Bài đọc 5. Phục vụ và duy trì: Cải thiện hành chính công trong một thế giới cạnh tranh. Chương 1

6 Traách nhiïåm giaãi trònh coá nghôa laâ khaã nùng yïu cêìu caác viïn chûác nhaâ nûúác phaãi chõu traách nhiïåm vïì haânh àöång cuãa mònh; tñnh minh baåch laâ viïåc cho pheáp truy cêåp [r]

Sûơ mö phoêng khöng phaêi lađ bùưt chûúâc

mađ coâ nghôa lađ khaê nùng phaên khaâng

vađ sûơ ăöìng hoaâ.

- Mahatma Gandhi

Ăöơc giaê seô khöng tòm thíịy

trong cuöịn saâch nađy möơt

hònh míîu chung, vúâi ríịt ñt

quy ắnh raơch rođi, vađ coâ thïí khi

ăoơc xong, seô coâ nhiïìu cíu hoêi hún

lađ cíu traê lúđi vađ sûơ nghi ngúđ seô

tùng lïn Chuâng töi tin rùìng ăoâ lađ

möơt lúơi thïị trong giai ăoaơn biïịn

ăöơng nađy, khi nhûông xu hûúâng cú

baên ăang thay ăöíi theo caâch thûâc

khiïịn moơi dûơ ăoaân ăïìu trúê nïn

ăaâng ngúđ Sûơ löi cuöịn theo nhûông

ăiïìu múâi laơ cuông coâ thïí phaêi traê giaâ

nhû viïơc rađng buöơc vađo truýìn thöịng

cuô kyô Tuy nhiïn, ăöơc giaê seô thíịy

úê ăíy nhûông ăiïím húơp lyâ cuêa caâc

hïơ thöịng vađ thûơc tiïîn quaên lyâ cuêa

chñnh quýìn khaâc nhau, cuđng vúâilúơi ñch vađ caê caâi giaâ phaêi traê cuêanhûông mö hònh nađy, cuông nhûnhûông kinh nghiïơm quöịc tïị xaâcthûơc vađ cöng bùìng cho quaâ trònhcaêi caâch hađnh chñnh Ăöơc giaê cuôngseô thíịy trong cuöịn saâch nađynhûông nguýn tùưc cú baên cuêa nïìnhađnh chñnh cöng vađ möơt quanăiïím nhíịt quaân dûơa trïn tiïuchuíín cú baên cuêa viïơc quaên lyânhađ nûúâc coâ hiïơu quaê, möơt nïìnkinh tïị töịt vađ nhûông ăiïìu ăuângăùưn, húơp lyâ

Ăiïìu cíín troơng thûâ hai cuông lađcíìn thiïịt Víịn ăïì vïì nhûông cú chïịăïí ăaơt ặúơc traâch nhiïơm chñnh trõcuông nhû ăïí thađnh líơp vađ giaêi taânchñnh phuê lađ ríịt quan troơng,nhûng laơi nùìm ngoađi phaơm vicuöịn saâch nađy Roô rađng lađ nhûôngnöơi dung thaêo luíơn xuýn suöịtcuöịn saâch nađy chuê ýịu dûơa vađo sûơ

1Hađnh chñnh cöng

trong thïị kyê XXI

töìn taơi cuêa tñnh húơp phaâp nhíịt ắnh

cuêa chñnh quýìn, nhûông biïơnphaâp nhíịt ắnh vïì traâch nhiïơm

chñnh trõ vađ phaâp lyâ, vađ sûơ phínquýìn nhíịt ắnh giûôa caâc nhaânh

hađnh phaâp, líơp phaâp vađ tû phaâpcuêa chñnh quýìn Tuy nhiïn, úê ăíychuâng ta thaêo luíơn caâc víịn ăïìhađnh chñnh cöng, chuê ýịu trïnnhûông khña caơnh cöng cuơ cuêachuâng Coâ sûơ phín biïơt giûôa cíuhoêi chñnh saâch vïì viïơc phaêi lađm “caâi

gò” vađ cíu hoêi vïì quaên lyâ, tûâc phaêi

lađm “nhû thïị nađo” - giûôa muơc tiïuvađ cöng cuơ Trong chûúng 6 coânhíịn maơnh rùìng, nhûông ranh giúâiquaâ cûâng nhùưc giûôa chñnh saâch vađthûơc thi ăïìu seô díîn túâi nhûôngchñnh saâch phi thûơc tïị vađ viïơc thûơcthi töìi Hún nûôa, víịn ăïì “thûơc thi”

taơi mûâc ăöơ nađy laơi lađ víịn ăïì “chñnhsaâch” úê mûâc ăöơ khaâc Tuy nhiïn,sûơ khaâc biïơt giûôa tñnh húơp lyâ cuêacaâc cöng cuơ quaên lyâ vađ caâc muơcăñch mađ chuâng muöịn ăaơt túâi víînlađ ăiïím khúêi ăíìu hûôu ñch Hún thïịnûôa, viïơc tíơp trung phín tñch víịnăïì cöng cuơ coâ thïí ặúơc aâp duơngröơng raôi hún mađ khöng cíìn xemxeât vïì ắnh hûúâng kinh tïị, caâc ûutiïn chiïịn lûúơc hay nhûông lûơachoơn chñnh saâch cuêa quöịc gia

Trûúâc hïịt, chûúng nađy trònh bađyböịi caênh röơng lúân cho viïơc phíntñch nïìn hađnh chñnh cöng, chó ramöơt söị bûúâc phaât triïín quan troơng,trong nûúâc cuông nhû úê ngoađi nûúâc,ăang lađm thay ăöíi tíơn göịc rïî baên

chíịt cuêa nïìn hađnh chñnh cöng.Nhûông chuê ăïì chñnh bao truđm toađnböơ cuöịn saâch nađy ăïìu ặúơc trònhbađy trong phíìn ăíìu tiïn nađy, cođncaâc chûúng tiïịp theo seô tíơp trungvađo nhûông khña caơnh thûơc tiïîn vađchñnh saâch cuơ thïí cuêa víịn ăïì ăangặúơc thaêo luíơn (Do ăoâ, ăöi khi ăöơcgiaê coâ thïí quay trúê laơi nhûông thaêoluíơn dûúâi ăíy ăïí nhúâ laơi böịi caênhröơng lúân cuêa nhûông víịn ăïì ặúơc ăïìcíơp) Phíìn thûâ hai seô thaêo luíơn vïìquaâ trònh thûơc thi nhùìm ăaơt túâi caâcquýịt ắnh liïn quan ăïịn vai trođcuêa nhađ nûúâc vađ nhûông caâch thûâccan thiïơp cuêa chñnh quýìn Phíìnnađy cuông töíng kïịt laơi nhûông hûúângăiïìu chónh chuê ýịu cuêa chñnhquýìn taâc ăöơng túâi moơi víịn ăïìkhaâc mađ cuông ặúơc thaêo luíơntrong cuöịn saâch nađy, vađ vò thïị, viïơctoâm lûúơc nađy cíìn phaêi lađm tûđ ăíìuhún lađ ặa vađo möơt chûúng riïngbiïơt nađo ăoâ Phíìn cuöịi cuđng cuêachûúng giúâi thiïơu nađy tíơp húơp “caâcăiïím then chöịt” cuêa tíịt caê caâcchûúng tiïịp theo - nhû víơy seô cungcíịp möơt baên phaâc hoaơ vïì cuöịn saâchnađy cho caâc ăöơc giaê tó mó, cuông nhûmöơt phíìn toâm tùưt ăöơc líơp (Tuynhiïn, phaêi ăoơc phíìn toâm lûúơccuđng vúâi chûúng kïịt luíơn vïì caâcắnh hûúâng caêi thiïơn) Phíìn phuơluơc cuêa chûúng nađy seô cung cíịptöíng húơp nhûông khaâi niïơm cú baênvïì nhađ nûúâc, chñnh quýìn vađ hađnhchñnh cöng

BÖỊI CAÊNH CUÊA

NÏÌN HAĐNH CHÑNH CÖNG

Toađn cíìu hoaâ: möơt thïị giúâi

nhoê hún nhûng nùng ăöơng hún

Chó cíìn tòm kiïịm thoaâng qua

trïn maơng Internet cuông seô thíịy

trïn 300 ắa chó cuêa khaâi niïơm

“Toađn cíìu hoaâ” (Globalization) Sûơ

phuơ thuöơc líîn nhau giûôa caâc caâ

nhín, caâc nhoâm, caâc quöịc gia luön

luön lađ möơt thûơc tïị Kïí tûđ thïị kyê

XIV, sûơ phuơ thuöơc tûúng höî toađn

cíìu ngađy cađng tùng lïn búêi khoaêng

caâch kinh tïị ngađy cađng ặúơc thu

heơp laơi - do nhûông tiïịn böơ trong

cöng nghïơ giao thöng víơn taêi, cùưt

giaêm thúị quan, thiïịt líơp nhûông

thïí chïị quöịc tïị, cöng nghïơ thöng

tin, v.v - nhûng sûơ phaât triïín nhû

vuô baôo trong 10-15 nùm qua thíơt

ăaâng kinh ngaơc Nhû víơy, “toađn

cíìu hoaâ” khöng cođn thuíìn tuyâ lađ

möơt thuíơt ngûô dïî nhúâ ăïí goơi möơt

hiïơn tûúơng xûa cuô Coâ thïí noâi rùìng,

khöng coâ sûơ khaâc biïơt vïì hònh thûâc

giûôa viïơc phaât minh ra thuýìn

vûúơt ăaơi dûúng vađ viïơc phaât minh

ra maây tñnh ăiïơn tûê Tuy nhiïn, sûơ

khaâc biïơt vïì mûâc ăöơ vađ töịc ăöơ taâc

ăöơng thíơt kinh khuêng khi noâ hònh

thađnh möơt hiïơn tûúơng múâi meê, ăùơc

biïơt lađ khi noâ xaêy ra cuđng luâc vúâi

quaâ trònh tûơ do hoaâ nhanh choâng

cuêa caâc giao dõch tađi chñnh vúâi bïn

ngoađi Nhû víơy, cöịt loôi cuêa cuöơc

tranh luíơn vïì quaâ trònh toađn cíìu

hoaâ khöng phaêi lađ khoaêng caâch

kinh tïị ăang tiïịp tuơc ruât ngùưn laơi,mađ lađ möịi lo ngaơi vïì khoaêng caâchkinh tïị trong möơt thíơp kyê qua ăaôruât ngùưn laơi nhanh hún mûâc ăöơ mađ

caâc hïơ thöịng quöịc tïị coâ thïí quaên lyâ ặúơc möơt caâch húơp lyâ.

