Chính sách tín dụng là bộ phận quan trọng cấu thành hệ thống quản trị, điều hành hoạt động tín dụng của mỗi ngân hàng nói chung và Vietinbank nói riêng, được thể hiện bằng các [r]
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN
Do sự biến động kinh tế thường xuyên, và cuộc khủng hoảng ngành tài chính ngân hàng 2008, xuất phát từ Mỹ và lan rộng ra cả thế giới Một trong những nguyên nhân gây ra khủng hoảng tài chính ở Mỹ đó là do các khoản vay dưới chuẩn, sự tin tưởng của các tổ chức tài chính vào các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập, trong khi các tổ chức này chưa đưa ra được chỉ số xếp hạng tín dụng một cách hợp lý và chính xác Bên cạnh tình hình kinh tế luôn biến động, khách hàng không đủ khả năng trả nợ, ngân hàng rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán dẫn đến tình trạng phá sản Trước yêu cầu bức thiết
đó, thì bắt buộc các ngân hàng phải xây dựng riêng cho mình một hệ thống xếp hạng tín dụng như một công cụ quản trị rủi ro có hiệu quả Việc xây dựng
hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng ở Việt Nam hiện nay cũng khá mới
mẻ, chính vì thế mà luận văn đã đề cập đến vấn đề hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam nhằm góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả của việc xếp hạng tín dụng
Kết cấu luận văn gồm 3 chương:
Chương 1 của luận văn tập trung vào nghiên cứu một số vấn đề cơ bản
về hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại các ngân hàng thương mại
1.1 Hoạt động tín dụng ngân hàng thương mại
Khái nhiệm tín dụng: “Tín dụng là quan hệ kinh tế phát sinh giữa các
chủ thể với nhau trong đó chủ thể này chuyển cho chủ thể khác quyền sử dụng hay một lượng giá trị hiện vật nhất định trong khoảng thời gian nhất định với điều kiện mà hai bên thỏa thuận”
Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng mà ngân hàng là chủ thể cho vay đối với các đối tượng khác trong nền kinh tế với những điều kiện mà hai
Trang 2bên thỏa thuận Hoạt động tín dụng của các NHTM đã làm cho NHTM trở
thành trung gian tài chính quan trọng nhất của nền kinh tế
Phân loại tín dụng dựa trên các căn cứ sau:
- Căn cứ vào hình thức cấp tín dụng
- Căn cứ vào thời hạn cấp tín dụng
- Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng
- Căn cứ vào mục đích tín dụng
- Căn cứ vào mức độ rủi ro tín dụng
Rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại: Rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng nhận khoản vay vốn không thực hiện, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đối với ngân hàng, khách hàng không trả, không trả đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi cho ngân hàng, gây ra tổn thất cho ngân hàng
Rủi ro tín dụng có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan Các biện pháp phòng chống rủi ro có thể nằm trong tầm tay của các NHTM nhưng có những biện pháp vượt ngoài khả năng riêng của từng
NH Tuy nhiên, các NHTM muốn hạn chế được các rủi ro phụ thuộc vào yếu
tố chủ quan từ phía mình, thì trước tiên họ phải tăng cường nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ tín dụng, và có cơ chế giám sát hành vi của cán bộ trong quá trình xử lý công việc
1.2 Hệ thống xếp hạng tín dụng của Ngân hàng thương mại
Đối với ngân hàng, xếp hạng tín dụng là kết quả của việc đánh giá
tổng hợp tất cả các rủi ro về thanh toán gốc, lãi của các khoản nợ hiện tại và tương lai của người Việc xếp hạng tín nhiệm được thực hiện trong mối quan
hệ mật thiết giữa quá khứ, hiện tại và trên cơ sở đó đưa ra các dự đoán về tương lai, đồng thời kết quả xếp hạng tín nhiệm chứa đựng những ý kiến chủ
Trang 3quan của chuyên gia xếp hạng
