In this article, we show that Moral Catechism in Ten Articles (Huấn địch thập điều y Ki g T Đức he pe to i crea e the ocia fu ctio of iet ame e E pecia y, the use of Nom[r]
Trang 1Hoàng Thị Tuyết Mai Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 163(03/1): 15 - 18
PHƯƠNG THỨC ỨNG XỬ VỚI CHỮ NÔM CỦA VUA TỰ ĐỨC QUA
“HUẤN ĐỊCH THẬP ĐIỀU DIỄN NGHĨA CA”
Hoàng Thị Tuyết Mai *
Trường Đại học Khoa học - ĐH Thái Nguyên
TÓM TẮT
Khi ế chức ă g xã hội của chữ Nôm, vă học Nôm gh a c p ế một hướ g tro g
tổ g thể phươ g thức ứ g xử của các chí h thể thời tru g ại với chữ Nôm v vă Nôm Các vă giáo h a của chí h thể chứa g hữ g i u c tí h cơ chế chí h ách, ư c a h h
g Há vă au ư c i Nôm, r i truy h u g cách ọc thuộc g i c i Nôm các
vă hư thế ưa chữ Nôm t vị trí thô g t c a g vị trí cô g c chuyể t i ạo í Tro g
phạm vi i viết, ch g tôi c p ế vă i Nôm Huấn địch thập điều của vua T Đức c
gh a hư cách thức g cao chức ă g xã hội của tiế g i t Đ y một i quí giá thời tru g ại tro g vi c phổ iế chí h h a, c gh a g cao chức ă g v ă g c của tiế g mẹ
ẻ Đ c i t quá tr h ưu h h các vă giáo h a ã th c y mạ h hơ ra ời của các á g tác vă chươ g Nôm ích th c, g p ph tạo vă học Nôm gi u c , trư g th h hơ
Từ khóa: Chữ Nôm, Văn học Nôm, Phương thức ứng xử, Giáo hóa, Văn chương quốc ngữ
Diễn Nôm các văn bản triều nghi – cách
thức “giáo hóa” của chính thể *
Thời tru g ại, m i qua h giữa chữ Há v
chữ Nôm uô c tí h ch t hai chi u Chữ
Há thườ g ư c coi phươ g ti ghi ại,
thư g thức, qu g á hữ g g thuộc v cái
cao quí, chí h th g Nhữ g á g tác g
chữ Há áp ứ g hữ g hu c u thuộc v
hữ g giá trị thư g g, áp ứ g các chức
ă g c tí h quy uy v học thu t Tuy v y,
hữ g vă của các chí h thể mu ế
ế với qu g ại ch g thườ g ph i qua
h u i Nôm i c i Nôm các vă
c tí h ch t h ước của các chí h thể ư c
xem c thiết v ư c các chí h thể hích
Thời Tr , ịch ử ã t g ghi ại vi c
gi g gi i m gh a y tí h i h i giữa Ty
H h hiể v i H m i L
T g Giáo v Đi h Củ g i Thời L
-Trị h, ch a -Trị h Doa h cũ g ã ai tham
t g Nhữ Đ h Tá 1 i ca i u ê triều
giáo hóa điều tứ thập thất điều của vua Lê
Huy Tô g th h vă v theo thể c át,
*
Tel: 0986 222413, Email: tuyetmaidhkh@gmail.com
1 Tro g tạp chí Nam Phong, ghi Nhữ Đ h
Tá , các t i i u hác u ghi Nhữ Đ h To
Tro g i viết ch g tôi gọi t theo của Tạp
chí Nam ho g
2 Điều giáo hóa triều ê, Tạp chí Nam ho g
, tr 322 - 329
phổ iế hắp g xã Tham vọ g của các
g tr phổ iế hữ g t p t c v gia
h và xã hội theo ti u chu Nho gia ế hắp ch h gia
Huấn địch thập điều Thá h Hu ịch
th p i u một vă o vua Mi h Mạ g
a v o ăm 1 3 , ư c T Đức i
Nôm ăm 1 0, gọi là Huấn địch thập điều
i n ngh a ca “Hu ịch” ạy ỗ của
tri u h với các t g ớp ơi thô cù g
x m vắ g m ph ớ hô g iết chữ
Há , hữ g hướ g ẫ v i u cuộc
g của chí h thể a ế cho , h m giữ
“th i thu , t c t t” Ba h h v gi g gi i
“th p i u” vi c học theo phép xưa, m
theo Thi, Thư – một cách thể hi tô ù g
cổ h , y quá hứ m chu m c cho
hữ g h h vi ứ g xử ươ g thời
Huấn địch thập điều diễn nghĩa ca– ứng xử
định hướng của chính thể