Toađn cíìu hoaâ coâ taâc ăöơng ăïịnhíìu hïịt caâc lônh vûơc quaên lyâ cuêachñnh quýìn taơi híìu hïịt caâc nûúâc,vađ haơn chïị khaê nùng hađnh ăöơngăöơc líơp cuêa caâc chñnh quýìn quöịcgia Caâi ngađy mađ nhûông quýịtắnh quan troơng vïì quy mö vađhònh thûâc can thiïơp cuêa nhađ nûúâcặúơc tiïịn hađnh möơt caâch biïơt líơpmađ khöng cíìn tñnh ăïịn nhûôngphaên höìi tûđ thïị giúâi bïn ngoađi hayăïịn thïị giúâi bïn ngoađi ăaô qua röìi

Thûơc tïị nađy chia thađnh hai hûúâng

Möơt mùơt, coâ nhûông kiïìm chïị múâiăöịi vúâi khaê nùng cuêa nhiïìu chñnhphuê muöịn duy trò nhûông chñnhsaâch thiïịu hiïơu quaê vađ/hoùơc viïơcthi hađnh chñnh saâch ăađn aâp bïntrong vúâi quy mö lúân Mùơt khaâc,viïơc thûơc thi nhûông chñnh saâch xaôhöơi ăöơc líơp vađ caâc muơc tiïu phínphöịi laơi bõ caên trúê

Lúơi ñch kinh tïị vađ xaô höơi tûđ quaâtrònh toađn cíìu hoaâ lađ vö cuđng tolúân, nhûng caâi giaâ phaêi traê cuôngríịt cao, vađ sûơ phín böí caâi giaâ phaêi traê giûôa caâc nhoâm vađ caâc nûúâc khaâc nhau cuông khaâc sûơ phín chia lúơi ñch Toađn

cíìu hoaâ cuông taâc ăöơng ăïịn viïơctíơp trung hoaâ sûâc maơnh kinh tïị,giûôa vađ ngay trong lođng caâc nûúâc

Cíu traê lúđi cho víịn ăïì nađy khöng

phaêi lađ viïơc ruât lui vađ tûơ cö líơpquöịc gia hay lađm ýịu ăi nhûôngquy tùưc quöịc tïị, mađ hoađn toađnngûúơc laơi Quaâ trònh toađn cíìu hoaâlađ khöng thïí ăaêo ngûúơc, cuônggiöịng nhû viïơc lađm biïịn míịttruýìn hònh vađ Internet Thûơc ra,nhûông nöî lûơc nhùìm ăaêo ngûúơcquaâ trònh toađn cíìu hoaâ thíơm chñcođn coâ thïí phaên taâc duơng, búêi coâthïí lađm sao nhaông sûơ cíín troơngcíìn thiïịt ăïí chöịng laơi nhûông taâcăöơng xíịu coâ thïí phaât sinh tûđ xuhûúâng toađn cíìu hoaâ trong phínphöịi thu nhíơp vađ caơnh tranh hiïơuquaê Thaâch thûâc cho quaâ trònh víơnhađnh lađ phaêi ăííy maơnh viïơc quaên lyâ mang tñnh khu vûơc vađ quöịc tïị ăöịi vúâi

quaâ trònh nađy, chuê ýịu nhùìm (i)lađm chíơm laơi sûơ chuýín hoaâ tûđ bïnngoađi cuêa nhûông diïîn biïịn coâ tñnhphaâ hoaơi taơi bíịt cûâ quöịc gia nađo;

(ii) ngùn chùơn phaên ûâng thaâi quaâ;

vađ (iii) baêo vïơ nhûông nhoâm vađnhûông quöịc gia coâ khaê nùng bõ töínthûúng trûúâc nhûông taâc ăöơng xíịucuêa viïơc ăiïìu chónh hoùơc ngađycađng bõ tuơt laơi phña sau

Phi tíơp trung hoaâ: aâp lûơc keâp lïn chñnh quýìn trung ûúng

Ăaô qua röìi caâi ngađy mađ sûơ quaênlyâ cuêa chñnh quýìn trung ûúngchiïịm ăöơc quýìn vïì quýìn lûơc nhađnûúâc Khi khoaêng caâch kinh tïịgiûôa hai khu vûơc bíịt kyđ ăang bõthu heơp, thò “phaơm vi” cuêa trungûúng tíịt ýịu cuông phaêi giaêm búât

Vïì töíng thïí, caâc nhađ nûúâc chiïịm võtrñ “trung tím”, vađ viïơc thu ngùưnkhoaêng caâch kinh tïị cuông coâ nghôalađ quýìn tûơ trõ cuêa nïìn hađnh chñnhquöịc gia seô giaêm búât hiïơu quaê (vađ,trong trûúđng húơp Liïn minh chíu

Íu, caâc quöịc gia thađnh viïn tûơnguýơn "trao nöơp" nhûông thíímquýìn quan troơng cho möơt thûơcthïí siïu quöịc gia) Nhûng nhûôngchñnh quýìn trung ûúng cuôngphaêi gaânh chõu aâp lûơc tûđ bïn dûúâi.Tñnh lûu ăöơng ngađy cađng tùng cuêahađng hoaâ vađ con ngûúđi vađ dođngchaêy truýìn thöng vađ thöng tinngađy cađng trúê nïn dïî dađng hún ăaôgiuâp chñnh quýìn ắa phûúng coâthïí ăiïìu hađnh hiïơu quaê nhiïìu hoaơtăöơng xaô höơi Cuđng vúâi möơt xaô höơidín sûơ maơnh meô hún vađ nhûôngngûúđi dín quýịt ăoaân hún, nhûôngphaât triïín ăoâ coâ thïí seô díîn túâi aâplûơc buöơc “trung ûúng” phaêi “traobúât” thíím quýìn vađ nguöìn lûơc

Nhû möơt xu hûúâng chung, quaâ trònh

phi tíơp trung hoaâ trong nûúâc,cuông nhû quaâ trònh toađn cíìu hoaâ,lađ khöng thïí ngùn caên ặúơc.Cuđng luâc ăoâ, quaâ trònh phi tíơptrung nhûông chûâc nùng nhíịt ắnhtíịt ýịu lađm naêy sinh nhu cíìu tíơptrung hoaâ lúân hún ăöịi vúâi möơt söịchûâc nùng khaâc (hoùơc cíìn sûơ kiïímsoaât maơnh hún tûđ trung ûúng).Baên thín nhu cíìu ăaâp ûâng nhûôngthaâch thûâc cuêa quaâ trònh toađn cíìuhoaâ ăaô lađ möơt ýịu töị tíơp trunghoaâ Kïịt quaê lađ vector hûúâng tûđ

nhûông lûơc traâi ngûúơc ăoâ cuêa quaâ

trònh tíơp trung hoaâ vađ phi tíơp

trung hoaâ taơi caâc quöịc gia khaâc

nhau tíịt ýịu seô khaâc nhau Do ăoâ,

thay cho viïơc tranh caôi vïì “quaâ

trònh phi tíơp trung hoaâ” hay “tíơp

trung hoaâ”, thò viïơc xem xeât phín

böị ắa lyâ töíng thïí caâc chûâc nùng

nhađ nûúâc trong böịi caênh múâi seô

mang laơi nhiïìu ñch lúơi hún, vađ xem

(i) nhûông chûâc nùng nađo phuđ húơp

vúâi quaâ trònh phi tíơp trung hoaâ

maơnh hún (vađ chûâc nùng nađo

khöng phuđ húơp); (ii) ăiïìu gò lađ cíìn

thiïịt ăïí quaâ trònh phi tíơp trung

hoaâ ăoâ trúê nïn coâ hiïơu quaê; vađ (iii)

nhûông ăiïìu chónh nađo vïì vai trođ

cuêa chñnh quýìn trung ûúng lađ cíìn

thiïịt ăïí baêo vïơ quöịc gia thoaât khoêi

nhûông nguy hiïím vađ caâi giaâ phaêi

traê cho quaâ trònh phi tíơp trung hoaâ

Giûôa toađn cíìu hoaâ vađ phi tíơp

trung hoaâ coâ sûơ tûúng ăöìng ríịt

gíìn guôi Viïơc quaên lyâ quaâ trònh phi

tíơp trung hoaâ ăođi hoêi hađnh ăöơng

quöịc gia maơnh meô hún, cođn viïơc

quaên lyâ quaâ trònh toađn cíìu hoaâ laơi

cíìn sûơ can thiïơp quöịc tïị maơnh

hún Nhû víơy, cuông giöịng nhû

quaâ trònh toađn cíìu hoaâ, quaâ trònh

phi tíơp trung hoaâ chûâa ặơng

nhûông lúơi ñch tiïìm tađng chung to

lúân, cuông nhû nhûông míịt maât vađ

ruêi ro cho caâc khu vûơc vađ nhoâm dïî

bõ töín thûúng Trong nûúâc cuông

nhû vúâi quöịc tïị, phaơm vi quaên lyâ

trung gian ăang thu heơp laơi Trong

mö hònh nhađ nûúâc thïị kyê XIX,phaơm vi nađy thûúđng do chñnhquýìn cíịp tónh ăaêm nhiïơm, hoaơtăöơng nhû cíịp trung gian giûôachñnh quýìn trung ûúng vađ caâcchñnh quýìn ắa phûúng Cú quanquaên lyâ trung gian nađy ặúơchûúêng ắa võ ăöơc quýìn keâp: lađngûúđi duy nhíịt giaêi thñch chñnhsaâch cuêa chñnh quýìn trung ûúngcho caâc chñnh quýìn ắa phûúng,vađ cuông lađ ngûúđi duy nhíịt cungcíịp thöng tin vađ caâc phaên höìi ăïịnchñnh quýìn trung ûúng Vúâi sûơthu heơp khoaêng caâch kinh tïị ngay trong lođng caâc quöịc gia, tònh hònh

