MỐI QUAN HỆ CỦA THƯƠNG ĐIẾM ANH Ở HIRADO (1613- 1623) VỚI CHÍNH QUYỀN NHẬT BẢN

NHỮNG THĂNG TRẦM TRONG MỐI QUAN HỆ GIỮA THƯƠNG ĐIẾM HIRADO CỦA NGƯỜI ANH VỚI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG. Các nước phương Tây trên hành trình Đông tiến đều hiểu rất r[r]

Tập 170, số 10, 2017

T¹p chÝ Khoa häc vµ C«ng nghÖ

CHUYÊN SAN KHOA HỌC XÃ HỘI – NHÂN VĂN – KINH TẾ

Lưu Bình Dương, Nguyễn Văn Tiến - “Thiêng hóa” - yếu tố cơ bản cấu thành luật tục 3

Nguyễn Thị Mai Chanh, Bùi Thuỳ Linh - Phương thức huyền thoại hoá nhân vật trong Tửu quốc của Mạc Ngôn 9

Phạm Văn Cường - Nghiên cứu sự thích ứng với phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ của sinh viên dân

Bùi Linh Phượng, Mai Thị Ngọc Hà - Phân tích, so sánh nội dung toán học trong chương trình đào tạo ngành

nông lâm nghiệp của một số trường đại học trên thế giới 19

Trịnh Thị Kim Thoa - Thực trạng và giải pháp để nâng cao chất lượng học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh tại

Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông – Đại học Thái Nguyên 25

Thân Thị Thu Ngân - Kỷ niệm 90 năm ra đời tác phẩm “Đường Kách mệnh” (1927 – 2017) - Ý nghĩa lý luận

và thực tiễn việc nghiên cứu tác phẩm “Đường Kách mệnh” của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh 31

Ma Thị Ngần - Một số đặc điểm cần lưu ý khi xây dựng chương trình môn học giáo dục thể chất nhằm nâng

Dương Thị Hương Lan, Nguyễn Vũ Phong Vân, Nguyễn Hiền Lương - Ứng dụng các hoạt động học tập

trải nghiệm vào trong một giờ học nói tiếng Anh ở Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học

Lê Ngọc Nương, Nguyễn Thị Hà, Nguyễn Hải Khanh - Xây dựng khung lý thuyết về sự hài lòng trong công việc

của người lao động tại Công ty Cổ phần Quản lý và Xây dựng giao thông Thái Nguyên 47

Đoàn Quang Thiệu - Xây dựng hệ thống nghiệp vụ kinh tế phát sinh và bộ chứng từ kế toán mẫu để thực hành

Đỗ Thị Hà Phương, Đoàn Thị Mai, Chu Thị Hà, Nguyễn Thị Giang - Các yếu tố ảnh hưởng tới mức sẵn lòng

chi trả của người tiêu dùng đối với thực phẩm an toàn trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 59

Nguyễn Thị Thanh Thủy - Phân tích tình hình tài chính của công ty cổ phần FPT 65

Vũ Hồng Vân, Lương Thị Mai Uyên - Nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành cơ khí trong quá trình hội nhập

kinh tế quốc tế 71

Nguyễn Thị Linh Trang, Bùi Thị Ngân - Phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng

Thương mại Cổ phần quân đội – chi nhánh Thái Nguyên 77

Nguyễn Thị Lan Anh, Nông Thị Vân Thảo - Xây dựng hệ thống hỗ trợ quản lý chấm điểm cán bộ tại sở giao

Nguyễn Thu Nga, Kiều Thị Khánh, Hoàng Văn Dư - Hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng khi tính đến rủi

Nguyễn Thị Vân, Nguyễn Bích Hồng - Giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang theo

hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến năm 2020, tầm nhìn 2030 97

Đàm Thị Phương Thảo, Nguyễn Tiến Mạnh - Đánh giá ảnh hưởng của một số nhân tố đến hiệu quả hoạt động

kinh doanh của các công ty bất động sản niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam 103

Phạm Thị Huyền - Án lệ và việc áp dụng án lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam 109

Dương Thị Huyền - Mối quan hệ của thương điếm Anh ở Hirado (1613- 1623) với chính quyền Nhật Bản 115

Trần Nguyễn Sĩ Nguyên - Dân vận khéo là vấn đề cốt lõi trong nghệ thuật hoạt động chính trị Hồ Chí Minh 121

Đinh Thị Giang - Quan điểm của J.Locke về nguồn gốc và bản chất của nhà nước 127

Journal of Science and Technology

170 (10)

