nào để hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trong điều kiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính, trực thuộc

Bộ Y tế trên địa bàn Hà nội

Pham vi nghiên cứu của luận án bao gồm:

+ Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu, khảo sát các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

+ Phạm vi thời gian:Từ năm 2012 đến năm 2015

5 Đóng góp mới của đề tài

- Luận án phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Về mặt thực tiễn:

- Từ kết quả khảo sát thực tế tại các bệnh viện công trực thuộc Bộ

Y tế trên địa bàn Hà Nội, tác giả đánh giá những kết quả đạt được, cụ thể: Về phân loại chi phí, định mức chi hoạt động, công tác xây dựng dự toán, việc tính giá thành theo phương pháp xác định chi phí theo quá trình và trung tâm chi phí tại các bệnh viện

- Từ kết quả khảo sát thực tế tại các bệnh viện công trực thuộc Bộ

Y tế trên địa bàn Hà Nội, luận án đã chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí tại các bệnh viện thông qua phương trình hàm hồi quy như sau:

Loge[

) 0 (

) 1 (





Y P

Y P

]=36.577 + 7.886*X1+1.829*X4 + 2.581*X5

-3.099 X6 -3.005*X7

Trong đó: Nhân tố X1- Sự gia tăng về chi phí điều trị cho bệnh nhân,

có ảnh hưởng mạnh nhất do có hệ số hồi quy cao nhất và bằng 7.886

6 Kết cấu của luận án

Đề tài luận án ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục thì được tổ chức thành 4 chương với nội dung chính như sau:

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về kế toán

quản trị chi phí trong bệnh viện

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện

công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị

chi phí trong các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG BỆNH VIỆN

1.1.Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

1.1.1.Các công trình nghiên cứu ngoài nước

Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về phân loại chi phí trong các bệnh viện

Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về lập dự toán chi phí trong bệnh viện

Nhóm thứ ba: Các công trình ngiên cứu về phương pháp xác định chi phí trong bệnh viện được các tác giả nghiên cứu cụ thể như sau: Nhóm thứ tư: Các công trình nghiên cứu về các trung tâm chi phí trong bệnh viên

Nhóm thứ năm: Các công trình nghiên cứu về việc cung cấp thông tin chi phí để phục vụ cho việc ra quyết định của các nhà quản trị trong bệnh viện

Nhóm thứ sáu: Các công trình nghiên cứu về sự vận dụng của hệ thống cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí

Nhóm thứ bảy: Các công trình nghiên cứu về áp dụng thẻ điểm cân bằng trong bệnh viện

1.1.2.Các công trình nghiên cứu trong nước

Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về phân loại chi phí trong bệnh viện

Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về xây dựng định mức

và dự toán chi phí trong bệnh viện

Nhóm thứ ba: Các công trình nghiên cứu về phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ trong bệnh viện

1.2 Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ và cơ chế tài chính ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.1.1.Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Đặc điểm về hoạt động dịch vụ khám chữa bệnh

Đặc điểm về hoạt động dịch vụ đào tạo

Đặc điểm về hoạt động nghiên cứu khoa học

Sơ đồ 1.1: Phân loại hoạt động dịch vụ trong bệnh viện

Nguồn: Partners for Health Reformplus October 2004

1.2.1.2 Đặc điểm về cơ chế tài chính ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí trong Bệnh viện

Thứ nhất: Lập dự toán thu chi

Thứ hai: Thực hiện dự toán

Thứ ba: Quyết toán

1.2.2 Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.2.1 Bản chất của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Kế toán quản trị chi phí sẽ cung cấp các thông tin về lượng chi phí

bỏ ra như thế nào khi có sự thay đổi về số lượng bệnh nhân khám chữa

và điều trị bệnh, khi có sự thay đổi hay biến động chi phí thì sẽ ảnh hưởng như thế nào đến chênh lệch thu chi và ai sẽ là người đứng ra chịu trách nhiệm về sự thay đổi này, từ đó đưa ra giải pháp để điều chỉnh kịp thời Điều này cho thấy, kế toán quản trị chi phí mang nặng bản chất của

kế toán quản trị hơn là kế toán chi phí thuần túy

1.2.2.2 Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận trong hệ thống thông tin của một tổ chức Các nhà quản trị dựa vào thông tin kế toán quản trị để hoạch định và kiểm soát hoạt động của tổ chức Thông tin kế toán quản trị chi phí có vai trò chủ đạo và chi phối toàn bộ hoạt động của tổ chức

