Hoàn thiện lập và phân tích báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt nam

Trên cơ sở khái quát, hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về lập, phân tích hệ thống báo cáo tài chính và đánh giá thực trạng công tác lập, phân tích báo cáo tài chính trong các c[r]

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận văn

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ra đời và chính thức đi vào hoạt động từ năm 2000, đến nay, đầu tư chứng khoán đã trở thành một loại hình đầu tư tài chính mới bên cạnh những loại hình đầu tư truyền thống như đầu tư vàng, ngoại tệ, bất động sản Tuy nhiên, đầu tư chứng khoán là một lĩnh vực còn mới mẻ ở Việt Nam Do đó, bên cạnh việc phát triển, mở rộng thị trường chứng khoán, vấn đề bảo vệ các nhà đầu tư, đặc biệt

là các nhà đầu tư cá nhân, những người có ít kinh nghiệm, ít thông tin, là một trong các mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản lý để thị trường chứng khoán được vận hành một cách an toàn hiệu quả Một trong những biện pháp để bảo vệ thị trường là quản lý chặt chẽ vấn đề thông tin, trong đó có các thông tin tài chính - được thể hiện qua các báo cáo tài chính Tuy nhiên, hiện nay, chất lượng, độ tin cậy của các báo cáo tài chính còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng tốt yêu cầu về thông tin đối với người sử dụng

Do vai trò quan trọng của báo cáo tài chính đối với loại hình công ty niêm yết nên việc lập và phân tích hệ thống báo cáo tài chính của các công ty này cần được hoàn thiện hơn nữa để có thể có các báo cáo tài chính có chất lượng cao, đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của các đối tượng sử dụng báo cáo, đồng thời giúp cho việc phân tích báo cáo tài chính được cụ thể, phục vụ cho việc ra quyết định tài chính một cách chính xác hơn

Với ý tưởng đó, em lựa chọn nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện lập và phân tích Báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” cho luận văn cao học của mình

2 Mục đích nghiên cứu của luận văn

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận về lập và phân tích hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp

- Nghiên cứu thực trạng và đánh giá việc lập, phân tích báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay

- Đề xuất một số kiến nghị và phương hướng nhằm hoàn thiện lập và phân tích báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: hệ thống báo cáo tài chính của các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: số liệu báo cáo năm 2006, 2007 và hai quý đầu năm

2008 của một số công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng các phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử có kết hợp lý luận cơ bản của khoa học kinh tế với các quan điểm của Đảng và Nhà nước

- Sử dụng các phương pháp khảo sát thực tế, phương pháp thống kê toán học, phân tích, kế toán, các phương pháp kinh tế khác

- Sử dụng phương pháp trình bày kết hợp diễn giải và quy nạp, lời văn và bảng

biểu…

5 Đóng góp của luận văn

Trên cơ sở khái quát, hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về lập, phân tích hệ thống báo cáo tài chính và đánh giá thực trạng công tác lập, phân tích báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, luận văn đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập và phân tích báo cáo tài chính giúp cho việc lập báo cáo tài chính có chất lượng cao, đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của các đối tượng sử dụng báo cáo, đồng thời giúp cho việc phân tích báo cáo tài chính được cụ thể, sâu hơn, phục vụ cho việc ra quyết định tài chính một cách chính xác hơn

6- Kết cấu của luận văn

Tên luận văn: Hoàn thiện lập và phân tích Báo cáo tài chính trong các công ty

cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu theo 3 chương như sau:

- Chương 1: Lý luận chung về lập và phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp

- Chương 2: Thực trạng lập và phân tích Báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

- Chương 3: Phương hướng hoàn thiện lập và phân tích Báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ LẬP VÀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH

DOANH NGHIỆP 1.1 Tổng quan về hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp

1.1.1 Khái niệm, vai trò của báo cáo tài chính doanh nghiệp

Báo cáo tài chính là những báo cáo được lập theo chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành, phản ánh một cách tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu và công nợ cũng như kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp

1.1.2 Hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp

Tại Việt Nam, hệ thống báo cáo tài chính của doanh nghiệp theo quy định hiện hành bao gồm: Bảng cân đối kế toán; Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh; Báo cáo lưu chuyển tiền tệ; Bản thuyết minh báo cáo tài chính

1.1.3 Kỳ lập báo cáo tài chính

Báo cáo tài chính của tất cả các loại hình doanh nghiệp phải được lập cho từng kỳ kế toán năm là năm dương lịch hoặc kỳ kế toán năm là 12 tháng tròn sau khi thông báo cho cơ quan thuế Trường hợp đặc biệt, doanh nghiệp được phép thay đổi ngày kết thúc kỳ kế toán năm nhưng không được vượt quá 15 tháng

1.1.4 Nguyên tắc lập báo cáo tài chính

- Hoạt động liên tục

- Cơ sở dồn tích

- Nhất quán

- Trọng yếu và tập hợp

- Bù trừ

- Có thể so sánh

1.2 Nội dung của hệ thống báo cáo tài chính

1.2.1 Bảng cân đối kế toán

*Khái niệm, kết cấu của bảng cân đối kế toán: Bảng cân đối kế toán là một báo cáo

kế toán tài chính chủ yếu, phản ánh tổng quát tình hình tài sản của doanh nghiệp theo giá trị tài sản và nguồn hình thành tài sản ở một thời điểm nhất định Bảng cân đối kế toán được kết cấu dưới dạng bảng cân đối số dư các tài khoản kế toán và được sắp xếp trật tự các chỉ tiêu theo yêu cầu quản lý

* Nguyên tắc lập trình bày bảng cân đối kế toán

* Cơ sở số liệu và phương pháp lập bảng cân đối kế toán

1.2.2 Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

* Nội dung và kết cấu của báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là báo cáo tài chính phản ánh tổng hợp doanh thu, chi phí và kết quả của các hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp

*Cơ sở số liệu, phương pháp lập báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

1.2.3 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

* Nội dung, kết cấu của Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là báo cáo tổng hợp, phản ánh việc hình thành và sử dụng lượng tiền phát sinh trong

kỳ báo cáo của doanh nghiệp Những thông tin này cung cấp cho đối tượng sử dụng báo cáo những cơ sở để đánh giá khả năng tạo ra các khoản tiền và việc sử dụng các khoản tiền đã tạo ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

* Cơ sở số liệu và nguyên tắc chung lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ

* Phương pháp lập Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

1.2.4 Thuyết minh báo cáo tài chính

* Khái niệm và cơ sở số liệu lập Thuyết minh báo cáo tài chính: Thuyết minh báo cáo tài chính là một báo cáo kế toán tài chính tổng quát nhằm mục đích giải thích và

bổ sung, thuyết minh những thông tin về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của doanh nghiệp trong kỳ báo cáo mà chưa được trình bày đầy

đủ và chi tiết hết trong báo cáo tài chính khác

* Kết cấu và quy định lập Thuyết minh báo cáo tài chính

1.3 Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp

1.3.1 Những vấn đề chung về phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp

1.3.1.1 Khái niệm, vai trò của phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp

Phân tích các báo cáo tài chính của doanh nghiệp là quá trình kiểm tra, đối chiếu, so sánh các số liệu về tình hình tài chính hiện hành và trong quá khứ nhằm mục đích đánh giá tiềm năng, hiệu quả kinh doanh cũng như những rủi ro trong tương lai giúp người sử dụng thông tin đưa ra các quyết định phù hợp

1.3.1.2 Nhiệm vụ của công tác phân tích báo cáo tài chính

- Đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp

- Đánh giá hiệu quả sử dụng từng loại vốn trong quá trình kinh doanh

- Tính toán và xác định mức độ có thể lượng hoá của các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình tài chính của doanh nghiệp