quaên lyâ nađy ăang thay ăöíi Trongtûúng lai, “phi tíơp trung hoaâ” coâthïí díîn túâi möơt bûúâc nhaêy caâch vïìquýìn lûơc hađnh chñnh vađ nguöìnlûơc tûđ trung ûúng xuöịng thùỉngchñnh quýìn ắa phûúng (chûâkhöng thöng qua chñnh quýìn cíịptónh trung gian), cuđng vúâi quaâ trònh

suy thoaâi díìn cuêa chñnh quýìn cíịptónh Ngoađi ra, ặúng ăíìu vúâi sûơsuy thoaâi quýìn tûơ trõ cuêa mònhăöịi vúâi thõ trûúđng toađn cíìu vađ caâcthûơc thïí bïn ngoađi, dûúđng nhû caâcchñnh quýìn quöịc gia seô giađnh laơicaâc traâch nhiïơm vađ nguöìn lûơc mađtrûúâc ăíy ăaô giao cho chñnh quýìncíịp tónh Tñnh ăïịn tíịt caê caâc ýịu töịnađy, mûâc ăöơ quan troơng cuêa caâcchñnh quýìn cíịp tónh trung giancoâ thïí seô bõ giaêm ăi ăaâng kïí Vaitrođ cuêa chuâng coâ thïí seô chuýín

hoaâ tûđ viïơc ắnh hûúâng vađ kiïímsoaât ăïịn viïơc höî trúơ kyô thuíơt vađtaơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi (Nhûôngkhuynh hûúâng nađy böơc löơ roô rađngtrong quöịc gia liïn bang hún lađtrong caâc nhađ nûúâc ăún nhíịt).

Möi trûúđng chñnh trõ quöịc tïị

Sûơ chíịm dûât chiïịn tranh laơnhcoâ böịn hađm yâ cú baên vïì vai trođ cuêachñnh phuê vađ nïìn hađnh chñnh cöngtrïn khùưp thïị giúâi Phíìn dûúâi ăíyseô thaêo luíơn ba hađm yâ, cođn hađm yâthûâ tû - sûơ thûđa nhíơn vai trođ cuêanïìn quaên lyâ töịt - seô ặúơc thaêo luíơn

úê phíìn tiïịp theo

Nhûông quöịc gia múâi, nhûông hïơ thöịng múâi

Chiïịn tranh laơnh chíịm dûât ăaômúê cûêa cho sûơ chuýín ăöíi öì aơt úêĂöng Íu, Liïn Xö cuô vađ taâc ăöơngmöơt caâch giaân tiïịp ăïịn caâc nïìnkinh tïị kïị hoaơch hoaâ tíơp trung úêchíu A Caâc quöịc gia khaâc nhaunađy thûúđng ặúơc goơi chung vúâikhaâi niïơm “caâc nïìn kinh tïị chuýínăöíi” Cho ăïịn nay, caâch goơi thöngthûúđng nađy lađ phuđ húơp khi mađnhûông thay ăöíi trong nïìn hađnhchñnh cöng ăođi hoêi phaêi dûơa nhiïìuhún vađo cú chïị thõ trûúđng vađ vaitrođ ặúơc xaâc ắnh roô cuêa nhađ nûúâc

Tuy nhiïn, caâch goơi nađy coâ thïí bõhiïíu nhíìm, búêi ngoađi sûơ ăa daơngăaâng kïí cuêa caâc quöịc gia, nhûôngthaâch thûâc mang tñnh cíịu truâccuông ríịt khaâc biïơt

Caâc quöịc gia ăöơc líơp múâi thuöơcLiïn Xö trûúâc ăíy ăang phaêiặúng ăíìu vúâi sûơ chuýín ăöíi hïơthöịng úê mûâc ăöơ lúân nhíịt Nhûôngthay ăöíi triïơt ăïí vïì kinh tïị vađ xaôhöơi ăoâ ăaô tûđng xaêy ra trong quaâkhûâ, nhû ăöịi vúâi Cöơng hoađ nhíndín Trung Hoa trong thïị kyêtrûúâc Caâc quöịc gia múâi cuông tûđngxuíịt hiïơn trong lõch sûê, nhû nhiïìunûúâc tûđng lađ thuöơc ắa cuêa caâccûúđng quöịc phûúng Tíy, hay möơtsöị nûúâc tûđng lađ laônh thöí cuêa ăïịchïị AÂo – Hung Nhûng trûúâc ăíy,lõch sûê chûa bao giúđ chûâng kiïịn sûơthay ăöíi hoađn toađn vïì hïơ thöịngkinh tïị cuđng luâc vúâi sûơ xuíịt hiïơn

nhûông thûơc thïí chñnh trõ hoađntoađn múâi meê Tíìm cúô cuêa thaâchthûâc keâp trong viïơc kiïịn thiïịtquöịc gia vađ chuýín ăöíi kinh tïị úêcaâc nûúâc thuöơc Liïn Xö trûúâc ăíyvíîn chûa ặúơc hiïíu vađ nhíơn diïơnmöơt caâch ăíìy ăuê Chùưc chùưn lađ, duđ

úê khña caơnh nađo cuông víơy, quaâtrònh chuýín ăöíi cođn líu múâiặúơc hoađn thađnh

Taơi Trung vađ Ăöng Íu, nïìnkinh tïị mïơnh lïơnh cuông phaêinhûúđng chöî cho nïìn kinh tïị thõtrûúđng, mùơc duđ nhûông nhađ nûúâc –quöịc gia ăoâ ăaô tûđng töìn taơi trongnhiïìu thïị hïơ hay nhiïìu thïị kyê.Chùưc chùưn rùìng thaâch thûâc trongquaâ trònh chuýín ăöíi cuêa caâc nûúâcnađy lađ ríịt lúân, nhûng ặúơc goâi goơntrong hïơ thöịng kinh tïị vađ xaô höơi.Mùơc duđ sûơ chuýín ăöíi lađ khöng

ăïìu giûôa caâc nûúâc khaâc nhau,

nhûng túâi cuöịi thïị kyê vûđa qua,

híìu hïịt caâc nûúâc Trung vađ Ăöng

Íu ăaô coâ nhûông bûúâc dađi tiïịn gíìn

hún ăïịn nïìn kinh tïị thõ trûúđng vúâi

phûúng thûâc quaên lyâ nhađ nûúâc

theo chïị ăöơ ăaơi diïơn chûâ khöng

phaêi lađ mö hònh kïị hoaơch hoaâ - tíơp

trung nhû trûúâc ăíy

Tònh hònh cuêa caâc nûúâc chíu AÂ

coâ nïìn kinh tïị kïị hoaơch hoaâ - tíơp

trung, bao göìm Campuchia, Cöơng

hoađ nhín dín Trung Hoa, Cöơng

hoađ dín chuê nhín dín Lađo vađ Viïơt

Nam, lađ khaâc nhau Caâc nûúâc nađy

cuông ăang trong giai ăoaơn chuýín

ăöíi, theo hûúâng dûơa nhiïìu hún

vađo cú chïị thõ trûúđng, giaêm búât sûơ

can thiïơp cuêa nhađ nûúâc vađ múê cûêa

vúâi bïn ngoađi, nhûng mang tñnh

chuýín hoaâ nhiïìu hún vađ trong

phaơm vi quöịc gia cuông nhû cú chïị

chñnh trõ nhû cuô (Tađi liïơu tham

khaêo vađ minh hoaơ vïì caâc nïìn kinh

tïị chuýín ăöíi ặúơc trònh bađy úê caâc

phíìn trong cuöịn saâch nađy, khi ăïì

cíơp víịn ăïì coâ liïn quan)

Mùơt töịi cuêa víịn ăïì sùưc töơc

Nhûông nùm 1990 ăaô lađm söịng

laơi nhûông cuöơc xung ăöơt sùưc töơc vađ

thûâ chuê nghôa quöịc gia heơp hođi

buđng phaât Thíơp kyê nađy cuông bõ

víịy bíín búêi nhûông cuöơc xung ăöơt

“nöìi da níịu thõt” ăíîm maâu (ăöi

khi lađ tûơ phaât, nhûng thûúđng lađ bõ

xuâi giuơc hay kñch ăöơng nhùìm

giađnh quýìn lûơc), tûđ nhûông cuöơc

diïơt chuêng möơt triïơu ngûúđi Tutsitrong traơi lao ăöơng tíơp trungRuanăa vađ ngûúđi Hutus ön hoađvađo nùm 1994, cho ăïịn “chiïịn dõchlađm coê nhûông ngûúđi thiïíu söị” úêNam Tû cuô, caâc cuöơc tađn saât ăíîmmaâu úê nhiïìu vuđng taơi Inăönïxiavađ nhiïìu núi khaâc trïn thïị giúâi

Nhûông cuöơc xung ăöơt cuöịi thïị kyêtrûúâc ăoâ ăaô khùỉng ắnh laơi lúđi tiïnăoaân höìi ăíìu thïị kyê cuêa nhađ chñnhtrõ hoơc ngûúđi Myô, W.E.B Duboisrùìng, víịn ăïì sùưc töơc seô lađ víịn ăïìchuê ăaơo cuêa thïị kyê XX

Ăöịi vúâi nïìn hađnh chñnh cöng,nhûông aâm chó vïì ýịu töị sùưc töơc liïnquan chuê ýịu ăïịn nhu cíìu ăùơc biïơtcíín troơng khi aâp duơng nhûông caâchthûâc quaên lyâ hiïơu quaê vađ mang

“tñnh húơp ăöìng” hònh thađnh trongcaâc xaô höơi thuíìn nhíịt cho caâc quöịcgia ăa sùưc töơc, cuông nhû cho quaâtrònh phi tíơp trung hoaâ Ăaô coâ möơtthúđi gian dađi, ngûúđi ta cho rùìngphi tíơp trung hoaâ ặúơc coi lađ víịnăïì “kyô thuíơt” (mùơc duđ úê mûâc ăöơcao hún), nhûng trong tûúng lai,noâ phaêi ặúơc ăaânh giaâ thíơn troơngtheo nhûông xu hûúâng ly tím vađphín maêng múâi taơi ríịt nhiïìu quöịcgia vađ nguy cú xung ăöơt sùưc töơc

(Ăíy lađ möơt trong nhûông chuê ăïìặúơc thaêo luíơn kyô cađng trongChûúng 5, cođn chuê nghôa tađi chñnhliïn bang ặúơc trònh bađy úê Chûúng8) Ăöịi vúâi sûơ tan vúô cuêa nhiïìuquöịc gia ặúơc chûâng kiïịn trongnhûông nùm 1990, chó duy nhíịt

möơt nûúâc (Tiïơp Khùưc trûúâc ăíy vađnay lađ hai nûúâc: Seâc vađ Xlövakia)lađ diïîn ra möơt caâch hoađ bònh Tíịtnhiïn, líơp luíơn nađy coâ hai mùơt,trong möơt söị trûúđng húơp, chó quaâtrònh phi tíơp trung hoaâ thûơc sûơmúâi coâ thïí ngùn chùơn ặúơc nhûôngcùng thùỉng mang tñnh sùưc töơc mađcuöịi cuđng coâ thïí biïịn thađnh nhûôngcuöơc xung ăöơt sùưc töơc cöng khai.