N¨m 2017

Trần Bảo Ngọc, Lê Thị Lựu, Bùi Thanh Thủy và cộng sự - Nhận thức của sinh viên Dược về môi trường giáo

dục tại trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên bằng bảng hỏi DREEM 131 Lương Ngọc Huyên - Thực trạng việc vận dụng toán học vào thực tiễn trong dạy học và kiểm tra, đánh giá kết

quả học tập môn Toán của học sinh lớp 10 ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Tuyên

Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Xuân Trường, Hoàng Thị Giang - Tiếp cận địa lý trong nghiên cứu quan hệ

giữa phát triển kinh tế gắn với đảm bảo an ninh quốc phòng khu vực các xã vùng cao biên giới (ví dụ tại tỉnh

Đỗ Thị Quyên, Nguyễn Thị Kim Tuyến - Nghiên cứu các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến hành vi mua trực tuyến của

Phương Hữu Khiêm, Nguyễn Đắc Dũng, Nguyễn Ngọc Lý - Phát triển thị trường sản phẩm đầu ra cho rừng

trồng sản xuất theo hướng bền vững trên địa bàn huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên 155 Phan Thị Thanh Huyền, Hà Xuân Linh - Nghiên cứu giá đất ở trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội 161 Nguyễn Thị Vân Anh - Thu hút đầu tư – động lực và cơ sở phát triển kinh tế bền vững tỉnh Thái Nguyên 167 Văn Thị Quỳnh Hoa, Nguyễn Lan Hương - Hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong việc giảng

dạy tiếng Anh cho sinh viên năm thứ nhất trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên 173 Mai Văn Cẩn - Sử dụng hình tượng nhân vật Thạch Sanh trong một số hoạt động dạy thực hành tiếng Anh bậc

Đỗ Thị Hương Liên - Bàn thêm về cuộc khởi nghĩa của Hoàng Đình Kinh (Cai Kinh) và mối liên hệ với các

Phạm Văn Quang, Nguyễn Huy Ánh - Giải pháp tăng cường tính tích cực, chủ động trong học tập của sinh

viên khoa Thể dục thể thao trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên 191 Nguyễn Thị Minh Thu, Bùi Thị Ngọc Anh - Ca dao, dân ca làng chài Vịnh Hạ Long - nét văn hóa mang đậm

Đặng Anh Tuấn, Ngô Thị Minh Hằng, Phạm Thị Trung Hà - Sự hồi phục của thị trường bất động sản và rủi

ro kinh doanh của các công ty bất động sản 203

Lê Văn Thơ, Vũ Anh Tuấn - Đánh giá tình hình sử dụng đất tại các khu đô thị trên địa bàn thành phố Việt Trì,

tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 – 2016 209

Dương Thị Huyền Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 170(10): 115 - 120

115

MỐI QUAN HỆ CỦA THƯƠNG ĐIẾM ANH Ở HIRADO (1613- 1623)

VỚI CHÍNH QUYỀN NHẬT BẢN

Trường Đại học Khoa học – ĐH Thái Nguyên

TÓM TẮT

Sau khi thiết lập được trụ sở thương mại ở Bantam (Indonesia), Công ty Đông Ấn Anh phái tàu

Clove đến Nhật Bản, diện kiến chính quyền Mạc phủ và chính thức thiết lập quan hệ thương mại,

bang giao Anh- Nhật Bản Công ty Đông Ấn Anh sớm giành được một số đặc quyền thương mại ở Nhật, đặc biệt là sự ra đời của thương điếm Hirado (1613) Sự ra đời và phát triển của thương điếm Hirado phụ thuộc rất nhiều vào chính sách của chính quyền Nhật Bản Những chính sách đó không nhất quán mà thay đổi theo từng thời kỳ, từng Tướng quân và phần nào đó quyết định tới sự thịnh suy trong hoạt động thương mại ở người Anh ở Nhật Bản Do đó, bài viết tập trung phân tích những vấn đề cơ bản trong mối quan hệ của chính quyền Nhật Bản với thương điếm Hirado của người Anh giai đoạn 1613- 1623

Từ khóa: Thương điếm, Hirado, chính quyền Nhật Bản, Công ty Đông Ấn Anh, thương mại