1.3.1.2 Các phương pháp phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp

* Phương pháp so sánh

* Phương pháp phán tích tỷ lệ

1.3.3 Một số nội dung phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp

1.3.3.1 Phân tích khái quát báo cáo tài chính doanh nghiệp: là việc phân tích sự

thay đổi của từng khoản mục trong các báo cáo tài chính, để từ đó có thể đánh giá

khái quát được tình hình tài chính của doanh nghiệp

1.3.3.2 Phân tích các hệ số tài chính

* Các tỷ lệ về khả năng thanh toán:

- Hệ số thanh toán nợ ngắn hạn

- Hệ số thanh toán nhanh

* Các hệ số về cơ cấu vốn:

- Tỷ lệ nợ trên tổng tài sản

- Khả năng độc lập về tài chính

- Tỷ lệ về cơ cấu tài sản

* Các hệ số về hiệu quả hoạt động:

- Vòng quay hàng tồn kho

- Kỳ thu tiền bình quân

- Vòng quay vốn lưu động

- Hiệu suất sử dụng tài sản cố định

- Hiệu suất sử dụng tổng tài sản

* Các tỷ lệ về khả năng sinh lời:

- Hệ số Lợi nhuận /Doanh thu thuần

- Hệ số Lợi nhuận /Vốn chủ sở hữu

- Hệ số sinh lời tổng tài sản

1.4 Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và hệ thống báo cáo tài chính của một số nước trên thế giới

1.4.1 Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế

1.4.2 Hệ thống báo cáo tài chính của một số nước trên thế giới

* Hệ thống báo cáo tài chính của Hà Lan

* Hệ thống báo cáo tài chính của Anh

* Hệ thống báo cáo tài chính của Mỹ

1.4.3 Một số kinh nghiệm về hệ thống báo cáo tài chính đối với Việt Nam

* Báo cáo của Ban giám đốc

* Báo cáo phản ánh những thay đổi về vốn chủ sở hữu

* Báo cáo so sánh về tình hình kinh doanh trong một khoảng thời gian

Chương 2 THỰC TRẠNG LẬP VÀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG CÁC

CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT TRÊN TTCK VIỆT NAM

2.1 Khái quát chung về thị trường chứng khoán Việt Nam

2.1.1 Sự hình thành, phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Việc xây dựng thị trường chứng khoán là một nhiệm vụ chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, trước yêu cầu đổi mới và phát triển kinh tế, phù hợp với các điều kiện kinh tế – chính trị và xã hội trong nước và xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, trên cơ sở tham khảo có chọn lọc các kinh nghiệm và mô hình thị trường chứng khoán trên thế giới, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ra đời, đánh dấu bằng việc đưa vào vận hành Trung tâm giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh (hiện nay là Sở Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh - HOSE) ngày 20/07/2000 và thực hiện phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/07/2000 Tiếp đó, vào ngày 4/7/2005 Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội (HASTC) cũng chính thức đi vào hoạt động

Tính đến cuối năm 2007 có 253 công ty niêm yết tại HOSE và HASTC, tổng giá trị vốn hoá thị trường đối với cổ phiếu niêm yết đạt trên 310.000 tỷ đồng xấp xỉ 19,5 tỷ USD, chiếm 31% GDP năm 2006 tăng hơn 20 lần so với cuối năm 2005 Niêm yết cổ phiếu thị trường chứng khoán Việt Nam

2.1.2.1 Điều kiện niêm yết cổ phiếu của công ty cổ phần trên TTCK Việt Nam

Niêm yết cổ phiếu là thủ tục đưa một cổ phiếu được phép giao dịch trên sở giao dịch chứng khoán Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay, do có sàn giao dịch chứng khoán là HOSE và HASTC nên có hai nhóm điều kiện niêm yết khác nhau

2.1.2.2 Lợi ích và thách thức của công ty cổ phần niêm yết trên TTCK

* Lợi ích:

- Công ty dễ dàng hơn trong việc huy động vốn;

- Nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp trên thị trường;

- Nâng cao tính thanh khoản cho cổ phiếu;

- Ưu đãi về thuế

* Thách thức:

- Nghĩa vụ báo cáo thông tin;

- Những cản trở trong việc thâu tóm và sáp nhập

2.1.2.3 Vai trò của các công ty niêm yết đối với nền kinh tế Việt Nam

* Cung cấp hàng hoá chủ yếu cho thị trường

* Huy động và phân bổ nguồn vốn một cách có hiệu quả

* Nâng cao tính thanh khoản của thị trường chứng khoán

* Tăng cường tính công khai, minh bạch của thị trường

2.2 Thực trạng lập và phân tích báo cáo tài chính trong các công ty cổ phần niêm yết trên TTCK Việt Nam

2.2.1 Thực trạng công tác lập Báo cáo tài chính trong các công ty niêm yết

2.2.1.1 Chế độ hiện hành về lập báo cáo tài chính đối với các công ty niêm yết

* Chế độ về công tác lập báo cáo tài chính: Hiện nay, các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán thực hiện chế độ kế toán nói chung và chế độ báo cáo tài chính nói riêng theo Quyết định số 15/2006/QĐ-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 20/3/2006 và theo 26 chuẩn mực kế toán đã ban hành trong khoảng thời gian

từ năm 2001 đến nay

* Danh mục hệ thống báo cáo tài chính:

* Chế độ công bố thông tin báo cáo tài chính: Công bố thông tin báo cáo tài chính được thực hiện theo Thông tư số 38/2007/TT-BTC của Bộ Tài chính ban hành ngày 18/4/2007

2.2.1.2 Thực trạng công tác lập báo cáo tài chính của các công ty niêm yết

* Thời hạn nộp báo cáo tài chính;

* Chấp hành hệ thống mẫu biểu báo cáo tài chính;

* Tuân thủ các quy định về chế độ, phương pháp lập báo cáo tài chính

2.2.2 Thực trạng phân tích báo cáo tài chính công ty niêm yết

* Về nhân lực thực hiện công tác phân tích báo cáo tài chính;

* Về số lượng các công ty thực hiện phân tích báo cáo tài chính;

* Về mục đích phân tích báo cáo tài chính

2.3 Đánh giá thực trạng lập và phân tích báo cáo tài chính tại các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

2.3.1 Ưu điểm

2.3.1.1 Công tác lập báo cáo tài chính

- Hệ thống Báo cáo tài chính đã bổ sung một số chỉ tiêu phản ánh các nội dung kinh tế liên quan đến các hoạt động đặc trưng của loại hình công ty cổ phần như đầu

tư tài chính, phát hành trái phiếu, thặng dư vốn cổ phần, cổ phiếu quỹ…

- Trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cũng bổ sung thêm một chỉ tiêu mới rất có ý nghĩa đối với loại hình công ty cổ phần, đó là chỉ tiêu Lãi cơ bản trên

cổ phiếu (EPS)

- Việc bổ sung chỉ tiêu “Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp” đã cho phép các công ty coi khoản thuế thu nhập doanh nghiệp như một khoản chi phí kinh doanh trước khi xác định lợi nhuận Đây là một cải tiến phù hợp với thông lệ quốc tế và rất cần thiết đối với loại hình công ty cổ phần

- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ đã được quy định nằm trong hệ thống báo cáo bắt buộc phải trình bày chứ không chỉ là báo cáo khuyến khích lập như trước đây

- Bảng Thuyết minh báo cáo tài chính được thiết kế một cách cụ thể, chi tiết, cung cấp được nhiều thông tin cho người sử dụng, đặc biệt là các thông tin về vốn chủ sở hữu, cổ phiếu, trái phiếu

- Các công ty niêm yết phần lớn đã tuân thủ các quy định về lập báo cáo tài chính, tạo nên những báo cáo có chất lượng tốt, phục vụ một cách hiệu quả cho các nhà đầu tư và các đối tượng khác sử dụng báo cáo tài chính trong việc ra quyết định

Công tác phân tích báo tài chính hiện nay đã được quan tâm thực hiện một cách tương đối hệ thống, đầy đủ hơn so với giai đoạn trước đây khi chưa xuất hiện loại hình công ty cổ phần và chưa có thị trường chứng khoán Do những đòi hỏi khách quan từ thực tiễn nên phân tích báo cáo tài chính đã được thực hiện với các phương pháp phân tích và hệ thống chỉ số tài chính khá đầy đủ

