Hoạt động kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước Hà Nội - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp

Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Hoạt động kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hà Nội - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp” làm đề tài luận v[r]

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Năm 2014, tình hình kinh tế thế giới biến động phức tạp với nhiều khó khăn, thách thức, tăng trưởng toàn cầu thấp Ở trong nước, các chỉ số nợ công

có xu hướng tăng, nên việc thực hiện chính sách tài khoá và tiền tệ thắt chặt chi tiêu công để kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì tăng trưởng kinh tế vô cùng cần thiết Thực hiện cải cách tài chính công là yêu cầu bức thiết do cuộc sống đặt ra, là một đòi hỏi khách quan và phù hợp với các điều kiện đảm bảo tính khả thi của cải cách Đối với lĩnh vực tài chính công, cải cách việc thu - chi Ngân sách nhà nước (NSNN) là bộ phận quan trọng nhất

Những kết quả bước đầu của cải cách tài chính công ở Việt Nam thời gian gần đây đòi hỏi phải tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn nữa trong giai đoạn tới Cải cách tài chính công và kiểm soát chi NSNN có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, những biến động của bộ phận này luôn tác động kéo theo sự thay đổi của bộ phận kia Do vậy, để nâng cao chất lượng hoạt động kiểm soát chi NSNN, phải đặt nó trong mối quan hệ tổng thể của chương trình cải cách tài chính công

Là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa xã hội của cả nước, nơi mà số chi NSNN nói chung và chi thường xuyên NSNN trên địa bàn chiếm tỷ trọng cao trong số tổng chi NSNN và chi thường xuyên NSNN cả nước Trong những năm qua, hoạt động kiểm soát chi NSNN đã có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên do có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát chi nên hoạt động kiểm soát chi trên địa bàn Hà Nội còn nhiều vấn đề tồn tại; cơ chế còn chưa đồng bộ; công tác điều hành ngân sách của chính quyền còn chưa linh hoạt, tính chủ động của Đơn vị sử dụng ngân sách (ĐVSDNS) chưa được

phát huy Vì vậy, tổ chức hoạt động kiểm soát chi NSNN cần bổ sung hoàn thiện có hệ thống và khoa học

Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Hoạt động kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Hà Nội - Thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp” làm đề tài luận văn thạc sĩ với mong muốn nghiên cứu

một cách hệ thống, trên cơ sở lý luận vận dụng thực tiễn, từ thực trạng và kinh nghiệm đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát chi thường xuyên NSNN tại KBNN Hà Nội

2 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nước qua kho Bạc nhà nước

Phân tích và đánh giá thực trạng về kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc nhà nước Hà Nội Từ những kết quả và hạn chế, luận văn rút ra một số bài học kinh nghiệm có ý nghĩa thực tiễn và là cơ sở cho việc hoàn thiện hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua Kho bạc nhà nước Hà Nội

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua Kho bạc nhà nước Hà Nội Đồng thời, luận văn cũng đề xuất một

số kiến nghị là điều kiện để tăng thêm tính khả thi trong triển khai các giải pháp về hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN

3 Kết cấu của luận văn

Ngoài lời mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được kết cấu thành ba chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về hoạt độngkiểm soát chi thường xuyên NSNN qua Kho bạc nhà nước

Luận văn đã làm rõ khái niệm chi thường xuyên Ngân sách nhà nước

và khái niệm kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nướcqua Kho bạc Nhà nước

Luận văn đã làm rõ nội dung kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nướcqua Kho bạc Nhà nướccần bảo đảm các khoản chi phải có trong dự toán Ngân sách nhà nước được cấp có thẩm quyền giao, số dư tài khoản dự toán của đơn vị còn đủ để chi;Hồ sơ, chứng từ hợp pháp, hợp lệ và đầy đủ theo quy định đối với từng khoản chi;Các khoản chi bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi Ngân sách nhà nước do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định Đối với các khoản chi chưa có chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi Ngân sách nhà nước, Kho bạc Nhà nước căn cứ vào dự toán Ngân sách nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao để kiểm soát

