bài Nhìn về vốn văn hóa dân tộc - Trần Đình Hượu | Lớp 12, Ngữ văn - Ôn Luyện

“Kết quả của sự dung hợp của cái vốn có, của văn hóa Phật giáo, văn hóa Nho giáo, cái được dân tộc sàng lọc, tinh luyện để thành bản sắc của mình”... ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN[r]

Trang 1

BÀI GIẢNG NGỮ VĂN LỚP 12

Tiết 91, 92 - Đọc văn :

NHÌN VỀ VỐN VĂN HÓA DÂN TỘC

(TRẦN ĐÌNH HƯỢU)

Trang 2

 Nắm được các luận điểm chủ yếu của bài viết và quan điểm của tác giả về những ưu, nhược điểm của văn hoá truyền thống Việt Nam.

 Nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản khoa học,

Trang 3

- Ông chuyên nghiên cứu các vấn đề

lịch sử tư tưởng và văn học Việt Nam trung cận đại

- Các công trình chính : sgk

- Được tặng Giải thưởng Nhà nước về

khoa học và công nghệ năm

2000

Trang 4

Các công trình chính

Trang 6

 Là đặc điểm, phẩm chất riêng, độc đáo của nền văn

hóa một dân tộc

 Là hiện tượng kết tinh, thành quả tổng hợp của quá

trình sáng tạo, tiếp xúc giữa cái vốn có của một

dân tộc và cái tiếp thu từ bên ngoài.

 Theo Từ điển tiếng Việt, văn hóa là “tổng thể nói

chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử” (văn

hóa ăn, văn hóa mặc, )

Trang 8

Bao gồm những giá trị bền

vững, những tinh hoa được

vun đắp qua lịch sử nghìn

năm đấu tranh dựng nước và

giữ nước, tạo thành nét đặc

Trang 14

B ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

 Văn bản nêu lên vấn đề gì ? Bố

cục của văn bản ?

BỐ CỤC : 3 phần

I Nêu vấn đề : “Trong lúc với nó”

 một số nhận xét về vốn văn hóa dân tộc

II Trình bày vấn đề : “Giữa các văn học”

 Đặc điểm của văn hóa Việt Nam

III Kết luận : “Con đường… có bản lĩnh”

 Con đường hình thành bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam

Trang 15

→ Cách mở bài ngắn gọn, gợi mở.

I Một số nhận xét về vốn văn hóa dân tộc

Trang 16

Sau phần đặt vấn đề, tác giả đã nhận định như thế nào về nền văn

hóa dân tộc ?

“Giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào là nền văn hóa của ta đồ sộ, có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có

những đặc sắc nổi bật.”

II Đặc điểm của văn hóa Việt Nam

Trang 17

Nhận định đó nói lên điều gì ?

1 Những điểm “không đặc sắc” của văn hóa VN

- Nhận định :

Nền văn hóa của ta không đồ sộ, không có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những đặc sắc nổi bật.

Trang 18

Căn cứ vào đâu mà tác giả nhận

Trang 19

- Căn cứ :

+ So sánh với một số dân tộc khác

+ Các phương diện chủ yếu của đời sống tinh thần

và vật chất của Việt Nam

Trang 20

 Thần thoại không phong phú

 Tôn giáo, triết học không phát triển

 Khoa học, kĩ thuật, giả khoa học không phát triển

Trang 21

 Thái độ khách quan, một cái nhìn cầu thị.

Phải chăng tác giả đã đánh mất

“lòng tự hào dân tộc” khi viết

những điều trên ?

Không thể nói tác giả đánh mất “lòng tự hào dân

tộc” bởi vì tác giả thực sự biết trân trọng những đặc

sắc mình thực có với một cái nhìn cầu thị

Trang 22

Việt Nam có những nét văn hóa đặc sắc.

Đó chính là bản sắc riêng của văn hóa dân tộc.

Phải chăng văn hóa Việt Nam chỉ có những nét “không đặc

sắc” ?

Trang 23

2 Bản sắc riêng của văn hóa dân tộc

Bản sắc riêng của văn hóa dân tộc được tác giả phân tích ở những

phương diện nào ?

- Về tôn giáo

- Về lối sống, quan niệm sống

- Về thẫm mỹ

- Về sinh hoạt

Trang 24

- Về tôn giáo :

+ Ít tinh thần tôn giáo

“Coi trọng hiện thế trần tục hơn thế giới bên kia”, “nhưng cũng không bám lấy hiện thế, không quá sợ hãi cái chết” (“Sống gửi

thác về”)

+ Dung hòa các tôn giáo khác nhau để tạo nên sự hài hòa

Nội dung cơ bản của từng phương

diện ?