Nhìn chung, việc xếp hạng tín dụng được nhấn mạnh ở các nội dung quan trọng sau: xác định khả năng trả nợ đúng hạn của khách hàng bằng cách xếp hạng, các thứ hạng sẽ cho biết năng lực và thiện chí của người vay với việc thanh toán lãi gốc và nợ đúng hạn, phù hợp với các điều khoản đã cam kết; tính chất và các điều khoản cam kết; bảo vệ các cam kết nợ để chúng có
đủ sức và vị trí tương đối trong từng trường hợp phá sản, tái tổ chức hoặc những xếp đặt khác theo luật phá sản mà không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của các chủ nợ
XHTD khách hàng nhằm mục đích giúp cho NHTM biết rõ tình trạng
“lành mạnh” của khách hàng, dựa vào kết quả này, NHTM sẽ đưa ra những quyết định cho vay hoặc từ chối, tăng hoặc giảm hạn mực tín dụng, áp dụng những ưu đãi về lãi suất đối với khách hàng nhằm bảo vệ lợi ích của NHTM
và khách hàng
Hoạt động XHTD khách hàng ra đời, phát triển và ngày càng khẳng định tầm quan trọng không thể thiếu được trong việc phát triển thị trường vốn
an toàn và có hiệu quả đối với tất cả các đối tượng tham gia thị trường bao gồm doanh nghiệp, các tổ chức tài chính trung gian và các nhà quản lý
Quy trình của xếp hạng tín dụng bao gồm các bước sau: thu thập thông tin liên quan đến khách hàng, phân tích mô hình về mức xếp hạng, sử dụng các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính
Các nhân tố ảnh hưởng đến việc xếp hạng tín dụng khách hàng: đó là chất lượng thông tin, cơ sở vật chất pháp lý, trình độ và năng lực của người quản lý
Những tiêu chí được dùng trong phân loại xếp hạng tín dụng khách hàng đề tài đề cập đến bao gồm:
Trang 4Loại hình doanh nghiệp được phân loai theo quy mô, ngành
Các chỉ tiêu phi tài chính: chủ yếu là các tiêu chí: năng lực, thu nhập, khả năng thanh toán của người vay
Các chỉ tiêu phi tài chính: bao gồm nhóm chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời, nhóm chỉ tiêu phản ánh hiệu quả hoạt động, nhóm chỉ tiêu về đòn bẩy tài chính, nhóm chỉ tiêu về khả năng thanh khoản
1.3 Một số phương pháp xếp hạng tín dụng:
- Mô hình điểm số Z: mô hình này được sử dụng trong phân tích kỹ thuật xếp hạng, mô hình này thường chỉ áp dụng để dự báo nguy cơ phá sản của doanh nghiệp
- Mô hình chấm điểm tín dụng FICO: Điểm số tín dụng cá nhân là một phương tiện kiểm soát tín dụng được gán cho mỗi cá nhân nhằm giúp tổ chức tín dụng ước lượng được mức độ rủi ro khi cho vay Điểm số tín dụng càng thấp thì mức độ rủi ro cho tổ chức tín dụng càng cao
- Mô hình điểm số tín dụng tiêu dùng: Các ngân hàng sử dụng mô hình điểm số để đánh giá những khoản tín dụng mua sắm xe hơi, trang thiết bị gia đình, bất động sản và kinh doanh nhỏ Việc các đơn xin vay được thực hiện bởi hệ thống chấm điểm tự động đã đem lại sự thuận tiện cho khách hàng Khách hàng có thể liên hệ xin vay qua điện thoại, nhờ hệ thống máy tính nối mạng, cơ sở dữ liệu của
KH sẽ được phân tích, trong vòng vài phút, kết quả tín dụng sẽ được thông báo cho KH
- Hệ thống xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp của Moody’s và S&P: Phương pháp xếp hạng tín nhiệm của Moody’s tập trung vào bốn
Trang 5lĩnh vực chính là đánh giá môi trường ngành, đánh giá tình hình tài chính, đánh giá khả năng quản trị doanh nghiệp chú trọng vào quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ
- Hướng dẫn của NHNN về xếp hạng tín dụng: gồm các bước thu thập thông tin, phân loại doanh nghiệp, phân tích các chỉ tiêu tài chính cơ bản từ đó tổng hợp xếp hạng tín dụng khách hàng
Chương 2: Nêu thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam
2.1 Tổng quan về Ngân hàng Công thương Việt Nam
Quá trình hình thành và phát triển Vietinbank: được thành lập từ năm
1988, qua hơn 20 năm hình thành và phát triển hiện nay Vietinbank đã trở thành một trong các ngân hàng lớn nhất Việt Nam hiện nay