Luận văn đã làm rõ quy trìnhkiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nướcqua Kho bạc Nhà nước, từ khâu đơn vị dự toán quyết định chi, cho đến khâu Kho bạc Nhà nước thanh toán khi có đủ các điều kiện theo quy định

Thực tế cho thấy hoạt động kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nướcqua Kho bạc Nhà nước chịu tác động của nhiều nhân tố khách quan và chủ quan Luận văn đã làm rõ những nhân tố khách quan và chủ quan có ảnh hưởng đến hoạt động kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nướcqua Kho bạc Nhà nước Những yếu tố chủ quan bao gồm: Năng lực, trình độcủa cán bộ công chức; quy trình nghiệp vụ; ứng dụng tin học trong quản lý… Nhân tố khách quan bao gồm: Môi trường pháp lý: hệ thống văn bản pháp quy quy định chặt chẽ, chuẩn tắc và đồng bộ, phân định rõ trách nhiệm quyền hạn của từng cơ quan đơn vị trong chu trình NSNN; Dự toán NSNN: dự toán

NSNN phải đảm bảo tính kịp thời chính xác đầy đủ và chi tiết; Việc chấp hành của các ĐVSDNS; Đặc thù của các khoản chi thường xuyên…

Nhìn chung, hoạt động kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nướcqua Kho bạc Nhà nướclà một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của Kho bạc Nhà nước Hà Nội trong giai đoạn hiện nay Với mục tiêu: "Xây dựng KBNN hiện đại, hoạt động an toàn, hiệu quả và phát triển ổn định vững chắc trên cơ sở cải cách thể chế, chính sách, hoàn thiện tổ chức bộ máy, gắn với hiện đại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực để thực hiện tốt các chức năng: Quản lý quỹ NSNN và các quỹ tài chính nhà nước; quản lý ngân quỹ và quản lý nợ Chính phủ; tổng kế toán Nhà nước nhằm tăng cường năng lực hiệu quả và tính công khai, minh bạch trong quản lý các nguồn lực tài chính của Nhà nước Đến năm 2020, các hoạt động của KBNN được thực hiện trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại và hình thành Kho bạc điện tử"

Chiến lược phát triển KBNN cũng khẳng định mô hình KBNN đến năm

2020 có ba chức năng cơ bản Đó là: Quản lý quỹ NSNN và các quỹ tài chính nhà nước; quản lý ngân quỹ và trả nợ Chính phủ; tổng kế toán Nhà nước Với chiến lược này, hệ thống KBNN đang đứng trước cơ hội to lớn nhưng cũng không ít thách thức để cải cách, đổi mới toàn diện các mặt hoạt động, đưa KBNN phát triển lên một vị thế mới, một tầm cao mới

Chương 2: Thực trạng kiểm soát chi thương xuyên NSNN qua KBNNHà Nội từ năm 2011 đến 2014

Luận văn đã khái quát về tình hình Kinh tế - Xã hội của Thủ đô Hà Nội qua các năm 2011 – 2014

Luận văn đã khái quát về quá trình hình thành và phát triển của KBNN Hà Nội;Chức năng nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Kho bạc Nhà nước Hà Nội

Luận văn phân tích thực trạng chi thường xuyên NSNN và thực trạnghoạt động kiểm soát chi thường xuyên Ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Hà Nội Trong chương này, luận văn tập trung đi sâu nghiên cứu về

Tổ chức bộ máy kiểm soát chi NSNN, thực trạng chi thường xuyên NSNN và thực trạng hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN tại KBNN Hà Nội từ năm 2011 đến 2014

 Tổ chức bộ máy:

- Tại văn phòng KBNN Hà Nội

Phòng Kiểm soát chi NSNN: Trực tiếp thực hiện hoạt động kiểm soát

thanh toán và quyết toán vốn đầu tư XDCB, vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư

và xây dựng thuộc nguồn vốn NSNN, vốn chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn vốn khác được giao quản lý tại KBNN tỉnh

