Thao tác lập luận so sánh | Lớp 11, Ngữ văn - Ôn Luyện

 +Luận điểm ấy được làm sáng tỏ  bằng cách so sánh Văn chiêu hồn  với các kiệt tác cũng nói về..  niềm thương xót cho những kiếp người...[r]

Thao tác LẬP LUẬN SO SÁNH

Bài giảng Ngữ văn 11

•@/Bài cũ :

•1.Trong chương trình làm văn lớp 10, em đã

được học những thao tác lập luận nào ?

2.Chương trình làm văn 11, chúng ta đã tiếp

tục học và ôn lại thao tác lập luận nào trong văn nghị luận?

3.Ngoài thao tác lập luận phân tích, diễn dịch, quy nạp, tổng hợp, trong làm văn nghị luận

chúng ta còn thường sử dụng những thao tác lập lập nào khác?

 @/ Mục tiêu của bài học :sgk

 @/ Nội dung bài học :

 A/Tìm hiểu chung về thao tác lập luận so sánh :

so sánh.

 B/Cách so sánh :

luận so sánh.

 C/Ghi nhớ

 D.Luyện tập củng cố

về ngôi Bắc Thần, người hiền ắt làm sứ giả cho

thiên tử Nếu như che mất ánh sáng, giấu đi vẻ đẹp,

có tài mà không được đời dùng, thì đó không phải

là ý trời sinh ra người hiền vậy.

 ( “Chiếu cầu hiền” của Ngô Thì Nhậm )

 *Nội dung đoạn văn trên thể hiện nội dung gì?

 * Nhận xét về cách lập luận của tác giả trong đoạn văn?

 * Mục đích của cách lập luận ấy?

 - Nội dung đoạn văn nói về mối quan hệ giữa người tài và thiên tử.

 - Cách lập luận của tác giả : dùng cách so sánh :

 +Người hiền như ngôi sao sáng trên trời.

 +Sao sáng phải tụ về Bắc Đẩu  người hiền phải làm sứ giả cho thên tử.

 - Mục đích của cách lập luận nhằm :

Khẳng định vai trò, trách nhiệm của

người hiền với thiên tử và cuộc đời

 2 Ngữ liệu 2 :

 - Đối tượng so sánh và đối tượng được so sánh trong đoạn văn :

 +Đối tượng được so sánh : Là bài “Văn chiêu hồn”

 +Đối tượng so sánh là Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc; Truyện Kiều.

 - Mục đích so sánh: Tìm ra những nét giống nhau và

tác phẩm được đưa ra làm đối tượng so sánh.

 + Gíông nhau : cùng thể hiện lòng yêu thương với con người.

 +Khác nhau: Chỉ riêng “Văn chiêu hồn” là bàn đến

động tới : cõi chết”

 *Như vậy, ở 2 đoạn văn trên người viết đã làm công việc so sánh một cách cụ thể Nhưng có

phải cứ làm công việc so sánh là có ngay được lập luận so sánh hay không? Vì sao?

 - Để có một lập luận so sánh, người viết ( hay

người nói ) dĩ nhiên phải làm công việc so sánh Không có sự so sánh, không thể có lập luận so sánh.

 - Song để hình thành một lập luận so sánh, cần phải tiến hành lập luận ( nghĩa là phải dùng so

sánh làm cách thức chủ yếu để tổ chức, gắn kết các lý

lẽ và dẫn chứng ) nhằm làm sáng tỏ cho luậnđiểm

 *Theo em, hai đoạn ngữ liệu vừa xem xét có thể xem là một lập luận so sánh không ? Vì sao?

 - Đoạn văn 1 viết nhằm để nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của người hiền với đất nước

  Luận điểm ấy được làm sáng tỏ bằng cách so sánh hình ảnh người hiền như sao sáng và quan hệ của người hiền với Thiên tử như quy luật của tinh tú.

 -Đoạn văn 2 viết để làm sáng tỏ luận điểm về sự đặc sắc của bài Văn chiêu hồn trong niềm rung động về thân

 phận con người

 +Luận điểm ấy được làm sáng tỏ

 bằng cách so sánh Văn chiêu hồn

 với các kiệt tác cũng nói về

 niềm thương xót cho những kiếp người.

 + Các lý lẽ so sánh ( nhất là về sự khác nhau )

được tổ chức, sắp xếp thật rõ ràng, hợp lý, có sức thuyết phục :

 “ Chinh phụ ngâm,Cung oán ngâm khúc mới bàn đến một hạng người , Truyện Kiều nói đến

cả xã hội người, nhưng phải tới Văn chiêu hồn

ta mới thấy niềm xót xa cho cả loài người ;

các tác phẩm khác chỉ nói về con người trong cõi sống, chỉ Văn chiêu hồn mới động đến con người trong cõi chết”

  Đoạn văn là một lập luận so sánh điển

hình.



 II/ Khái niệm, mục đích và yêu cầu của thao tác lập luận so sánh :

 Từ đó, thấy được đặc điểm

 và giá trị của mỗi sự vật,

 hiện tượng được so sánh

 @/ Ví dụ:

 Xuân Diệu tìm kiếm cài đẹp ngay trong cảm nhận buồn trước cuộc đời (Đây mùa thu tới). Nguyễn

Tuân lại tìm thấy cái đẹp phải gắn liền với cái

thiện Nam Cao lại tìm thấy cái đẹp khi con người luôn trăn trở về nhân phẩm của mình.

 3 Yêu cầu của thao tác lập luận so sánh:

 -So sánh là cần thiết Song, để so sánh

một cách có hiệu quả, cần :

 + So sánh dựa trên cùng một tiếu chí,

cùng bình diện.

 + Khi so sánh, cần phải rút ra những

nhận xét – đánh giá về đối tượng so sánh

và đối tượng được so sánh

 B/ Cách so sánh :

 I/ Tìm hiểu ngữ liệu :

 - Nguyễn Tuân đã so sánh Ngô Tất Tố với

hai loại người :

 + Loại người theo chủ trương cải lương

hương ẩm Họ cho rằng chỉ cần cải cách

những hủ tục, thì đời sống của nông dân

được nâng cao.

 + Loại người hoài cổ. Họ cho rằng chỉ cần

trở về cuộc sống thuần phác ngày xưa thì đời sống nông dân được cải thiện.

 -Mục đích so sánh của Nguyễn Tuân:

 +Chỉ ra cái ảo tưởng về suy nghĩ của

2 loại người trên.

 +Làm nổi bật cái đúng trong suy nghĩ

và nhận thức của Ngô Tất Tố : Người nông dân phải đứng lên chống lại kẻ

bóc lột, áp bức mình.

  Đây là sự so sánh khác nhau.

 @/ Từ ngữ liệu này, em có nhận xét gì về quy trình

và thao tác cụ thể của tác giả để xây dựng thao tác lập luận so sánh trong đoạn văn?

 - Mở đầu , nêu lên luận điểm mà ông muốn làm sáng rõ : Không ngờ trong cái xã hội tối tăm, tác giả “Tắt đèn” lại có thể tìm được

đường đi cho nhân vật của mình

 Cách nêu luận điểm rất tự nhiên ( bằng

một câu hỏi chứa đầy sự ngạc nhiên và thán

phục : “Làm sao trong đêm tối ngày đó….tự mình soi đường cho nhân vật mình đi?”).

 - Tiếp đến , Nguyễn Tuân làm sáng tỏ luận điểm bằng cách so sánh :

 + Đối tượng so sánh ở đây : đều là các nhà văn “nói

về làng xóm dân cày” trước Cách mạng tháng Tám 1945.

 + Tiêu chí so sánh : nội dung bàn luận về nông thôn

và người nông dân.

 +Mục đích hướng tới của so sánh :

 Là làm nổi bật sự đặc sắc, sự thành công kỳ lạ của Ngô Tất Tố trong việc ông đã “xui người nông dân nổi loạn”, trong khi các nhà văn khác chỉ bàn đến sự cải lương hoặc thoát ly

  Chính mục đích so sánh này đã quyết định cách lựa chọn kiểu so sánh : kiểu so sánh khác nhau, để làm rõ vấn đề.

 - Cuối cùng, từ kết quả so sánh, tác giả lại trở về luận điểm ba đầu , nhưng ở một tầm nhận thức sâu sắc, mới mẻ hơn và ở mức xúc động mạnh mẽ hơn

 II Cách thực hiện thao tác lập luận so sánh :

 - So sánh tương phản ( đối chiếu các mặt trái ngược để

làm nổi bật luận điểm )

 Ví dụ 1:

 Mở đầu bản Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh đã

viết :

 “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình

đẳng.Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được.Trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc” Lời bất hủ ấy trong bản Tuyên ngôn độc lập 1776 của

nước Mỹ Suy rộng ra, câu ấy có nghĩa là : Tất cả

các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và

quyền tự do

 So sánh tương đồng.

 -Ví dụ 2:

 Các cụ ưa nhìn màu đỏ choét, ta lại ưa nhìn những màu nhạt … Các cụ bâng khuâng vì tiếng trùng đêm khuya , ta lại nao nao vì tiếng gà gáy lúc đúng ngọ

Nhìn một cô gái xinh xắn, ngây thơ, các cụ coi như đã làm một việc tội lỗi , ta thì cho mát mẻ như đứng

trước một cánh đồng xanh Cái tình của các cụ chỉ là

sự hôn nhân , nhưng đối với ta thì trăm hình muôn

trạng : cái tình say đắm , cái tình thoảng qua, cái tình gần gũi, cái tình xa xôi…cái tình trong giây phút, cái tình ngàn thu ( Lưu Trọng Lư )

  So sánh tương phản.

 3 Thao tác thực hiện :

 - Nêu luận điểm cần so sánh.

 - Làm sáng tỏ luận điểm bằng các cách đặt các đối tượng được so sánh và so

sánh vào cùng một bình diện Đánh giá các đối tượng trên cùng một tiêu chí để thấy được sự giống và khác nhau giữa

chúng.

 - Nêu ý kiến,quan điểm của của người nói và người viết với vấn đề được so

sánh

 D/ Luyện tập :

 1/ Phân biệt sự giống và khác nhau giữa thao tác lập luận so sánh với so sánh trong lời nói thường ngày và so sánh tu từ trong văn chương ( tổ 2 )

 2.Bài tập vận dụng trong SGK ( Tổ 1 và tổ 3)

C/ GHI NHỚ

(SGK)

 + Trong bài văn nghị luận, so sánh phải phục vụ

cho lập luận, nhằm làm sáng rõ ý kiến, nhận định

của người làm văn trước vấn đề hay hiện tượng được đưa ra bàn luận

 -Bài 2 :

hoá - phong tục; địa lý; lịch sử; hào kiệt- hiền tài.

hùng hồn, mạnh mẽ về vị trí, tư thế của nước

ta đứng ngang bằng, hiên ngang bên cạnh các nhà nước phong kiến Trung Hoa…

cách sử dụng kiểu so sánh tương đồng với

cách lập luận chặt chẽ,giàu cảm xúc …

 @/ Hướng dẫn học và chuẩn bị bài :

 -Xem lại cách sử dụng thao tác lập luận so sánh từ các ngữ liệu. nắm vững mục đích và quy trình thực hiện thao tác lập luận so sánh; chủ động làm các bài tập phần luyện tập trang 116-117.

 - Tiết sau thực hành về Thao tác lập luận so sánh

 *Yều cầu :

 + Nắm vững lý thuyết bài học.

 +Cá nhân chuẩn bị bài tập ở nhà.

 +Các nhóm các tổ chuẩn bị bảng phụ để làm bài theo nhóm trên lớp