Tuy nhiên, nếu tính trên tổng vốn gen của mỗi loài và nhất là của cả sinh giới thì lượng đột biến gen rất lớn, lại di truyền được qua sinh sản nên chúng phát tán ngày càng nhiều hơn t[r]
Trang 1ÔN TẬP
PHẦN DI TRUYỀN HỌC
SINH LỚP 12
Trang 2Câu 1: Mã di truyền là gì? Những đặc
điểm của mã di truyền?
Mã di truyền là trình tự các nuclêôtit trong gen quy định trình tự các axit amin của chuỗi polipeptit trong phân tử
protein Mã di truyền có thể đọc được
trên gen hoặc trên phân tử ARNm.
Trang 3• Có tính phổ biến (các loài đều có chung 1
bộ mã di truyền), trừ 1 vài ngoại lệ
• Có tính đặc hiệu (mỗi bộ mã 1 axit amin)
• Có tính thoái hóa ( nhiều bộ ba khác
nhau 1 axit amin ), trừ AUG, UGG.
Trang 4Câu 2: Vì sao gen chỉ được cấu tạo từ 4 loại
nucleotit nhưng lại hình thành rất nhiều loại
bộ ba khác nhau? Nguyên tắc mã hóa axit
amin của các bộ ba như thế nào?
Gen được cấu tạo bởi 4 loại nuclêôtit:
Trang 5Câu 2: Vì sao gen chỉ được cấu tạo từ 4 loại
nucleotit nhưng lại hình thành rất nhiều loại
bộ ba khác nhau? Nguyên tắc mã hóa axit
amin của các bộ ba như thế nào?
Với 64 loại bộ ba, chỉ có 20 loại axit amincó loại axit amin cùng được mã hóa
bởi nhiều bộ ba Trong 64 bộ ba chỉ có 61 bộ
ba các axit amin và 3 bộ ba là các mã kết thúc (UAA, UAG, UGA) Với 64 loại bộ ba, chỉ
có 20 loại axit amincó loại axit amin cùng
được mã hóa bởi nhiều bộ ba Trong 64 bộ
ba chỉ có 61 bộ ba các axit amin và 3 bộ ba
là các mã kết thúc (UAA, UAG, UGA)
Trang 6Câu 3:Quá trình nhân đôi AND ở sinh vật nhân sơ và ở sinh vật nhân thực?
1.Ở sinh vật nhân sơ:
Giai đoạn khởi đầu: AND tháo xoắntách 2 mạch đơn (nhờ các
enzim tháo xoắn)tách mạch
Giai đoạn kéo dài (tổng hợp mạch mới):
•Các mạch mới luôn tổng hợp 3’5’ nhờ enzim polimeraza và AND- polimeraza.
ARN-•Một mạch được tổng hợp liên tục theo chiều xoắn của AND, mạch còn lại tổng hợp gián đoạn, ngược chiều xoắn của
AND
•Các nucl tự do trong môi trường nội bào kết hợp với các nucl trên mạch khuôn theo NTBS: A = T, G = X.
Giai đoạn kết thúc: hoàn chỉnh mạch mới nhờ enzim AND
polimeraza và ligaza Tạo 2 AND con giống nhau và giống mẹ
(nhân đôi theo nguyên tác bán bảo tồn)
Trang 7Câu 3:Quá trình nhân đôi AND ở sinh vật nhân sơ và ở sinh vật nhân thực?
2.Ở sinh vật nhân thực:
Về cơ bản, diễn biến cơ chế nhân đôi AND giống với SV nhân sơ nhưng do AND trong NST của SV nhân thực có
dạng chuỗi (mạch) xoắn kép khá
dàinhiều điểm sao chép và kéo dài
hơn
Trang 8Câu 4:Trong tế bào hoạt động nhân đôi ADN xảy ra vào lúc nào và nhằm mục đích gì? Những điểm
giống nhau và khác nhau trong tự nhân đôi ở hai mạch của phân tử ADN?
Thời điểm xảy ra : kì trung gian của chu kì tế bào trước khi tế bào giai đọan phân chia, lúc NST và
ADN ở giai đọan tháo xoắn
Mục đích : chuẩn bị cho sự phân chia tế bào
Những điểm giống và khác nhau:
-Giống nhau:
Đều có sự liên kết giữa các nuclêôtit tự do của môi trường nội bào với các nuclêôtit trên mạch theo nguyên tắc bổ sung (A – T, G - X).
Sau nhân đôi, mỗi mạch đều liên kết và xoắn với mạch mới ADN con
Trang 9Câu 4:Trong tế bào hoạt động nhân đôi ADN xảy ra vào lúc nào và nhằm mục đích gì? Những điểm
giống nhau và khác nhau trong tự nhân đôi ở hai mạch của phân tử ADN?
Trang 10Câu 5: Quá trình phiên mã (sao mã) ở sinh vật
nhân sơ và sinh vật nhân thực?
1.Ở sinh vật nhân sơ:
Giai đoạn mở đầu: dưới tác dụng của enzim ARN - polimeraza một phân tử AND tháo xoắntách
2 mạch AND, sợi đơn dùng làm khuôn để tổng hợp
ARN
Giai đoạn kéo dài: enzim di chuyển trên mạch khuôn, mỗi nucl trên mạch khuôn kết hợp với 1 nucl trong môi trường nội bào theo NTBS (A – U, G - X) Enzim di chuyển trên mạch khuôn theo 3’5’ và phân
tử ARN kéo dài 5’3’.
Trang 11Giai đoạn kết thúc: ARN – polimeraza gặp tín hiệu kết thúc thì dừng lạinhả mạch khuôn ratổng hợp ARN (trình tự các nucl trên AND quy định trình tự các nucl trên ARNm)2 mạch AND đóng xoắn.
Cơ chế tổng hợp ARNt và ARNr tương tự như ARNm nhưng sau khi tổng hợp xongbiến đổi
thành cấu trúc đặc trưng của chúng.
2.Ở sinh vật nhân thực:
Về cơ bản giống như ở SV nhân sơ nhưng:
Mỗi quá trình tổng hợp tạo ra ARNm, ARNt, ARNr đều có ARN polimeraza riêng xúc tác
Trải qua 2 giai đoạn là tổng hợp tiền ARN (ARN
sơ khai) gồm các exon và introncác intron loại
bỏARN trưởng thành.
Trang 12Câu 6: Quá trình dịch mã (giải mã) ở sinh vật nhân
sơ và sinh vật nhân thực?
Giai đoạn mở đầu:
Hình thành phức hợp metionin – ARN (ở sinh vật
nhân sơ: foocmin metionin - ARN) Một nhân tố khởi
động sẽ phát hiện bộ ba mở đầu AUGriboxom gắn vàobắt đầu dịch mã.
Giai đoạn kéo dài:
Met – ARNt gắn vào vị trí mở đầu, aa – ARNt kế tiếp sẽ xếp đúng vào vị trí cạnh riboxom khớp bổ sung trên ARNm (A – U, G - X)hình thành liên kết peptit
giữa 2 aa.
Riboxom dịch sang bộ ba kế tiếp theo chiều 5’3’ trên ARNmgiải phóng met – ARNt đầu tiên Cứ tiếp tục cho đến khi nhận tín hiệu kết thúc dịch mã.
Trang 13Câu 6: Quá trình dịch mã (giải mã) ở
sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân
Trang 14Câu 7:Những điểm giống nhau và khác nhau giữa ARNm với ARNt về cấu trúc và chức
năng? Mối liên quan giữa ARNm và ARNt ?
Những điểm giống nhau và khác nhau:
Giống nhau:
Về cấu tạo:
Đều có 1 mạch poliribonuclêôtit do các đơn phân ribonuclêôtit liên kết với nhau
Được tổng hợp từ mạch khuôn của ADN
Về chức năng: đều tham gia vào dịch
mãprotein
Trang 15Câu 7:Những điểm giống nhau và khác nhau giữa ARNm với ARNt về cấu trúc và chức
năng? Mối liên quan giữa ARNm và ARNt ?
Chứa các bộ ba được sao chép từ mạch khuôn trên gen cấu trúc
Có cấu trúc cuộn một đầu, đầu còn lại tự do
Mỗi phân tử ARNt mang 1 bộ
ba đối mã (anticođon) nằm trên của 1 thùy tròn phía đầu cuộn của phân tử
Chức
năng
Đóng vai trò làm khuôn mẫu cho quá trình dịch
mã ở riboxom
Mang axit amin đến riboxom
để các axit amin liên kết hình thành chuỗi polipeptit
Trang 16Câu 7:Những điểm giống nhau và khác nhau giữa ARNm với ARNt về cấu trúc và chức năng? Mối liên quan giữa ARNm và ARNt ?
Mối liên quan:
ARNm truyền thông tin về cấu trúc của chuỗi polipeptit quy định từ gen đến riboxom
là nơi tổng hợp protein
ARNt mang axit amin đến riboxom để lắp đặt đúng trình tự các axit amin quy định
chuỗi polipeptit được tổng hợp
Xảy ra hoạt động khớp mã giữa bô ba
đối mã (anticôđôn) trên ARNt với bộ ba trên
ARNm (côđon).
Trang 17Câu 8:Trình bày những điểm giống và khác
nhau giữa 3 quá trình tự nhân đôi ADN, phiên
mã và dịch mã ?
Giống nhau:
Đều xảy ra theo sự quy định của thông tin nằm trên khuôn mẫu của ADN
Đều có sự thể hiện nguyên tắc bổ
sung theo cặp nuclêôtit
Đều có sự tham gia xúc tác của enzim
và cung cấp năng lượng
Trang 18Khác nhau::
Nhân đôi AND Phiên mã (sao mã) Dịch mã (giải mã)
Xảy ra chủ yếu trong
giữa các nuclêôtit tự
do của môi trường
với các nuclêôtit trên
mạch khuôn của ADN
NTBS được thể hiện giữa các ribonuclêôtit của môi trường với các nuclêôtit trên 1 mạch khuôn của
ADN
NTBS thể hiện giữa các ribonuclêôtit của bộ ba đối mã trên ARNt với các ribonuclêôtit của các bộ ba trên ARNm Sản phẩm tạo thành
là các ADN con có
cấu tạo giống phân
nữa ADN mẹ
Sản phẩm tạo thành là ARNm mang thông tin về cấu trúc của chuỗi polipeptit Sản phẩm tạo thành là ARNm mang thông tin về cấu trúc của
chuỗi polipeptit
Sản phẩm tạo thành là các protein có cấu trúc đúng với quy định của thông tin từ mạch khuôn
của gen
Trang 19Câu 9: Cơ chế điều hòa hoạt động gen ở sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân thực?
1.Ở sinh vật nhân sơ: cơ chế hoạt động của
operon lac ở E.coli
-Khi không có lactozo, operon lac ở trạng thái ức chế vì chất ức chế do gen R tổng hợp
bám vào vị trí O ARN polimeraza không xúc tác tiến hành phiên mã ở nhóm gen cấu trúc
-Khi có mặt lactozo (chất cảm ứng)bám vào chất ức chếlàm cho nó không bám vào
OARN polimeraza xúc tác tiến hành phiên mã
ở nhóm gen cấu trúc và ARNm được dịch
mãprotein hoàn chỉnh
Trang 20Câu 9: Cơ chế điều hòa hoạt động gen ở
sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân thực?
2.Ở sinh vật nhân thực:
Giống như ở SV nhân sơ nhưng qua nhiều giai đoạn: NST tháo xoắn, phiên mã, biến đổi sau phiên mã, dịch mã.
Trang 21Câu 10: Operon là gì? Trình bày cấu trúc operon Lac ở vi khuẩn E.Coli ?
Operon là cụm gồm các gen cấu trúc có liên quan với nhau về chức
năng được phân bố liên quan trên
ADN
Trang 22Câu 10:Operon là gì? Trình bày cấu trúc
operon Lac ở vi khuẩn E.Coli ?
Cấu trúc của operon Lac ở vi khuẩn E.coli:
• Các gen cấu trúc: kiểm soát tổng hợp các enzim tham gia vào các phản ứng phân giải đường lactozơ có trong môi trường để cung cấp năng lượng cho tế bào
• Vùng vận hành: có trình tự các nuclêôtit
đặc hiệu, tại đây các gen ức chế có thể liên kết làm ngăn cản sự phiên mã
• Vùng khởi động: là nơi mà enzim
ARN-polimeraza liên kết vào và khởi động phiên mã
Trang 23Câu 11:Đột biến gen? các dạng, cơ chế
phát sinh và hậu quả đột biến gen?
Đột biến gen (đột biến điểm): biến đổi trong cấu trúc của gen, liên quan tới 1 cặp nucl, xảy ra tại một điểm nào đó trên phân tử AND
Đột biến gen: mất, thêm và thay thế 1 cặp nucl
Trang 24Câu 11:Đột biến gen? các dạng, cơ chế
phát sinh và hậu quả đột biến gen?
Cơ chế phát sinh:
• Bắt cặp đôi không theo NTBSthay thế 1 cặp nucl
• Tác nhân đột biến xen vào mạch
khuônthêm 1 cặp nucl Xen vào mạch
đang tổng hợpmất 1 cặp nucl
Hậu quả:
• Biến đổi mạch nuclthay đổi mạch
ARNmthay đổi trình tự aađột biến cơ thể
• Cung cấp nguyên liệu tiến hóasinh vật đa dạng và phong phú
Trang 25Câu 12:Hãy cho biết đột biến gen, đột biến điểm, thể đột biến,biến dị tổ hợp và tần số đột biến gen của cơ thể là gì ?
Đột biến gen: Là những biến đổi trong cấu trúc của gen phát sinh do các tác nhân vật lí,
hóa học hoặc sinh học của môi trường bên
ngoài hay bên trong cơ thể
Đột biến điểm: là dạng đột biến gen chỉ liên quan đến một cặp nuclêôtit của gen hoặc
thêm 1 cặp nuclêôtit, thay thế 1 cặp nuclêôtit
này bằng 1 cặp nuclêôtit khác
Trang 26Câu 12:Hãy cho biết đột biến gen, đột biến điểm, thể đột biến,biến dị tổ hợp và tần số đột biến gen của cơ thể là gì ?
Thể đột biến : là cá thể mang đột biến đã biểu hiện ra kiểu hình
Tần số đột biến gen của cơ thể : là tỉ lệ giữa số gen bị đột biến so với tổng số gen
(vốn gen) của cơ thể đó.
Biến dị tổ hợp : là tổ hợp lại vật chất di truyền vốn có ở bố và mẹ
Trang 27Câu 13:Vì sao tần số đột biến gen rất thấp
nhưng đột biến gen lại là nguồn nguyên liệu chủ yếu của tiến hóa và chọn giống nếu so với các dạng đột biến khác ?
Tần số đột biến rất thấp từ 10-610-4, tức trong khoảng từ 1 vạn đến 1 triệu gen mới có 1 gen đột biến
Trang 28Câu 13:Vì sao tần số đột biến gen rất thấp
nhưng đột biến gen lại là nguồn nguyên liệu chủ yếu của tiến hóa và chọn giống nếu so với các dạng đột biến khác ?
Tuy nhiên, nếu tính trên tổng vốn gen của mỗi loài và nhất là của cả sinh giới thì lượng đột biến gen rất lớn, lại di truyền được qua sinh sản nên chúng phát tán ngày càng nhiều hơn trong các quần thể sinh vật, tạo ra sự sai khác giữa
các cá thể sinh vật cùng loài và khác loài
nguồn nguyên liệu cho tiến hóa trong tự nhiên cũng như các họat động chọn giống trong sản xuất
Trang 29Câu 13:Vì sao tần số đột biến gen rất thấp
nhưng đột biến gen lại là nguồn nguyên liệu chủ yếu của tiến hóa và chọn giống nếu so với các dạng đột biến khác ?
Nếu so với đột biến khác như đột biến cấu trúc và đột biến số lượng NST thì đột biến gen được xem là nguồn nguyên liệu chủ yếu:
• Đột biến gen phổ biến và có số lượng do xảy ra ở cấp độ phân tử
• So với đột biến cấu trúc và số lượng NST thì đột biến gen ít gây chết và ít ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của cơ thể
Trang 30Câu 14: Cấu trúc siêu hiển vi NST và chức năng của NST?
Cấu trúc siêu hiển vi:
• NST cấu tạo tử chất nhiễm sắc gồm AND mạch kép, chiều ngang 2nm
• Tổ hợp AND histon trong chuỗi
nucleoxomsợi cơ bản, chiều ngang 11 nm
• Sợi cơ bản cuộn xoắn bậc 2sợi nhiễm
Trang 31So sánh quần thể tự phối và quần thể ngẫu phối
phối
Ngẫu phối
Thành phần các kiểu gen thay đổi
Tạo ra nguồn biến dị tổ hợp phong
Trang 32Điền nội dung phù hợp vào bảng
tổ hợp (chủ yếu)
Gây đột biến nhân tạo
Gây đột biến và
lai tạo Lai tạo
Trang 344
8
7 2
9
10 12
Được vận chuyển tới
ARN có
thể là
ARN có thể là
DI TRUYỀN
Trang 35Prôtêin Nhân sơ
Nhân
thực
Điều hoà Phiªn m·
Vùng điều
hoà
Vùng kết thúc
Dịch mã Điều hoà
dịch mã
Trang 36Biến dị DT
Biến dị
Biến dị không DT (Thường biến)
BD Tổ hợp Đột biến
ĐB gen
ĐB NST
BIẾN DỊ
Trang 37THE END
Xin chân thành cám ơn
Quý thầy cô đã đến dự!