Thế kỷ XVI – XVII chứng kiến sự phát triển

mạnh mẽ của thương mại khu vực Đông Ấn,

bên cạnh hoạt động sôi nổi của thương nhân

khu vực còn có sự du nhập mạnh mẽ của các

thế lực hàng hải phương Tây Cùng với Trung

Quốc và Ấn Độ, Nhật Bản là một thị trường

vô cùng hấp dẫn, hứa hẹn đem lại lợi nhuận

cao cho hoạt động buôn bán của thương nhân

phương Tây Mặc dù không phải là những

thương nhân ngoại quốc đầu tiên ở Nhật Bản

(sau Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan),

Công ty Đông Ấn Anh đã sớm đặt được quan

hệ thương mại chính thức với Nhật Bản thông

qua việc thiết lập được thương điếm ở Hirado

(1613) Thương điếm Hirado được xếp vào

nhóm thương điếm ra đời dựa trên sự thỏa

thuận với chính quyền bản địa nên sự phát

triển của thương điếm phụ thuộc rất lớn vào

mối quan hệ với Mạc phủ Đức Xuyên

Thương điếm tồn tại trong một thời gian ngắn

(10 năm) nhưng đã thể hiện những chiến lược

cụ thể của người Anh trong việc thiết lập

mạng lưới thương mại ở phương Đông, là cơ

sở quan trọng để Anh tái thiết quan hệ thương

mại với Nhật Bản ở những thập niên cuối của

thế kỷ XVII

*

Tel: 0975702362 ; Email: duonghuyen.sudhkh@gmail.com

SỰ RA ĐỜI CỦA THƯƠNG ĐIẾM ANH Ở HIRADO (1613)

Trước khi người Anh đến Nhật Bản, Bồ Đào Nha đã được chính quyền Nhật Bản mở cửa giao thương và cho thiết lập thương điếm ở Nagasaki Lợi thế của Bồ Đào Nha giành được đã thôi thúc người Hà Lan và Anh tiến hành xâm nhập vào thị trường Nhật Bản.William Adams là người Anh đầu tiên đến Nhật Bản năm 1600 cùng thủy thủ đoàn

23 người của thương thuyền Hà Lan Liefde

đến neo ngoài khơi đảo Kyushu (Nhật Bản) [6; tr.42] Adams đã được phép diện kiến Tướng quân Ieyasu ở Osaka ba lần vào năm

1600 Kiến thức về hàng hải, đóng tàu và toán học của Adams đã hấp dẫn Tướng quân Ieyasu nên ông đã được bổ nhiệm làm cố vấn ngoại giao và thương mại cho chính quyền Mạc phủ, ban cho nhiều đặc quyền lớn [4; tr.20] Việc sử dụng người phương Tây trong

bộ máy hành chính nhà nước không phải là sự kiện mới trong thời kỳ giao thoa văn hóa, văn minh Đông- Tây diễn ra mạnh mẽ ở thế kỷ XVII nhưng Adams là một trong những người nước ngoài được hưởng nhiều đặc quyền nhất

từ chính quyền Nhật Bản Chính sách cởi mở đối với thương nhân nước ngoài cùng những hiểu biết của Adams đã thôi thúc Giám đốc Công ty Đông Ấn Anh cử những thương

Dương Thị Huyền Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 170(10): 115 - 120 thuyền đến Nhật Bản Ngày 18 tháng 4 năm

1611, từ Bantam - trụ sở chính của Công ty

Đông Ấn Anh ở phương Đông, ba tàu Clove,

Thomas và Hector với 262 thủy thủ đoàn tiến

đến Nhật Bản

Tháng 6 năm 1613, tàu Clove cập cảng

Hirado- một cảng mậu dịch lớn của Nhật Bản

thuộc đảo Honshu Lãnh chúa Matsura

Takanobu, cùng với 40 tàu ra biển chào đón

chính thức người Anh bởi họ muốn tìm kiếm

những thế lực thương mại mới để tăng sức

cạnh cạnh với các lãnh chúa khác Đáp lại

mối thân tình của Matsura, Saris mở một bữa

tiệc thịnh soạn và gửi lá thư từ Quốc vương

James I cùng những quà tặng đến các lãnh

chúa [8; tr.98]

Đại diện Công ty Đông Ấn Anh đã đến diện

kiến Tướng quân Ieyasu ở Suruga và

Hidetada ở Edo Tại đây, Saris đã gửi thư của

Quốc vương Jame I cùng quà tặng lên Tướng

quân Ieyasuvà trình bày những nguyện vọng

kinh doanh của người Anh ở Nhật Bản [2;

tr.208] Chính quyền Mạc phủ Tokugawa

ban hành nhiều đặc quyền kinh doanh cho

người Anh: được lựa chọn địa điểm để thiết

lập thương điếm và được quyền kinh doanh

trên khắp lãnh thổ Nhật Bản, tàu được cập

bến ở mọi cảng biển trên đất nước Nhật Bản;