Phòng Kế toán Nhà nước : Tổ chức thực hiện hoạt động kế toán nhà

nước: hạch toán kế toán về thu, chi NSNN, các quỹ tài chính do KBNN tỉnh quản lý, các khoản tạm thu, tạm giữ, ký cược, ký quỹ, tiền, ấn chỉ đặc biệt, các loại chứng chỉ có giá của Nhà nước và các đơn vị, cá nhân gửi tại KBNN, các khoản vay nợ, trả nợ của Chính phủ và chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật

- Tại KBNN các Quận Huyện, Thị xã trực thuộc:

Phòng (tổ) Tổng hợp – Hành chính: thực hiện nhiệm vụ kiểm soát,

thanh toán toàn bộ các nguồn vốn đầu tư XDCB, CTMT, SNKT của tất cả các cấp ngân sách (TW, Tỉnh, Huyện, Xã) phát sinh trên địa bàn theo phân cấp quản lý ngân sách và theo ủy quyền của KBNN tỉnh

Bộ phận Kế toán Nhà nước: thực hiện nhiệm vụ kiểm soát chi NSNN

kinh phí thường xuyên, thanh toán tất cả các nguồn vốn, thực hiện đối chiếu

số liệu các nguồn vốn

 Thực trạng chi thường xuyên NSNN tại KBNN Hà Nội

Trong phạm vi đề tài này, tôi lấy số liệu các năm 2011 - 2014 để nghiên cứu

Chi thường xuyên NSNN của cả 4 cấp NS năm sau thường cao hơn năm trước trong tổng chi NSNN (theo số liệu ở bảng 2.3) Mặc dù quy mô chi tăng dần qua các năm nhưng tốc độ tăng chi thường xuyên đã chậm lại, năm

2012 so với 2011 tăng 17.186 tỷ đồng, năm 2013 tăng so với 2012 là 9.085 tỷ đồng, năm 2014 tăng so với 2013 là 7.687 tỷ đồng Việc thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 24/2/2011 và, Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ nhằm kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hộiđã tác động tích cực vào hoạt động chi thường xuyên NSNN, nhiều khoản chi thực sự không cần thiết đã được cắt giảm; góp phần kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô, đưa Việt Nam thoát khỏi vùng khủng hoảng tài chính trầm trọng như những năm trước đó

Từ 2004 đến nay, với Luật Ngân sách mới sửa đổi, tạo nên sự chuyển biến trong việc quản lý, kiểm soát chi tiêu công Đơn vị thụ hưởng Ngân sách

đã được giao quyền chủ động hơn trong việc quyết định các nội dung chi tiêu tại đơn vị mình, kinh phí được cấp đã gắn vớ i nhi ệm vụ chi dưới hình thức quyết định giao dự toán, nội dung chi đa da ̣ng và phong phú (Bảng 2.4) như: Chi cho sự nghiệp kinh tế; Chi quản lý hành chính; Chi sự nghiệp giáo dục - đào tạo; Chi sự nghiệp Y tế; Chi sự nghiệp văn hóa xã hội; Chi Sự nghiê ̣p Khoa ho ̣c…

Mă ̣c dù, với nô ̣i du ng chi thường xuyên của KBNN Hà Nô ̣i đa da ̣ng , phức ta ̣p, nhưng được sự quan tâm và chỉ đa ̣o thường xuyên của lãnh đa ̣o các cấp, công tác kiểm soát chi thường xuyên ta ̣i KBNN Hà Nô ̣i đã dần đi vào nề nếp, ổn định và đạt được những thành tích đáng kể trong thời gian qua

 Thực trạng hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN tại

KBNN Hà Nội

- Từ năm 1990 đến năm 1995 trước khi có Luật NSNN: Vai trò của hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN giai đoạn này chủ yếu là xuất quỹ theo yêu cầu của cơ quan tài chính Do vậy, hoạt động kiểm soát chi thường xuyên NSNN qua KBNN Hà Nội giai đoạn này còn rất nhiều hạn chế, lúng túng, bị động cả về cơ chế, chính sách và thực tiễn, nên hoạt động kiểm soát chi chủ yếu mang tính giải quyết tình thế

