Qua đó các nghiên cứu đó, mục tiêu của đề tài là đề xuất đƣợc các giải pháp nhằm hoàn thiện các nội dung của quản lý nhà nƣớc có thể áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả cho [r]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
Nguyễn Thu Hà
HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CỦA
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRONG
LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI
Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Thương mại
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
Hà Nội, 2012
Trang 2TÓM TẮT LUẬN VĂN
1 Lý do nghiên cứu đề tài
Trước hết, do sự phát triển của thương mại dịch vụ, từ sau những năm 1991, thương mại dịch vụ ngày càng khẳng định vai trò của nó trong nền kinh tế Chiếm trên 40% trong tổng cơ cấu thu nhập quốc dân với mức tăng trưởng trung bình 7-8% trong những năm gần đây, lĩnh vực dịch vụ ngày càng làm thay đổi trực tiếp tới bộ mặt đời sống xã hội do những tác động tích cực của nó, mức sống của người dân nâng lên, công ăn việc làm được tạo ra, mở rộng quan hệ giao lưu kinh tế quốc tế… Lượng hàng hóa lưu chuyển hàng năm tăng lên nhanh chóng, số doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực thương mại ngày càng nhiều, phương thức hình thức kinh doanh ngày càng đa dạng, tất yếu kéo theo sức ép đối với công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này
Kinh tế phát triển nhanh hơn phương thức quản lý tất yếu tạo nên các tác động tiêu cực đối với môi trường và tài nguyên Trong bối cảnh các vấn đề về môi trường trong phát triển kinh tế đang trở nên nóng trên các diễn đàn, lĩnh vực thương mại dịch vụ ở Việt Nam cũng đã bắt đầu có những sự quan tâm nhất định với công tác bảo vệ môi trường Tuy nhiên, đối với lĩnh vực thương mại, do đứng ở góc độ là
cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường, các công cụ quản lý của Bộ Tài nguyên và Môi trường còn bộc lộ các nhược điểm như chưa phù hợp với đặc điểm của hoạt động thương mại, thiếu chặt chẽ, có sự chồng chéo giữa Luật bảo vệ môi trường với các luật chuyên ngành khác, việc thực hiện bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp thương mại chỉ thực hiện được một tỷ lệ rất nhỏ, nhiều doanh nghiệp đã lách luật để trốn các chi phí liên quan đến vấn đề bảo vệ môi trường…
Hoạt động thương mại cũng chưa phát huy được vai trò của nó trong công tác bảo vệ môi trường Trên thực tế, trong lĩnh vực thương mại, vấn đề môi trường được quản lý khá lỏng lẻo, phần lớn chỉ tập trung vào việc xử lý rác thải từ hoạt động thương mại Công tác quản lý nhà nước về vấn đề môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường hiện nay phần lớn chỉ tập trung vào các ngành sản xuất mà chủ yếu là sản xuất công nghiệp Hoàn thiện công tác quản lý nhà nước của cơ quan
Trang 3Bộ Tài nguyên và Môi trường lĩnh vực thương mại trở thành một trong những nội dung cần thiết để hướng tới hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại
Trong khi đó, thực trạng nghiên cứu về mặt khoa học đối với công tác quản
lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại còn có những điểm hạn chế Chưa có một nghiên cứu nào đánh giá một cách tổng quát vấn đề quản lý nhà nước
về môi trường trong lĩnh vực thương mại Các nghiên cứu đã có mới chỉ tập trung vào một khía cạnh nhỏ như vấn đề tiêu chuẩn môi trường hay vấn đề xuất nhập phế liệu Vì vậy, một nghiên cứu nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước của cơ quan Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnh vực thương mại sẽ có những hiệu quả nhất định trong việc thay đổi nhận thức về vấn đề này
Vì vậy, qua các đánh giá tổng quát trên, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Hoàn
thiện quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnh vực thương mại” để thực hiện luận văn thạc sĩ của mình Thông qua các nghiên cứu, đề tài