nhân viên thương điếm có quyền định đoạt

hàng hóa của những người Anh quá cố, giám

đốc thương điếm có quyền xét xử nhân viên

khi phạm tội [3; tr.104, 105] Đây là thuận

lợi cơ bản bước đầu mà Anh đạt được ở Nhật

Bản so với các đối thủ cạnh tranh của mình

Công ty Đông Ấn Anh quyết định chọn

Hirado để xây dựng thương điếm bởi: Hirado

có thể cung cấp thực phẩm và thịt động vật

cho hoạt động của thương điếm; sự hiếu

khách và tiếp đón nồng nhiệt của Matsura và

cư dân địa phương; và đặc biệt người Anh

cũng muốn cạnh trạnh với thương điếm Hà

Lan ở Nhật Bản [8; tr.120,121] Như vậy,

nhờ những chính sách tích cực của chính

quyền Nhật Bản, người Anh đã nhanh chóng

thiết lập được thương điếm ở Hirado Sự ưu

ái đó xuất phát từ những nguyên nhân có phần nghiêng về mưu đồ chính trị và mục tiêu kinh tế

Thứ nhất, trong khi chính quyền nhà Minh ở Trung Quốc hạn chế quan hệ giao thương với phương Tây, chính quyền Mạc phủ Tokugawa ra sức phát triển ngoại thương như một phương tiện tăng cường tiềm lực tài chính đồng thời muốn thiết lập quyền lực ở Đông Á, thách thức Trung Quốc [4; tr.21] Thứ hai, chính quyền Mạc phủ vừa bắt đầu chiến dịch chống lại Cơ đốc giáo vì sự đe dọa của các tu sĩ dòng Tên người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, gây những bất ổn của

xã hội Nhật Bản Những người Anh theo đạo Tin Lành với mục tiêu hàng đầu là lợi nhuận thương mại chứ không phải truyền bá niềm tin Cơ đốc, đã nhanh chóng giành được niềm tin của chính quyền trung ương Nhật Bản [4;

tr 662]

Thứ ba, sự có mặt của người Anh cũng mở

ra cho Mạc phủ khả năng thoát khỏi sự o ép trong chính sách buôn bán độc quyền của những thương nhân sành sỏi Bồ Đào Nha [7;

tr 88]

NHỮNG THĂNG TRẦM TRONG MỐI

HIRADO CỦA NGƯỜI ANH VỚI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

Các nước phương Tây trên hành trình Đông tiến đều hiểu rất rõ quy luật các thương điếm

ra đời và hoạt động phụ thuộc rất lớn vào thái

độ và chính sách của chính quyền bản địa Thương điếm của Anh ở Hirado cũng không nằm ngoài quy luật này Mặc dù tồn tại trong thời gian ngắn, thương điếm đã cố gắng duy trì mối quan hệ thân thiện với chính quyền Nhật Bản

Lợi thế lớn nhất của Công ty Đông Ấn Anh khi lần đầu tiên đến Nhật là được sự đón tiếp nồng nhiệt từ lãnh chúa địa phương và đã nhận được những ưu đãi rất đặc biệt từ chính quyền địa phương Để có thể duy trì những lợi thế này, thương điếm Anh ở Hirado sẽ đại

Dương Thị Huyền Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 170(10): 115 - 120

117

diện cho Công ty thường xuyên thực hiện

những mối quan hệ ngoại giao với các cấp

chính quyền ở Nhật Bản Để tạo điều kiện

thuận lợi cho việc tiến hành nghi thức ngoại

giao, nhân viên Công ty Đông Ấn Anh phải

chuẩn bị những món quà cho chính quyền địa

phương Đây không phải là vấn đề mới của

các thương điếm Anh và các nước khác ở

Viễn Đông nhưng ở Nhật Bản là vấn đề đặc

biệt quan trọng Thương gia Hà Lan và Anh

tại Nhật thường dùng khoảng 10 % số vốn để

tặng quà cho tất cả các quan chức địa phương

và các lãnh chúa, từ Tướng quân đang tại vị

đến các Tướng quân đã thoái vị [1; tr.141]

