Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự | Lớp 10, Ngữ văn - Ôn Luyện

Quan sát, liên tưởng, tưởng tượng đối với việc miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự. GHI NHỚ:[r]

Trang 1

TaiLieu.VN

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ

Trang 2

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG BÀI VĂN

tiện nào khác làm cho

người đọc, người nghe,

người xem có thể thấy

sự vật (hiện tượng, con

người) như hiện ra

trước mắt

Quan sát bức ảnh

và tả theo sự quan sát được

Trang 3

bán đi một sào ” (Nam Cao – Lão Hạc)

Biểu cảm là bộc lộ tình cảm chủ quan của bản thân trước sự vật,

sự việc, hiện tượng, con người trong cuộc sống

Cái chết dữ dội của lão Hạc gây xúc động mạnh mẽ cho người đọc Còn nhân vật ông giáo trong truyện có cảm xúc như thế nào?

Trang 4

tả trong văn bản miêu tả không?

Miêu tả trong văn bản tự sự không hoàn toàn giống miêu tả trong văn bản miêu tả Văn bản

tự sự chủ yếu là kể Những đoạn miêu tả trong văn bản tự sự là góp phần làm cho câu chuyện

cụ thể hơn, sinh động hơn

Trang 5

thể nào?

* Giống nhau: Đều trực tiếp biểu lộ tình cảm, cảm xúc

để góp phần làm cho câu chuyện gợi cảm, truyền cảm hơn Nhờ những đoạn biểu cảm, tâm trạng nhân vật hay chính tác giả được bộc lộ, truyền cảm đến người đọc làm cho câu chuyện chân thực và hấp dẫn hơn, xúc động hơn

Trang 6

TỰ SỰ

I Miêu tả và biểu cảm trong văn bản

tự sự 1 Miêu tả

2 Biểu cảm Cần căn cứ vào đâu để

đánh giá hiệu quả của miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự?

Căn cứ đánh giá hiệu quả của miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự là đạt được đến mục

đích của kể (việc kể được người đọc, người

nghe tiếp nhận hiệu quả nhất)

Trang 7

TaiLieu.VN

{…} Nếu có lần nằm ngoài trời suốt đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng ta ngủ thì cả một thế giới huyền bí bừng dậy trong cảnh cô quạnh và u tịch Lúc ấy suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, … và văng vẳng trong không gian, những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây đang vươn dài và cỏ non đang mọc Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh và ban đêm là cuộc sống của cây cỏ Không quen thì dễ sợ… Cho nên tiểu thư của chúng ta cứ mỗi lần nghe thấy một tiếng động nhỏ là đã run lên và nép sát vào người tôi Một lần, từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột, ngân vang rền rền tới chỗ chúng tôi ngồi Cũng vừa lúc một ngôi sao rực rỡ đổi ngôi, lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng

- Cái gì thế? – Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cô chủ ạ – nói rồi tôi làm dấu thánh

Nàng cũng làm theo và cũng ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm…

Nàng ngước mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai khoác tấm da cừu, nom nàng như chú mục đồng của nhà trời

- Nhiều sao quá! Đẹp quá kìa! Chưa bao giờ tôi thấy nhiều sao như thế này Mục đồng có biết tên các

ngôi sao không?

- Dạ có, thưa cô chủ

Và trong khi tôi cố giảng cho nàng thế nào là đám cưới sao thì tôi cảm thấy như có một cái gì mát rượi

và mịn màng tựa nhè nhẹ xuống vai tôi Thì ra đầu nàng nặng trĩu vì buồn ngủ đã ngả vào tôi với tiếng sột soạt êm ái của những dải đăng-ten và làn tóc mây gợn sóng Nàng cứ ngồi yên như thế không nhúc nhích cho đến khi ngàn sao trên trời mờ dần, nhoà đi trong buổi ban mai đang rạng Còn tôi, tôi nhìn nàng ngủ, đáy lòng hơi xao xuyến nhưng vẫn giữ được mình vì đêm sao sáng kia bao giờ cũng đem lại cho tôi những ý nghĩ cao đẹp Quanh hai chúng tôi, ngàn sao vẫn tiếp tục cuộc hành trình trầm lặng ngoan ngoãn như một đàn cừu lớn; và đôi lúc, tôi tưởng đâu một trong những ngôi sao kia, ngôi sao thanh tú nhất, ngời sáng nhất lạc mất đường đi đã đậu xuống vai tôi mà thiêm thiếp ngủ…

