Mục tiêu: Đánh giá mức độ lâm sàng ở bệnh nhân đột quỵ nhồi máu dựa trên thang điểm NIHSS và nhận xét mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện với kết quả chức năng sau đột quỵ1. Có [r]
Trang 1ỨNG DỤNG THANG ĐIỂM ĐỘT QUỴ CỦA VIỆN SỨC KHỎE QUỐC GIA
HOA KỲ (NIHSS) TRONG TIÊN LƯỢNG CHỨC NĂNG Ở BỆNH NHÂN
ĐỘT QUỴ NHỒI MÁU TRÊN LỀU
Phạm Thị Kim Dung * , Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Trần Văn Tuấn, Lê Thị Quyên, Món Thị Uyên Hồng
Trường Đại học Y Dược - ĐH Thái Nguyên
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá mức độ lâm sàng ở bệnh nhân đột quỵ nhồi máu dựa trên thang điểm NIHSS
và nhận xét mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện với kết quả chức năng sau đột quỵ Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu mô tả trên 90 bệnh nhân đột quỵ nhồi máu trên lều điều trị tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên từ tháng 10/2016 đến tháng 4/2017 Kết quả và kết luận: Các
triệu chứng lâm sàng thường gặp đánh giá theo thang điểm NIHSS ở bệnh nhân đột quỵ nhồi máu
là rối loạn vận động tay và chân, liệt mặt, rối loạn cảm giác, ngôn ngữ, phát âm Điểm NIHSS trung bình khi nhập viện là 12,2±5,6, trong đó từ 5-14 điểm (54,4%), từ 15-25 điểm (37,8%) Có mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện và kết quả chức năng ở thời điểm khi xuất viện và sau 3 tháng Điểm NIHSS khi nhập viện càng cao thì kết quả chức năng càng kém Mức độ ý thức, vận động tay, chân, rối loạn, ngôn ngữ, phát âm theo thang điểm NIHSS là những yếu tố liên quan với kết quả chức năng ở thời điểm sau 3 tháng
Từ khóa: đột quỵ, nhồi máu, bệnh nhân, triệu chứng lâm sàng, thang điểm NIHSS
ĐẶT VẤN ĐỀ *
Từ nhiều thập kỷ nay, đột quỵ não vẫn luôn là
một vấn đề được quan tâm trong y học bởi sự
thường gặp, tính chất nặng nề, nguy cơ tái
phát, hậu quả lâu dài Đột quỵ nhồi máu não
(NMN) chiếm tới 80 - 85% các trường hợp
đột quỵ chung, vị trí thường xảy ra ở khu vực
trên lều tiểu não Biểu hiện lâm sàng của
NMN phụ thuộc chủ yếu vào vị trí, mức độ
tổn thương Sau tai biến NMN đa số các bệnh
nhân đều có sự suy giảm các chức năng thần
kinh, sự suy giảm này có ảnh hưởng lớn đến
chất lượng cuộc sống của người bệnh Tuy
nhiên nhiều nghiên cứu đã cho thấy các chức
năng này đều có thể được hồi phục theo thời
gian, sự hồi phục này phụ thuộc nhiều vào
biểu hiện lâm sàng và tình trạng chức năng
ban đầu Đối với một bệnh nhân NMN việc
đánh giá mức độ lâm sàng từ đó dự đoán khả
năng hồi phục là một việc làm cần thiết
Trong những năm gần đây thang điểm NIHSS
đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước trên
thế giới để đánh giá các triệu chứng lâm sàng
*Tel: 0979 758290, Email: kimdungyktn@gmail.com
thần kinh từ đó có thể tiên lượng chức năng sau đột quỵ đặc biệt ở các bệnh nhân được điều trị bằng phương pháp tiêu sợi huyết Chúng tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục tiêu:
1 Đánh giá mức độ lâm sàng ở bệnh nhân nhồi máu não trên lều dựa trên thang điểm NIHSS
2 Nhận xét mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện và kết quả chức năng sau 3 tháng ở bệnh nhân nhồi máu não trên lều
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng: 90 bệnh nhân NMN trên lều, bị