Những món quà này góp phần làm cho mối

quan hệ ngoại giao của người Anh với chính

quyền bản địa trở nên thân thiện và hiệu quả

hơn Bên cạnh đó, Công ty Đông Ấn Anh tìm

hiểu đầy đủ và chi tiết những nghi thức ngoại

giao của chính quyền Mạc phủ như không

đích thân đưa thư của Quốc vương James I tới

Tướng quân Ieyasu mà thông qua một người

hầu cận; không đeo kiếm và súng khi vào tiếp

kiến vì sẽ làm hủy hoại thanh thế của Tướng

quân Việc tuân thủ nghi lễ thể hiện sự tôn

trọng Tướng quân và qua đó bảo đảm các đặc

quyền thương mại

Sau khi thiết lập thương điếm, người Anh vẫn

duy trì những mối quan hệ ngoại giao với

chính quyền Nhật Bản Chính quyền Nhật

Bản còn yêu cầu giám đốc thương điếm Anh

Richard Cocks đến triều đình một năm một

lần hoặc ít nhất phải chuyển quà tặng khi có

tàu cập bến Trên thực tế, quan lại của Tướng

quân là khách hàng lớn của Công ty Đông Ấn

Anh với mối quan tâm đặc biệt đến chì và vũ

khí [1; tr.142] Khi đến Kyoto để thiết lập

thương điếm phụ, phái đoàn Anh đã dành

nhiều món quà cho Hoàng đế, Thái tử và bán

hàng nếu có thể gồm vải Cambay, vải lụa tơ

tằm của Trung Quốc, ngà voi Phái đoàn đã

đến Sunpu ngày 8 tháng 10 năm 1615 và

nhanh chóng có một cuộc tiếp kiến với Tướng

quân Ieyasu, trong khi Bồ Đào Nha trước đó

phải chờ đợi 40 ngày mà không được vào gặp

Tướng quân Wickham và Copepindale- những thương nhân giữ vai trò quan trọng của thương điếm Hirado, tiếp tục gửi thêm một số hoa long diên hương và gỗ tốt, chì và sáp làm quà tặng Đổi lại Anh nhận được một loạt các kimono, mũi tên và dao [5; tr.8] Wickham cảm thấy cuộc viếng thăm đã thành công: người Anh đã được trao quyền thương mại ở Lưu Cầu, với sự chấp thuận của Shimazu ở Satsuma Tướng quân Ieyasu sẽ đáp lại những lời khẩn nài của Adams và mua hầu hết hàng

hóa của tàu Hosiander, ngoại trừ vải Cambay

Những cuộc gặp gỡ giữa đại diện thương điếm

và chính quyền Mạc phủ đã góp phần phát triển mối quan hệ bang giao giữa hai nước Anh- Nhật Đây không phải là mối quan hệ đơn phương, một chiều của người Anh mà là mối quan hệ song phương với sự chủ động, sẵn sàng tiếp nhận và hồi đáp thông thư cũng như quà tặng của chính quyền Mạc phủ Chính mối quan hệ tốt đẹp này đã thúc đẩy hoạt động của thương điếm cũng như mang lại nhiều lợi nhuận từ thuế cho chính quyền Mạc phủ Năm 1616, Tướng quân Ieyasu qua đời, những ưu đãi mà Ngài dành cho thương điếm Anh không còn được như trước Thương điếm phải cử người lên triều đình để thực hiện quan

hệ ngoại giao với chính quyền mới Tuy nhiên, trái với mong muốn của quan chức thương điếm Anh trong việc thiết lập đặc quyền thương mại mới, Richard Cocks- giám đốc thương điếm Hirado, không được phép vào diện kiến Tướng quân Hidetada, người Anh bị giới hạn hoạt động ở Hirado và Nagasaki Bức thư của Quốc vương James I

mang tới trên tàu Advice gửi lên Tướng quân

Hidetada đã bị khước từ Các trụ sở của Anh

ở Edo, Kyoto và Osaka/Sakai lần lượt bị đóng cửa [3; tr.229] Đây là một trở ngại nghiêm trọng cho doanh số bán hàng của thương điếm

ở Nhật Bản Giám đốc thương điếm Anh ở Hirado lo rằng họ có thể bị trục xuất ra khỏi Nhật Bản Do đó, tháng 9 năm 1616, Cocks vội vã trở về Edo, nơi ông đã trải qua mùa hè vận động khó khăn, cố gắng để giành lại

Dương Thị Huyền Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 170(10): 115 - 120 những quyền lợi kinh doanh trước đây [2;

tr.318] Ông phản đối quyết liệt nhưng hết sức

sắc sảo các quyết định của Mạc phủ trong

việc hạn chế các đặc quyền kinh doanh của

người Anh tại Nhật Bản Với uy tín và tài

năng của Cocks, người Anh đã thành công

trong việc bảo vệ những đặc quyền kinh

doanh giống như những năm đầu [5; tr.7]