Trang 25

Tham khảo :

Người Tây Tạng thường quán chiếu về cái chết Họ tin

là có thế giới khác sau khi chết Họ không đau khổ khi chết Họ đối diện và dễ dàng chấp nhận mọi khó khăn ở

đời, kể cả cái chết, với một tâm hồn bình thản “Ngày

mai hay đời sau, bạn không thể biết cái nào đến

trước”, là câu ngạn ngữ nổi tiếng của họ.

Trang 26

Người Tây phương ít có ý niệm về cái chết Thậm chí nói đến “chết” đối với họ là điều cấm kị Họ đau khổ nhiều bởi những được - mất, hơn - thua ở đời Và cuối cùng, họ sẽ phải đón nhận cái mà họ chưa bao giờ

chuẩn bị : Chết

Ở đây không bàn về ý nghĩa của hai truyền thống Chỉ đưa

ra để kết luận rằng : Người Việt có sự kết hợp hài hòa giữa hai truyền thống đó.

Trang 28

- Về lối sống, quan niệm sống :

+ Ưa sự chừng mực, vừa phải, yên phận

+ Trọng tình nghĩa nhưng không chú ý nhiều đến trí, dũng, võ ; chuộng sự khôn khéo, không kì thị, thích yên ổn

Ở rộng người cười, ở hẹp người chê”

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”,

Trang 29

- Về thẫm mỹ :

“Cái đẹp vừa ý là xinh, là khéo, ”

+ Màu sắc : dịu dàng, thanh nhã

+ Quy mô : vừa khéo, vừa xinh, phải khoảng

 Việt Nam không có những công trình kiến trúc đồ sộ như

Kim tự tháp, Vạn lí trường thành, Ăng-ko Vát, ngược lại Chùa Một cột (chùa Diên Hựu) - một biểu tượng của văn hóa Việt Nam - có quy mô rất nhỏ.

 Chiếc áo dài rất được phụ nữ Việt Nam yêu thích có vẻ đẹp

nền nã, dịu dàng, thướt tha,

Trang 32

- Về thẫm mỹ :

“Cái đẹp vừa ý là xinh, là khéo, ”

+ Màu sắc : dịu dàng, thanh nhã

+ Quy mô : vừa khéo, vừa xinh, phải khoảng

- Về sinh hoạt :

+ Giao tiếp, ứng xử : chuộng hợp tình, hợp lí+ Ăn mặc : không cầu kì

Trang 33

 Khẳng định : “người Việt Nam có nền văn hóa

hài hòa trên mọi phương diện

Trang 34

Sau khi nêu một loạt điểm “không đặc sắc” của văn hóa Việt Nam, tác giả lại khẳng định : “người Việt Nam có nền văn hóa của mình” Lập luận như vậy có mâu thuẫn không ?

Vì sao ?

Cách lập luận như vậy không hề mâu thuẫn, bởi :

 Nói “không đặc sắc” không có nghĩa là văn hóa Việt Nam không có gì mà thực ra người Việt Nam có nền

văn hóa riêng

 Việc đi tìm cái riêng không nhất thiết phải cố chứng minh dân tộc Việt Nam không thua kém các dân tộc

khác

Trang 35

Nguyên nhân tạo thành các đặc điểm của văn hóa Việt Nam ?

Tìm trong đoạn trích những câu mang tính chất cắt nghĩa nguyên

nhân ấy ?

Trang 36

3 Nguyên nhân tạo thành các đặc điểm văn hóa ấy

- Khuynh hướng, hứng thú, sự ưa thích

- Sự hạn chế của trình độ sản xuất, của đời sống xã hội

“Văn hóa của dân nông nghiệp định cư, không có nhu cầu lưu chuyển, trao đổi, không có sự kích thích của đô thị”.

Trang 38

- Ý thức lâu đời

“Ý thức lâu đời về sự nhỏ yếu, về thực tế nhiều khó khăn, nhiều bất trắc”.

Trang 39

- Kết quả của sự dung hợp

“Kết quả của sự dung hợp của cái vốn có, của văn hóa Phật giáo, văn hóa Nho giáo, cái được dân tộc sàng lọc, tinh luyện để thành bản sắc của mình”.