mong muốn nâng cao được nhận thức của các đối tượng liên quan về thực trạng đang diễn ra và tầm quan trọng của công tác quản lý nhà nước đối với vấn đề môi trường hiện nay trong lĩnh vực thương mại, tăng cường nhận thức về vai trò tác động của thương mại đối với môi trường và xã hội cũng như đưa ra được một phương hướng phát triển trong thời gian tới
2 Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu đề tài
Đề tài này được thực hiện nhằm luận giải các cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại để thực hiện mục tiêu hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại từ đó hướng tới hoàn thiện quản lý nhà nước thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cả nước nói chung
Qua đó các nghiên cứu đó, mục tiêu của đề tài là đề xuất được các giải pháp nhằm hoàn thiện các nội dung của quản lý nhà nước có thể áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại làm cơ sở phát triển bền vững ngành thương mại, thương gắn với bảo vệ môi trường, phát triển hài hòa giữa thương mại, môi trường và xã hội
Trang 4Các phương pháp nghiên cứu sử dụng trong luận văn:
- Phương pháp phân tích sử dụng khung lý thuyết về quản lý nhà nước về môi trường, cụ thể là quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại
- Phương pháp định tính và định lượng dựa trên việc thu thập dữ liệu thứ cấp
và sơ cấp về thực trạng quản lý nhà nước về môi trường của Bộ Tài nguyên và môi trường
Nguồn dữ liệu bao gồm các điều tra nghiên cứu, các số liệu thống kê có liên quan, quan sát thực tế và các thông tin từ báo chí, mạng internet Thực hiện mẫu điều tra về thực trạng quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại để
có số liệu thực tế minh họa cho nghiên cứu
- Sử dụng phương pháp thống kê để xử lý số liệu, lập sơ đồ, bảng biểu, lập các mẫu so sánh
3 Kết quả nghiên cứu luận văn
Luận văn được kết cấu làm 3 chương trong đó trình bày các vấn đề lớn để nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, cụ thể như sau:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại
1.1 Những vấn đề chung về quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực
thương mại
Cơ sở lý luận của luận văn được xây dựng dựa trên các lý thuyết có sẵn về quản lý nhà nước nghiên cứu dựa trên đặc trưng của quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại Mục này làm rõ các khái niệm cơ bản về thương mại, môi trường, các yếu tố của môi trường trong lĩnh vực thương mại như ô nhiễm môi trường trong kinh doanh thương mại, hoạt động gây ô nhiễm, cơ sở hạ tầng thương mại và cơ sở hạ tầng bảo vệ môi trường trong thương mại, hàng hóa gây ô nhiễm trong kinh doanh thương mại, chất thải và xử lý chất thải trong kinh doanh thương mại Phần này cũng làm rõ khái niệm quản lý nhà nước từ đó xây dựng khái niệm quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại
Trang 51.2 Nội dung và phương pháp quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực
thương mại
Phần này làm rõ các nội dung của quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại Dựa trên 10 nội dung quản lý nhà nước về môi trường được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường 1993, dựa trên đặc trưng riêng của vấn đề môi trường trong lĩnh vực thương mại mà quản lý nhà nước cần quan tâm, luận văn tập trung nghiên cứu 4 nội dung chính của quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại gồm:
- Xây dựng hệ thống văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường và hệ thống tiêu chuẩn môi trường trong lĩnh vực kinh doanh thương mại
- Xây dựng cơ sở hạ tầng thương mại và cơ sở hạ tầng phục vụ bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại
- Áp dụng các biện pháp hành chính quản lý môi trường trong lĩnh vực thương mại
- Công tác kiểm tra giám sát, xử lý vi phạm về môi trường trong thương mại Ngoài ra luận văn cũng đề cập đến một số nội dung khác của công tác quản lý 1.3 Các nhân tố cơ bản ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về môi trường trong
lĩnh vực kinh tế nói chung và thương mại nói riêng
Trong đó, các nhân tố ảnh hưởng được quan tâm đến là: chính sách của Đảng