Tuy nhiên, sau sự kiện này, hoạt động thương

mại của thương điếm Hirado không còn khởi

sắc như giai đoạn trước mà dần bước vào giai

đoạn suy thoái

Trái ngược với mối quan hệ thân thiết ở giai

đoạn đầu, thương điếm Hirado thường xuyên

phải đối phó với những đòi hỏi quá đáng của

chính quyền bản địa từ Trung ương tới địa

phương Chính quyền Mạc phủ yêu cầu đại

diện thương điếm hàng năm đều phải về kinh

đô để diện kiến Tướng quân Trong những

chuyến viếng thăm đó hoặc khi có tàu Anh

cập bến Hirado, đại diện của chính quyền

luôn đòi hỏi những món quà có giá trị lớn

hoặc những hàng hóa Tướng quân thích Các

lãnh chúa ở Hirado và thân nhân lợi dụng

những thương nhân nước ngoài luôn tìm mọi

cách vay hàng hóa hoặc tiền mặt của thương

điếm để phục vụ cho nhu cầu xa xỉ và cho các

mục đích chính trị Tiền vay được trao cho

khách hàng quen thuộc, những thương gia

giàu có của Kinai, Edo và Hirado, với điều

kiện phải phát triển mối quan hệ lâu dài

Những thương gia này đã mua hàng nhập

khẩu lớn nhất của Anh, bao gồm vải, chì và

các loại vũ khí Tuy nhiên, những thương gia

và các quan chức địa phương thường không

chịu thanh toán ngay, thậm chí luôn từ chối

việc thanh toán theo thỏa thuận Lối buôn bán

bất công này chứng tỏ sự o bế, chèn ép của

người bản địa với những thương khách nước

ngoài Đây là thách thức rất lớn đối với sự tồn

tại của thương điếm Anh ở Hirado [3; tr.319]

Quan điểm của Wickham về chính sách bán

hàng khác với những gì mà Cocks dự định áp

dụng Wickham cho rằng nếu không cho vay,

sẽ có rất ít doanh thu: nếu thương điếm từ

chối bất kỳ tín dụng nào, trong 10 hoặc 20 ngày sẽ phải giữ hàng hoá và không thể bán được cho ai Sau khi xem xét thực tế tại Nhật Bản, Cocks hối thúc Wickham đi theo đường lối của người Hà Lan và những người môi giới khác vẫn làm là cho chính quyền và thương nhân ở Hirado vay tiền Tuy nhiên, việc vay nợ hoặc mua chịu đã làm cho việc kinh doanh ở Edo ngày càng lâm vào trì trệ Wickham tìm cách thu hồi nợ càng nhanh càng tốt nhất là từ Mikumoya, người mà ông

đã hết sức tin tưởng giao cho quản lý hàng hóa ở Edo Wickham bi quan về việc bán hàng thêm Trên thực tế không có doanh số bán hàng được thực hiện và sau khi sử dụng một số hàng hóa còn lại được gửi lại cho Kinai Đây thực sự là thực tế kinh doanh mà Anh đã phải chấp nhận và tiếp tục sử dụng, không có lựa chọn nào khác nếu muốn duy trì

sự tồn tại của thương điếm Hirado [8; tr.143] Cocks lo ngại những đòi hỏi quá đáng ngày càng tăng của lãnh chúa Matsura ở Hirado; việc bắt buộc phải tặng quà khi các tàu đến; việc vay tiền và mua hàng tín dụng 'nhưng hiếm khi và không bao giờ chịu thanh toán

Sự bắt buộc phải tặng quà, không chỉ ở Hirado mà còn ở Edo là một nhiệm vụ chính thức của hải quan mặc dù người Anh không phải nộp những khoản thuế như vậy Đó là hành vi bất công và thất thường không có ở Anh Nhưng đó là phương pháp thuận lợi nhất của người Anh để nâng cao doanh thu và có thêm lợi thế cho thương mại ở Nhật

Khi gặp những bất lợi từ chính quyền địa phương, Cocks quyết định bỏ lại thương điếm

ở Hirado và chuyển trụ sở lên Nagasaki bởi Nagasaki sẽ ít chi phí về quà tặng hơn so với Hirado Hơn nữa, Nagasaki có một bến cảng lớn, an toàn hơn Hirado Tuy nhiên, Matsurara sẽ không để cho Anh dễ dàng chuyển đến nơi kinh doanh mới bởi số tiền

mà Matsura vay từ Anh được giữ lại để đảm bảo rằng Công ty không thể rời Hirado Bản thân các nhân viên Anh ở Hirado nhận thấy rằng không đơn giản để thoát khỏi Matsura và

Dương Thị Huyền Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 170(10): 115 - 120

