được hiểu cơ bản là hệ thống phương pháp, quy mô, bộ máy, công cụ đánh giá năng lực tài chính, tình hình hoạt động hiện tại và triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp[r]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Hoạt động tín dụng là hoạt động mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho các ngân
hàng thương mại (NHTM), nhưng cũng hàm chứa nhiều rủi ro
Một trong những kỹ thuật quản trị rủi ro tín dụng của NHTM là sử dụng phân tích chấm điểm, xếp hạng tín dụng khách hàng Xếp hạng tín dụng được coi là một trong những biện pháp phổ biến nhằm mục đích hỗ trợ cho công tác ra quyết định và quản lý tín dụng tại các NHTM
Tại ngân hàng TMCP Sài Gòn Hà Nội (SHB) hệ thống XHTD nội bộ đã được xây dựng và triển khai ứng dụng từ năm 2008, tuy nhiên kiểm chứng qua tình trạng nợ xấu phải trích dự phòng rủi ro vẫn gia tăng gần đây cho thấy hệ thống XHTD nội bộ vẫn còn nhiều khuyết điểm dẫn đến sàng lọc khách hàng chưa hiệu quả Đặc biệt là hệ thống XHTD đối với khách hàng doanh nghiệp Hệ thống cần được bổ sung chỉnh sửa nhằm phù hợp hơn với điều kiện kinh tế xã hội đã thay đổi và các hiệp ước quốc tế mà Việt Nam cam kết
Đó là lý do tôi chọn đề tài nghiên cứu “Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại NHTM Sài Gòn –Hà Nội”
Mục đích của luận văn nhằm nghiên cứu những vấn đề sau :
- Trình bày những vấn đề cơ bản về hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại NHTM
- Trình bày thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp, từ đó đưa ra những mặt còn hạn chế, nguyên nhân của hệ thống xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng SHB
- Trên cơ sở những hạn chế trên, đề xuất giải pháp và kiến nghị hoàn thiện hệ thống xếp hạng khách hàng doanh nghiệp tại SHB nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động tín dụng tại SHB trong thời gian tới
Bố cục của đề tài nghiên cứu “ Hoàn thiện hệ thống XHTD đối với khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội” được xây dựng bao gồm:
Trang 2Chương 1: Cơ sở lý luận về hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp của ngân hàng thương mại
Chương 2: Thực trạng hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Hà Nội
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng đối với khách hàng
doanh nghiệp của ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Hà Nội
Kết quả của đề tài nghiên cứu này có thể được áp dụng vào công tác thực tiễn vì ngân hàng SHB đang trong quá trình hoàn thiện quy trình tín dụng trong đó có các vấn
đề liên quan đến XHTD khách hàng doanh nghiệp nhằm phù hợp với chính sách tín dụng
và cơ cấu tổ chức mới sau cổ sát nhập
Đồng thời, đề tài nghiên cứu cũng góp phần hoàn thiện lý luận về quản trị rủi ro tín dụng của NHTM thông qua XHTD
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG
DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
Trong hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam, hệ thống XHTD doanh nghiệp được hiểu cơ bản là hệ thống phương pháp, quy mô, bộ máy, công cụ đánh giá năng lực tài chính, tình hình hoạt động hiện tại và triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp cấp tín dùng từ đó xác định được mức độ rủi ro tín dụng của khách hàng làm cơ
sở để đưa ra quyết định cấp tín dụng, quản lý rủi ro, xây dựng các chính sách khách hàng đối với từng hạng khách hàng theo kết quả xếp hạng cho phù hợp
Hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp tại NHTM có những vai trò quan trọng trong quá trình cấp tín dụng với khách hàng như:
Kiểm soát rủi ro tín dụng
Tiết kiệm chi phí và thời gian khi quyết định cấp tín dụng
Xây dựng chính sách khách hàng
Hỗ trợ công tác quản lý thông tin theo danh mục và tạo lập báo cáo
Trang 3Đáp ứng yêu cầu của cơ quan giám sát và hiệp định quốc tế
Hiện nay các tổ chức xếp hạng trên thế giới sử dụng một số mô hình XHTD khách hàng doanh nghiệp như mô hình XHTD theo phương pháp chuyên gia, mô hình toán học chỉ số Z của Altman, mạng noron thần kinh Tại Việt Nam một số mô hình XHTD doanh nghiệp đang sử dụng như Trung tâm Thông tin Tín dụng Ngân hàng Nhà nước, doanh nghiệp kinh doanh thông tin tín nhiệm, hệ thống XHTD doanh nghiệp của các NHTM Thực tế cho thấy mô hình xếp hạng tín dụng theo phương pháp chấm điểm tín dụng khá phổ biến tại các NHTM Việt Nam Đây là mô hình xếp hạng tín dụng khách hàng đã có
từ lâu nhằm đánh giá KH vay vốn qua các hoạt động phân tích của cán bộ tín dụng ở NHTM thông qua các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính Mô hình này là một trong những
mô hình hết sức đơn giản và dễ thực hiện để xếp hạng tín dụng khách hàng
Có thể nói các mô hình XHTD doanh nghiệp tại Việt Nam nói chung và hệ thống XHTD doanh nghiệp tại các NHTM đã áp dụng và kế thừa những kinh nghiệm bổ ích từ
mô hình XHTD của các tổ chức xếp hạng nổi tiếng trên thế giới Tuy nhiên, các NHTM Việt Nam vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và đưa vào sử dụng các hệ thống tiêu chuẩn xếp hạng tín dụng nội bộ
Quy trình XHTD khách hàng doanh nghiệp tại NHTM thông thường bao gồm ba bước :
Thu thập sàng lọc thông tin
Chấm điểm các tiêu chí: Thông thường bao gồm 02 loại chỉ tiêu:
Chỉ tiêu tài chính: Phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp và thường được chia thành các nhóm : thanh khoản, hoạt động, cân nợ, thu nhập, lưu chuyển tiền tệ
Chỉ tiêu phi tài chính: Các chỉ tiêu phi tài chính phản ánh các nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài doanh nghiệp, không biểu hiện bằng chỉ số tài chính nhưng ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp tại ngân hàng
Xếp hạng và phê duyệt kết quả phê duyệt
Tổng điểm cuối cùng của khách hàng là căn cứ để xếp hạng tín dụng cho khách hàng Thông thường các NHTM sẽ xây dựng 10 hạng tương ứng với các khoảng điểm cụ
Trang 4thể Tương ứng với 10 hạng trên là các mức độ rủi ro khác nhau của khách hàng trong
việc hoàn thành nghĩa vụ nợ với ngân hàng
Công tác xếp hạng sẽ được thường xuyên kiểm tra và đánh giá trên phạm vi toàn ngân hàng đối với toàn bộ khách hàng được xếp hạng, để có những phát hiện và đề xuất chỉnh sửa kịp thời những điểm không phù hợp của công tác xếp hạng
Kết quả của hệ thống XHTD doanh nghiệp được biểu hiện rõ nét bởi tỷ trọng doanh nghiệp thuộc diện XHTD trong tổng số doanh nghiệp quan hệ tín dụng với SHB và mối quan hệ giữa mức xếp hạng tín dụng với chất lượng tín dụng của khách hàng doanh nghiệp tại SHB
Để đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp tại NHTM thường sử dụng các tiêu chí như:
- Mức độ phù hợp của phương pháp, mô hình xếp hạng tín dụng
- Quy trình thực hiện của hệ thống xếp hạng tín dụng doanh nghiệp
- Độ tin cậy của thông tin, dữ liệu đầu vào của doanh nghiệp được xếp hạng
- Hệ thống chỉ tiêu để xếp hạng tín dụng
- Số lượng doanh nghiệp vay vốn được xếp hạng tín dụng
- Chất lượng của kết quả XHTD khách hàng doanh nghiệp
- Ứng dụng kết quả XHTD trong công tác quản trị rủi ro của ngân hàng
Những nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp tại NHTM như:
- Chất lượng nguồn thông tin đầu vào
- Trình độ hiện đại hóa công nghệ ngân hàng
- Năng lực và trình độ của cán bộ tín dụng
- Những thay đổi trong cơ cấu, thủ tục, chính sách
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH
NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG TMCP SÀI GÒN HÀ NỘI
Trang 5Hệ thống XHTD doanh nghiệp tại SHB được triển khai và hoàn tất đưa vào thực hiện trên toàn hệ thống theo quyết định 199/QĐ-HĐTQ ngày 01/08/2008 của Hội đồng quản
sách quản trị rủi ro của ngân hàng từng thời kỳ thông qua các quyết định số 209/QĐ- HĐQT ngày 16/06/2009, quyết định số 418/QĐ-TGĐ ngày 17/04/2012, quyết định số 492/QĐ-HĐQT ngày 11/09/2012, quyết định số 1378/QĐ-TGĐ ngày 11/09/2012
Phương pháp XHTD khách hàng doanh nghiệp
Hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp tại SHB sử dụng phương pháp chấm điểm các nhóm chỉ tiêu tài chính và chỉ tiêu phi tài chính của từng khách hàng trên cơ sở
bộ giá trị chuẩn đối với mỗi loại khách hàng hay ngành nghề kinh tế khác nhau
Nguyên tắc chấm điểm tín dụng khách hàng doanh nghiệp
Thông thường một chỉ tiêu tài chính hoặc phi tài chính sẽ có 5 khoảng giá trị chuẩn tương ứng với 5 mức điểm là 20,40,60,80,100 Nếu mức chỉ tiêu đạt được của khách hàng nằm ở giữa hai mức điểm thì ưu tiên mức điểm cao hơn
Phân cấp quyền sử dụng hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp
Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của các cá nhân được cấp quyền sử dụng, truy cập hệ thống XHTD, hệ thống phân cấp quyền sử dụng thành các nhóm: nhóm người nhập thông tin khách hàng, nhóm người kiểm soát, nhóm người phê duyệt thông tin khách hàng
Thời điểm, tần suất xếp hạng và thời gian thử thách
Việc chấm điểm xếp hạng khách hàng được tiến hành định kỳ 06 tháng/1 lần kể từ thời điểm chấm điểm XHTD lần đầu tiên/gần nhất, theo đó hạng từ kết quả chấm điểm
có hiệu lực trong vòng 06 tháng và được coi là Xếp hạng từ điểm chấm
Quy trình XHTD khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng SHB
Bước 1: Thu thập thông tin
Bước 2: Xác định ngành kinh tế
Bước 3: Xác định quy mô
Bước 4: Chấm điểm các chỉ tiêu tài chính
Bước 5: Xác định khách hàng mới hay cũ và loại hình sở hữu
Trang 6Bước 6: Chấm điểm các chỉ tiêu phi tài chính
Bước 7: Tổng hợp điểm và xếp hạng tín dụng
Bước 8: Phê duyệt và xếp hạng từ điểm chấm
Bước 9: Cập nhật và điều chỉnh hạng khách hàng
Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ với hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp
SHB quy định công tác kiểm tra, kiểm soát công tác XHTD khách hàng doanh nghiệp này chủ yếu thực hiện tập trung tại Hội sở chính với đầu mối là Ban quản lý tín dụng Do vậy, chi nhánh chưa thực hiện việc kiểm tra, đánh giá cập nhật công tác này tại chi nhánh
Kết quả thực hiện của hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp
Khái quát về kết quả thực hiện của hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2011- 6/2014 thông qua tỷ trọng doanh nghiệp được XHTD trong tổng
số doanh nghiệp quan hệ tín dụng với SHB và mối quan hệ giữa mức xếp hạng tín dụng với chất lượng tín dụng của khách hàng doanh nghiệp tại SHB
Kết quả đạt đƣợc của hệ thống XHTD khách hàng doanh nghiệp
- Phương pháp, mô hình xếp hạng tín dụng tiên tiến và phù hợp với chính sách
quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng SHB
- Quy trình XHTD doanh nghiệp đã đảm bảo khách quan hợp lý
- Số lượng doanh nghiệp vay vốn được XHTD tương đối đầy đủ
- Chất lượng của kết quả XHTD doanh nghiệp phản ánh tương đối chính xác mức
độ rủi ro của khách hàng