Nhûông víịn ăïì tûúng tûơ cuôngxaêy ra vúâi caâc nhoâm thiïíu söịngheđo cuđng cûơc vađ nhûông nhoâmdín cû coâ ắa võ xaô höơi thíịp keâmtaơi nhiïìu nûúâc Mùơc duđ cuđngchuêng töơc, tön giaâo vađ ngön ngûônhû nhoâm dín cû ăa söị, nhûngtrïn thûơc tïị, nhûông nhoâm ngûúđinađy ăang bõ ăöịi xûê nhû nhûôngthiïíu söị sùưc töơc bõ cheđn eâp Ăöịi vúâitònh thïị khoâ khùn cuêa hoơ, cíìn phaêisuy xeât vïì sûơ cöng bùìng vađ ngùnngûđa xung ăöơt coâ thïí xaêy ra

Nhûông ăoâng goâp cho hoađ bònh?

Viïơc chíịm dûât chiïịn tranh laơnhlađm thay ăöíi böịi caênh vïì “an ninhquöịc gia” vađ do víơy, cuông lađm chiphñ quín sûơ thay ăöíi, khöng chóăöịi vúâi caâc siïu cûúđng mađ cođn ăöịivúâi híìu hïịt caâc nûúâc khaâc NhûBaêng 1.1 cho thíịy, chi phñ quín sûơtoađn thïị giúâi tûđ nùm 1989 túâi nùm

1992 thûơc tïị ăaô giaêm 22%, tûđ 1.047tyê ăöla Myô (theo giaâ nùm 1995)xuöịng cođn 811 tyê ăöla Myô Coâ thïínhíơn thíịy 3/4 söị giaêm suât nađy lađtûđ Liïn Xö cuô Nhûng khuynh

hûúâng nađy víîn tiïịp tuơc diïîn rasau khi Liïn Xö cuô bõ tan raô, vúâichi phñ quín sûơ nùm 1995 lađ 720 tyêăöla Myô vađ giaêm xuöịng 677 tyêăöla Myô vađo nùm 1998 (theo giaânùm 1995) Nhòn chung, chi phñquín sûơ cuêa thïị giúâi giaêm hún 1/3trong giai ăoaơn 1989-1998 Ăoânggoâp cho hoađ bònh thíơm chñ cođn thïíhiïơn roô hún trong caâc giaâ trõ tûúngăöịi, khi chi phñ quín sûơ chiïịm túâi7% töíng saên phíím trong nûúâc(GDP) nùm 1989, nhûng giaêmxuöịng chó cođn 3% vađo nùm 1998.Tuy nhiïn, úê caâc nûúâc ăang phaâttriïín, chi tiïu quöịc phođng chógiaêm ăaâng kïí úê chíu Phi (gíìn möơtnûêa so vúâi mûâc nùm 1989), víînkhöng thay ăöíi úê khu vûơc MyôLatinh, vađ tùng ăaâng kïí úê chíu AÂvađ Trung Ăöng (Xem phuơ luơcthöịng kï II vïì söị liïơu chi tiïịt cuêatûđng quöịc gia)

Ăaâng tiïịc rùìng, viïơc giaêm búâtchi phñ quín sûơ khöng tûúng ăöìngvúâi viïơc giaêm búât xung ăöơt Ăiïìunađy, möơt phíìn, nhû ăaô ăïì cíơptrûúâc ăíy, vò sûơ xuíịt hiïơn trúê laơinhûông möịi híơn thuđ sùưc töơc, vađnhûông cuöơc xung ăöơt khu vûơc

“cíìn nhiïìu nhín cöng”, ñt töịn keâmhún nhûng gíy ăau khöí nhiïìu húncho loađi ngûúđi Thïm vađo ăoâ, phaênaânh tñnh lögic cuêa quaâ trònh toađncíìu hoaâ, sûơ chuýín dõch caâc cuöơcxung ăöơt vađo phaơm vi nöơi böơ trongnûúâc cuông keâo theo viïơc hònhthađnh nhûông maơng lûúâi trúơ giuâp

taâi chñnh xuyïn quöëc gia, àöi khi

liïn quan àïën nhûäng nhoám cöång

àöìng ngûúâi Do Thaái (nhû cuöåc nöåi

chiïën úã Xri Lanca), hay buön baán

ma tuyá (nhû úã Mianma) Sûå vêån

àöång cuãa thûúng maåi xuyïn quöëc

gia vaâ sûå trúå giuáp tûâ bïn ngoaâi goáp

thïm phêìn laâm töín haåi thêím

quyïìn cuãa chñnh quyïìn trung

ûúng, cuäng nhû hònh thaânh vaâ

phaát triïín caác töí chûác töåi phaåm

xuyïn quöëc gia

Möåt cuöåc thaão luêån múã röång vïìchi phñ quên sûå trong caác nûúácàang phaát triïín chùæc seä khöngthñch húåp cho cuöën saách naây1 Tuynhiïn, nhûäng xem xeát vaâ àaánh giaáchung trong caác taâi liïåu tham khaãovïì vêën àïì naây cuäng coá ñch àïí toámtùæt nhûäng àiïím chñnh nhùçm giuápàöåc giaã hiïíu biïët thïm

Àiïìu àêìu tiïn vaâ quan troångnhêët, àoá laâ khöng coá möëi liïn quannaâo giûäa chi phñ quên sûå vaâ an

Êu vaâ Liïn Xö cuä 242.530 52.316 33.019 17.111 14,1 5,3 4,0 2,8 24,5 Myä Latinh vaâ

vuâng Caribï 20.973 15.285 21.257 18.125 1,8 1,5 1,6 1,5 21,8 Trung Àöng vaâ

Bùæc Phi 39.647 47.400 41.743 42.910 11,4 8,7 8,6 8,4 94,8 Caác nûúác khöng

thuöåc OECDb 357.339 174.170 154.352 138.482 11,4 5,2 4,5 4,1 38,6 Caác nûúác OECD 689.543 637.323 565.398 538.537 4,3 3,7 3,0 2,7 21,1

Töíng cöång vaâ trung

bònh toaân thïë giúái 1.046.882 811.493 719.750 677.019 6,7 4,0 3,3 3,0 33,3

Baãng 1.1 Chi phñ quên sûå trïn toaân thïë giúái, 1989-1998

(Tñnh theo giaá àöla Myä cuãa nùm 1995 vaâ tyã lïå % cuãa GDP)a

a Söë liïåu cuå thïí cuãa tûâng quöëc gia vaâ phûúng phaáp tñnh, xem Phuå luåc II.

b Töí chûác Húåp taác vaâ phaát triïín kinh tïë.

ninh cuêa quöịc gia hoùơc cuêa nhíndín nûúâc ăoâ Ngûúđi ta thûúđng líơpluíơn rùìng, viïơc thiïịu chuíín bõ vïìquöịc phođng seô díîn túâi caâc cuöơc tíịncöng Nhûng ăiïìu ngûúơc laơi múâi lađchñnh xaâc 2.500 nùm trûúâc,Thucydides, sûê gia ngûúđi Hy Laơp,ăaô tûđng nhíơn thíịy möơt hiïơn tûúơngmađ sau nađy ặúơc goơi lađ thïị bïị tùưc vïì

an ninh: “Ăiïìu khiïịn cuöơc chiïịn

tranh ăoâ khöng thïí traânh ặúơc lađquýìn lûơc ngađy cađng maơnh cuêaAthens vađ nöîi súơ haôi do noâ gíy ra

úê Sparta”2 Nhûông hađnh ăöơng cuêamöơt quöịc gia nhùìm tùng cûúđng anninh cho mònh bùìng caâch tùngthïm chi phñ quín sûơ seô bõ quöịcgia khaâc coi lađ möịi ăe doaơ, do ăoâbuöơc phaêi tiïịn hađnh caâc biïơn phaâpăöịi khaâng, vađ nhû víơy, chi phñquín sûơ cađng cao seô thûơc sûơ lađmgiaêm thiïíu an ninh cho caê hai bïn

Ăiïìu khöng phaêi lađ nghõch lyâ khiquöịc gia an toađn vađ bònh ýn nhíịt

úê Trung Myô laơi lađ Cöxta Rica, búêitrong suöịt hún 50 nùm qua, úê ăíịtnûúâc nađy khöng hïì coâ quín ăöơi vađlûơc lûúơng quín sûơ nađo caê Hiïíu roôthïị bïị tùưc vïì an ninh ăoâ, nhiïìu nhađquan saât am hiïíu (nhû OscarArias, ngûúđi ặúơc nhíơn giaêi Nobel

vò Hoađ bònh3 vađ cûơu Töíng thöịngCöxta Rica) ăïìu tin rùìng nhíơn xeâtăoâ lađ chñnh xaâc búêi vò Cöxta Rica

khöng hïì coâ quín ăöơi Vađ liïnquan ăïịn an ninh nöơi ắa, möơtthûơc tïị ăaâng buöìn lađ taơi híìu hïịtcaâc quöịc gia chíu Phi, möịi ăe doaơ

nghiïm troơng nhíịt ăöịi vúâi ngûúđidín chñnh lađ binh lñnh quín ăöơicuêa chñnh hoơ