119

ý tưởng về sự chuyển dời thương điếm bị bỏ

lỡ Do đó, người Anh tiếp tục duy trì thương

điếm Hirado cho đến năm 1623 Ngoài

nguyên nhân về chủ quan về phía Công ty

Đông Ấn Anh (chưa có được những mặt hàng

chiến lược để trao đổi với thị trường Nhật

Bản, thiếu vốn kinh doanh, nhân viên thiếu

kinh nghiệm, chỉ tập trung vào buôn bán cá

nhân….), một trong những nguyên nhân khác

quan dẫn đến sự đóng cửa của thương điếm

Anh ở Hirado là gặp phải những trở ngại rất

lớn từ những quy định của chính quyền bản

địa và sự sách nhiễu của quan chức Lãnh

chúa, thậm chí là cả Tướng quân thường

xuyên đòi hỏi những món quà rất có giá trị

Việc vay tiền hay mua hàng hóa không chịu

trả tiền của quan chức và thương gia ở Nhật

Bản thường xuyên diễn ra [8] Khi rút lui khỏi

Hirado, điều lo lắng nhất của người Anh là

làm thế nào để thu được hết số nợ đó Những

người nợ tiền của thương điếm đều phải ký

kết những giấy tờ bằng tiếng Nhật Giấy ủy

quyền thu nợ và danh sách những người mắc

nợ được giao cho người Hà Lan thu giúp Số

nợ này rất lớn và làm thâm hụt ngân quỹ của

thương điếm Vấn đề tài chính bế tắc khiến

cho người Anh không đủ kiên trì để duy trì

thương điếm này

KẾT LUẬN

Đầu thế kỷ XVII, người Anh đã thiết lập được

mạng lưới thương điếm rộng lớn từ Ấn Độ

đến Nhật Bản Trong đó, thương điếm Hirado

nhanh chóng được thiết lập nhờ những chính

sách ưu đãi của chính quyền Nhật Bản Chính

sách thu hút thương nhân nước ngoài đến

buôn bán của Mạc phủ Đức Xuyên không chỉ

mang lại lợi nhuận lớn cho nhà nước mà còn

nhanh chóng đưa Nhật Bản hội nhập vào kỷ

nguyên thương mại thế giới lúc bấy giờ Đây

là bài học kinh nghiệm quý báu cho các quốc

gia trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay

Thương điếm Anh ở Hirado tồn tại trong thời

gian ngắn nhưng thể hiện rất rõ mối quan hệ

với chính quyền bản địa Giai đoạn

1613-1617, thương điếm phát triển mạnh mẽ, thu được nhiều lợi nhuận nhờ những chính sách

ưu đãi của Tướng quân Iyasu Tuy nhiên, khi Iyasu mất (1616), tướng quân Hidetada lên nắm quyền đã thực thi nhiều chính sách kiểm soát chặt chẽ hoạt động ngoại thương Chính quyền chỉ cho phép người Anh được buôn bán ở Hirado; thực thi chính sách cấm đạo, lục soát những tàu thuyền ra vào để tìm kiếm những giáo sĩ Do đó, hoạt động của thương điếm Hirado giai đoạn này không thực sự hiệu quả Vì vậy, có thể khẳng định rằng chính sách của chính quyền Mạc phủ một phần nào đó quyết định tới sự thịnh suy của thương điếm Anh ở Hirado

Mặc dù tồn tại trong một thời gian ngắn, nhưng sự hiện diện của thương điếm Hirado chứng tỏ thời kỳ phát triển sôi động của nền thương mại Đông Tây Người Anh cũng đã để lại những dấu ấn nhất định ở Nhật Bản, nhất

là những đóng góp của William Adams đối với chính trị của Nhật Bản Hoạt động của thương điếm Hirado đã tạo nền tảng cơ sở để Công ty Đông Ấn Anh quay trở lại thiết lập thương mại với Nhật Bản cuối thế kỷ XVII

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Englishman in Japan The Trials and Travails of

Richard Cocks, 1613–1624”, Transactions of the Asiatic Society in Japan, Third series, p 17

2 Cocks, Richard (1883), Diary of Richard Cocks, Cape-merchant in the English factory in Japan, 1615-1622: with Correspondence, ed

Edward Maunde Thompson, London: Hakluyt Society

3 Farrington, Anthony (1991), The English Factory in Japan, 1613-1623, 2 vols London:

British Library

4 George Sansom (1995), Lịch sử Nhật Bản, Lê

Năng An dịch, Tập, 2, 3, Nxb Khoa học xã hội,

Hà Nội

5 Ian Nish and Yoichi Kibata (2000), The history

of Anglo- Japanese Relations, Volume 1: The Political- Diplomatic Dimension, 1600- 1930,

Machillan press Ltd

6 Keay, John (1993), The Honourable Company:

A History of the English East India Company,

London: Harper Collins, p.59

Dương Thị Huyền Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ 170(10): 115 - 120