bệnh lần đầu, nhập viện trong vòng 72 giờ sau khi khởi phát, được điều trị tại trung tâm đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên từ tháng 10/2016 đến tháng 4/2017
Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu:
Dựa vào định nghĩa đột quỵ não của Tổ chức
Y tế thế giới năm 1990 và kết quả chụp cắt lớp vi tính (CLVT) sọ não hoặc chụp cộng hưởng từ (CHT) có hình ảnh ổ nhồi máu não
Tiêu chuẩn loại trừ:
- Các bệnh nhân NMN giai đoạn di chứng
Trang 2- Nhồi máu não chảy máu
- Nhồi máu não dưới lều
- Bệnh nhân NMN có rối loạn vận động, ngôn
ngữ, thị giác, tâm thần từ trước khi bị bệnh
- Bệnh nhân tử vong trong 2 tuần đầu điều trị
- Bệnh nhân không đồng ý tham gia vào
nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu:
Thiết kế nghiên cứu: Mô tả, theo dõi dọc
Chọn mẫu theo kỹ thuật chọn mẫu không xác
suất (mẫu thuận tiện)
Chỉ tiêu nghiên cứu:
- Đặc điểm chung: Tuổi, giới
- Chỉ tiêu về mức độ lâm sàng NMN: Dựa
theo 11 hệ thống đánh giá của thang điểm
NIHSS: ý thức, vận nhãn, thị trường, liệt mặt,
vận động tay và chân bên phải và bên trái,
thất điều chi, cảm giác, ngôn ngữ, phát âm,
chú ý
- Chỉ tiêu về mức độ suy giảm chức năng ở
bệnh nhân nhồi máu não
- Chỉ tiêu về liên quan giữa điểm NIHSS và
kết quả chức năng
Kỹ thuật thu thập số liệu:
- Trong vòng 24 - 48 giờ sau khi nhập viện,
bệnh nhân được thu thập các thông tin về
tuổi, giới, khám lâm sàng thần kinh đánh giá
các triệu chứng theo thang điểm NIHSS và
cộng tổng điểm Mức độ lâm sàng được chia
làm 4 mức độ: Nhẹ (NIHSS ≤ 4 điểm), trung
bình (5-14 điểm), nặng (15-25 điểm), rất nặng
(>25 điểm) Chụp CLVT, CHT não được tiến
hành và phân tích kết quả tại Bệnh viện Trung
ương Thái Nguyên Bệnh nhân được điều trị
nội trú tại trung tâm trong 2 tuần theo phác đồ
điều trị nội khoa chung
- Đánh giá mức độ suy giảm chức năng khi
xuất viện và sau 3 tháng theo thang điểm
Rankin cải tiến: Mất chức năng nhẹ (độ 0-2),
mất chức năng vừa (độ 3), mất chức năng
nặng (độ 4-5) và tử vong (độ 6) Kết quả chức
năng được đánh giá là tốt khi Rankin từ độ
0-2, kém khi Rankin từ độ 3 -5 hoặc tử vong
- Đối chiếu giữa kết quả chức năng theo thang điểm Rankin với từng chỉ tiêu đánh giá của thang điểm NIHSS và tổng điểm NIHSS khi nhập viện
- Xử lý số liệu theo phương pháp thống kê trong y học
KẾT QUẢ Chúng tôi thu thập được 90 bệnh nhân NMN đáp ứng theo tiêu chuẩn nghiên cứu, trong đó
có 52 bệnh nhân nam (57,8%) và 38 bệnh nhân nữ (42,2%) Tuổi trung bình của các bệnh nhân là 70,8 ± 12,0 (thấp nhất 25 tuổi, cao nhất 97 tuổi) Kết quả này phù hợp với kết quả nghiên cứu của hầu hết các tác giả trong và ngoài nước
Bảng 1 Mức độ lâm sàng nhồi máu não theo
thang điểm NIHSS khi nhập viện
Mức độ (điểm NIHSS)
Số bệnh nhân
Tỉ lệ %
Trung bình (5-14) 49 54,4
Điểm NIHSS trung bình 12,2 ± 5,6
Nhận xét: Điểm NIHSS trung bình ở các bệnh
nhân NMN lúc nhập viện là 12,2 điểm, trong
đó 7,8% bệnh nhân có mức độ lâm sàng nhẹ (NIHSS≤ 4), phần lớn các bệnh nhân có mức
độ lâm sàng trung bình (NIHSS 5-14) và nặng (NIHSS 15-25)
Bảng 2 Mức độ hồi phục chức năng ở bệnh nhân
NMN khi xuất viện và sau 3 tháng
Độ Rankin
Khi xuất viện Sau 3 tháng
n Tỉ lệ
%
n Tỉ lệ
%
Nhận xét: Tỉ lệ bệnh nhân mất chức năng vừa
và nặng (Rankin 3-5) giảm ở thời điểm 3 tháng (48,9%) so với khi xuất viện (86,7%)
Tỉ lệ bệnh nhân mất chức năng nhẹ (Rankin 0-2) tăng ở thời điểm 3 tháng (46,7%) so với khi xuất viện (13,3%)
Trang 385.6 53.4
68.9 81.1 92.2 10
42.2 53.3 42.2 53.3
91.1 13.3
11.1 23.3
68.9
14 47
31 19 08 90
58 47 58 47
09 87
89 77
31
Ý thức Trả lời câu hỏi
Thực hiện mệnh lệnh
Vận nhãn
Thị trường
Liệt mặt Vận động tay phải
Vận động tay trái
Vận động chân phải
Vận động chân trái
Thất điều
Cảm giác Ngôn ngữ
Phát âm Chú ý
Bình thường Rối loạn
Biểu đồ 1 Tỉ lệ các triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân nhồi máu não đánh giá theo thang điểm NIHSS
Nhận xét: Các triệu chứng lâm sàng hay gặp ở bệnh nhân NMN đánh giá theo thang điểm NIHSS
là rối loạn vận động tay và chân, liệt mặt, rối loạn ngôn ngữ, phát âm, rối loạn cảm giác
Bảng 3 Liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện và kết quả chức năng khi xuất viện và sau 3 tháng
Chức năng NIHSS
Khi xuất viện Sau 3 tháng Kém (n=78) Tốt (n=12) Kém (n=48) Tốt (n=42)
Nhận xét: Có mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện và kết quả chức năng ở cả thời điểm
khi xuất viện và sau 3 tháng, bệnh nhân có điểm NIHSS càng cao thì kết quả chức năng càng kém
Bảng 4 Liên quan giữa các chỉ số theo thang điểm NIHSS và kết quả chức năng sau 3 tháng
Chức năng Các chỉ số
Kém (n=48)
Tốt
<0,05
<0,05
Trang 4Các chỉ số (n=48) (n=42) P
>0,05
>0,05
>0,05
Tay phải: - Hạ thấp, rơi, liệt 37 15
<0,05
>0,05
<0,05
<0,05
>0,05
>0,05
=0,05
<0,05
>0,05
Nhận xét: Bệnh nhân có rối loạn về ý thức (mức độ ý thức, trả lời câu hỏi về ý thức, thực hiện
mệnh lệnh về ý thức), rối loạn vận động tay và chân, ngôn ngữ, phát âm theo thang điểm NIHSS
có kết quả chức năng kém ở thời điểm sau 3 tháng
BÀN LUẬN
Mức độ lâm sàng ở bệnh nhân nhồi máu
não theo thang điểm NIHSS
Kết quả của chúng tôi cho thấy điểm NIHSS
trung bình khi nhập viện ở các bệnh nhân
nghiên cứu là 12,2 ±5,6 Đa số các bệnh nhân
NMN trên lều có mức độ lâm sàng trung bình
và nặng với điểm NIHSS từ 5-25 điểm
(92,2%), số bệnh nhân có mức độ nhẹ (điểm
NIHSS < 5) chỉ chiếm 7,8% và không có
bệnh nhân nào có điểm NIHSS >25 điểm
Điều này có lẽ do chúng tôi đã loại trừ khỏi
nghiên cứu một số ít bệnh nhân có biểu hiện
rất nặng đã tử vong ngay trong quá trình điều
trị Kết quả này phù hợp nghiên cứu của một
số tác giả khác như Mai Duy Tôn (2012) [1]
cho thấy điểm NIHSS trung bình ở các bệnh
nhân NMN nhập viện trong 3 giờ đầu sau khi khởi phát là 12,4 ± 4,24 điểm, nghiên cứu của Shrestha S và cộng sự (2015) [7] trên 56 bệnh nhân đột quỵ nhồi máu tại Nepal thấy điểm NIHSS khi nhập viện là 13,5 điểm (trong khoảng từ 6-20 điểm)
Đánh giá các biểu hiện lâm sàng theo thang điểm NIHSS chúng tôi thấy các biểu hiện hay gặp là các rối loạn vận động của tay, chân, liệt mặt, rối loạn ngôn ngữ, phát âm Đây cũng là các dấu hiệu thần kinh khu trú phần nào nói lên vị trí ổ tổn thương trong NMN Tình trạng vận động tay và chân thường được đánh giá với mức 2, 3 hoặc 4 điểm, một mức điểm thành phần khá cao trong hệ thống đánh giá của thang điểm NIHSS, bởi vậy mức độ nặng trên lâm sàng của NMN có lẽ cũng phụ thuộc vào mức độ rối loạn vận động này
Trang 5Mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập
viện và kết quả chức năng ở bệnh nhân
nhồi máu não trên lều