Trang 8

việc nhân vật Tôi (chàng chăn cừu thuê) và cô chủ Xtê-pha-nét (đồng thời là bạn) cùng lên đồi ngắm

sao]

Trang 10

{…} Nếu có lần nằm ngoài trời suốt đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng ta ngủ thì cả một thế giới huyền bí bừng dậy trong cảnh cô quạnh và u tịch(1) Lúc ấy suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, … và văng vẳng trong không gian, những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây đang vươn dài và cỏ non đang mọc(2) Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh và ban đêm là cuộc sống của cây cỏ(3) Không quen thì dễ sợ…(4) Cho nên tiểu thư của chúng ta cứ mỗi lần nghe thấy một tiếng động nhỏ là đã run lên và nép sát vào người tôi(5) Một lần, từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột, ngân vang rền rền tới chỗ chúng tôi ngồi(6) Cũng vừa lúc một ngôi sao rực rỡ đổi ngôi, lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng(7)

- Cái gì thế? (8)– Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi.(9)

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cô chủ ạ(10) – nói rồi tôi làm dấu thánh.(11)

Nàng cũng làm theo và cũng ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm…(12)

Nàng ngước mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai khoác tấm da cừu, nom nàng như chú mục đồng của nhà trời.(13)

- Nhiều sao quá!(14) Đẹp quá kìa!(15) Chưa bao giờ tôi thấy nhiều sao như thế này.(16) Mục đồng có biết tên

các ngôi sao không?(17)

Những yếu tố miêu tả

Trang 12

{…} Nếu có lần nằm ngoài trời suốt đêm, hẳn bạn thừa biết giữa lúc chúng ta ngủ thì cả một thế giới huyền bí bừng dậy trong cảnh cô quạnh và u tịch(1) Lúc ấy suối reo rõ hơn, đầm ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, … và văng vẳng trong không gian, những tiếng sột soạt, những tiếng rung khe khẽ, tưởng đâu cành cây đang vươn dài và cỏ non đang mọc(2) Ban ngày là cuộc sống của chúng sinh và ban đêm là cuộc sống của cây cỏ(3) Không quen thì dễ sợ…(4) Cho nên tiểu thư của chúng ta cứ mỗi lần nghe thấy một tiếng động nhỏ là đã run lên và nép sát vào người tôi(5) Một lần, từ phía mặt đầm lấp lánh dưới kia nổi lên một tiếng kêu dài, não ruột, ngân vang rền rền tới chỗ chúng tôi ngồi(6) Cũng vừa lúc một ngôi sao rực rỡ đổi ngôi, lướt trên đầu chúng tôi về cùng một hướng đó, dường như tiếng than vãn mà chúng tôi vừa nghe thấy kia đã mang theo một luồng ánh sáng(7)

- Cái gì thế? (8)– Xtê-pha-nét khe khẽ hỏi.(9)

- Có một linh hồn lên thiên đàng, cô chủ ạ(10) – nói rồi tôi làm dấu thánh.(11)

Nàng cũng làm theo và cũng ngồi ngửa cổ như thế một lát, vẻ rất trầm ngâm…(12)

Nàng ngước mắt lên cao, tay đỡ lấy đầu, vai khoác tấm da cừu, nom nàng như chú mục đồng của nhà trời.(13)

- Nhiều sao quá!(14) Đẹp quá kìa!(15) Chưa bao giờ tôi thấy nhiều sao như thế này.(16) Mục đồng có biết tên

các ngôi sao không?(17)

Nh÷ng yÕu tè biÓu c¶m

Trang 13

Thử lược bỏ các yếu tố miêu tả và biểu cảm trên thì đoạn trích sẽ như thế nào?

Trang 14

TỰ SỰ

2 Biểu cảm Tại sao có thể gọi đoạn

văn trên là đoạn tự sự

mà không thể xếp vào văn bản miêu tả hoặc văn bản biểu cảm ?

Các câu miêu tả và biểu cảm trên không tách rời và tồn tại biệt lập mà xen kẽ, nối tiếp nhau trong dòng kể chuyện một cách rất tự nhiên, hợp lí qua cái nhìn và cảm nhận của nhân vật “tôi”

Trang 15

II Quan sát, liên tưởng, tưởng tượng

đối với việc miêu tả và biểu cảm trong

văn bản tự sự

a / ……… /: Từ sự việc, hiện tượng nào đó mà nghĩ đến

sự việc, hiện tượng có liên quan

b / ……… /: Xem xét để nhìn rõ, biết rõ sự vật hay hiện tượng

c / ……… /: Tạo ra trong tâm trí hình ảnh của cái không

hề có trước mắt, hoặc còn chưa hề gặp

Chọn và điền từ (quan sát, liên tưởng, tưởng tượng) thích hợp vào chỗ trống trong các câu

sau?

Liên tưởng

Quan sát

Tưởng tượng

Trang 16

TỰ SỰ

2 Biểu cảm

Làm tốt việc miêu tả là chỉ cần quan sát đối tượng một cách kĩ càng

mà không cần đến liên tưởng

và tưởng tượng? Điều đó

có đúng không? Vì sao?

Không thể chỉ quan sát

kĩ càng mà rất cần sự

liên tưởng và tưởng

tượng khi miêu tả

Trang 17

Chọn đáp án không chính xác trong các đáp án sau?

Những cảm xúc, những rung động (để biểu cảm) được nảy sinh từ đâu?

a Từ sự quan sát chăm chú, kĩ càng, tinh tế

b Từ sự vận dụng liên tưởng, tưởng tượng, hồi ức

c Từ những sự vật, sự việc khách quan đã hoặc đang lay động trái tim người kể

d Từ (và chỉ từ) bên trong trái tim người kể

S

Trang 18

TỰ SỰ

2 Biểu cảm

GHI NHỚ:

Sách giáo khoa (Trang 76)

Trang 19

III Luyện tập

Bài tập 1 (Phần b – Trang 76)

Trang 20

TaiLieu.VN

Một hôm, Gri-gơ bắt gặp trong rừng một em bé có đôi bím tóc nhỏ xíu, con ông gác rừng Em bé đang nhặt những quả thông bỏ vào trong lẵng

Trời đang thu Nếu như ta có thể lấy hết đồng và vàng trên trái đất đem đánh thành muôn vàn lá cây rất mực tinh xảo thì những chiếc lá đó cũng chỉ có thể làm thành một phần rất nhỏ bộ quần áo mà mùa thu đang trải trên những ngọn núi kia mà thôi Vả lại, những chiếc lá nhân tạo nọ sẽ rất thô kệch nếu so với lá thật, nhất là những lá liễu hoàn diệp Mọi người đều biết rằng, chỉ cần một tiếng chim hót thôi cũng đã

đủ làm chúng run rẩy

(Lẵng quả thông –

Pau-tốp-Bài tập 1 (Phần b – Trang 76)

Hãy nhận xét về vai trò của các yếu tố miêu tả và biểu cảm

trong đoạn trích dưới đây:

Trang 21

IV Củng cố

• Miêu tả và biểu cảm hai yếu tố quan trọng trong văn bản tự sự Nhờ những yếu tố đó mà câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn và có sức truyền cảm mạnh mẽ

• Muốn miêu tả và biểu cảm thành công, người viết cần phải quan tâm, tìm hiểu cuộc sống, con người và bản thân, đồng thời chú ý quan sát, liên tưởng, tưởng tượng

và lắng nghe những lay động mà sự vật, sự việc khách quan gieo vào trong tâm trí của mình

Trang 22

IV Củng cố

V Hướng dẫn tự học

- Làm phần a, bài tập 1 và bài tập 2 (Trang 76)

- Đọc thêm văn bản “ Về dưới bóng hoàng lan” của Thạch Lam …

- Soạn bài “Tam đại con gà” và “Nhưng nó phải bằng hai mày”

Trang 23

TaiLieu.VN

Chúc các em học giỏi!

Định dạng
Số trang	23
Dung lượng	909,49 KB