Ngân hàng Công thương Việt Nam được tổ chức theo mô hình một ban điều hành cao cấp bao gồm Tổng giám đốc và các Phó Tổng giám đốc
Các hoạt động kinh doanh chủ yếu của Vietinbank: huy động vốn, hoạt động tín dụng
Chính sách tín dụng là bộ phận quan trọng cấu thành hệ thống quản trị, điều hành hoạt động tín dụng của mỗi ngân hàng nói chung và Vietinbank nói riêng, được thể hiện bằng các định hướng tư tưởng chỉ đạo, cho đến các quy chế, quy trình cấp tín dụng, quản lý khoản tín dụng, danh mục tín dụng…
Vietinbank đã đưa ra chính sách quản lý rủi ro tín dụng vào cuối năm
2004 Các nguyên tắc chung của chính sách này bao gồm: đa dạng hoá danh mục đầu tư, quá trình xem xét và phê chuẩn đa cấp, hệ thống chấm điểm và xếp hạng tín dụng khách hàng để làm cơ sở cấp tín dụng và quản lý quan hệ tín dụng với khách hàng, chức năng này độc lập với thành viên/bộ phận tham
Trang 6gia vào quá trình cấp tín dụng, hệ thống quy định, quy trình cấp tín dụng, quy trình giám sát thường xuyên và kiểm soát hạn mức tín dụng
2.2 Thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam
Bao gồm quy trình chấm điểm xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp, xếp hạng tín dụng khách hàng cá nhân
Tình huống nghiên cứu thực tế:
- Doanh nghiệp được xếp loại tốt nhưng vẫn phát sinh nợ xấu: trường hợp của Công ty CP Bạch Đằng
- Cá nhân được xếp hạng loại tốt nhưng vẫn phát sinh nợ xấu: trường hợp của khách hàng cá nhân Hoàng Minh Thanh
Tóm lại, cả hai trường hợp khách hàng trên được xếp hạng tốt nhưng hiện nay vẫn đang tồn đọng nợ quá hạn, chính vì thế mà việc xếp hạng tín dụng khách hàng của Vietinbank vẫn còn chưa được đánh giá cao, nguy cơ rủi
ro tín dụng vẫn còn tiềm ẩn
Phân tích những ưu điểm đạt được:
- Hệ thống này đã góp phần đáng kể trọng việc phân loại và sàng lọc khách hàng, giúp giảm được rủi ro tín dụng một cách đáng kể
- Đạt được hiệu quả rủi ro tín dụng cao
- Nâng cao chất lượng tín dụng
- Thúc đẩy quá trình hiện đại hoá ngân hàng
- Nâng cao chất lượng đội ngũ thẩm định tín dụng
Hạn chế:
Trang 7- Quy trình chưa rõ ràng, các chỉ tiêu vẫn còn phức tạp và chưa đầy
đủ
- Việc xếp hạng tín dụng còn thủ công, chưa đồng bộ
Nguyên nhân:
- Do hệ thống pháp lý chưa đồng bộ
- Thông tin từ phía doanh nghiệp chưa đầy đủ và chính xác
- Chất lượng cán bộ chấm điểm xếp hạng tín dụng còn kém
Chương 3: Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại ngân hàng Công thương Việt Nam
3.1 Định hướng chiến lược Ngân hàng Công thương:
Định hướng tổng thể: xây dựng ngân hàng Công thương Việt Nam trở thành một tập đoàn tài chính vững mạnh, xếp hạng tiên tiến trong khu vực, đáp ứng nhu cầu toàn diện về sản phẩm, dịch vụ ngân hàng, tài chính, hỗ trợ tốt nhất cho khách hàng cả trong nước và quốc tế Quản lý có hiệu quả và phát triển bền vững
Định hướng hoạt động tín dụng: Vietinbank định hướng tín dụng là hoạt động kinh doanh chủ lực của Ngân hàng, và cạnh tranh theo nguyên tắc thị trường Điều chỉnh cơ cấu tín dụng hợp lý, phù hợp với thế mạnh của Vietinbank Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng, đảm bảo tỷ lệ nợ xấu dưới 3% (phù hợp với quy định của NHNN) Đa dạng hoá hoạt động đầu tư tín dụng trên thị trường tài chính, giữ vai trò định hướng trong thị trường, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, và quản lý thanh khoản của ngân hàng
Mục tiêu đặt ra đối với hệ thống XHTD của Vietinbank là trước hết nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng, trên cơ sở đó giúp ra quyết định tín dụng chính xác Bên cạnh đó, hệ thống XHTD sau điều chỉnh phải đảm bảo khả
Trang 8năng quản trị tín dụng thống nhất trong toàn hệ thống, đây là căn cứ để Vietinbank có thể dự báo được tổn thất tín dụng theo từng nhóm khách hàng,