và nhà nước đối với vấn đề môi trường và chính sách đối với lĩnh vực thương mại, yếu tố văn hóa tập quán kinh doanh, xu hướng phát triển của thương mại thế giới, luật pháp hiện hành và sự thay đổi về quy mô thương mại dịch vụ trong những năm qua 1.4 Kinh nghiệm quốc tế về quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực
thương mại
Cụ thể trong luận văn trình bày kinh nghiệm của Singapore, Nhật Bản và Hàn quốc trong công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại Căn cứ vào các cơ sở lý luận được trình bày trong chương 1, luận văn
sẽ phân tích thực trạng công tác quản lý các nội dung này tại cơ quan Bộ Tài nguyên và Môi trường trong chương 2
Trang 6Chương 2: Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại của Bộ Tài nguyên và môi trường
Các phân tích của chương 2 nhằm mục tiêu làm rõ thực trạng công tác quản
lý nhà nước hiện nay của cơ quan Bộ Tài nguyên và Môi trường đối với 4 nội dung quản lý chủ yếu đã được đề cập trong chương 1 Cụ thể:
2.1 Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực
thương mại của Bộ Tài nguyên và Môi trường
Thực trạng xây dựng hệ thống văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường và hệ thống tiêu chuẩn môi trường trong lĩnh vực kinh doanh thương mại trình bày khái quát các văn bản luật đã ban hành có liên quan đến các nội dung quản lý nhà nước
về môi trường trong lĩnh vực thương mại do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành gồm có Luật bảo vệ môi trường 2005, Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010, các văn bản hướng dẫn, hệ thống Thông tư về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại
và hệ thống Thông tư quy định tiêu chuẩn môi trường trong kinh doanh thương mại tập trung vào vấn đề quản lý rác thải tại các chợ, vấn đề xuất nhập khẩu phế liệu và hàng hóa ô nhiễm
Thực trạng xây dựng cơ sở hạ tầng thương mại và cơ sở hạ tầng phục vụ bảo
vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại trình bày công tác quản lý và xử lý rác thải tại các chợ, siêu thị và trung tâm thương mại, hoạt động của các trạm quan trắc môi trường do Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý xây dựng
Thực trạng việc áp dụng các biện pháp hành chính quản lý môi trường trong lĩnh vực thương mại trình bày vấn đề cấp giấy phép kinh doanh hàng hóa ô nhiễm, vấn đề cấp giấy phép xuất nhập khẩu phế liệu, vấn đề thẩm định các báo cáo, đề án bảo vệ môi trường của các dự án
Thực trạng công tác kiểm tra giám sát, xử lý vi phạm về môi trường trong thương mại trình bày thực trạng công tác kiểm tra vấn đề bảo vệ môi trường tại một
số doanh nghiệp thương mại dịch vụ của cơ quan Bộ Tài nguyên và Môi trường trong thời gian qua và công tác kiểm tra giám sát các cấp Phân tích một số vướng mắc gặp phải
Trang 7Bên cạnh đó, luận văn cũng trình bày các nội dung khác như công tác lập kế hoạch, công tác đào tạo cán bộ, áp dụng tiến bộ khoa học và hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại Tuy do các số liệu tại cơ quan Bộ không có sự tách bạch về lĩnh vực và rất khó bóc tách về phạm vi quản lý giữa lĩnh vực thương mại và lĩnh vực khác nên có một số nội dung chưa có được số liệu thực
sự sát thực và đầy đủ, song thông qua số liệu và thông tin thu thập từ các báo cáo, đánh giá cũng như từ thực tế hoạt động của các đơn vị thuộc Bộ, luận văn cũng đã đưa ra một cái nhìn tổng quát đối với công tác quản lý của Bộ với mỗi nội dung
2.2 Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnh vực thương mại qua điều tra khảo sát
Qua kết quả thu thập được từ bản điều tra khảo sát do tác giả thực hiện để đánh giá một số khía cạnh của công tác quản lý nhà nước về môi trường của cơ quan Bộ, tập trung vào hiểu biết của các cá nhân, doanh nghiệp đối với công tác quản lý nhà nước của Bộ
2.3 Những kết luận rút ra qua nghiên cứu quản lý nhà nước về môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnh vực thương mại
Qua các phân tích thực trạng chương 2 rút ra những điểm đã làm được và các hạn chế còn tồn tại trong công tác quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường về môi trường trong lĩnh vực thương mại