Đó là cơ sở để đưa ra các quyết định ngắn hạn và dài hạn nhằm đảm bảo

sự tồn tại và phát triển bền vững của tổ chức trong nền kinh tế thị trường

Ra quyết định là chức năng và nhiệm vụ cơ bản của các nhà quản trị

1.2.3 Nội dung kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

1.2.3.1 Phân loại chi phí

Sơ đồ 1.3: Phân loại chi phí trong bệnh viện

Nguồn: Tác giả tự xây dựng

Theo mối quan hệ của chi

- Chi không thường xuyên

Theo mối quan hệ với kỳ

báo cáo

- Chi phí sản phẩm

- Chi phí thời kỳ

Theo nội dung chi - Chi thanh toán cá nhân

- Chi nghiệp vụ chuyên môn

- Chi quản lý hành chính

- Chi khác

Theo việc lựa chọn

phương án

Theo khả năng qui nạp chi

phí vào đối tượng chi phí

- Chi phí trực tiếp

- Chi phí gián tiếp

- Chi phí phù hợp

- Chi phí không phù hợp

1.2.3.2 Xây dựng định mức và dự toán chi phí

Xây dựng định mức chi phí

Định mức chi phí là công cụ để kiểm soát hoạt động của nhà quản trị, là cơ sở để lập dự toán chi và ra các quyết định của nhà quản trị liên quan định giá sản phẩm, dịch vụ, từ chối hay chấp nhận một đơn đặt hàng, là cơ sở để so sánh, tìm ra các biến động của chi phí thực tế, thực hiện kiểm soát chi phí Định mức chi phí là dự toán chi phí cần thiết để sản xuất một đơn vị sản phẩm hoặc cung cấp một dịch vụ đơn lẻ; được xác định về mặt giá trị, hiện vật và thời gian lao động, bao gồm định mức lý tưởng và định mức thực tế

Dự toán chi phí

Trong các bệnh viện, dự toán là một công cụ quan trọng cho nhà quản trị trong việc triển khai các kế hoạch, kiểm soát chi phí cũng như cải thiện kết quả hoạt động thông qua số lượng, chất lượng và giá cả của dịch vụ cung cấp Dự toán là một công cụ để nhà quản trị giao phó các công việc cho cấp dưới, là một yếu tố quan trọng trong quá trình lập kế hoạch của tổ chức, là công cụ kiểm soát tài chính, là công cụ thúc đẩy nâng cao thành quả hoạt động của các nhà quản trị

1.2.3.3 Phương pháp xác định chi phí và tính giá thành dịch vụ

Phương pháp xác định chi phí theo đơn đặt hàng

Theo phương pháp này (hay còn gọi theo công việc) thì những sản phẩm, dịch vụ được thực hiện theo đơn đặt hàng và theo yêu cầu của từng khách hàng riêng biệt Trong các Bệnh viện, đối tượng để tập hợp chi phí theo phương pháp này là các đề tài nghiên cứu khoa học, các dự

án viện trợ, các khóa đào tạo, nghiên cứu chế tạo và sản xuất thuốc,…

Phương pháp xác định chi phí theo quá trình

Kế toán theo quá trình, khoản chi được tập hợp theo địa điểm phát sinh chi phí như các đơn vị: Viện, trung tâm, các khoa, các phòng Trong các bệnh viện có thể áp dụng tính phí cho 1 gường bệnh, một bệnh án,…các chi phí của các phòng ban phục vụ phân bổ trực tiếp, trường hợp các khoa chuyên ngành, bộ phận có tham gia hỗ trợ cho các chuyên ngành, bộ phận khác thì cần tính toán phần khối lượng phục vụ phân bổ lẫn nhau