7 Nguyễn Văn Kim (2000), Chính sách đóng

cửa Nhật Bản thời kỳ Tokugawa- Nguyên nhân và

hệ quả, Nxb Thế giới, Hà Nội

8 Massarella, Derek (1990), A World Elsewhere Europe’s Encounter with Japan in the Sixteenth and Seventeenth Centuries, New Haven and

London: Yale University Press

SUMMARY

THE RELATIONSHIP OF THE ENGLISH'S FACTORY IN HIRADO

(1613- 1623) WITH JAPAN GOVERNMENT

University of Science - TNU

After setting up a trading office in Bantam (Indonesia), the English East India Company dispatched the Clove to Japan, audienced Bakufu and formally established the British-Japanese diplomatic relationship The Enghlish East India Company soon won a number of commercial privileges in Japan, particularly the setting English factory in Hirado.The formation and development of the Hirado facroty depended on the policies of the Japanese government.These policieshad been inconsistent but had changed over time, Shoguns and partly determined the prosperity of English commerce in Japan.Thus, the article analyzes the fundamental issues in the relationship of the Japan government with English factory in Hirado1613-1623

Keywords: Factory, Hirado, Japan government, The English East India Company, trade

Ngày nhận bài: 27/7/2017; Ngày phản biện: 11/8/2017; Ngày duyệt đăng: 28/9/2017

*

Tel: 0975702362 ; Email: duonghuyen.sudhkh@gmail.com

oµ soT T¹p chÝ Khoa häc vµ C«ng nghÖ

SOCIAL SCIENCE – HUMANITIES – ECONOMICS

Luu Binh Duong, Nguyen Van Tien - "Sacred" fundamental structure of customary law 3

Nguyen Thi Mai Chanh, Bui Thuy Linh - The characters of mythology in “The Republic of Wine” by

Pham Van Cuong - Studying adaptation to the training menthod of the credit for northern mountainous ethnic

minority students 15

Bui Linh Phuong, Mai Thi Ngoc Ha - Analysis and comparison of mathematical content in the forestry

agricultural sector training program of a number of universities in the world 19 Trinh Thi Kim Thoa - The situation and the solutions to improve the quality of teaching and learning Ho Chi

Minh ideology at University of Information and Communication Technology – TNU 25

Than Thi Thu Ngan - The 90th anniversary of the publication of "Duong Kach menh" book (1927 – 2017)

Theoretical and practical meaning of the work “Duong Kach menh” of the leader Nguyen Ai Quoc - Ho Chi Minh 31

Ma Thi Ngan - Some features should be regarded when building a physical education program to increase the

Duong Thi Huong Lan, Nguyen Vu Phong Van, Nguyen Hien Luong - Applied experiential learning

activities in an English speaking lesson of University of Economics and Business Administration - Thai

Le Ngoc Nuong, Nguyen Thi Ha, Nguyen Hai Khanh - Building the theory of integrity of satisfaction in the

work of laborers at Thai Nguyen Traffic Trading and Management Joint Stock Company 47

Doan Quang Thieu - Establishing the standard sample system of occurred economic operations and accounting

vouchers for students' practice 53

Do Thi Ha Phuong, Doan Thi Mai, Chu Thi Ha, Nguyen Thi Giang - Factors influencing willingness to pay

for safety food in Thai Nguyen city, Thai Nguyen province 59

Nguyen Thi Thanh Thuy - Analysis of FPT Joint Stock Company 's financial situation 65

Vu Hong Van, Luong Thi Mai Uyen - Strengthen competitive capability of mechanical industry in the process

of international economic integration 71

Nguyen Thi Linh Trang, Bui Thi Ngan - The development of non - cash payment service at military JSC Bank

Nguyen Thi Lan Anh, Nong Thi Van Thao - Building the system of management support in scoring staffs at

Nguyen Thu Nga, Kieu Thi Khanh, Hoang Van Du - Investigation of commercial bank’s efficiency with

Nguyen Thi Van, Nguyen Bich Hong - Solutions to promote the economic structural transformation in Bac

Giang province towards industrialization and modernization to 2020 with a vision to 2030 97

Dam Thi Phuong Thao, Nguyen Tien Manh - Estimating the effect of some factors on operational efficiency

of real estate companies posted up in Viet Nam stock market 103

Pham Thi Huyen - Precedent and the application of precedent in Vietnam law system 109

Duong Thi Huyen - The relationship of the English's factory in Hirado (1613- 1623) with Japan government 115

Tran Nguyen Si Nguyen - Subtle mass mobilization is core of political activism art of Ho Chi Minh 121

Journal of Science and Technology

170 (10)

N¨m 2017