- Giai đoạn từ khi thực hiện Luật Ngân sách nhà nước năm 1997 đến năm 2003 (trước khi có Luật NSNN sửa đổi): Giai đoạn này Việt Nam đã có được một bộ Luật điều chỉnh các mối quan hệ về việc phân cấp quản lý, chấp hành và quyết toán NSNN, phân định trách nhiệm, quyền hạn của các bộ, ngành, địa phương trong việc quản lý và đi ều hành NSNN Đối với chi thường xuyên, Luật NSNN đã quy định rõ các điều kiện để một khoản chi NSNN được thực hiện cũng như qui trình cấp phát kinh phí NSNN qua cơ quan Tài chính và KBNN

- Giai đoạn từ 2004 đến nay: Ở giai đoạn này vai trò của KBNN Hà Nội

có sự thay đổi lớn, từ chỗ chỉ đơn thuần chấp hành xuất quỹ NSNN theo quyết định chi của cơ quan Tài chính chuyển sang thực hiện kiểm tra, kiểm soát theo dự toán, đảm bảo đúng chế độ quy định Đây là bước chuyển đổi mang tính đột phá, góp phần quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính trong chi NSNN

Ở giai đoạn này, tất cả các khoản chi NSNN phải được kiểm tra, kiểm soát trước, trong và sau quá trình cấp phát, thanh toán Các khoản chi phải có trong dự toán NSNN được duyệt, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước quy định Vì vậy, quy trình kiểm soát chi NSNN qua KBNN là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng quản lý chi NSNN

qua KBNN Thông qua việc thực hiện quy trình, sẽ biết được thời gian giải quyết công việc, mối quan hệ của các phần hành nghệp vụ và trách nhiệm của từng cán bộ liên quan; đồng thời KBNN và đơn vị sử dụng ngân sách cũng thực hiện được việc kiểm tra, giám sát lẫn nhau, đảm bảo công khai, minh bạch nhằm phòng chống và ngăn chặn những biểu hiện tiêu cực trong quá trình quản lý và sử dụng NSNN

Trên cơ sở Luật ngân sách và các văn bản dưới Luật, hệ thống KBNN

có các quy định cụ thể về Quy trình thực hiện kiểm soát để cán bộ nghiệp vụ làm căn cứ thực hiện

- Từ tháng 8/2003 đến tháng 11/2012, KBNN Hà Nội thực hiện kiểm soát chi thường xuyên theo quy định tại Thông tư 79/2003/TT-BTC ngày 13/8/2003 của Bộ tài chính

- Từ tháng 11/2012 đến nay, KBNN Hà Nội thực hiện kiểm soát chi thường xuyên theo quy định tại Thông tư số 161/2012/TT-BTC ngày 02/10/2012 của Bộ Tài chính (sơ đồ 2.3)

Thông tư này quy định chế độ kiểm soát, thanh toán các khoản chi của ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước, áp dụng đối với đơn vị sử dụng ngân sách, Kho bạc Nhà nước, cơ quan tài chính các cấp

Bước 1: Đơn vị sử dụng ngân sách gửi giấy rút dự toán ngân sách và

các hồ sơ liên quan đề nghị cấp phát, thanh toán

1a, Phòng Kiểm soát chi tiếp nhận các khoản chi sự nghiệp kinh tế, chi chương trình mục tiêu quốc gia

1b, Phòng kế toán tiếp nhận các khoản chi thường xuyên

Bước 2: Cán bộ phòng kiểm soát chi (CTMT, sự nghiệp kinh tế) kiểm

soát chứng từ và hồ sơ theo chế độ,

Bước 3: Lãnh đạo phòng Kiểm soát chi kiểm tra lại chứng từ hồ sơ

3a, Nếu đủ điều kiện thì ký kiểm soát chứng từ và chuyển chứng từ xuống cho Phòng kế toán

3b, Nếu không đủ điều kiện thì ký trên thông báo từ chối cấp phát và chuyển cho Giám đốc Kho bạc Nhà nướcHà Nội hoặc lãnh đạo phụ trách phòng

Bước 4: Cán bộ phòng Kế toán kiểm soát chứng từ và hồ sơ của đơn vị

sử dụng ngân sách theo chế độ Nếu đủ điều kiện thì hạch toán kế toán theo chế độ, nếu không đủ điều kiện chi thì lập thông báo từ chối cấp phát