Trang 40

- Kết quả của sự dung hợp

Trang 41

Bản sắc văn hóa Việt Nam : nhân bản, tính tế, hài hòa

Trang 42

Nét đẹp văn hóa gây ấn tượng nhất trong những

ngày Tết Nguyên đán của Việt Nam : dựng cây nêu,

viết câu đối, tống cựu nghênh tân, đón giao thừa, xông đất, hái lộc đầu năm, du xuân, chúc tết, mừng tuổi

Với hy vọng mọi sự xui xẻo của năm cũ sẽ qua đi,

một năm mới tài lộc dồi dào, làm ăn thịnh vượng,

mạnh khỏe tiến bộ, thành đạt hơn năm cũ,

BT2 Theo em, nét đẹp văn hóa gây ấn tượng nhất

trong những ngày Tết Nguyên đán của Việt Nam là gì ?

• Luyện tập

Trang 43

Dựng nêu ngày tết, một nét văn hóa độc đáo của người Việt cần được khôi phục

Trang 44

Không tìm thấy ông Đồ, mình viết chữ không đẹp, hãy nhờ vi tính hỗ trợ

làm cặp câu đối chơi

xuân.

Trang 45

Mâm cúng tổ tiên cần giản

dị, gọn gàng, sạch sẽ vì bày

nhiều ra thì người đã mất

cũng … không ăn được.

Mua bánh chưng thì cũng tiện nhưng tự gói thì vui hơn.

Quây quần bên nhau

Trang 46

Hạnh phúc là đây

Pháo cấm rồi Nhưng có thể dùng giấy cứng quấn thành hình viên pháo, xâu thành dây, treo chơi Có đốt cũng … không nổ.

Cháu mừng tuổi ông bà

Trang 47

Nhang có rồi, không cần thắp nữa

Hái lộc, đừng bẻ cành cây.

Trang 48

Đẹp quá Mặc trong ngày tết đi Cũng là để khôi phục văn hóa truyền

thống.

Trang 49

Những tôn giáo nào có ảnh hưởng mạnh nhất đến văn hoá truyền thống của Việt Nam? Người Việt đã tiếp nhận

tư tưởng của tôn giáo này theo hướng nào để tạo nên bản sắc văn hoá dân tộc?

Tôn giáo trong đời sống văn hóa Việt Nam.

Thảo luận và trình bày

Nhóm 1 tìm hiểu về Phật giáo

Nhóm 2 tìm hiểu về Nho giáo

Nhóm 3 tìm hiểu về Đạo giáo

Nhóm 4 tìm hiểu những nét chung

Trang 50

Đặc điểm chung:

Các tôn giáo qua lăng kính Việt Nam đều bị biến thành lối thờ cúng.

Phật giáo và Nho giáo ảnh hưởng mạnh nhất đến văn hoá truyền thống

Việt Nam

Thích Ca

Khổng Phu tử

Giesu đều được đặt lên bàn thờ

Trang 52

Nho giáo ảnh hưởng rộng nhưng đã dung hòa với các tôn giáo khác

Tuy vậy, trong văn hóa Việt, Nho giáo không được tiếp nhận ở khía cạnh nghi

lễ tủn mủn, giáo điều khắc nghiệt.

(Đã từng cho rằng Nho, Phật, Đạo là “tam giáo đồng nguyên”)

Văn miếu – quốc tử giám, nơi được coi là

trường đại học đầu tiên của nước ta.

Nói đến Nho giáo, người ta thường nghĩ đến sự nghiệp của một người có học

Trang 53

Đạo giáo không ảnh hưởng nhiều trong văn hóa nhưng tư tưởng Lão –

Trang thì ảnh hưởng nhiều đến lớp trí thức cao cấp, để lại dấu vết khá rõ

trong văn học.

Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn người đến chốn lao xao

Thu ăn măng trúc đông ăn giá

Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.

(Nguyễn Bỉnh Khiêm)

Côn Sơn suối chảy rì rầm,

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai.

Côn Sơn có đá rêu phơi,

Ta ngồi trên đá như ngồi đệm êm.

Trong ghềnh thông mọc như nêm, Tìm nơi bóng mát ta lên ta nằm.

Trong rừng có bóng trúc râm, Dưới màu xanh mát ta ngâm thơ nhàn.

Về đi sao chẳng sớm toan, Nửa đời vướng bụi trần hoàn làm chi?

(Nguyễn Trãi)

Định dạng
Số trang	53
Dung lượng	10,45 MB