1.2.3.4 Đánh giá hiệu quả của các trung tâm chi phí

Một trung tâm chi phí là một đơn vị mà một sản phẩm hoặc một loạt các dịch vụ hoặc sản phẩm giống nhau sử dụng một hợp lẫn các nguyên liệu và phương pháp sản xuất thông dụng Phòng mổ là một ví dụ cho trung tâm chi phí Phòng bệnh ngoại trú, ngân hàng máu, phòng thí nghiệm ngoại trú và ban chăm sóc bệnh nhân cũng là những ví dụ tương

tự [Partners for Health Reformplus October 2004, tr15]

1.2.3.5 Phân tích thông tin chi phí để đưa ra quyết định

Phân tích thông tin kế toán quản trị chi phí phục vụ cho quyết định ngắn hạn

Quyết định ngắn hạn là các quyết định với mục tiêu là kiểm soát chi phí, đưa ra các quyết định mua các yếu tố đầu vào với giá thấp nhất và các quyết định về giá sản phẩm, đấu thầu thuốc, nhà cung ứng dịch vụ, dịch vụ cung cấp, mức tiêu thụ, hoạt động, để đạt được hiệu quả cao nhất

Phân tích thông tin kế toán quản trị chi phí phục vụ cho quyết định dài hạn

Quyết định dài hạn là những quyết định thường có thời hạn trên một năm hoặc nhiều chu kỳ hoạt động của đơn vị Các quyết định dài hạn thường liên quan đến vốn đầu tư dài hạn, thời gian thu hồi vốn đầu tư dài hạn, đầu tư cho tài sản cố định, máy móc thiết bị, cơ sở hạ tầng, Do vậy, việc phân tích, đánh giá để cung cấp thông tin cho nhà quản trị của kế toán quản trị chi phí là rất quan trọng

1.2.3.6 Sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

a Các giai đoạn vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Theo Eddy và cộng sự (2003) thì kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện gồm các giai đoạn vận dụng như sau:

Giai đoạn 1: Các bệnh viện chỉ áp dụng hệ thống chi phí theo quy định của Nhà nước/Chính phủ

Giai đoạn 2: Các bệnh viện có áp dụng hệ thống chi phí theo quy định của Nhà nước/Chính phủ nhưng có cải tiến

Giai đoạn 3: Các bệnh viện áp dụng phương pháp ABC

b Các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện

Bảng 1.2: Tóm lược các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí từ các nghiên cứu trước đây

STT Biến nghiên cứu

Xu hướng tác động

Tác giả/năm nghiên cứu

Kết quả

kỳ vọng của tác giả

1

1

Sự gia tăng về chi phí

điều trị cho bệnh nhân (+)

Ghi chú: (+): Tác động cùng chiều; (-): Tác động ngược chiều

Nguồn: Tác giả tự xây dựng

1.2.4 Kế toán quản trị chi phí theo ABC

ABC (ABC-Activity Based Costing) là một phương pháp xác định chi phí hiện đại với nhiều ưu điểm nổi trội so với các phương pháp xác định chi phí truyền thống Điều này không chỉ liên tục được khẳng định trong các nghiên cứu lý luận mà còn được chứng minh trên thực tế bởi nhiều ngành, nhiều lĩnh vực Bằng cách kết hợp kế toán chi phí dựa trên hoạt động và kế toán chi phí truyền thống, các nhà quản trị y tế có thể lên

kế hoạch và kiểm soát chi phí dịch vụ y tế tốt hơn và đảm bảo ngân sách của Bệnh viện [Yee-Ching Lilian Chan (1993)]

Quá trình tính giá thành theo phương pháp ABC trong các đơn vị thường được chia thành các bước sau:

Bước 1: Nhận diện các chi phí trực tiếp

Bước 2: Nhận diện các hoạt động

Bước 3: Lựa chọn tiêu thức phân bổ

Bước 4: Xác định mức phân bổ

Bước 5: Tổng hợp tất cả các chi phí để tính giá thành sản phẩm

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Khung phân tích, quy trình nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, với cách tiếp cận nghiên cứu được lựa chọn, khung phân tích của luận án được thể hiện ở sơ đồ 2.1 Nội dung được thể hiện ở khung phân tích như sau: