Nhằm góp phần tìm hiểu các loài thực vật có giá trị làm thuốc và bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu, đánh giá mức độ đa dạng tài ngu[r]
Trang 1NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG TÀI NGUYÊN THỰC VẬT
CÓ GIÁ TRỊ LÀM THUỐC Ở ĐẢO BA MÙN THUỘC VƯỜN QUỐC GIA
BÁI TỬ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
Đinh Thị Phượng 1* , Lê Thị Hằng 2
1 Trường Đại học Sư phạm - ĐH Thái Nguyên,
2 Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh
TÓM TẮT
Bài báo trình bày những kết quả nghiên cứu đa dạng tài nguyên thực vật có giá trị làm thuốc tại Vườn quốc gia (VQG) Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh Tài nguyên thực vật có giá trị làm thuốc tại VQG Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh đã thống kê được 161 loài, 137 chi, 59 họ thuộc 4 ngành thực vật bậc cao có mạch, ngành Hạt kín (Angiospermatophyta), ngành Dương xỉ (Polypodiophyta), ngành Thông đất (Lycopodiophyta), ngành Hạt trần (Gymnospermatophyta) Thực vật làm thuốc
có 4 dạng sống cơ bản, dạng thân bụi có 47 loài, thân gỗ có 44 loài, dạng thân thảo có 42 loài và thân leo có 28 loài Xác định được giá trị sử dụng của các loài cây làm thuốc thuộc 4 nhóm (chữa bệnh ngoài da có 25 loài; chữa bệnh ho, cảm, hạ sốt có 21 loài; chữa bệnh đường tiêu hóa có 11 loài và chữa bệnh phụ nữ có 9 loài) Ở khu vực nghiên cứu có 15 loài thực vật làm thuốc có nguy
cơ bị đe dọa theo Sách đỏ Việt Nam cần được bảo vệ
Từ khoá: Đa dạng thực vật, tài nguyên cây thuốc, giá trị sử dụng, bảo tồn,VQG Bái Tử Long
ĐẶT VẤN ĐỀ*
Đảo Ba Mùn thuộc Vườn quốc gia Bái Tử
Long, tỉnh Quảng Ninh là một trong những
cụm đảo lớn, đẹp nhất và có hệ thực vật vô
cùng phong phú, đa dạng, trong đó có chứa
rất nhiều loài cây có giá trị làm thuốc Có
nhiều loài cây thuốc đã được con người biết
đến và sử dụng, nhưng vẫn còn nhiều loài
chưa được biết đến về công dụng chữa bệnh
Sự tác động mạnh mẽ của con người đã làm
cho nhiều loài thực vật bị ảnh hưởng và suy
giảm về thành phần và số lượng, trong đó có
cả những loài cây có giá trị làm thuốc Cho
đến nay, các công trình nghiên cứu về đa
dạng thực vật nói chung và đa dạng tài
nguyên thực vật có giá trị làm thuốc ở đây
còn rất ít Nhằm góp phần tìm hiểu các loài
thực vật có giá trị làm thuốc và bảo vệ nguồn
tài nguyên quý giá này, chúng tôi đã tiến hành
nghiên cứu, đánh giá mức độ đa dạng tài
nguyên thực vật có giá trị làm thuốc ở đảo Ba
Mùn thuộc Vườn quốc gia Bái Tử Long, tỉnh
Quảng Ninh
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ các loài thực
*
Tel: 0915 215888
vật có giá trị làm thuốc trong một số quần xã
thực vật tại đảo Ba Mùn thuộc Vườn quốc gia Bái Tử Long, tỉnh Quảng Ninh
Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng các phương pháp như phương pháp tuyến điều tra
và ô tiêu chuẩn của Hoàng Chung (1980) [5], phương pháp thu thập và phân tích mẫu Xác định thành phần và dạng sống của loài theo cuốn “Cây gỗ rừng Việt Nam”, Nxb Nông nghiệp năm 2000 [2] Xác định tên khoa học
sử dụng các khoá phân loại hiện hành của Nguyễn Tiến Bân (1997) [1]
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
Đa dạng về các taxon thực vật có giá trị làm thuốc ở khu vực nghiên cứu
Đa dạng ở bậc ngành
Qua điều tra về thành phần của thực vật có giá trị làm thuốc ở các quần xã thực vật ở khu vực nghiên cứu, chúng tôi đã thống kê được
142 loài thuộc 122 chi, 56 họ phân bố trong các ngành: Ngành Thông đất (Lycopodiophyta), ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) và ngành Mộc lan (Magnoliophyta) Qua số liệu thống kê chúng tôi nhận thấy thực vật có giá trị làm thuốc ở đây khá phong phú và phân bố không đồng đều trong các ngành thực vật khác nhau, nhưng chủ yếu là ngành hạt kín, bảng 1
Trang 24
Bảng 1 Sự phân bố các bậc taxon thực vật tại KVNC
ST
T Tên ngành
Số lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%)
Như vậy các taxon phân bố chủ yếu ở ngành Hạt kín, trong ngành Hạt kín thì các taxon phân bố chủ yếu trong lớp Hai lá mầm (Dicotyledones), bảng 2
Bảng 2 Sự phân bố các bậc taxon trong ngành Hạt kín tại KVNC
Số lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%)
Đa dạng ở bậc họ
Tài nguyên thực vật có giá trị làm thuốc ở khu vực nghiên cứu còn đa dạng về bậc họ, chúng tôi đã thống kê được số họ có nhiều loài nhất (bảng 3)
Bảng 3 Các họ giàu loài của hệ thực vật tại KVNC
Đa dạng ở bậc chi
Số chi giàu loài nhất được thống kê ở bảng 4
Bảng 4 Các chi giàu loài (từ 3 loài trở lên) của hệ thực vật tại KVNC
Theo kết quả đã thu được ở bảng 4 cho thấy có 24 loài thực vật trong 7 chi giàu loài nhất của hệ
Trang 3thực vật tại khu vực nghiên cứu, chiếm 5,1%
tổng số chi và 14,9% tổng số loài
Đa dạng về thành phần thực vật có giá trị
làm thuốc ở KVNC
Đa dạng về thành phần loài thực vật có giá
trị làm thuốc ở KVNC
Ở khu vực nghiên cứu, tài nguyên thực vật
làm thuốc khá đa dạng và phong phú về thành
phần loài Mức độ đa dạng và phong phú về
thành phần loài có sự khác nhau giữa các
ngành, ngành Hạt kín có thành phần loài đa
dạng và phong phú nhất (121 loài, 105 chi và
49 họ) Trong ngành Hạt kín, thì lớp Hai lá
mầm có thành phần loài phong phú hơn lớp Một lá mầm Kết quả thống kê trong bảng 5
Đa dạng thành phần dạng sống của thực vật có giá trị làm thuốc tại các quần xã nghiên cứu
Dựa vào cách phân chia dạng sống thực vật trong các tài liệu của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2000) [2] chúng tôi phân loại thực vật có giá trị làm thuốc ở các quần xã nghiên cứu thành 4 nhóm dạng sống: Thân
gỗ, thân bụi, thân thảo, thân leo Qua quá trình điều tra ngoài thực địa, chúng tôi đã thống kê được 4 dạng sống của các loài thực vật có giá trị làm thuốc Kết quả được trình bày ở bảng 6
Bảng 5 Sự phân bố các họ, chi, loài thực vật có giá trị làm thuốc ở KVNC
ST
T
Số lượng Tỷ lệ % Số lượng Tỷ lệ % Số lượng Tỷ lệ %
Bảng 6 Đa dạng về dạng sống các loài thực vật có giá trị làm thuốc ở khu vực nghiên cứu
Bảng 7 Danh lục các loài thực vật quý hiếm ở KVNC
2 Enicosanthellum plagioneurum (Diels) Ban Nhọc Trai Khớp Lá Thuôn VU
4 Canarium Tramadenum Dai&Yakovl Trám đen (Bùi, cà na) VU
6 Sophora tonkinensis Gagrep Hoè bắc bộ (Sơn đậu, Sơn đậu căn) VU
7 Callerya speciosa (Champ.ex Benth.) Schot Cát sâm VU
10 Ardisia Brebicaulislll Diels Lá Khôi thân ngắn (Cơm nguội thân
11 Melientha Suavis Pierre Rau sắng (ngót rừng, rau ngót núi) VU
15 Drynaria fortunei(Kuntze ex Mett.)
Trang 46
Đa dạng về giá trị sử dụng các loài thực vật
có giá trị làm thuốc ở khu vực nghiên cứu
Từ kết quả thu được các loài thực vật có giá
trị làm thuốc và dựa vào các tài liệu của Võ
Văn Chi (2012) [4], Đỗ Tất Lợi (1986) [7], Lê
Trần Đức (1995) [6], chúng tôi đã phân loại
các loài thực vật vào 4 nhóm giá trị sử dụng
Các loài thực vật làm thuốc chủ yếu ở các
nhóm chữa bệnh ngoài da (25 loài), chữa
bệnh ho, cảm, hạ sốt 21 loài, nhóm cây chữa
bệnh đường tiêu hóa có 11 loài và nhóm cây
chữa bệnh phụ nữ có 11 loài
Các loài cây thuốc quý hiếm ở khu vực
nghiên cứu
Trong khu vực nghiên cứu, bước đầu chúng tôi
đã xác định được các loài cây thuốc có nguy cơ
bị đe dọa theo Sách đỏ Việt Nam (2007) [3],
được thống kê và trình bày ở bảng 7
KẾT LUẬN
- Hệ thực vật có giá trị làm thuốc ở đảo Ba
Mùn thuộc vườn quốc gia Bái Tử Long, tỉnh
Quảng Ninh có thành phần loài khá đa dạng
và phong phú (161 loài, 137 chi, 59 họ), chủ
yếu thuộc 4 ngành thực vật bậc cao có mạch
ngành thực vật Hạt kín
(Angiospermatophyta), ngành Dương xỉ
(Polypodiophyta), ngành Thông đất
(Lycopodiophyta), ngành Hạt trần
(Gymnospermatophyta) Không những đa
dạng về thành phần loài, hệ thực vật ở đây còn đa dạng về dạng sống như thân bụi có 47 loài, thân gỗ có 44 loài, thân thảo có 42 loài
và dạng thân leo có 28 loài
- Thực vật làm thuốc cũng khá đa dạng về giá trị sử dụng (4 nhóm) Trong đó nhóm cây chữa bệnh ngoài da có 25 loài; nhóm cây chữa bệnh ho, cảm, hạ sốt có 21 loài; nhóm cây chữa bệnh đường tiêu hóa có 11 loài và nhóm cây chữa bệnh phụ nữ có 9 loài
- Thực vật làm thuốc ở khu vực nghiên cứu
đã xác định được 15 loài có nguy cơ bị đe dọa theo Sách đỏ Việt Nam cần được bảo vệ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Tiến Bân (2003,2005), Danh lục các loài thực vật Việt Nam (tập II, III), Nxb Nông
nghiệp, Hà Nội
2 Bộ Nông nghiệp và PTNT (2000), Tên cây rừng Việt Nam, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội
3 Bộ khoa học và Công Nghệ (2007), Sách đỏ Việt Nam, Nxb Khoa học Tự nhiên và Công nghệ,
Hà Nội
4 Võ Văn Chi (2012), Từ điển cây thuốc Việt Nam, Nxb Y học Hà Nội
5 Hoàng Chung (2008), Các phương pháp nghiên cứu quần xã học thực vật, Nxb Giáo dục, Hà Nội
6 Lê Trần Đức (1995), Cây thuốc Việt Nam, Nxb
Nông nghiệp, Hà Nội
7 Đỗ Tất Lợi (1986), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, Nxb Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội.
Trang 5SUMMARY
RESEARCH ON DIFFERENTIAL PLANT VARIETIES IN THREE NATIONAL PARKS OF BAI TU LONG NATIONAL PARK, QUANG NINH PROVINCE
Dinh Thi Phuong1* , Le Thi Hang 2
1
University of Education – TNU,
2
Bac Ninh Department of Education and Training
This paper presents results of the research on the diversity of medicinal plant in Bai Tu Long National Park, Quang Ninh province Resources of the valuable medicinal plant in Bai Tu Long National Park, Quang Ninh province has been documented in 161 species, 137 genera, 59 families belongs to 4 branches of higher plant species are Angiospermatophyta, Polypodiophyta, Lycopodiophyta, Gymnospermatophyta Medicinal plants have 4 basic life forms including 47 species of bushes, 44 species of wood, 42 species of plants, and 28 species of creepers The value
of using medicinal plants has determined in 4 groups (25 species for skin diseases, 21 species to cure a cold, fever, treatment of gastrointestinal diseases have 11 species and 9 species are used to cure women diseases According to the Vietnam Red Book, there are 15 species of medicinal plants in the research area have been threatened and need to be protected
Keywords: Diversity of plants, medicinal plant resources, value of use, conservation, Bai Tu Long
National Park
Ngày nhận bài: 17/8/2018; Ngày phản biện: 31/8/2018; Ngày duyệt đăng: 12/10/2018
*
Tel: 0915 215888