- Ứng dụng kết quả XHTD trong công tác quản trị rủi ro của ngân hàng: hỗ trợ quá
trình phê duyệt tín dụng ; hỗ trợ quản lý, quản trị khách hàng từ đó xây dựng chính sách khách hàng phù hợp trong từng thời kỳ; một phần dùng để phân loại
nợ và ước tính dự phòng rủi ro tín dụng theo đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước và thông lệ quốc tế
Những mặt còn hạn chế
Trang 7- Phương pháp XHTD doanh nghiệp còn mang tính chủ quan, phụ thuộc nhiều vào
quan điểm chủ quan của các chuyên gia thay vì dựa trên dữ liệu thống kê lịch sử
và phân tích mô hình kinh tế lượng
- Độ tin cậy của thông tin, dữ liệu đầu vào của doanh nghiệp được xếp hạng còn hạn
chế
- Một số chỉ tiêu xếp hạng khách hàng doanh nghiệp chưa hợp lý, khó xác định
- Chất lượng của kết quả XHTD doanh nghiệp tại SHB chưa cao Tỷ lệ nợ xấu vẫn
phát sinh ở các khách hàng nhóm A và tỷ lệ nợ xấu ở các khách hàng nhóm BBB,
BB vẫn còn khá cao, chiếm đến 20-30%
- Tần suất XHTD khách hàng doanh nghiệp chưa đầy đủ theo quy định
- Công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ với hệ thống XHTD khách hàng doanh
nghiệp chưa được quan tâm đúng mức
- Chưa ứng dụng kết quả XHTD vào việc chiết xuất báo cáo, lưu giữ quản lý thông
tin khách hàng
Nguyên nhân của những hạn chế
- Thiếu khung pháp lý thống nhất cho việc xây dựng và triển khai công tác XHTD
khách hàng doanh nghiệp tại các NHTM
- Thông tin phục vụ cho xếp hạng không đầy đủ và thiếu chính xác
- Hạ tầng công nghệ thông tin tại ngân hàng chưa đáp ứng được việc xây dựng hệ
thống XHTD doanh nghiệp theo đúng tiêu chuẩn đặt ra
- Nhận thức về XHTD khách hàng doanh nghiệp chưa cao
- Trình độ đội ngũ XHTD khách hàng doanh nghiệp
CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG XHTD KHÁCH HÀNG DOANH
NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG TMCP SHB
Mục tiêu đặt ra đối với hệ thống XHTD của SHB trước hết là nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả hơn khi kết quả xếp hạng phản ánh được mức độ rủi ro của danh mục tín dụng, trên cơ sở đó giúp ra quyết định tín dụng chính xác.Bên cạnh đó hệ thống
Trang 8XHTD phải đảm bảo khả năng quản trị tín dụng thống nhất trên toàn hệ thống, đây là căn
cứ để SHB có thể dự báo được tổn thất tín dụng theo nhóm khách hàng, từ đó xây dựng chiến lược và chính sách tín dụng phù hợp
Hoàn thiện hệ thống XHTD doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu vừa phải phù hợp với thông lệ quốc tế nhưng không xa rời với điều kiện kinh doanh riêng biệt của SHB, vừa phải đảm bảo tính linh hoạt có thể điều chỉnh phù hợp với những biến động của điều kiện kinh doanh trong tương lai
Các giải pháp hoàn thiện hệ thống XHTD doanh nghiệp tại SHB
Hoàn thiện phương pháp XHTD khách hàng doanh nghiệp
Hoàn thiện mô hình tổ chức và nhân sự
Nâng cao chất lượng thu thập và xử lý thông tin cho công tác XHTD khách hàng doanh nghiệp
Hoàn thiện một số chỉ tiêu chấm điểm tín dụng
Xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu đồng bộ
Xây dựng và duy trì hiệu quả cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động XHTD doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng
Các kiến nghị với Chính phủ
Nâng cao tính minh bạch và kỷ luật thị trường trong công tác báo cáo, kế toán toán
do có ảnh hưởng lớn đến tính chính xác của kết quả XHTD
Khuyến khích sự hình thành và phát triển hệ thống các công ty xếp hạng tín nhiệm
Các kiến nghị với NHNN
NHNN nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý về công tác XHTD doanh nghiệp Nâng cao chất lượng thông tin của tổ chức CIC