2.3.2 Hạn chế và những nguyên nhân

- Việc áp dụng hệ thống chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán, báo cáo tài chính chưa được các công ty niêm yết tuân thủ nghiêm túc và đầy đủ;

- Chưa có các chuẩn mực hay các quy định về công cụ tài chính;

- Cách tính Lãi trên cổ phiếu (EPS) trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh chưa chính xác và chưa bao trùm hết các tình huống thực tế phát sinh;

- Chưa có hướng dẫn về chỉ tiêu Lãi suy giảm trên cổ phiếu;

- Trình bày cổ tức được chia trên Báo cáo lưu chuyển tiền tệ chưa thống nhất;

- Thuyết minh báo cáo tài chính chưa có nhiều tác dụng;

- Về tính phù hợp của thông tin Báo cáo tài chính trong điều kiện thị trường phát triển ngày càng hiện đại;

- Công tác công bố thông tin Báo cáo tài chính còn nhiều hạn chế

2.3.2.2 Hạn chế trong công tác phân tích báo cáo tài chính

- Hạn chế trong việc thực thi công tác báo cáo tài chính tại các công ty;

- Hạn chế trong phân tích các hệ số tài chính;

- Chưa chú trọng đến việc sử dụng và phân tích báo cáo bộ phận;

- Chưa chú trọng đến việc phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ;

- Không có Báo cáo thu nhập nên khó khăn trong tính toán một số chỉ tiêu

- Các công ty chưa thích nghi với các chuẩn mực kế toán mới;

- Các chuẩn mực kế toán đã ban hành còn chưa hoàn thiện;

- Các công ty chưa quan tâm đúng mức đến công tác kế toán, phân tích

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN LẬP VÀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TRONG CÁC CÔNG TY CỔ PHẦN NIÊM YẾT

TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện lập và phân tích báo cáo tài chính của các công ty niêm yết

* Những yêu cầu phát sinh từ thực tiễn thực hiện hệ thống báo cáo tài chính của các công ty niêm yết;

* Yêu cầu về sự phát triển thị trường chứng khoán;

* Những yêu cầu mới trong quá trình Việt Nam bắt đầu hội nhập vào nền kinh tế quốc tế

3.2 Quan điểm định hướng hoàn thiện lập và phân tích báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam

+ Hệ thống báo cáo tài chính phải bảo đảm được lập trên cơ sở tuân thủ đúng chế độ kế toán, các chuẩn mực kế toán và các quy định hiện hành ở Việt Nam; + Hệ thống báo cáo tài chính phải có nội dung, kết cấu phù hợp với đặc trưng

cơ bản của loại hình công ty cổ phần;

+ Hệ thống báo cáo tài chính phải bảo đảm cho phép đánh giá đúng giá trị của công ty;

+ Hệ thống báo cáo tài chính phải được xây dựng bảo đảm có đủ thông tin, chỉ tiêu phục vụ tốt cho công tác phân tích;

+ Hệ thống báo cáo tài chính phải được xây dựng hướng tới các chuẩn mực kế toán và chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế vì thị trường chứng khoán là một thị trường mở

3.3 Phương hướng hoàn thiện lập và phân tích báo cáo tài chính của các công ty niêm yết

3.3.1 Phương hướng hoàn thiện công tác lập báo cáo tài chính

3.3.1.1 Bổ sung các chuẩn mực kế toán còn thiếu

So với hệ thống chuẩn mực quốc tế, hệ thống chuẩn mực kế toán của chúng ta còn thiếu những vấn đề cần thiết sau: Thanh toán trên cơ sở cổ phiếu (IFRS 2); Công cụ tài chính: Trình bày và công bố (IFRS 7); Công cụ tài chính: đo lường và ghi nhận (IAS 39); Báo cáo tài chính trong điều kiện siêu lạm phát (IAS 29); Tài sản dài hạn nắm giữ cho mục đích bán và những bộ phận không tiếp tục hoạt động