Đọc thêm Tiếng hát con tàu | Lớp 12, Ngữ văn - Ôn Luyện

của sự sáng tạo nghệ thuật của ng của ngư ười ời. nghệ sĩ.[r]

Ngữ Ngữ văn văn 12 12

TIẾNG HÁT CON TÀU

Chế Lan Viên Chế Lan

Viên  I/ I/Tìm Tìm hiểu hiểu chung chung ::

 1/ 1/ Về Về nhà nhà th thơ ơ Chế Chế Lan Lan Viên Viên (1920 (1920 1989 1989

 * * Trên Trên ccơ ơ sở sở tiểu tiểu dẫn dẫn sgk sgk, , em em hãy hãy nêu nêu

những

những nét nét chính chính về về tiểu tiểu sử sử và và th thơ ơ ca ca của của Chế

Chế Lan Lan Viên Viên? ?

 Chế Chế Lan phong phong trào Lan Viên trào th Viên thơ ơ mới là là một mới và một nhà và là nhà th là một một trong thơ ơ nổi trong những nổi tiếng tiếng từ những từ

nhà

nhà th thơ ơ hàng hàng đ đầu ầu của của th thơ ơ ca ca Việt Việt Nam Nam từ từ sau

sau cách cách mạng mạng tháng tháng Tám Tám

Th Thơ ơ Chế Chế Lan Lan Viên Viên mang mang vẻ vẻ đ đẹp ẹp

trí

trí tuệ tuệ, song , song không không tách tách rời rời tình tình

cảm

cảm và và gắn gắn bó bó với với con con ng ngư ười ời, , cuộc cuộc đ

đời ời thể thể hiện hiện qua qua việc việc khai khai thác thác

hình

hình ảnh ảnh mới mới lạ,tầng lạ,tầng tầng tầng, , lớp lớp lớp lớp cùng

cùng với với những những ttươ ương ng quan quan đ đối ối lập lập giữa

giữa các các sự sự vật vật , , hiện hiện ttư ượng ợng

 2/ 2/Hịan Hịan cảnh cảnh sáng sáng tác tác và và xuất xuất xứ xứ của của bàith bàithơ ơ :

 * “ * “Tiếng Tiếng hát hát con con tàu tàu” ” đư được ợc Chế Chế Lan Lan Viên Viên sáng sáng tác

tác trong trong hịan hịan cảnh cảnh nào nào ? ?Xuất Xuất xứ xứ của của bài bài th thơ ơ? ?

 Bài Bài th thơ ơ “ “Tiếng Tiếng hát hát con con tàu tàu” ” đư được ợc Chế Chế Lan Lan Viên

Viên sáng sáng tác tác vàovào n nă ăm 1960 m 1960 Bài Bài th thơ ơ đư được ợc lấy lấy

cảm

cảm hứng hứng từ từ một một sự sự kiện kiện kinh kinh tế tế – – xã xã hội hội trong trong những

những n nă ăm 1958 m 1958 1960 : 1960 : phong phong trào trào vận vận đ động ộng ng

ngư ười ời miền miền xuơi xuơi lên lên xây xây dựng dựng kinh kinh tế tế miền miền núi núi

((đ đặc ặc biệt biệt là là vùng vùng núi núi Tây Tây Bắc Bắc) )

 Bài Bài th thơ ơ đư được ợc in in trong trong tập tập “ “Aùnh Aùnh sáng sáng và và

phù

phù sa sa” ( ” ( xuất xuất bản bản n nă ăm 1960 ) m 1960 ).

 3/ 3/ Nhan Nhan đ đềề đ đề ề từ từ và và bố bố cục cục của của bài bài th thơ ơ ::

 a a Nhan Nhan đ đề ề và và đ đề ề từ từ của của bài bài th thơ ơ::

 a1.Nhan a1.Nhan đ đề ề bài bài th thơ ơ:

 * * Em Em có có nhận nhận xét xét gì gì về về cách cách đ đặt ặt nhan nhan đ đề ề bài bài th thơ ơ của của tác

tác giả giả? ?

 “ “Tiếng Tiếng hát hát con con tàu tàu” ” là là một một nhân nhân hóa hóa mang mang ý ý

nghĩa

nghĩa biểu biểu ttư ượng ợng : :

 + “Con “Con tàu tàu” ” là là hình hình ảnh ảnh đ độc ộc đ đáo áo diễn diễn tả tả khát khát vọng vọng lên

lên đư đường ờng

 + “ “Tiếng Tiếng hát hát” ” là là khát khát vọng vọng cất cất lên lên thành thành tiếng tiếng , ,

nhân

nhân lên lên tành tành nhạc nhạc, , là là hành hành khúc khúc lên lên đư đường ờng say say mê mê, , giục

giục giã giã

 => =>Đây Đây là là con con tàu tàu tâm tâm hồn hồn đ đii suốt suốt bài bài th thơ ơ thành thành biểu biểu ttư ượng ợng sinh sinh đ động ộng cho cho cảm cảm xúc xúc chủ chủ đ đạo ạo của của tác tác giả giả

::Khát Khát vọng vọng lên lên đư đường ờng đ đến ến với với nhân nhân dân dân, , đ đất ất n nư ước ớc và và ngọn

ngọn nguồn nguồn của của sự sự sáng sáng tạo tạo th thơ ơ ca ca

 a2 a2 Bốn Bốn câu câu đ đề ề từ từ :

 * * Đọc Đọc 4 4 câu câu đ đề ề từ từ và và cho cho biết biết : ý : ý nghĩa nghĩa nhan nhan đ đề ề của của bài

bài th thơ ơ đư được ợc tiếp tiếp tục tục thể thể hiện hiện qua qua nội nội dung dung của của 4 4 câu câu th

thơ ơ này này nh như ư thế thế nào nào? ?

 Bốn Bốn câu câu th thơ ơ chứa chứa đ đựng ựng hai hai hình hình ảnh ảnh ::

 Tổ Tổ quốc quốc và và nhân nhân dân dân

 + Tổ Tổ quốc quốc đư được ợc thể thể hiện hiện qua qua một một miền miền đ đất ất cụ cụ thể thể

“

“Tây Tây Bắc Bắc”; ”; nh như ưng ng lại lại ẩn ẩn dụ dụ cho cho Tổ Tổ quốc quốc bao bao la, la,

rộng

rộng lớn lớn

 + Nhân Nhân dân dân đư được ợc thể thể hiện hiện qua qua hai hai lần lần hóa hóa thân thân kỳ kỳ diệu

diệu “ “ Khi Khi lòng lòng ta ta…”, “ …”, “Tâm Tâm hồn hồn ta ta…”…”

 => 4 => 4 câu câu th thơ ơ thể thể hiện hiện sự sự gắn gắn bó bó giữa giữa con con ng ngư ười ời với với Tổ

Tổ quốc quốc – – con con ng ngư ười ời mang mang khát khát vọng vọng mãnh mãnh liệt liệt nh như ư con

con tàu tàu hối hối hả hả llă ăn n bánh bánh về về phía phía đ đất ất n nư ước ớc, , nhân nhân dân dân

 @/ @/ Nh Như ư vậy vậy, , nhan nhan đ đề ề và và đ đề ề từ từ bài bài th thơ ơ có có hai

hai ý ý nghĩa nghĩa ::

 + Thứ Thứ nhất nhất là là bày bày tỏ tỏ tình tình yêu yêu và và khát khát vọng

vọng hòa hòa nhập nhập, , cống cống hiến hiến cho cho Tổ Tổ quốc quốc, , nhân

nhân dân dân của của nhà nhà th thơ ơ

 +Thứ Thứ hai hai là là sự sự thể thể hiện hiện khát khát vọng vọng của của một

một công công dân dân (“ (“ta ta”) ”) gắn gắn với với khát khát vọng vọng của

của ng ngư ười ời nghệ nghệ sĩ sĩ tìm tìm về về Tổ Tổ quốc quốc nh như ư tìm

tìm về về với với ngọn ngọn nguồn nguồn sáng sáng tạo tạo nghệ nghệ

thuật

thuật chân chân chính chính

 b.Bố b.Bố cục cục bài bài th thơ ơ ::

 * * Từ Từ ý ý nghĩa nghĩa nhan nhan đ đề ề và và đ đề ề từ từ bài bài th thơ ơ, , theo theo em em dòng dòng chảy

chảy tâm tâm trạng trạng của của nhà nhà th thơ ơ đư được ợc thể thể hiện hiện qua qua những những cung

cung bậc bậc nào nào của của tiếng tiếng hát hát con con tàu tàu? ?

 Bài Bài th thơ ơ có có thể thể chia chia làm làm 3 3 khúc khúc hát hát ::

 + + Khúc Khúc hát hát 1 ( 2 1 ( 2 khổ khổ th thơ ơ đ đầu ầu)) : : sự sự tr tră ăn n trở trở, , mời

mời gọi gọi của của con con tàu tàu tâm tâm hồn hồn

 ++Khúc Khúc hát hát 2 ( 9 2 ( 9 khổ khổ th thơ ơ giữa giữa)) : : khúc khúc hát hát

hoài

hoài niệm niệm của của con con tàu tàu tâm tâm hồn hồn khi khi trở trở về về Tây Tây Bắc

Bắc

 ++Khúc Khúc hát hát 3 ( 4 3 ( 4 khổ khổ cuối cuối ): ): khúc khúc hát hát lên lên

đư

đường ờng sôi sôi nổi nổi , say , say mê mê của của con con tàu tàu tâm tâm hồn hồn

 II/ II/ Phân Phân tích tích ::

 1/ 1/ Khúc Khúc hát hát 1: 1: Sự Sự tr tră ăn n trở trở và và lời lời mời mời gọi

gọi của của con con tàu tàu tâm tâm hồn hồn

 * *Đọc Đọc 2 2 khổ khổ th thơ ơ đ đầu ầu và và cho cho biết biết sự sự tr tră ăn n trở

trở và và lời lời mời mời gọi gọi của của con con tàu tàu tâm tâm hồn hồn

đư

được ợc thể thể hiện hiện thông thông qua qua những những từ từ ngữ ngữ, , hình

hình ảnh ảnh nào nào của của đ đọan ọan th thơ ơ ? ?

 **Theo **Theo em em, , nét nét đ đặc ặc sắc sắc trong trong nghệ nghệ thuật thuật biểu

biểu đ đạt ạt của của nhà nhà th thơ ơ ở ở đ đây ây là là gì gì? ?

 Với nghệ thuật phân thân ( cách nhà th ( cách nhà thơ ơ tự tách tự tách đ đôi ôi dòng cảm xúc của mình) bằng cách tự vấn qua hàng lọat câu hỏi :

 …anh anh đ đi ch i chă ăng? ng?  Anh có nghe …?  sao chửa ra đ

đi ? i ?  gợi âm gợi âm đ điệu hối thúc, giục giã…và các câu iệu hối thúc, giục giã…và các câu

trả lời : “Tàu Tàu đ đói …vầng tr ói …vầng tră ăng”, “ ng”, “đ đời anh nhỏ hẹp ời anh nhỏ hẹp

…”, “chẳng có th

…”, “chẳng có thơ ơ đ đâu âu…” …”  tạo thế tạo thế đ đối lập giữa phê ối lập giữa phê phán với mời gọi.

 Gịong th Gịong thơ ơ vừa day dứt, vừa giục giã …

 => Đ ọan th => Đ ọan thơ ơ là sự lấy là sự lấy đ đà, chuẩn bị tâm lý, chuẩn bị trí à, chuẩn bị tâm lý, chuẩn bị trí tuệ, ý chí khởi

tuệ, ý chí khởi đ động cảm xúc cho con tàu tâm hồn ộng cảm xúc cho con tàu tâm hồn

tr

trư ước giờ “l ớc giờ “lă ăn bánh” vào cuộc hành trình lớn lao và n bánh” vào cuộc hành trình lớn lao và thiêng liêng

2/ Khúc hát 2 Những hoài niệm của nhà th Những hoài niệm của nhà thơ ơ

về Tây Bắc :

 a a Những cảm xúc về mảnh Những cảm xúc về mảnh đ đất và con ng ất và con ngư ười: ời:

 a1 Cảm xúc khái quát a1 Cảm xúc khái quát : :

 * Về mảnh * Về mảnh đ đất Tây Bắc: ất Tây Bắc:

 Xứ thiêng liêng… anh hùng Xứ thiêng liêng… anh hùng

 N Nơ ơi máu rỏ… thấm i máu rỏ… thấm đ đất ất

 Nay rạt rào … trái Nay rạt rào … trái đ đầu xuân ầu xuân

 …s …sươ ương gi ng giă ăng…mây phủ ng…mây phủ

h/ả th

h/ả thơ ơ gợi tả về gợi tả về một mảnh

một mảnh đ đất ất đ

đau th au thươ ương anh ng anh dũng trong k/c nay

nay đ đang ang đư được ợc hồi sinh.

 @/

@/ Về nhân dân :

nai về suối cũ

cỏ

cỏ đ đón giêng hai ón giêng hai +… gặp lại nhân dân nh

+… gặp lại nhân dân như ư  chim én gặp mùa

đ

đứa trẻ th ứa trẻ thơ ơ …gặp …gặp chiếc nôi…gặp

chiếc nôi…gặp ……

=> h/ả so sánh gần gũi, giàu ý nghĩa biểu cảm

Từ

Từ đ đó thể hiện ó thể hiện niềm hạnh phúc mạnh mẽ của niềm hạnh phúc mạnh mẽ của nhà th

nhà thơ ơ khi khi đư được trở về sống trong vòng tay ợc trở về sống trong vòng tay

yêu th

yêu thươ ương của nhân dân ng của nhân dân.

a2.Cảm xúc cụ thể :

 Nhớ anh du kích :nghèo khổ, giản dị,anh hùng Nhớ anh du kích :nghèo khổ, giản dị,anh hùng

 Nhớ em liên lạc :nhanh nhẹn, thông minh Nhớ em liên lạc :nhanh nhẹn, thông minh.

 Nhớ mế : nhân hậu, ân tình Nhớ mế : nhân hậu, ân tình.

 Nhớ em gái nuôi quân : dịu dàng, tha thiết Nhớ em gái nuôi quân : dịu dàng, tha thiết.

@/ Nét @/ Nét đ đặc sắc về nghệ thuật biểu ặc sắc về nghệ thuật biểu đ đạt : ạt :

 + Nghệ thuật liệt kê với những h/ả giản dị…

 + Cách x + Cách xư ưng hô thân mật gần gũi, gắn bó … ng hô thân mật gần gũi, gắn bó …

 + Điệp từ “nhớ” nh + Điệp từ “nhớ” như ư xoáy sâu vào quá khứ với xoáy sâu vào quá khứ với tấm lòng biết

tấm lòng biết ơ ơn sâu nặng… n sâu nặng…

=> nhớ và biết => nhớ và biết ơ ơn vô bờ về nhân dân anh hùng n vô bờ về nhân dân anh hùng

b.Cảm xúc nâng lên thành những suy t b.Cảm xúc nâng lên thành những suy tư ưởng ởng ::

Khi ta ở chỉ là n Khi ta ở chỉ là nơ ơi i đ đất ở ất ở

 Khi ta Khi ta đ đi i đ đất bỗng hóa tâm hồn… ất bỗng hóa tâm hồn…

…Tình yêu làm …Tình yêu làm đ đất lạ hóa quê h ất lạ hóa quê hươ ương ng

 Hình ảnh th Hình ảnh thơ ơ giàu sức liên t giàu sức liên tư ưởng và ởng và đ đậm tính triết lý ậm tính triết lý – – những triết lý

những triết lý đư được rút ra từ những cảm xúc và h/ả cùng ợc rút ra từ những cảm xúc và h/ả cùng với cách diễn

với cách diễn đ đạt giản dị, cô ạt giản dị, cô đ đúc nên không r úc nên không rơ ơi vào khô i vào khô khan mà tạo ấn t

khan mà tạo ấn tư ượng mạnh trong cảm xúc ng ợng mạnh trong cảm xúc ngư ười ời đ đọc ọc.

=> => Từ Từ đ đó giúp ng ó giúp ngư ười ời đ đọc hiểu ọc hiểu đư được một qui luật ợc một qui luật thấm thía

thấm thía : Trong : Trong đ đời sống con ng ời sống con ngư ười, tình cảm có ời, tình cảm có một sức mạnh kỳ lạ : nó biến cái xa xôi thành gần gũi, biến cái vô tri thành vật có linh hồn

 Tóm lại,

phúc, lòng biết

phúc, lòng biết ơ ơn sâu nặng của tác n sâu nặng của tác

giả với Tây Bắc và nhân dân

giả với Tây Bắc và nhân dân Trở về Trở về với Tây Bắc , với nhân dân nh

về với

lớn lao và

lớn lao và đ đó cũng chính là cội nguồn ó cũng chính là cội nguồn của sự sáng tạo nghệ thuật

của sự sáng tạo nghệ thuật của ng của ngư ười ời nghệ sĩ.

 3/ Khúc hát 3 3/ Khúc hát 3 : : Khúc hát lên Khúc hát lên đư đường ờng

 *Kết thúc bài th *Kết thúc bài thơ ơ, cảm xúc của con tàu tâm hồn , cảm xúc của con tàu tâm hồn

ở nhà th

ở nhà thơ ơ đư được thể hiện nh ợc thể hiện như ư thế nào thế nào ??

 “ “Đất n Đất nư ước gọi ta hay lòng ta gọi ớc gọi ta hay lòng ta gọi?” ?” – –câu hỏi tu câu hỏi tu từ

từ tiếng gọi của tiếng gọi của đ đất n ất nư ước hòa nhập với tiếng ớc hòa nhập với tiếng gọi bên trong tâm hồn của nhà th

gọi bên trong tâm hồn của nhà thơ ơ : thôi thúc, : thôi thúc, giục giã lên

giục giã lên đư đường ờng

 Tiếng song ca ấy tạo nên lời th Tiếng song ca ấy tạo nên lời thơ ơ mời gọi gấp mời gọi gấp gáp ( Tình em…mong, tình mẹ… chờ… ) … ) đ để ể

biểu

biểu đ đạt niềm khao khát say mê, cháy bỏng ạt niềm khao khát say mê, cháy bỏng

đư

được về Tây Bắc của nhà th ợc về Tây Bắc của nhà thơ ơ

 Kết thúc bài th Kết thúc bài thơ ơ là h/ả là h/ả ““Con tàu mộng t Con tàu mộng tư ưởng… ởng…

uống vầng tr

uống vầng tră ăng” ng” với “mặt hồng em…”

 là những hình ảnh biểu t biểu tư ượng cho niềm hạnh phúc ợng cho niềm hạnh phúc tràn

tràn đ đầy của thi nhân ầy của thi nhân khi khi đ đã tìm về ã tìm về đư được với Tây ợc với Tây

Bắc

Bắc ( ( cũng là cũng là đ đất n ất nư ước, nhân dân, là cội nguồn của ớc, nhân dân, là cội nguồn của sáng tạo th

sáng tạo thơ ơ ca ca) ) – – cái “sân ga tinh thần” mà con tàu cái “sân ga tinh thần” mà con tàu tâm hồn của nhà th

tâm hồn của nhà thơ ơ đ đã tới ã tới đ đích ích.

 III/ Chủ III/ Chủ đ đềề ::

 Bài th Bài thơ ơ là lời giục giã, thôi thúc khát vọng là lời giục giã, thôi thúc khát vọng đ đi tới cuộc i tới cuộc sống mới

sống mới đ đang rộng mở ang rộng mở là tiếng gọi là tiếng gọi đ đến với nhân dân ến với nhân dân đ

đậm tình nặng nghĩa ậm tình nặng nghĩa đ để kh ể khơ ơi dậy nguồn th i dậy nguồn thơ ơ

 IV/ TỔNG KẾT :

 Tiếng hát con tàu là một bài th Tiếng hát con tàu là một bài thơ ơ có sức có sức

sống lâu bền bởi bài th

sống lâu bền bởi bài thơ ơ không chỉ thể hiện : không chỉ thể hiện : khát vọng lớn về với nhân dân, với

khát vọng lớn về với nhân dân, với đ đất n ất nư ước ớc

mà còn ở sự gặp gỡ tuyệt diệu giữa tiếng gọi của

của đ đất n ất nư ước với ý thức tự giác ớc với ý thức tự giác đ đóng góp óng góp đ để ể dựng xây

dựng xây đ đất n ất nư ước của nhà th ớc của nhà thơ ơ

 Aán t Aán tư ượng của bài th ợng của bài thơ ơ còn ở phong cách còn ở phong cách

nghệ thuật

nghệ thuật đ độc ộc đ đáo của Chế Lan Viên qua sự áo của Chế Lan Viên qua sự sáng tạo hệ thống hình ảnh mới lạ, biến hóa tầng lớp cùng sự kết hợp hài hòa giữa vẻ

đ

đẹp cảm xúc với vẻ ẹp cảm xúc với vẻ đ đẹp trí tuệ ẹp trí tuệ

 @/ H @/ Hư ướng dẫn học bài: ớng dẫn học bài:

 Nắm vững những kiến thức c những kiến thức cơ ơ bản về tác bản về tác

giả và mạch cảm xúc chủ

giả và mạch cảm xúc chủ đ đạo của bài th ạo của bài thơ ơ

 Biết phân tích một một đ đọan th ọan thơ ơ, bài th , bài thơ ơ đ để làm ể làm

rõ

rõ đư được những ợc những đ đặc sắc về nội dung và nghệ ặc sắc về nội dung và nghệ

thuật của bài th

thuật của bài thơ ơ, , đ đọan th ọan thơ ơ

 Học thuộc những câu th những câu thơ ơ, , đ đọan th ọan thơ ơ tiêu biểu tiêu biểu

 @/ H @/ Hư ướng dẫn sọan bài ớng dẫn sọan bài : “: “Các vị La Hán chùa Tây Ph

Tây Phươ ương” ng” theo yêu cầu : nét chính về tác giả, hòan cảnh sáng tác, cảm xúc chủ

giả, hòan cảnh sáng tác, cảm xúc chủ đ đạo, bố ạo, bố cục và nội dung

cục và nội dung nghệ thuật trong từng phần nghệ thuật trong từng phần của bài th

của bài thơ ơ

Bài học học đến

đến đây đây là là

kết kết thúc thúc