Chương 3: Các mục tiêu phát triển kinh tế bền vững và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về môi trường của Bộ Tài nguyên và Môi trường trong lĩnh vực thương mại
3.1 Mục tiêu phương hướng phát triển bền vững kinh tế ở Việt Nam và
những yêu cầu đặt ra đối với quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại
Mục này trình bày một số nội dung và phương hướng phát triển kinh tế và thương mại trong thời gian tới Từ đó, căn cứ vào mục tiêu phát triển và các kết luận, đặc biệt là các điểm hạn chế trong quản lý ở chương 2, chương 3 đưa ra các
Trang 8giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước của cơ quan Bộ đối với vấn
đề quản lý về môi trường trong lĩnh vực thương mại
3.2 Định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực
thương mại
Cụ thể là định hướng hoàn thiện về bộ máy tổ chức, hoàn thiện phương pháp quản lý, và hoàn thiện về công cụ quản lý
3.3 Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về môi trường của Bộ Tài nguyên
và Môi trường trong lĩnh vực thương mại
Các giải pháp đặt ra gồm các nhóm: Giải pháp nâng cao nhận thức, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật, giải pháp kiện toàn bộ máy tổ chức, giải pháp xây dựng chiến lược bảo vệ môi trường, giải pháp phối hợp để quản lý, giải pháp quản
lý chất thải rắn, giải pháp tăng cường kiểm tra giám sát và giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại Theo đó, giải pháp trước mắt hiện nay là củng cố hệ thống pháp luật, tăng cường tuyên truyền giáo dục và thắt chặt các biện pháp hành chính Về lâu dài, luận văn chỉ rõ để hoàn thiện quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại của Bộ Tài Nguyên và Môi trường cần phải có một chiến lược phát triển bền vững thương mại được xây dựng cụ thể với tầm nhìn lâu dài và từ đó xây dựng thành các kế hoạch, chương trình cụ thể
3.4 Các kiến nghị về tạo lập môi trường và điều kiện để thực hiện các giải
pháp đã đề ra
Luận văn đưa ra một số kiến nghị như tăng cường nhận thức về tính cấp bách của vấn đề bảo vệ môi trường trong lĩnh vực thương mại, tăng cường chức năng cho
Bộ Tài nguyên và Môi trường trong quản lý nhà nước về môi trường, thống nhất quản
lý giữa cơ quan Bộ Tài nguyên và Môi trường với các cơ quan có chức năng quản lý nhà nước ngang cấp, và tăng cường kinh phí đầu tư phát triển trong lĩnh vực thương mại cho sự nghiệp môi trường trong lĩnh vực này Các kiến nghị đưa ra được cân nhắc giữa yêu cầu thực tế và khả năng thực hiện được trong điều kiện hiện tại
Trang 9Môi trường cùng với kinh tế và xã hội là ba nhân tố tạo nên phát triển bền vững Vì vậy, trong chiến lược quốc gia về phát triển thương mại bền vững, vấn đề bảo vệ môi trường trong thương mại sẽ trở thành một trong các nội dung cốt yếu Đối với đề tài hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và môi trường trong lĩnh vực thương mại, cần tách biệt rõ nội dung quản lý nhà nước thuộc lĩnh vực thương mại và các lĩnh vực khác để đưa ra giải pháp thiết thực hơn Đồng thời do thương mại là lĩnh vực khó tách biệt và khó xác định phạm vi nên các số liệu về môi trường trong lĩnh vực này khó tách bạch cụ thể ảnh hưởng đến phân tích thực trạng Một hạn chế khác của luận văn là do thời gian nghiên cứu có hạn nên chưa phân tích được chi tiết các vấn đề nhỏ trong nội dung quản lý cũng như cụ thể hóa được giải pháp đã đưa ra thành các phương án chi tiết
Mặc dù còn có một số hạn chế, đề tài cũng đã đạt được mục tiêu cơ bản là tạo ra một cơ sở để tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện từng nội dung của quản lý nhà nước về môi trường trong lĩnh vực thương mại Trong quá trình ứng dụng cần tiếp tục dựa vào hoàn cảnh thực tiễn để có các điều chỉnh thích hợp để từ đó quản lý nhà nước có thể phát huy vai trò của nó trong việc định hướng cho hoạt động thương mại phát triển hài hòa với môi trường và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững kinh tế, xã hội