Ứ g xử ị h hướ g cách thức ị h hướ g cho c qu c gia, cộ g g, xã hội hướ g v o
v tu theo hữ g chủ trươ g, ườ g i c
tí h ẫ ắt xã hội T Đức một vị vua hay chữ, ù g Nho v uy ác h t tri u Nguy Khi cai trị, T Đức uô thức trách
hi m của một vị vua với , với ước, uô
mo g mu ư c hư g g y Nghi u, thá g Thu Nh vua au áu gh ế vi c
Trang 2Ho g Thị Tuyết Mai Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 163(03/1): 15 - 18
o ưu vă hiế tộc, cho m Tập Hiền
Vi n và Khai Kinh Diên ể v thơ ph ,
ịch ử v chí h trị với các trí thức ươ g
thời Nh vua i ế chữ Nôm với mo g
mu th c hi ư c hát vọ g chí h h a,
th c thi ư c hữ g huô v g thước gọc
của cổ h , ị h hướ g ư c phép tắc của
xã hội ể theo m hu th m ạo
Di Nôm Huấn địch thập điều là phươ g
thức ứ g xử há c i t, là một hi tư g
há ộc áo v iể h h tro g hữ g ăm
thá g của thời tru g thế ỉ M c ích ịch
Nôm h m qu g á ư c rộ g rãi, gi i quyết
ư c hữ g v xã hội, i h tế, vă h a
của thời ại
M u Huấn địch thập điều i n ngh a ca:
V ng ời thánh đ nh r nh
T xưa, ch a thánh ua minh c m quyền
ấy đạo ch nh ạy n đ n,
t toan n hóa, t c nên, m đ u ” [3,1 9]
(Khai m o, Hu ịch th p i u i gh a ca)
“Thá h ” ời ạy của vua, y vua
Mi h M h D h a” m cho gười
ư c vă mi h tiế ộ hơ Di Nôm vă
y, vua T Đức hướ g ế vi c o v
thu pho g m t c, giữ g chí h ạo, chí h
h a một cách “ h h h” r r g, r h rọt
Tác ph m i g, viết theo thể c át,
ọc hớ tác gi i Nôm i
gười tiếp h - tuy t ại h hữ g
ẻ “qu g y”, ít chữ gh a, v ại “ ách xưa
ngh a hó uy” m “ ại ti ng nói nh
Thanh hác m nh Mo g mu của h vua
hôi ph c giườ g m i của Khổ g học, phổ
iế chí h h a ế mọi t g ớp h
g chữ Nôm:
“Ho ng th n cho đ n các tôi,
Học tr cho đ n các o i qu n n
u ai ham đọc hay ng,
Trư c c n ơ đ ng, nay c n m i nên” [3,935]
(T ng t, Hu ịch th p i u i gh a ca)
Tr i u t g thơ mười t
“thá h”: Thánh hiền, ch a thánh ua minh,
thánh huấn, thánh nh n, hiền thánh chứ g
t g gư g mộ với ti thá h, y ti thá h m gươ g, y ạo thá h hi m
gi g m i Th c tế xã hội ươ g thời, phong
h a ã uy vi, hữ g huô v g thước gọc của thá h h hô g th c c giá trị th c
ti ă i ế “ ời m” hư một iểu
hi i xu g của thu pho g m t c:
“Như ời th y ạnh c ng huyên:
ời m, nói ạy, n t xiên, th y đ a
[3,990]
(Gi i m thắc, Hu ịch th p i u i
gh a ca
Tác ph m c tí h cách chức ă g, truy t i
ạo của thá h hi , c chức ă g ră ạy, giáo hu huy co gười trá h xa cạm
ẫy, h t cạm ẫy xác thịt
i c i ịch Huấn địch thập điều một m t
thể hi ị h hướ g ứ g xử của h vua với muô , m t hác thể hi o u v i ịch của một ho g ế ươ g quy a g sa
t, một h vă h a, một trí thức a g u o,
ph p ph g trước mọi mưu ươ g thời
Huấn địch thập điều diễn nghĩa ca – ứng xử
làm gương của chính thể
B cạ h phươ g thức ứ g xử ị h hướ g c
tí h chỉ ạo tro g vi c xác ị h chức ă g xã hội của các i u u tr i c ù g chữ Nôm ể gi g gi i các i u c gh a
hư vi c m gươ g tro g vi c cao tiế g
mẹ, h m tô vi h hữu g, tí h th c ti của qu c m Nôm B h i m gươ g của phươ g thức ứ g xử thể hi chỗ, h vua
ã ích th ù g qu c m, qu c gữ ể truy t i hữ g chu m c một thời thị h trị, pho g h a v vă v theo thước o của