từ đó xây dựng chiến lược và chính sách tín dụng hợp lý
3.2 Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam
Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp: đề tài đã đề xuất thêm chỉ tiêu dự báo nguy cơ khó khăn của doanh nghiệp vào quy trình xếp hạng tín dụng khách hàng tại Vietinbank Đặc biệt là sử dụng
mô hình điểm số Z để dự báo nguy cơ vỡ nợ của doanh nghiệp
Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng cá nhân: đề tài cũng đưa ra một số chỉ tiêu phi tài chính và chỉ tiêu tài chính để nhằm hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng
Từ những ý kiến hoàn thiện đó, đề tài đã áp dụng vào thực tiễn các trường hợp thực trạng ở chương 2, và thấy áp dụng đề xuất của đề tài có nhiều khả thi
3.3 Một số kiến nghị nhằm tăng cường hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng tại Ngân hàng Công thương Việt Nam:
Kiến nghị đối với ngân hàng Công thương Việt Nam:
- Thiết lập hệ thống lưu trữ thông tin đồng bộ
- Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ phân tích xếp hạng tín dụng khách hàng
Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước:
Về công tác quản trị thông tin tín dụng của NHNN:
Trang 9- NHNN cần củng cố đổi mới và phát triển hệ thống thông tin tín dụng rộng khắp
- NHNN cần xây dựng hành lang pháp lý cụ thể về bảo mật, cung cấp, khai thác, xử lý thông tin; nới lỏng nguồn cung cấp thông tin tín dụng và đối tượng được khai thác thông tin tín dụng
- Bên cạnh đó NHNN cần xây dựng điều khoản bắt buộc trong Quy chế cho vay của các Tổ chức tín dụng: Khi xem xét cấp tín dụng đối với khách hàng đặc biệt là các khách hàng doanh nghiệp lớn hoặc các khoản vay đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn Nhà nước Coi báo cáo thông tin từ trung tâm tín dụng như một căn cứ bắt buộc trong quá trình thẩm định cho vay
Về hoạt động của Công ty xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp Việt Nam
- Trung tâm Thông tin tín dụng - Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (CIC) CIC có chức năng thu thập và cung cấp, dịch vụ thông tin tín dụng cho Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng, tổ chức cá nhân khác nhằm góp phần bảo đảm an toàn cho hoạt động Ngân hàng, phòng ngừa hạn chế rủi ro tín dụng và phát triển kinh tế xã hội
- NHNN nên có những qui định cụ thể về Luật điều chỉnh hoạt động cũng như mô hình tổ chức và việc quản lý Nhà nước đối với Công
ty xếp hạng tín nhiệm Việt Nam
- Nên có quy định bắt buộc về thành lập công ty xếp hạng tín nhiệm
để đảm bảo môi trường đầu tư an toàn, lành mạnh cho thị trường trái phiếu Việt Nam nói riêng, thị trường chứng khoán nói chung
Trang 10Trên cơ sở nghiên cứu cơ bản về công tác XHTD và ứng dụng của việc XHTD, đề tài nghiên cứu đã giải quyết được một số vấn đề sau:
- Hệ thống hoá và hoàn thiện các lý luận về quản trị rủi ro tín dụng thông qua hệ thông XHTD khách hàng của NHTM
- Phân tích và đánh giá được thực trạng hệ thống XHTD tại Vietinbank, qua đó cho ta thấy những thành tựu đạt được và những hạn chế còn tồn tại cần sửa đổi bổ sung nhằm phù hợp với những biến đổi của nền kinh
tế và môi trường cạnh tranh như hiện nay
- Đề tài này cũng đưa ra các biện pháp hỗ trợ cần thiết để hệ thống XHTD của Vietinbank ngày càng phát huy hiệu quả hơn nữa
- Bên cạnh đó, thì đề tài cũng đề xuất được một số kiến nghị với NHNN nhằm nâng cao vai trò quản lý của NHNN đối với NHTM trong việc xây dựng, thực hiện và quản lý hệ thống XHTD có hiệu quả hơn
Nhìn chung mô hình XHTD do đề tài đề xuất đã đáp ứng được yêu cầu quản trị rủi ro tín dụng theo hiệp ước Basel II và điều 7 của Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng