Nghiên cứu này cập nhật những thông tin về thực trạng sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên và đưa ra kết quả phân tích hiệu quả kinh tế cây chè của nông hộ bằng các phương pháp phân tích [r]
Trang 1PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH TẾ CÂY CHÈ CỦA NÔNG HỘ
TỈNH THÁI NGUYÊN
Bùi Thị Minh Hà 1* , Nguyễn Hữu Thọ 1 , Lê Thị Hoa Sen 2
1 Trường Đại học Nông Lâm - ĐH Thái Nguyên,
2 Trường Đại học Nông Lâm - ĐH Huế
TÓM TẮT
Thái Nguyên là tỉnh thuộc vùng Trung du miền núi phía Bắc, có điều kiện thời tiết khí hậu và thổ nhưỡng thích hợp cho việc phát triển cây chè và sản phẩm từ cây chè đã thực sự trở thành sản phẩm mang tính đặc thù của quê hương Cây chè được trồng ở tất cả các huyện, thành trong tỉnh
và chủ yếu sản xuất ở qui mô nông hộ Trong những năm qua sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên có những thay đổi cả về diện tích, năng suất, chất lượng và cơ cấu giống Nghiên cứu này cập nhật những thông tin về thực trạng sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên và đưa ra kết quả phân tích hiệu quả kinh tế cây chè của nông hộ bằng các phương pháp phân tích tài chính
Từ khoá: Thực trạng sản xuất, nông hộ, hiệu quả kinh tế, cây chè, Thái Nguyên
ĐẶT VẤN ĐỀ*
Để phát triển sản xuất chè, tỉnh Thái Nguyên
đã xây dựng và thực hiện nhiều đề án: Đề án
“Phát triển sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên giai
đoạn 2001-2005 và 2006-2010” ; Đề án
“Nâng cao năng lực sản xuất, chế biến và tiêu
thụ chè Thái Nguyên giai đoạn 2011-2015”;
Đề án “Chế biến, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm
chè giai đoạn 2016-2020”; Đề án “Nâng cao giá
trị gia tăng, phát triển bền vững cây chè và
thương hiệu sản phẩm trà Thái Nguyên giai
đoạn 2017-2020” [4] Đến nay diện tích, năng
suất và sản lượng chè đã tăng lên đáng kể
Sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên chủ yếu qui
mô nông hộ với hơn 66 nghìn hộ sản xuất
Trong sản xuất mục tiêu của các nông hộ là
tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, sử
dụng hiệu quả và tiết kiệm chi phí sản xuất
Thông thường người sản xuất luôn mong
muốn tăng thêm sản lượng sản phẩm đầu ra
trong điều kiện nguồn lực sản xuất tiết kiệm
nhất Như vậy tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế của
các nông hộ sản xuất là sự tối đa hóa kết quả
sản xuất và tối thiểu hóa chi phí [3] Chè là
cây công nghiệp dài ngày, mức đầu tư chi phí
và thu nhập khác nhau qua từng năm Chu kỳ
sản xuất của cây chè gắn liền với chu kỳ sống
của nó Vì vậy, đánh giá hiệu quả kinh tế cây
*
chè không chỉ xem xét trong một năm mà phải đánh giá qua nhiều năm và gắn với phát triển bền vững
Những thông tin về thực trạng sản xuất chè và kết quả phân tích hiệu quả kinh tế cây chè với các chỉ tiêu tài chính cụ thể sẽ là những căn
cứ khoa học góp phần định hướng phát triển sản xuất chè cho các nông hộ nói riêng và ngành chè tỉnh Thái Nguyên nói chung PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp thu thập số liệu
Số liệu thứ cấp: Số liệu thứ cấp nhằm cung
cấp thông tin cần thiết cho việc phân tích thực trạng sản xuất chè của tỉnh Thái Nguyên được thu thập từ các tài liệu, các báo cáo của các
Sở, Ban, Ngành có liên quan
Số liệu sơ cấp: Thông tin sơ cấp được thu
thập tại các xã: Minh Tiến, Quân Chu, Tân Linh thuộc huyện Đại Từ và các xã: Minh Lập, Văn Hán thuộc huyện Đồng Hỷ Tổng cộng có 150 hộ đã tham gia phỏng vấn, 7 cuộc họp nhóm đã được thực hiện, và 20 người am hiểu tại địa phương đã tham gia
cung cấp thông tin
Các chỉ tiêu nghiên cứu
Các chỉ tiêu phản ánh cập nhật tình hình sản xuất chè bao gồm: Diện tích, năng suất, sản
lượng, chế biến, tiêu thụ chè tỉnh Thái Nguyên năm 2017
Trang 2Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh tế cây
chè: 1) Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh tế
theo phương pháp hạch toán hàng năm bao
gồm: Tổng giá trị sản xuất thu được (GO);
Chi phí trung gian (IC); Thu nhập hỗn hợp
(MI); … 2) Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả
đầu tư dài hạn bao gồm: Giá trị hiện tại ròng
(NPV); Tỷ suất sinh lời nội bộ (IRR); Tỷ suất
thu nhập/chi phí (BCR)
Phương pháp phân tích số liệu
Các số liệu, thông tin thu thập được tiến hành
phân tích bằng các phương pháp: Phương
pháp thống kê mô tả; Phương pháp hạch toán
tài chính (hạch toán hàng năm và phân tích
đầu tư dài hạn)
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
Thực trạng phát triển sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên
Diện tích, năng suất, sản lượng
Năm 2017, toàn tỉnh Thái Nguyên hiện có
21,59 nghìn ha chè, trong đó 19,65 nghìn ha
đang trong quá trình thu hoạch với năng suất
bình quân đạt 113,90 tạ/ha, sản lượng chè búp tươi ước đạt 223,78 nghìn tấn, tăng 1,07% so với năm 2016 Diện tích chè được chứng nhận đạt tiêu chuẩn VietGap là 942 ha, tăng 1,28%
so với năm 2016 (Bảng 1)
Giống chè và cơ cấu giống chè
Chè được trồng nhiều ở Thái Nguyên hiện nay
đa phần là các giống chè mới chất lượng cao, nhân giống bằng phương pháp giâm cành Các giống chè được trồng nhiều nhất là: LDP1 (49,7%); Kim Tuyên (7,97%); TRI 777 (4,96%); Phúc Vân Tiên (6,39%)
Cơ cấu giống chè cải thiện theo hướng giảm dần diện tích chè Trung du, tăng diện tích chè Cành Năm 2017, diện tích chè Cành là 15,33 nghìn ha (chiếm 71% tổng diện tích), tăng hơn gấp đôi với năm 2010 Việc chuyển đổi
cơ cấu giống chè đã mang lại hiệu quả cao trong sản xuất, góp phần làm tăng giá trị sản xuất chè tỉnh Thái Nguyên (Bảng 2)
Bảng 1 Diện tích, năng suất và sản lượng chè tỉnh Thái Nguyên
1.1 Diện tích chè KD 1000 ha 17,94 18,68 19,65 1,05
1.2 Diện tích chè VietGAP Ha 633,80 735,00 942,00 1,28
2 Năng suất bình quân Tạ/ha 115,13 111,70 113,90 1,01
3 Sản lượng búp /năm 1000 tấn 206,54 208,65 223,78 1,07
(Nguồn: Sở NN và PTNT tỉnh Thái Nguyên, 2017)[4]
Bảng 2 Diện tích trồng chè phân bổ theo giống
ĐVT: Diện tích (1000ha); Tỷ lệ (%)
STT Giống chè Diện tích Năm 2010 Tỷ lệ Diện tích Năm 2016 Tỷ lệ Diện tích Năm 2017 Tỷ lệ
(Nguồn: Dự án chè tỉnh Thái Nguyên, 2017)[1]
Chế biến và tiêu thụ
Chè Thái Nguyên phần lớn chế biến bằng phương pháp bán công nghiệp với dây chuyền nhỏ, chế
biến công nghiệp chiếm tỷ lệ thấp Năm 2017, sản lượng chè chế biến các loại ước đạt 44.489 tấn [2]
Trang 3Chè Thái Nguyên tiêu thụ chủ yếu là thị trường nội địa, chiếm khoảng 79% tổng sản lượng Sản lượng chè chế biến được xuất khẩu chiếm tỷ lệ khoảng 21% (hình 1)
Hình 1 Sơ đồ kênh tiêu thụ sản phẩm chè tỉnh Thái Nguyên
(Nguồn: Dự án chè tỉnh Thái Nguyên, 2017)[1]
Hiệu quả kinh tế cây chè
Hiệu quả kinh tế cây chè theo phương pháp hạch toán hàng năm
Bảng 3 Hiệu quả kinh tế sản xuất chè bằng các chỉ tiêu hạch toán hàng năm
(tính bình quân 1ha)
Đơn vị tính: nghìn đồng
Chè Trung du
4 3.50 62,982.36 20,404.09 35,946.48 71,389.81 -8,407.45
5 5.25 94,473.54 20,459.08 67,382.68 76,943.26 17,530.28
6 6.91 124,465.14 28,636.79 89,196.57 95,118.17 29,346.97
7 8.33 149,958.00 20,644.02 122,682.19 95,623.02 54,334.98 8-20 10.00 179,949.60 25,941.23 147,376.58 110,917.43 69,032.17 21-25 8.05 144,959.40 22,747.77 115,579.85 96,060.57 48,898.83 26-30 5.80 104,470.74 17,112.65 80,726.30 76,929.23 27,541.51
Chè Cành
3 5.03 100,527.40 62,802.42 55,777.47 102,021.55 -1,494.15
4 7.03 140,516.20 74,367.06 109,068.81 100,715.64 39,800.56
5 10.02 200,499.40 91,714.02 168,872.06 118,890.55 81,608.85
6 10.61 212,162.80 95,087.04 166,476.62 136,448.41 75,714.39
7 10.83 216,606.00 96,372.00 184,930.34 123,770.85 92,835.15
8 11.11 222,160.00 97,978.20 190,467.68 125,453.72 96,706.28
9 11.72 234,378.80 101,511.84 202,649.82 129,156.01 105,222.79
10 12.22 244,376.00 104,403.00 198,593.18 146,209.01 98,166.99 11-15 13.02 260,482.60 109,060.98 226,935.51 138,805.26 121,677.34
16 11.66 233,268.00 101,190.60 187,518.51 142,843.29 90,424.71
17 10.00 199,944.00 91,553.40 168,318.33 118,722.27 81,221.73
18 8.89 177,728.00 83,522.40 146,185.64 110,307.96 67,420.04
19 7.91 158,289.00 70,676.04 126,788.29 97,269.94 61,019.06
20 6.44 128,852.80 70,994.04 97,440.40 97,181.63 31,671.17 21-25 6.30 126,075.80 70,190.94 94,671.73 96,340.20 29,735.60
(Nguồn: Kết quả xử lý số liệu, 2017)
Kết quả bảng 3 cho thấy năng suất chè thường
phụ thuộc vào tuổi cây Chè Trung du năng
suất cao và ổn định trong khoảng thời gian từ
năm thứ 8 đến năm thứ 20 (trung bình 10
tấn/ha/năm), sau đó năng suất giảm dần theo
năm và từ năm thứ 25 trở đi năng suất giảm
xuống còn khoảng 5,8 tấn/ha/năm Chè Cành
thời gian cho năng suất cao nhanh hơn, đến năm thứ 4 đã cho năng suất 10,2 tấn/ha/năm Năm cho năng suất cao nhất là năm thứ 11 đến năm thứ 16 Trung bình năng suất thời gian này là 13,02 tấn/ha/ năm, sau đó năng suất bắt đầu giảm dần Từ năm thứ 20 trở đi năng suất chỉ còn đạt khoảng 6,3 tấn/ha/năm
Trang 4(tương đương năng suất năm thứ 4) và chất
lượng chè cũng giảm đi rất nhiều Đây là thời
gian chè Cành cần được trồng mới
Giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp và lợi
nhuận của mỗi ha chè khác nhau theo độ tuổi
vườn cây Chè Trung du cho lợi nhuận từ năm
thứ 5 và chè Cành cho lợi nhuận từ năm thứ
4 Lợi nhuận cao đồng nghĩa với mức đầu tư
lớn, để sản xuất 1ha chè với chè Trung du ở
những năm lợi nhuận cao nhất (69 triệu đồng
/năm) cần đầu tư khoảng 180 triệu, còn chè
Cành khi đạt mức lợi nhuận 121 triệu/năm
cần đầu tư lên đến 260 triệu đồng Vì vậy nếu
hộ có nguồn lực đáp ứng được thì sản xuất
chè Cành mang lại lợi nhuận cao hơn chè
Trung du
Hiệu quả kinh tế cây chè theo phương pháp
phân tích đầu tư dài hạn
Theo phương pháp phân tích đầu tư dài hạn,
hiệu quả kinh tế sản xuất chè được đánh giá
qua các chỉ tiêu NPV, IRR, BCR Kết quả
tính toán được thể hiện qua số liệu tại bảng 4
Kết quả bảng 4 cho thấy, với mức lãi suất
chiết khấu 10%:
- Giá trị hiện tại ròng (NPV): Chè Trung du
cho giá trị NPV = 200,382.83 nghìn đồng/ha
và chè Cành cho giá trị NPV = 402.534.29 nghìn đồng/ha đều cho thấy mức chênh lệch giữa đồng vốn bỏ ra và khoản thu nhập cây chè mang lại cho các hộ là rất cao
- Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR): Chè Trung
du cho giá trị IRR = 20% và chè Cành có giá trị IRR=30% cho thấy khả năng sinh lời của đồng vốn bỏ ra để đầu tư cho trồng chè là rất cao và tỷ lệ rủi ro thấp, cho thấy việc đầu tư phát triển cây chè là hoàn toàn hợp lý
- Tỷ suất lợi ích/chi phí (BCR): giá trị BCR
của chè Trung du là 1,24>1; của chè Cành là 1,38>1 có nghĩa tổng các khoản lợi ích của việc trồng chè mang lại cho nông hộ không những có thể bù đắp được các khoản chi phí đầu tư bỏ ra mà còn mang lại giá trị cao hơn 1,24 lần (chè Trung Du) và 1,38 lần (chè Cành) so với các khoản chi phí đó Điều này cho thấy đầu tư sản xuất chè là hoạt động mang lại hiệu quả cao cho hộ nông dân
Bảng 4 Hiệu quả kinh tế sản xuất chè bằng các chỉ tiêu phân tích đầu tư dài hạn
Năm Chi phí Lợi nhuận
gia tăng Lợi nhuận thực sự Năm
Chi phí Lợi nhuận
gia tăng Lợi nhuận thực sự
3 68,054.9 37,489.5 -30,565.4 3 102,021.5 100,527.4 -1,494.1
4 71,389.8 62,982.7 -8,407.5 4 100,715.6 140,516.2 39,800.6
5 76,943.3 94,473.5 17,530.3 5 118,890.6 200,499.4 81,608.8
6 95,118.2 124,465.1 29,347.0 6 136,448.4 212,162.8 75,714.4
7 95,623.0 14,9958.0 54,335.0 7 123,770.9 216,606.0 92,835.1 8-20 110,917.4 17,9949.6 69,032.2 8 125,453.7 222,160.0 96,706.3 21-25 96,060.6 14,4959.4 48,898.8 9 96,340.2 126,075.8 29,735.6 26-30 76,929.2 10,4470.74 27,541.5 10 146,209.0 244,376.0 98,167.0
(Nguồn: Kết quả xử lí số liệu điều tra, 2017)
Trang 5KẾT LUẬN
1 Toàn tỉnh Thái Nguyên hiện có 21,59 nghìn
ha chè, trong đo diện tích chè Cành chiếm
71% và diện tích chè Trung du chiếm 29%
Với hớn 18,7 nghìn chè đang trong quá ttrình
thu hoạch (chiếm 87,7%), năng suất bình
quân đạt 113,90 tạ/ha, sản lượng chè búp tươi
ước đạt đạt trên 233 nghìn tấn Các sản phẩm
chè Thái Nguyên 79% tiêu thụ nội địa, 21%
xuất khẩu tương đương 2,9 nghìn tấn, giá trị
đạt trên 5,3 triệu USD
2 Kết quả phân tích tài chính cho thấy:
- Đối với chè Trung du: Bình quân mỗi ha thu
nhập hỗn hợp là 135 triệu đồng/năm Các chỉ
tiêu tài chính: NPV = 200,382 triệu đồng/ha;
IRR = 20% và BCR = 1,24 lần
- Đối với chè Cành: Bình quân mỗi ha mức
thu nhập hỗn hợp là 177 triệu đồng/năm Các
chỉ tiêu tài chính: NPV = 402,534 triệu
đồng/ha; IRR = 30% và BCR = 1,38 lần
Với kết quả này có thể khẳng định rằng trồng
chè Cành hay chè Trung du đều có khả năng sinh lời rất lớn và tỉ lệ rủi ro thấp Để sản xuất chè đạt hiệu quả kinh tế cao, nông hộ cần lưu ý: Chè Cành phù hợp với địa hình canh tác có
độ dốc thấp và đòi hỏi nguồn lực tốt còn chè Trung du thích hợp với địa hình canh tác đa dạng hơn và mức đầu tư thấp hơn chè Cành
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban quản lí dự án chè tỉnh Thái Nguyên (2018), Báo cáo tình hình sản xuất chè năm 2017 và kế hoạch phát triển năm 2018
2 Cục Thống kê Thái Nguyên (2018), Niên giám thống kê tỉnh Thái Nguyên, 2017
3 Samuelson Paul A (2002), Kinh tế học, Nxb
Thống kê, Hà nội
4 Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Thái Nguyên (2018), Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ năm 2017 và kế hoạch phát triển nông nghiệp nông thôn năm 2018
5 Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên (2011), Đề án nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững cây chè
và thương hiệu sản phẩm trà Thái Nguyên, giai đoạn
2017 – 2020
SUMMARY
ANALYSIS OF ECONOMIC EFFICIENCY OF HOUSEHOLD’S TEA PLANTS
IN THAI NGUYEN PROVINCE
Bui Thi Minh Ha 1* , Nguyen Huu Tho 1 , Lê Thị Hoa Sen 2
1 University of Agriculture and Forestry - TNU;
2 University of Agriculture and Forestry – Hue University
Thai Nguyen, one of the provinces in the Midland and Northern Mountain region has the favorable weather condition and land for growing tea As a result, all the products from tea has become specific and particular in Thai Nguyen Tea is planted in all districts and towns in the province and
is mainly produced on household scale In recent years, the tea production in Thai Nguyen has changed in terms of area, productivity, quality and breed structure This study updates information
on the status of tea production in Thai Nguyen province and the analysis results of economic efficiency of household’s tea plants by financial analysis methods
Key words: Status of production, household, economic efficiency, tea, Thai Nguye n
Ngày nhận bài: 20/8/2018; Ngày phản biện: 31/8/2018; Ngày duyệt đăng: 12/10/2018
*