thời Đườ g Ngu Tam Đại phươ g i
y, T Đức ứ g xử hư “tí ” ti ù g
qu c vă , giáo h a mi h chứ g cho
h ă g của qu c vă ể iểu ạt hữ g v thế ạo h t m i c trọ g g chữ Nôm hư một thế mạ h ể ch hư g vă
h a, truy t i một tác ph m c tí h “ i u ”
t th ma g tí h huô phép, tí h iể phạm, hư một “ cho phép” xã hội,
Trang 3Hoàng Thị Tuyết Mai Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 163(03/1): 15 - 18
“chu ” cho ưu h h qu c vă Nôm tro g
phạm vi xã hội
Tro g á g tác ộ ho g 00 i vă ,
hơ 000 i thơ , T Đức ch trọ g c i t
ế á g tác g chữ Nôm ho g 100 i
thơ ới vai tr gười ứ g u chí h thể,
T Đức c th c thi vi c iể chế h a chữ
Nôm (T Đức thánh ch T học gi i ngh a
ca , i ca uận ngữ, ai L Ngô Cát i ca
qu c ử, i c m của T Đức ư c L
Hữu M c viết: “Phong tr o ăn học chữ Nôm
o ng i nhi t th nh phát đ ng đ nói ên i c
nh ua chấp thuận ử ng chữ Nôm như
m t ăn t ch n ch nh” [3, ]
Thời tru g ại, chí h thể v a gười ị h
chí h ách v a gười chỉ ạo v a gười
m mẫu ai tr y của các chí h thể chỉ c
thể ư c gi i thích hi t họ v o vai tr
chủ thể qu c gia Cuộc ời m vua của T
Đức c hi u th t ại, o g với vai tr một trí
thức, một h vă h a th ô g c cô g tro g
vi c cao tiế g i tộc Huấn địch thập
điều g Há vă ư c gi g gi i g tiế g
mẹ ẻ ơi thô dã một i pháp v a áp
ứ g với y u c u của chí h quy tro g vi c
phổ iế chí h h a, v a g cao chức ă g
v ă g c của tiế g mẹ ẻ
Huấn địch thập điều diễn nghĩa ca với nền
văn học Nôm dân tộc
M c ù ư c a h h với tư cách h ước
o g hi v giá trị của i Nôm các
h ghi cứu á h giá th h cô g
phươ g i gô gữ vă chươ g hơ
phươ g i giáo h a “ c đ ch giáo c
qu n ch ng như trong thời inh nh th
th c đó m t h nh đ ng hông h p thời
hông th m đ m nguyên n Thập điều
năm áp ng cho th h hông
thay đ i m t chữ [3, ] Tươ g truy ,
ươ g thời c c u hát gia ph á h ỗi
g gười : Vui x m hát/ Nhạt x m ơi,/
T tơi x m h i,/ Bối rối x m đám ma./ C n
Thập điều,/ Bỏ cửa ỏ nh m đi ngh
gi ng Ngh a , ch g cũ g hô g t m
th y hữu g của hữ g phép tắc xưa cũ,
ù ã r t hiểu:
Nên ta ịch ại đ nh r nh,
ư n ời ca ịnh t nh ng m nga
Th quê m đ ng th c th ,
H y chưa r , huống ám thêm.” [3, 935]
(T ng t, Hu ịch th p i u i gh a ca)
T Đức ư c ghi h t i ịch thu t, h
ă g gô gữ Đ u tiên, thuật phiên ịch
c a ua T Đức đ tỏ ta xuất ắc m t cách
ạ Tinh th n tôn trọng c nh n, ng ngư ng
m đối i ua Thánh t , thị hi u ịch thuật
c a thời đại, tất c đ cung cấp cho nh ua
m t h năng i n đạt trung th nh ch nh xác hi hữu [3, 9] Đ g g p của vă
giáo h a chủ yếu v iể chế vă t v h
th g h a cách viết chữ Nôm Ph n đóng góp
c a T Đức trong công cu c đi n ch ăn t qui định những tương quan giữa m ngh a đ có th x p chữ Nôm th o môn
m t cách h thống, công i c m Ta r đ
m đư c m t ph n năm trong cuốn ictionarium namitico- atinum Nam Vi t ương hi p t ị) [3, 72]
Tro g ịch ử vă học, t há ớm chủ giáo h a ã ư c i ạt g chữ Nôm
Nhữ g t p thơ Nôm ớ hư Quốc m thi tập,
Hồng Đức quốc m thi tập, Bạch V n quốc ngữ thi… hướ g v o i ạt hi u v v