Kết quả đánh giá sự suy giảm chức năng cho
thấy ở thời điểm xuất viện đa số các bệnh
nhân đều ở trong tình trạng mất chức năng
nặng (Rankin độ 4 và 5), chỉ có 12,3% số
bệnh nhân độc lập chức năng (Rankin độ 1 và
2) Kết quả chức năng là tốt lên rõ rệt ở thời
điểm sau 3 tháng so với khi xuất viện, thể
hiện qua sự tăng tỉ lệ bệnh nhân mất chức
năng nhẹ và giảm tỉ lệ mất chức năng nặng
sau 3 tháng (bảng 2) Nghiên cứu của chúng
tôi cũng cho thấy điểm NIHSS khi nhập viện
có liên quan với kết quả chức năng ở thời
điểm xuất viện và sau 3 tháng, bệnh nhân có
điểm NIHSS càng cao thì kết quả chức năng
càng kém và ngược lại, điều này phù hợp với
kết quả của nhiều nghiên cứu [2], [3], [5], [6]
Đa số các tác giả đều cho rằng kết quả chức
năng ở các bệnh nhân đột quỵ phụ thuộc vào
mức độ đột quỵ và tình trạng chức năng ban
đầu Nghiên cứu của Dawodu C O và cộng
sự (2008) [3] cho thấy bệnh nhân có điểm
NIHSS từ 20 trở lên sẽ tử vong 56,5% sau 3
tháng, tất cả các bệnh nhân sống sót có mất
chức năng nặng, điểm NIHSS 15-19 tử vong
30%, sống sót có 42,8% mất chức năng nặng,
37,7% mất chức năng trung bình, 14,2% hồi
phục hoàn toàn, điểm NIHSS 6-14 tử vong
24,9%, sống sót 13,3% mất chức năng nặng,
36,6% mất chức năng trung bình, 50% hồi
phục tốt, điểm NIHSS từ 5 trở xuống không
có tử vong, 70% hồi phục tốt Adams H P
(1999) [2] cho rằng điểm NIHSS ≥16 dự đoán
khả năng tử vong hoặc mất chức năng nặng
trong khi điểm NIHSS ≤6 dự đoán hồi phục
tốt Jain A và cộng sự (2016) [5] cho rằng
điểm NIHSS ban đầu là một dự đoán mạnh
cho sự tử vong và tình trạng vận động, cứ mỗi
điểm NIHSS tăng sẽ làm tăng nguy cơ tử
vong lên 2,3 lần và khả năng tồi về vận động
lên 3 lần Như vậy, mặc dù với số lượng bệnh
nhân còn khiêm tốn nhưng kết quả nghiên
cứu của chúng tôi cũng phù hợp với các tác
giả là kết quả chức năng ở các bệnh nhân nhồi máu não là tốt lên theo thời gian và có liên quan với mức độ tổn thương thần kinh và sự suy giảm chức năng ban đầu
Với mỗi hệ thống đánh giá theo thang điểm NIHSS chúng tôi nhận thấy mức độ ý thức, tình trạng vận động tay và chân, rối loạn ngôn ngữ, phát âm là những yếu tố liên quan tới kết quả chức năng tồi Irvine H J (2016) [4] cho rằng sự suy giảm ý thức trong những ngày đầu sau đột quỵ thường liên quan tới nhồi máu não tiến triển, phù não và hoặc chảy máu dẫn tới kết quả chức năng tồi Yaghi S (2016) [8] cho thấy mức độ ý thức, tình trạng vận động theo thang điểm NIHSS có liên quan với tình trạng chức năng và kế hoạch xuất viện ở các bệnh nhân nhồi máu Chúng tôi thấy rằng
ý thức, vận động hay ngôn ngữ, phát âm chiếm một trọng số khá cao trong hệ thống đánh giá của thang điểm NIHSS, nó phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương não Bệnh nhân có các rối loạn này thường có tình trạng mất chức năng nặng, điểm NIHSS khi nhập viện cao do đó kết quả chức năng cũng
sẽ kém hơn
KẾT LUẬN Nghiên cứu mức độ lâm sàng và tiên lượng chức năng trên 90 bệnh nhân nhồi máu não trên lều chúng tôi rút ra một số kết luận sau: Các triệu chứng lâm sàng hay gặp ở bệnh nhân NMN đánh giá theo thang điểm NIHSS
là rối loạn vận động tay và chân, liệt mặt, rối loạn ngôn ngữ, phát âm, rối loạn cảm giác Điểm NIHSS trung bình khi nhập viện là 12,2
± 5,6, trong đó từ 5-14 điểm (54,4%), từ
15-25 điểm (37,8%) Có mối liên quan giữa điểm NIHSS khi nhập viện và kết quả chức năng ở thời điểm khi xuất viện và sau 3 tháng Điểm NIHSS khi nhập viện càng cao thì kết quả chức năng càng kém Mức độ ý thức, vận động tay, chân, rối loạn, ngôn ngữ, phát âm theo thang điểm NIHSS là những yếu tố liên quan với kết quả chức năng ở thời điểm sau 3 tháng
Trang 6TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Mai Duy Tôn, Nguyễn Đạt Anh, Lê Văn Thính
(2012), “Đánh giá hiệu quả điều trị đột quỵ NMN
cấp 3 giờ đầu bằng thuốc tiêu huyết khối liều thấp
đường tĩnh mạch”, Tạp chí Y Dược lâm sàng 108,
số 10, tr 151-155
2 Adams H P et al (1999), “Baseline NIH Stroke
Scale score strongly predicts outcome after stroke: A
report of the Trial of Org 10172 in Acute Stroke
Treatmen (TOATS), Neurology, 53(1), pp 126-131
3 Dawodu C O (2008), “Relationship of
National Institutes of Health Stroke Scores
(NIHSS) to 90 days mortality in Africa”, Niger
Postgrad Med J., 15(4), pp 259-263
4 Irvine H J et al (2016), “Early neurological
stability predicts adverse outcome after acute
ischemic stroke”, Int J Stroke, 11(8), pp 882-889
National Institutes of Health Stroke Scale as a
Predictor of Patient Recovery After Stroke”, J Cardiovasc Nurs., 31 (1), pp 69-72
6 Li S et al (2013), “Risk factors for poor outcome and mortality at 3 months after the ischemic stroke in patients with atrial fibrillation”,
J Stroke Cerebrovasc Dis., 22(8)
7 Shrestha S et al (2015), “Stroke sbtype, age,
and baseline NIHSS score predict ischemic stroke outcomes at 3 months: a preliminary study from
Central Nepal”, J Multidiscip Healthc, (8), pp
443-448
8 Yaghi S (2016), “The Itemized NIHSS Scores Are Associated With Discharge Disposition in
Patients with Minor Strok”, Neurohospitalist, 6
(3), pp 102-106
SUMMARY
USING THE NATIONAL INSTITUTES OF HEALTH STROKE SCALE
TO PREDICT FUNCTIONAL OUTCOME IN PATIENTS
WITH SUPRATENTORIAL INFARCTIONAL
Pham Thi Kim Dung * , Nguyen Thi Minh Nguyet, Tran Van Tuan, Le Thi Quyen, Mon Thi Uyen Hong
University of Medicine and Pharmacy - TNU
Objective: Use the NIHSS scale to assess clinical level in ischemic stroke patients and determine
the relationship between baseline nihss score and functional outcome after ischemic stroke
Subjects and methods: descriptive study 90 patients with supratentorial infarction were treated in Thai Nguyen National hospital Results and Conclusion: Some main clinical signs in patients with
supratentorial infarction were hand and foot disorders, facial palsy, hemisensory, language disorder An average scores of NIHSS at admission were 12.2 ± 5.6 Patients with NIHSS score between 5-14 (54.4%), between 15-25 (37.8%) There was a significant correlation between baseline NIHSS and functional outcome at discharge and 3 months after ischemic stroke The patiens with higher the baseline NIHSS, the poor functional outcome For individual NIHSS items, the level of consciousness, movement of hands and feet, language disorder were related factors to functional outcome at 3 months
Keywords: stroke, ischemic, patients, clinical signs, NIHSS scale.
Ngày nhận bài: 01/9/2017; Ngày phản biện: 10/10/2017; Ngày duyệt đăng: 16/10/2017
*Tel: 0979 758290, Email: kimdungyktn@gmail.com