+ Hạch toán đối với chứng từ do Phòng Kiểm soát chi chuyển xuống + Chuyển chứng từ đã hạch toán, thông báo từ chối cấp phát (nếu có) cho Lãnh đạo phòng kế toán

Bước 5: Lãnh đạo phòng kế toán thẩm tra lại hồ sơ chứng từ, thông báo

từ chối cấp phát (nếu có), ký kiểm soát chứng từ cán bộ kế toán đã hạch toán

và chuyển cho Giám đốc KBNN Hà Nội hoặc lãnh đạo phụ trách phòng

Bước 6: Giám đốc hoặc lãnh đạo phụ trách phòng kế toán ký duyệt cấp

phát hoặc thông báo từ chối cấp phát

6a, Chứng từ thực chi, tạm ứng bằng tiền mặt được Giám đốc ký duyệt chuyển cho bộ phận kho quỹ

6b, Chứng từ thực chi, tạm ứng chuyển cho đơn vị cung cấp hàng hoá, chi chuyển chế độ cho trực tiếp đơn vị sử dụng ngân sách được chuyển cho bộ phận kế toán thanh toán của Phòng kế toán

Bước 7: Chi tiền mặt, chuyển khoản

7a, Bộ phận kho quỹ xuất quỹ tiền mặt để chi cho đơn vị sử dụng NSNN

7b, Bộ phận kế toán thanh toán thực hiện thanh toán sang ngân hàng thông qua kênh thanh toán bù trừ điện tử

Quy trình kiểm soát chi thường xuyên theo Thông tư161/2012/TT-BTC ngày 02/10/2012 được KBNN Hà Nội áp dụng trực tiếp đối với phòng Kế toán Về cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu nghiệp vụ, việc giao nhận hồ sơ giữa đơn vị sử dụng ngân sách với KBNNHà Nội được thực hiện trực tiếp qua cán bộ kiểm soát chi, mỗi đơn vị giao dịch tất cả các khoản thu chi ngân sách bằng dự toán hoặc tiền gửi đều trực tiếp giao dịch với một cán bộ nghiệp vụ của phòng Kế toán Qua đó, góp phần giảm đầu mối trong kiểm soát chi, đáp ứng được yêu cầu cải cách thủ tục hành chính Đồng thời, cũng giúp từng cán

bộ kiểm soát chi nắm bắt được tất cả các phần hành nghiệp vụ (thu, chi, tiền gửi, ) Bên cạnh đó, mỗi cán bộ kiểm soát chi thông qua việc kiểm soát các nghiệp vụ của một đơn vị sử dụng ngân sách hiểu rõ cơ cấu, chức năng nhiệm

vụ và báo cáo tài chính cụ thể của từng đơn vị phục vụ tốt cho việc cung cấp

số liệu cho thanh tra, kiểm toán

- Từ tháng 1/2013 đến nay, KBNN Hà Nội Thực hiện triển khai Chế độ

kế toán NSNN và hoạt động nghiệp vụ KBNN theo Thông tư 08/2012/TT-BTC ngày 10/1/2012 của Bộ Tài chính và công văn 383/2013 ngày 1/3/2013 của KBNN (sơ đồ 2.4)

Thông tư này quy định việc thu thập và xử lý thông tin của kế toán nhà nước áp dụng choHệ thống thông tin quản lý Ngân sách và Kho bạc (TABMIS) phải đảm bảo kịp thời, đầy đủ, chính xác, trung thực, liên tục và

có hệ thống

Bước 1:Kế toán viên tiếp nhận hồ sơ

Bước 2:KTV Kiểm soát chi chuyển KTT kiểm soát trên chứng từ giấy Bước 3: Kế toán trưởng kiểm soát trên chứng từ giấy chuyển trả KTV Bước 4: KTV chuyển chứng từ giấy cho Giám đốc ký chứng từ giấy Bước 5: Sau khi hoàn thành bước 4, GĐ trả chứng từ, KTV thực hiện hạch toán trên hệ thống