giáo h a, hướ g v o cao chí h th g ư c xem hư ết qu tác ộ g của các phươ g thức ứ g xử t phía chí h thể i với chữ Nôm, vă học Nôm Các t p i ca ịch
ử cao chí h th g, tru t tiếm g y,
cao a h ph hư Thiên Nam minh giám,
Thiên Nam ngữ c, Đại Nam quốc ử i n
ca, cũ g ù g chữ Nôm ể tuy truy ,
phổ iế hữ g “chí h ách”, “chủ trươ g” mới của các chí h thể ế với qu g ại h
dân Huấn địch thập điều i n ngh a ca cũ g
một tro g hữ g tác ph m theo ườ g
hướ g ới Huấn địch thập điều i n
ngh a ca, vua T Đức thức ư c vai tr to
ớ của chữ Nôm, ã g chữ Nôm v o
hữ g cô g vi c c tí h ch t qua phươ g
Đ là phươ g thức g cao chức ă g v
ă g c của tiế g mẹ ẻ, i quí áu v
Trang 4Ho g Thị Tuyết Mai Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 163(03/1): 15 - 18
gô gữ tộc Đ c i t quá tr h ưu h h
các vă giáo h a ã th c y mạ h hơ
ra ời của các á g tác vă chươ g Nôm
ích th c, g p ph tạo vă học Nôm
gi u c , trư g th h hơ
Tro g chế ước của vă h a, gô gữ, vă
học tru g ại, chí h thể Đại i t ã a chọ
chữ Há m gô gữ h ước, a chọ
vă gô chữ Há ể a h h hữ g chí h
h B cạ h chữ Há , chữ Nôm ư c ử
g ổ huyết v o hữ g ph m chữ Há
hô g ủ h ă g iểu ạt Môi trườ g h h
chức của tiế g Nôm, chữ Nôm, vă Nôm g y
c g m rộ g ă n Huấn địch thập điều
i n ngh a ca một chứ g h cho ước phát
triể mới của chữ Nôm tro g hữ g ăm thá g dài của giai oạ tru g thế ỉ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Đ o Duy A h 2009 , Vi t Nam ăn hóa ử cương, Nx ă học, H Nội
2 Đi h Gia Khá h chủ i 199 , Văn học Vi t Nam t th ỉ X đ n nửa đ u th ỉ XVIII, Nx
Giáo c, H Nội
3 L Hữu M c giới thi u, phi m, ịch thu t,
ưu gi g (1971), Huấn địch thập điều thánh
c a ua thánh t i n ngh a ca c a ua c Tông,
hủ qu c v ha h c trách vă h a xu t ,
i G
4 Tr Nho Th 2012 , Văn học Vi t Nam t th
ỉ X đ n h t th ỉ XIX, Nx Giáo c, H Nội
SUMMARY
FEUDAL ATTITUDES AND POLICIES TOWARDS NOM SCRIPT IN MORAL CATECHISM IN TEN ARTICLES (HUẤN ĐỊCH THẬP ĐIỀU DIỄN NGHĨA CA)
BY TU DUC
Hoang Thi Tuyet Mai *
University of Sciences - TNU
It is necessary to study the social functions of Nom script in order to understand the language policies of Vietnamese medieval administrative bodies The official documents which announced that the y a ty’ po icy was normally composed in Chinese script However, they had to be translated into Nom script and popularized in the vernacular This behavior enabled Nom script, which had been considered as an unofficial script, to deliver moral and official messages from the
feudal administrations In this article, we show that Moral Catechism in Ten Articles (Huấn địch thập điều y Ki g T Đức he pe to i crea e the ocia fu ctio of iet ame e E pecia y, the
use of Nom script in popularizing official messages also promoted the composition of Nom literature, enriching and strengthening Vietnamese literature written in the mother tongue
Key words: Nom script, Nom literature, language policy, catechism, national language literature
Ngày nhận bài: 27/9/2016; Ngày phản biện: 28/10/2016; Ngày duyệt đăng: 31/03/2017
*
Tel: 0986 222413, Email: Tuyetmaidhkh@gmail.com