Ăiïìu thûâ hai, taơi caâc nûúâc coâ lûơclûúơng quín sûơ ặúơc coi lađ ăïí baêovïơ an ninh quöịc gia, thò viïơc tùngchi phñ quín sûơ khöng coâ nghôa lađtùng sûơ an toađn Möịi quan hïơ ăöịivúâi phaơm truđ nađy cođn phûâc taơphún nhiïìu vađ tuyđ thuöơc vađo ríịtnhiïìu ăiïìu khaâc, nhû nöơi dungcuêa chi phñ quín sûơ, khaê nùng phuđhúơp cuêa caâc thiïịt bõ quín sûơ vađ caâcýịu töị thuâc ăííy (Chûúng 9 seôthaêo luíơn vïì viïơc mua sùưm thiïịt bõquín sûơ vađ viïơc mua sùưm nađy liïnquan thïị nađo ăïịn chíịt lûúơng, tñnhphuđ húơp vađ giaâ caê cuêa thiïịt bõ ặúơcmua sùưm)

Tiïịp theo, trong nhûông trûúđnghúơp mađ lûơc lûúơng quín sûơ ặúơccoi lađ cíìn thiïịt, mûâc ăöơ chi phñquín sûơ chung ặúơc coi lađ phuđhúơp, nöơi dung chi phñ húơp lyâ, thòcuông cíìn phaêi tñnh ăïịn chi phñ cúhöơi cuêa khoaên chi tiïu Ăùơc biïơt lađtaơi caâc nûúâc ăang phaât triïín, chiphñ quín sûơ chùưc chùưn seô chiïịmphíìn ăaâng kïí cuêa chi phñ phaâttriïín Nhû Baêng 1.1 cho thíịy, bíịtchíịp möơt “khoaên ăoâng goâp chohoađ bònh”, trong möîi ăöla Myô chicho y tïị vađ giaâo duơc, caâc nûúâcăang phaât triïín víîn chi cho quínsûơ chûđng 40 cent Tiïịp theo, taâcăöơng coâ haơi ăöịi vúâi sûơ phaât triïínvađ muơc tiïu dađi haơn vïì giaêm ăoâingheđo buöơc phaêi xem xeât möơt caâch

cú baên mûâc ăöơ thñch húơp cuêa viïơc

chi tiïu quöịc phođng.4 Trúê laơi

trûúđng húơp cuêa Cöxta Rica, caâc chó

söị vïì xaô höơi vađ kinh tïị tuýơt vúđi

trong 50 nùm qua cuêa nûúâc nađy

liïn quan míơt thiïịt ăïịn mûâc ăöơ chi

tiïu cao cuêa chñnh phuê cho caâc

dõch vuơ xaô höơi cú baên, chñnh lađ nhúđ

khöng phaêi chi cho caâc muơc ăñch

quín sûơ

Tuy nhiïn, taơi nhiïìu nûúâc ăang

phaât triïín khaâc, viïơc cùưt giaêm chi

phñ quín sûơ cuông cíìn phaêi ặúơc

kiïím soaât ríịt thíơn troơng Nhûông

cú súê quín sûơ phaêi ặúng ăíìu vúâi

nguy cú giaêm suât caâc nguöìn lûơc vađ

aênh hûúêng, coâ thïí mang tñnh phaâ

hoaơi, ăiïìu nađy thûúđng xuýn xaêy

ra Viïơc cho caâc sô quan phuơc viïn

cuông lađm cho nhûông víịn ăïì vïì an

ninh, chñnh trõ, con ngûúđi trúê nïn

khoâ khùn, cíìn phaêi suy tñnh, phín

tñch vađ thi hađnh nhûông chûúng

trònh höî trúơ cuơ thïí - tûđ nhûông trúơ

giuâp vađ hûúâng díîn trong quaâ

trònh giaêi trûđ quín bõ ăïịn viïơc goâp

phíìn taâi hoađ nhíơp nhûông ngûúđi

lñnh cuô trúê laơi caâc hoaơt ăöơng dín sûơ

bònh thûúđng

Böịi caênh quaên lyâ nhađ nûúâc

Tûđ líu nay, möịi quan hïơ giûôa

viïơc quaên lyâ nhađ nûúâc hiïơu quaê

vađ sûơ phaât triïín kinh tïị ăaô ặúơc

caâc hoơc giaê, caâc nhađ hoaơt ăöơng

thûơc tiïîn vò sûơ phaât triïín ghi

nhíơn Nhûng trïn hïịt, nhûông

ngûúđi dín thûúđng söịng trong caâc

nûúâc ăang phaât triïín múâi lađngûúđi hiïíu roô hún nhíịt Tuynhiïn, do nhiïìu nguýn nhín(chuê ýịu lađ do chiïịn tranh laơnh)nïn sûơ quaên lyâ cuêa chñnh quýìnkhöng nùìm trong möịi quan tímchñnh thûâc cuêa caâc töí chûâc phaâttriïín, vò thïị, nùìm ngoađi nhûông lúđi

tû víịn kyô thuíơt vađ trúơ giuâp tađichñnh cho nhûông caêi caâch hađnhchñnh cöng Kïí tûđ cuöịi nhûôngnùm 1980, sûơ nhíơn thûâc vađ caâcchñnh saâch ăaô coâ nhûông thay ăöíi

to lúân5 Thíơm chñ, nhûông líơp luíơnngoaơi lïơ vïì möịi quan hïơ giûôa viïơcquaên lyâ töịt vađ sûơ phaât triïín (nhû

“sûơ thíìn kyđ” cuêa Ăöng AÂ) ăaô suơpăöí do taâc ăöơng cuêa cuöơc khuênghoaêng tađi chñnh, bùưt ăíìu tûđ ThaâiLan vađo thaâng 7 - 1997, sau ăoânhanh choâng lan röơng raInăönïxia, Hađn Quöịc, vađ vúâi mûâcăöơ nhoê hún, ăïịn caâc quöịc giachíu AÂ khaâc Bíy giúđ moơi ngûúđiăaô roô lađ chñnh sûơ ýịu keâm cú baêntrong viïơc quaên lyâ doanh nghiïơpvađ quaên lyâ chung lađ nhûông lyâ domang tñnh cú cíịu gíy nïn cuöơckhuêng hoaêng nađy Kïí tûđ ăoâ, mùơcduđ túâi nùm 1999 cuöơc khuênghoaêng tađi chñnh thûơc tïị ăaô qua ăi,nhûng quaên lyâ hiïơu quaê víîn lađvíịn ăïì trung tím úê Ăöng AÂ

Böịn truơ cöơt cuêa hoaơt ăöơng quaên lyâ nhađ nûúâc

Noâi chung, ăa söị ăïìu nhíịt trñrùìng viïơc quaên lyâ nhađ nûúâc töịt ăïìu

dûơa vađo böịn cöơt truơ, ăoâ lađ: traâchnhiïơm giaêi trònh, tñnh minh baơch,tñnh dûơ ăoaân ặúơc vađ sûơ tham gia.6Traâch nhiïơm giaêi trònh coâ nghôa lađkhaê nùng ýu cíìu caâc viïn chûâcnhađ nûúâc phaêi chõu traâch nhiïơm vïìhađnh ăöơng cuêa mònh; tñnh minhbaơch lađ viïơc cho pheâp truy cíơp caâcthöng tin liïn quan vúâi chi phñthíịp; tñnh dûơ ăoaân chuê ýịu bùưtnguöìn tûđ viïơc luíơt phaâp vađ caâcquy ắnh phaêi roô rađng, coâ thïí biïịttrûúâc vađ ặúơc baêo ăaêm thi hađnhmöơt caâch thöịng nhíịt vađ coâ hiïơuquaê; cođn sûơ tham gia lađ ríịt cíìnthiïịt trong viïơc cung cíịp caâc thöngtin ăaâng tin cíơy vađ thiïịt líơp sûơkiïím soaât xaâc thûơc ăöịi vúâi caâc hoaơtăöơng cuêa chñnh phuê.

Ăiïìu hiïín nhiïn lađ möơt trong söịböịn ýịu töị nađy khöng thïí töìn taơiăöơc líơp, mađ möîi ýịu töị lađ cöng cuơăïí goâp phíìn ăaơt ặúơc ba ýịu töịcođn laơi; vađ caê böịn ýịu töị ăïìu lađcöng cuơ ăïí ăaơt ặúơc möơt caâchquaên lyâ hađnh chñnh cöng ăuângăùưn (Vñ duơ, traâch nhiïơm giaêi trònhseô khöng ăíìy ăuê khi bõ bao boơc búêichïị ăöơ baêo míơt trong caâc hoaơtăöơng quaên lyâ, vađ seô lađ vö nghôanïịu khöng thïí dûơ baâo trûúâc ặúơcvïì híơu quaê seô xaêy ra) Hún nûôa,moơi khaâi niïơm quaên lyâ nhađ nûúâcăïìu mang tñnh phöí biïịn khi aâpduơng, nhûng vïì baên chíịt chó lađtûúng ăöịi Traâch nhiïơm giaêi trònhcíìn thiïịt úê khùưp moơi núi, nhûngkhöng thïí aâp duơng ặúơc nïịu

khöng quy ắnh traâch nhiïơm ăoâ

“lađ cuêa ai”, “vïì caâi gò”, vađ “ăöịi vúâiai”; tñnh minh baơch seô gùơp trúê ngaơinïịu xím phaơm ăïịn sûơ bñ míơt hayriïng tû cíìn thiïịt; viïơc coâ thïí dûơăoaân ăíìy ăuê tñnh khöng hiïơu quaêhoùơc naơn tham nhuông khöng phaêilađ ăiïìu taơo ra möơt lúơi thïị lúân; vađkhöng thïí taơo ăiïìu kiïơn cho tíịt caêmoơi ngûúđi ăïìu ặúơc tham gia vađomoơi cöng viïơc Sûơ phuđ húơp cuêa caâckhaâi niïơm nađy ăöịi vúâi caâc khñacaơnh khaâc nhau trong quaên lyâ nhađnûúâc seô ặúơc trònh bađy trong toađnböơ cuöịn saâch nađy (Chûúng 13-16seô thaêo luíơn chi tiïịt caâc víịn ăïìnađy) Dûúâi ăíy, chuâng töi ặa ramöơt vađi nhíơn xeât chung

Tñnh dûơ ăoaân ặúơc trong hoaơt

ăöơng cuêa chñnh phuê vađ viïơc aâpduơng nhíịt quaân nguýn tùưc nađy lađcíìn thiïịt ăöịi vúâi caâc cöng chûâc ăïíxíy dûơng nhûông quy ắnh vïì caâcloaơi dõch vuơ, vađ ăöịi vúâi lônh vûơc tûnhín vúâi tñnh chíịt lađ “tíịm biïín chóặúđng” hûúâng díîn hoơ hoaơt ăöơng,saên xuíịt, tiïịp thõ vađ choơn lûơa caâcquýịt ắnh ăíìu tû Tñnh minh baơch

trong caâc thöng tin cuêa chñnhquýìn lađ ăiïìu cíìn phaêi coâ ăöịi vúâi

cú quan hađnh phaâp, líơp phaâp vađcho caê ngûúđi dín noâi chung,thûúđng thöng qua kïnh loơc cuêacaâc viïn chûâc líơp phaâp coâ thíímquýìn vađ möơt hïơ thöịng truýìnthöng ăaơi chuâng ăöơc líơp vađ coâ khaênùng (Ăiïìu thiïịt ýịu khöng chó lađcaâc thöng tin phaêi ặúơc cung cíịp,

mađ caâc thöng tin ăoâ phaêi xaâc ăaâng

vađ trònh bađy theo hònh thûâc dïî

hiïíu) Sûơ tham gia úê mûâc ăöơ thñch

húơp cuêa caâc viïn chûâc chñnh

quýìn coâ liïn quan vađ cuêa nhûông

ngûúđi khaâc lađ cíìn thiïịt ăïí thiïịt líơp

caâc chñnh saâch vađ chûúng trònh xaô

höơi ăuâng ăùưn; sûơ tham gia cuêa caâc

chuê thïí úê bïn ngoađi cíìn cho viïơc

theo doôi hiïơu quaê hoaơt ăöơng; vađ yâ

kiïịn phaên höìi tûđ phña ngûúđi sûê

duơng caâc dõch vuơ cöng cíìn cho

viïơc kiïím soaât sûơ tiïịp cíơn vađ chíịt

lûúơng cuêa caâc dõch vuơ ăoâ Cuöịi

cuđng, traâch nhiïơm giaêi trònh lađ thiïịt

ýịu ăöịi vúâi viïơc sûê duơng ngín

saâch vađ caê kïịt quaê cuêa viïơc chi

tiïu nađy

Traâch nhiïơm giaêi trònh lađ víịn ăïì

then chöịt

Mùơc duđ böịn truơ cöơt cuêa viïơc

quaên lyâ nhađ nûúâc ăïìu liïn quan

ăïịn nhau nhûng traâch nhiïơm giaêi

trònh víîn lađ víịn ăïì trung tím vađ

lađ nïìn taêng cho híìu hïịt caâc nöơi

dung ặúơc thaêo luíơn trong cuöịn

saâch nađy Búêi vò, thöng qua viïơc

nhùưc ăi nhùưc laơi, thuíơt ngûô “traâch

nhiïơm” seô coâ hiïơu lûơc nhû möơt

cíu thíìn chuâ mantra-like (ăöịi vúâi

möơt söị ngön ngûô chûa coâ tûđ dõch

chñnh xaâc cho chûô nađy), nïn cíìn

thiïịt diïîn giaêi khaâi niïơm nađy ngay

tûđ ăíìu Traâch nhiïơm giaêi trònh

thûơc sûơ bao göìm hai ýịu töị: (i) khaê

nùng giaêi ăaâp vađ (ii) chõu traâch

nhiïơm vïì híơu quaê xaêy ra Thûâ

nhíịt, khaê nùng giaêi ăaâp (yâ nghôagöịc cuêa chûô “traâch nhiïơm”) lađ viïơcýu cíìu caâc cöng chûâc phaêi coâkhaê nùng giaêi ăaâp theo ắnh kyđnhûông víịn ăïì liïn quan ăïịn viïơchoơ ăaô sûê duơng thíím quýìn cuêamònh nhû thïị nađo, nhûông nguöìnlûơc ặúơc sûê duơng vađo ăíu, vađ vúâicaâc nguöìn lûơc ăoâ ăaô ăaơt ặúơc kïịtquaê gò (Baên thín cuöơc ăöịi thoaơinađy coâ yâ nghôa hún moơi sûơ tñnhtoaân lùơt vùơt hay kïí lïí dađi dođng vïìthađnh tñch ăíìu ra) Thûâ hai, ăoâ lađnhu cíìu vïì viïơc phaêi coâ thïí dûơăoaân ặúơc nhûông híơu quaê (khöngnhíịt thiïịt mang tñnh trûđng phaơt,khöng nhíịt thiïịt phaêi tñnh bùìngtiïìn vađ khöng nhùìm vađo möơt caânhín cuơ thïí) Thûâ ba, búêi vò chñnhquýìn phaêi chõu traâch nhiïơm caêvïì viïơc sûê duơng thíím quýìn, caâcnguöìn lûơc cöng vađ giaêi trònh kïịtquaê thu ặúơc nïn traâch nhiïơmgiaêi trònh hađnh chñnh nöơi böơ phaêiặúơc böí sung búêi traâch nhiïơmgiaêi trònh vúâi bïn ngoađi – thöngqua yâ kiïịn phaên höìi cuêa ngûúđi sûêduơng dõch vuơ vađ cuêa moơi ngûúđidín Viïơc tùng cûúđng traâch nhiïơmgiaêi trònh vúâi bïn ngoađi lađ ăùơc biïơtcíìn thiïịt trong böịi caênh khúêi ăíìuquaâ trònh phi tíơp trung hoaâ hoùơc

vò quýìn tûơ trõ maơnh meô hún, khinhûông biïơn phaâp kiïím soaât vađăöịi troơng múâi lađ cíìn thiïịt, ăïí baêoăaêm viïơc tiïịp cíơn vađ chíịt lûúơngcuêa caâc dõch vuơ cöng khöng bõgiaêm suât, ăùơc biïơt lađ ăöịi vúâi caâc

khu vûơc hoùơc böơ phíơn dín cûngheđo khöí hún.

Tham nhuông vađ quaên lyâ cöng

Khöng thïí xem xeât hiïơn tûúơngtham nhuông möơt caâch riïng biïơt,mađ cíìn phaêi coi ăoâ nhû lađ möơtphíìn cuêa víịn ăïì röơng hún vïì ăiïìuhađnh vađ quaên lyâ cöng coâ hiïơu quaê

Do ăoâ, sûơ thûđa nhíơn cuêa quöịc tïịvađo cuöịi nhûông nùm 1990 vïì tñnhnghiïm troơng cuêa tònh traơng thamnhuông lađ sûơ phaât triïín tíịt ýịutrong viïơc nhíơn thûâc möịi quan hïơgiûôa quaên lyâ nhađ nûúâc vađ phaâttriïín úê ăíìu thíơp niïn nađy Thamnhuông diïîn ra úê nhûông giai ăoaơnăíìu tiïn cuêa moơi xaô höơi Híìu nhûmoơi lônh vûơc hađnh chñnh cöng ăïìulađ nguöìn cho viïơc tham nhuông -nhûông húơp ăöìng mua sùưm vađnhûông dûơ aân xíy dûơng cöng cöơnglúân7, viïơc quaên lyâ vađ thu thúị,quaên lyâ núơ, haêi quan, nhûông quaâtrònh tû nhín hoaâ coâ muơc ăñchxíịu, v.v

Nhûông ắnh nghôa vïì thamnhuông lađ cûơc kyđ phûâc taơp Ăõnhnghôa ăún giaên nhíịt cuông lađ ắnhnghôa maơnh meô nhíịt: tham nhuông lađ viïơc sûê duơng sai traâi quýìn haơn tû vađ cöng ăïí thu lúơi caâ nhín.8

“Sûêduơng sai traâi” (khaâc vúâi “sûơ laơmduơng”) bao hađm caê nhûông saiphaơm (tûâc lađ, nhûông hoaơt ăöơngbíịt húơp phaâp) vađ nhûông sai phaơmkhaâc nhû sûơ gaơt boê (cöị tònh lađmtheo hûúâng khaâc) Viïơc ặa nöơi

dung “tû nhín” vađo khaâi niïơmtham nhuông ăïí nhíịn maơnh rùìngtrïn thûơc tïị khöng thïí coâ viïơcnhíơn höịi löơ mađ khöng coâ viïơc ặahöịi löơ Trong tònh hònh cuêa caâcnûúâc ăang phaât triïín, ăiïìu nađynhíịn maơnh rùìng nhiïìu vuơ viïơctham nhuông lađ do tûđ bïn ngoađithuâc ăííy Roô rađng lađ, cíìn phaêi chuâ

yâ ăïịn loaơi hònh “tham nhuôngnhíơp khííu” cuông nhû nhiïìu daơngtham nhuông xuíịt hiïơn ngay tûđbïn trong

Ngoađi caâc víịn ăïì thuöơc phaơmtruđ luíơt phaâp vađ ăaơo ặâc, ăiïìuhiïín nhiïn lađ tham nhuông lađmphûúng haơi ăïịn hiïơu lûơc cuêa hoaơtăöơng quaên lyâ nhađ nûúâc; khiïịn choviïơc phín böị caâc nguöìn lûơc trúê nïnlïơch laơc, keâm hiïơu quaê, thiïịu trungthûơc, vađ ăiïín hònh lađ gíy thiïơt haơinhíịt cho ngûúđi ngheđo Líu nay,nhiïìu nhađ kinh tïị, caâc viïn chûâcnhađ nûúâc, vađ caâc chuýn gia vïìphaât triïín ăïìu nhíơn thûâc ặúơcnhûông taâc haơi, thiïịu hiïơu quaê vađ sûơbíịt cöng do tham nhuông gíy ra.Nhûng chó múâi gíìn ăíy, sûơ cíịm kyơvïì tûđ “THAM NHUÔNG” múâi ặúơcloaơi boê Khaâc vúâi vađi nùm trûúâcăíy, tham nhuông ngađy cađng ặúơccoi lađ khöng hïì coâ lúơi (“thûâ díìu múôböi trún maây moâc”), cuông khöngphaêi lađ ăiïìu khöng thïí traânh khoêi(“caâch thûâc hïơ thöịng víơn hađnh”),vađ chùỉng ăaâng coi troơng (“moơingûúđi ăïìu thïị caê”) Sûơ ăöìng lođngmúâi nađy ăang ặúơc chuýín hoaâ

vađo caâc chñnh saâch thûơc sûơ cuêa caâc

töí chûâc quöịc tïị vađ chñnh phuê trïn

khùưp thïị giúâi

Trong vođng hai nùm, 1997 vađ

1998, hađng loaơt hađnh ăöơng vađ

chñnh saâch nöíi bíơt vađ mang tñnh

lõch sûê trong lônh vûơc nađy ăaô ặúơc

tiïịn hađnh Vađo thaâng 9-1997,

Ngín hađng Thïị giúâi ăaô ban hađnh

möơt chñnh saâch chñnh thûâc chöịng

laơi naơn tham nhuông Caâc ngín

hađng phaât triïín ăa quöịc gia khaâc

(MDB) cuông nhanh choâng noi

theo Chñnh saâch chöịng tham

nhuông cuêa Ngín hađng Phaât triïín

chíu AÂ ặúơc phï chuíín vađo thaâng

7-1998, vađ kïí tûđ ăoâ, sûơ húơp taâc

chöịng tham nhuông giûôa caâc MDB

ăaô ặúơc tùng cûúđng9 Cuđng luâc ăoâ,

Quyô Tiïìn tïơ quöịc tïị (IMF) cöng böị

Luíơt Minh baơch vïì tađi chñnh Cuöịi

cuđng, Töí chûâc Húơp taâc vađ phaât

triïín kinh tïị (OECD – “cíu laơc böơ”

caâc nûúâc phaât triïín) ăaô thađnh

cöng trong viïơc ăaơt ặúơc ăađm

phaân vađo thaâng 12-1997 ăïí xíy

dûơng möơt cöng ûúâc mang tñnh

bûúâc ngoùơt, chöịng nhíơn höịi löơ, vađ

coâ hiïơu lûơc tûđ thaâng 2-1999 Líìn

ăíìu tiïn trong lõch sûê, cöng ûúâc

nađy coi viïơc höịi löơ caâc viïn chûâc

nûúâc ngoađi lađ möơt töơi phaơm,

tûúng tûơ nhû caâc ăaơo luíơt quöịc

gia quy ắnh vïì viïơc höịi löơ caâc

viïn chûâc chñnh quýìn – trong tíịt

caê caâc nûúâc thađnh viïn OECD.10

Mùơc duđ quaâ trònh nađy múâi chó bùưt

ăíìu, híìu hïịt nhûông viïơc cíìn triïín

khai cođn úê phña trûúâc, vađ tíịtnhiïn, tham nhuông víîn chûa hoađntoađn biïịn míịt, nhûng líìn ăíìu tiïntrong lõch sûê ặúng ăaơi, ăaô xuíịthiïơn möơt cú höơi cuơ thïí ăïí giaêmăaâng kïí “bïơnh tham nhuông ăaô bõ

di cùn”11 (Víịn ăïì nađy vađ caâc chuêăïì liïn quan seô ặúơc thaêo luíơntrong Chûúng 17)

Böịi caênh vùn hoaâ vađ thiïịt chïị

Mùơc duđ caâc nguýn tùưc quaên lyânhađ nûúâc lađ thöịng nhíịt, nhûngviïơc thûơc thi chuâng laơi tuyđ theoăiïìu kiïơn cuơ thïí cuêa möîi nûúâc Caâchïơ thöịng vađ thuê tuơc hađnh chñnhphaêi hoađn toađn dûơa vađo nhûôngăiïìu kiïơn thûơc tïị vïì vùn hoaâ, kinhtïị, vađ nùng lûơc thûơc thi cuêa möîinûúâc Trong hađnh chñnh cöng, cíìnphaêi ăùơc biïơt nghi ngúđ vïì nhûônglúđi tuýn böị vïì “caâc mö hònh” hay

“caâc thûơc tiïîn hoađn haêo nhíịt”

chung cho moơi quöịc gia Khaê nùngaâp duơng bíịt cûâ caêi tiïịn nađo tronglônh vûơc quaên lyâ nhađ nûúâc líịy tûđkinh nghiïơm cuêa caâc nûúâc khaâccuông cíìn phaêi ặúơc phín tñchtrong böịi caênh cuêa ắa phûúng vađphaêi ặúơc sûêa ăöíi, chíịp thuíơn haybaâc boê, nïịu thíịy cíìn thiïịt

Böịi caênh thiïịt chïị

Ăiïìu ăùơc biïơt quan troơng ăïíquýịt ắnh khaê nùng aâp duơng caâcbiïơn phaâp caêi tiïịn hoaơt ăöơng quaênlyâ hađnh chñnh cöng lađ viïơc ăaânhgiaâ cú cíịu töí chûâc cuêa quöịc gia ăoâ,

vađ sûơ sùĩn coâ cuêa caâc söị liïơu coâ liïnquan vađ ăaâng tin cíơy, cuông nhûcaâc kyô nùng cíìn thiïịt Viïơc ăaânhgiaâ thïí chïị lađ ríịt phûâc taơp búêithûơc tïị lađ ăa söị caâc quy tùưc xaô höơiăang víơn hađnh ăïìu coâ hònh thûâckhöng chñnh thöịng (göìm caênhûông biïơn phaâp khuýịn khñchvađ hònh phaơt khöng chñnh thûâc),lađ nhûông viïơc mađ caâc quan saâtviïn nûúâc ngoađi khöng thïí nhíơnthíịy ặúơc Ăiïìu nađy giaêi thñchnghõch lyâ nöíi tiïịng cuêa caâc nûúâc,núi caâc hïơ thöịng vađ quy trònhquaên lyâ chñnh thöịng coâ veê ríịtvûông chùưc vađ chùơt cheô, nhûngtrïn thûơc tïị, hoaơt ăöơng cuêa chñnhquýìn laơi thiïịu hiïơu quaê, cùnbïơnh tham nhuông trúê nïn phöíbiïịn, cođn caâc dõch vuơ cöng thiïịuthöịn möơt caâch töìi tïơ Trïn thûơc tïị,tñnh phi chñnh thöịng chiïịm ûuthïị taơi nhiïìu quöịc gia, vúâi nïìnkinh tïị phi chñnh thöịng cung cíịpnhiïìu hađng hoaâ vađ dõch vuơ húncuêa chñnh phuê, nhûng vúâi chi phñcao hún xeât vïì tñnh hiïơu quaê, sûơcöng bùìng vađ phaât triïín12 Nhûôngquy tùưc, quy ắnh lađ khaâc nhaugiûôa caâc töí chûâc thûơc hiïơnchuâng.13Vò hïơ thöịng quy tùưc göìmnhûông quy ắnh chñnh thûâc vađkhöng chñnh thûâc, nïn ríịt nhiïìu

“caêi thiïơn” mang tñnh kyô thuíơt ăaôthíịt baơi búêi chuâng xung ăöơt vúâicaâc quy tùưc vađ ăöơng cú khöngchñnh thûâc khoâ nhíơn thíịy (Ăiïìunađy ăùơc biïơt ăuâng vúâi caâc nûúâc

ríịt nhoê hoùơc trong caâc xaô höơi ăasùưc töơc)

Möơt vñ duơ ăúđi thûúđng chothíịy, núi gia ằnh lađ caâc tïị bađo xaôhöơi cú baên vúâi tíơp quaân coi bûôatrûa lađ bûôa ùn chñnh, thò viïơc thûơchiïơn kïị hoaơch lađm viïơc theo giúđ

“linh hoaơt” seô gùơp khoâ khùn.Hoùơc, chûúng trònh khen thûúêngcho caâc viïn chûâc dín sûơ, duđ ặúơcthiïịt kïị töịt, nhûng cuông khöngthïí mang laơi nhûông caêi thiïơnăaâng kïí nïịu chûúng trònh nađymíu thuíîn vúâi quy tùưc khöngchñnh thöịng rùìng nhûông ngûúđiquaên lyâ duđng quýìn haơn cuêamònh ăïí giuâp nhûông thađnh viïncuđng tön giaâo, hoùơc cuđng sùưc töơc.Thûơc tïị cho thíịy, trong nhûônghoađn caênh ăoâ, “sûơ ăöíi múâi” coâ thïíkhiïịn caâc nhađ quaên lyâ thao tuânghïơ thöịng traê thûúêng ăoâ vò lúơi ñchcuêa nhûông ngûúđi “nhađ mònh”, vađnhû víơy, cađng lađm tùng thïmmíu thuíîn vađ möơt hïơ thöịng keâmhiïơu quaê hún

Ngoađi nhûông híơu quaê khaâc,ăiïìu nađy seô díîn túâi ba híơu quaê chuêýịu nhû sau:

● Sûơ thíịt baơi cuêa möơt kïị hoaơchkhöng tñnh ăïịn nhûông quy tùưcthen chöịt khöng chñnh thûâc coâthïí seô díîn túâi sûơ thíịt baơi cuêachñnh quaâ trònh caêi caâch hađnhchñnh Nhûng seô ríịt khoâ khùncho nhûông quan saât viïn nûúâcngoađi hiïíu ặúơc nhûông quy tùưc

khöng chñnh thûâc ăoâ – nïn ăíy

lađ lyâ do chuê ýịu cíìn sûơ tham

gia vađ “lađm chuê” cuêa ngûúđi

baên ắa

● Nhûông thay ăöíi thïí chïị líu bïìn

xaêy ra trong thúđi gian dađi (kïịt

quaê cuêa ăiïìu mađ Douglass

North goơi lađ “con ặúđng phuơ

thuöơc” [North, 1990]) Cuơm tûđ

“thay ăöíi thïí chïị nhanh

choâng” lađ möơt ăiïìu ñt tñnh khaê

thi, trûđ khaê nùng xaêy ra möơt

cuöơc caâch maơng chñnh trõ

● Caâc böơ vađ cú quan chñnh phuê coâ

thïí húơp nhíịt, taâi cíịu truâc, hay

thiïịt líơp múâi, nhûng seô khöng

coâ sûơ thay ăöíi nađo trong thaâi ăöơ

(vađ trong caâc kïịt quaê hađnh

chñnh), nïịu khöng coâ nhûông

thay ăöíi cú baên vïì quy tùưc, quy

trònh vađ ăöơng cú lađm viïơc Vñ

duơ, viïơc taơo ra möơt uyê ban

chöịng tham nhuông seô ñt taâc

duơng trong viïơc caêi thiïơn sûơ

liïm chñnh cuêa böơ maây nhađ

nûúâc, trûđ khi coâ thay ăöíi trong

cú chïị khen thûúêng vađ xûê phaơt

YÂ nghôa cuêa viïơc xíy dûơng nùng lûơc

Möơt vađi thuíơt ngûô ặúng ăaơi

khaâc coâ thïí gíy ra nhûông sûơ nhíìm

líîn vađ tranh luíơn khöng cíìn thiïịt

Hiïíu theo nghôa ríịt heơp, “xíy

dûơng nùng lûơc” chó coâ nghôa lađ

ăađo taơo Theo nghôa röơng, khaâi

niïơm nađy ặúơc aâp duơng cho bíịt cûâ

thay ăöíi nađo taâc ăöơng ăïịn töí chûâc

hađnh chñnh, hay coâ liïn quan ăïịn

thïí chïị - duđ lađ nhoê nhíịt Chuâng tacoi viïơc “xíy dûơng nùng lûơc”

trong bíịt kyđ lônh vûơc nađo ăïìu coâböịn ýịu töị cíịu thađnh vađ möîi ýịutöị nađy seô khöng thïí coâ taâc ăöơngtñch cûơc ăïịn hiïơu quaê vađ hiïơu lûơccuêa töí chûâc nïịu caâc ýịu töị kiakhöng ặúơc caêi thiïơn

● phaât triïín thïí chïị, coâ nghôa lađmöơt bûúâc tiïịn níng cao tûđnhûông quy ắnh vađ biïơn phaâpkeâm hiïơu quaê ăïịn nhûông quyắnh vađ biïơn phaâp coâ hiïơu quaêhún, ặúơc phaên aânh vađ ăobùìng sûơ giaêm búât caâc chi phñgiao dõch trong lônh vûơc nađy;

● phaât triïín töí chûâc, coâ nghôa lađsûơ ăiïìu chónh cú cíịu töí chûâctheo nhûông quy tùưc hiïơu quaêhún, vađ hoùơc húơp lyâ hoaâ caâcchûâc nùng vađ traâch nhiïơm;

● phaât triïín nguöìn nhín lûơc bùìngcaâch xíy dûơng kyô nùng vïì caâclônh vûơc liïn quan, vñ duơ nhûăađo taơo (ăiïìu nađy seô ặúơc thaêoluíơn chi tiïịt úê chûúng 12); vađ

● phaât triïín thöng tin, tûâc lađ viïơcaâp duơng cöng nghïơ thöng tinvađ truýìn thöng möơt caâch húơplyâ (ặúơc thaêo luíơn trongchûúng 19)

Víịn ăïì vùn hoaâ

ÚÊ nhiïìu nûúâc (ăùơc biïơt lađ taơi caâcnûúâc ăang phaât triïín, núi quaâtrònh thûơc dín hoaâ ăaô ăïí laơi nhûông

mö hònh thûúđng thíịy cuêa nhûông

thay ăöíi vađ thñch nghi vïì vùn hoaâ),baên chíịt vađ viïơc thûơc thi thíímquýìn cuêa chñnh phuê ặúơc giaêithñch búêi caâc ýịu töị vùn hoaâ – baogöìm vai trođ cuêa giúâi vađ sùưc töơc –hún lađ búêi caâc quy tùưc hađnh chñnhvađ luíơt phaâp chñnh thöịng Taơinhiïìu nûúâc ăang phaât triïín, viïơccaâc nhađ laônh ăaơo thïí hiïơn vai trođ

ăa nùng – trong cöng viïơc ăiïìuhađnh, vai trođ thuê lônh böơ töơc vađ töngiaâo – giaêi thñch taơi sao böơ maâychñnh quýìn hoaơt ăöơng khaâc biïơtvúâi mö hònh chñnh thöịng, vađ taơisao lođng trung thađnh theo caâc möịiquan hïơ gia ằnh vađ dín töơcthûúđng chiïịm ûu thïị so vúâi nhûôngtraâch nhiïơm chñnh thûâc

Trong khi caâc ýịu töị vùn hoaâtaơo ra sûơ khaâc biïơt lúân giûôa caâchthûâc hoaơt ăöơng cuêa chñnh phuê vađlônh vûơc quaên lyâ cöng, thò viïơcthûđa nhíơn vai trođ quan troơng cuêachuâng khöng thïí díîn túâi tònhtraơng bíịt ăöơng hay rúi vađo chuênghôa tûúng ăöịi Thûâ nhíịt, caâc ýịu

töị vùn hoaâ khöng thïí giaêi thñchặúơc taơi sao möơt söị quöịc gia thađnhcöng trong viïơc taơo ra nhûông thïíchïị khaâch quan, hiïơu quaê phuđ húơpvúâi ăùơc tñnh dín töơc vađ tön giaâo,trong khi caâc quöịc gia khaâc, coâcuđng böịi caênh vùn hoaâ, laơi thíịt baơi

Vñ duơ nhû taơi Ăöng AÂ, ngûúđi tathûúđng líịy caâc giaâ trõ Khöíng giaâoăïí nhíịn maơnh ăïịn chuê nghôa giatrûúêng hún so vúâi tñnh phaâp chïị,cođn lođng trung thađnh vúâi gia töơc

ặúơc duđng ăïí bađo chûôa cho chuênghôa caâ nhín vađ gia ằnh trõ.Nhûng duđ chuâng coâ ặúơc giaêithñch nhû víơy, thò caâc giaâ trõKhöíng giaâo cuông khöng lyâ giaêiặúơc thađnh tûơu khöng ăöìng ăïìugiûôa caâc quöịc gia chíu AÂ coâ cuđngtruýìn thöịng (ADB, 1996) Kinhnghiïơm cuêa Xingapo, vađ gíìn ăíynhíịt lađ cuêa Hađn Quöịc, ăaô chó rarùìng caâc nhađ laônh ăaơo chñnh trõmaơnh meô, ặúơc sûơ uêng höơ röơnglúân, coâ thïí ặa xaô höơi thoaât khoêinhûông quy ắnh rađng buöơc, vađthiïịt líơp nïn möơt nïìn hađnh chñnhcöng hiïơu quaê vađ coâ traâch nhiïơm,dûơa trïn tiïu chuíín ăaơo ặâc.(Xingapo cuông ríịt ăaâng khímphuơc khi nhíịt ắnh khöng dungthûâ cho sûơ phín biïơt sùưc töơc)

Thûâ hai, caâc ăùơc tñnh vùn hoaâ

thûúđng dïî bõ sûê duơng ăïí biïơnminh cho caâc muơc tiïu ăúđi thûúđng,

vñ duơ nhû chuê nghôa baêo höơthûúng maơi Do ăoâ, möơt thaâchthûâc quan troơng, nhûng ăíìy khoâkhùn, lađ phín biïơt nhûông giaâ trõvùn hoaâ nađo lađ ăñch thûơc vađ tñchcûơc vúâi nhûông giaâ trõ thûúđng ặúơcduđng nhû nhûông quy ûúâc ăïí baobiïơn cho nhûông lúơi ñch bíịt di bíịtdõch Trong trûúđng húơp cuêa Ăöng

AÂ, roô rađng lađ caâc giaâ trõ vùn hoaâ ăaônuöi dûúông vađ khuýịn khñch sûơphaât triïín kinh tïị vađ xaô höơi - chuêýịu lađ quan ăiïím vïì sûơ húơp taâcgiûôa caâc lônh vûơc cöng vađ tû, vúâi

xu hûúâng uêng höơ sûơ lao ăöơng

chùm chó Tuy nhiïn, “caâc giaâ trõ

chíu A” cuông thûúđng ặúơc biïơn

minh cho chuê nghôa baơn beđ vađ

hònh thađnh nïn caâc nhoâm aênh

hûúêng vađ ăùơc ín kheâp kñn lađ

nhûông ýịu töị díîn ăïịn cuöơc khuêng

hoaêng tađi chñnh vađo nhûông nùm

1997-1999 (Kïí tûđ ăoâ, ngûúđi ta ăaô

khöng cođn viïơn ăïịn “caâc giaâ trõ

chíu A” ăïí bađo chûôa cho nhûông

hoaơt ăöơng khöng coâ lúơi cho viïơc

quaên lyâ nhađ nûúâc coâ hiïơu quaê)

Vûúơt qua nhûông möịi chia reô

Nhûông möịi chia reô giaê taơo ăaô

khiïịn caâc cuöơc tranh luíơn raơch rođi

vađ caâc giaêi phaâp coâ tñnh khaê thi

trong lônh vûơc hađnh chñnh cöng vađ

phaât triïín gùơp nhiïìu khoâ khùn

Thíơt may mùưn, ngađy cađng coâ

nhûông vñ duơ tuýơt vúđi (ăïì cíơp

ngùưn goơn úê bïn dûúâi) ăïí giaêi quýịt

triïơt ăïí víịn ăïì nađy.14 Nhúđ ăoâ ăaô

mang laơi sûơ nhíơn thûâc ăuâng ăùưn

ăïí múê ặúđng cho caâc tranh luíơn

thùỉng thùưn cíìn thiïịt úê híìu hïịt caâc

quöịc gia, vïì vai trođ vađ hònh thûâc

can thiïơp thñch húơp cuêa chñnh phuê

trong tûúng lai, vađ ăiïìu khöng

keâm phíìn quan troơng, lađ nhûông böí

sung vađ húơp taâc vúâi nhau giûôa caâc

lônh vûơc cöng vađ tû

Cöng vúâi tû

Noâi möơt caâch ngùưn goơn, sûơ

nhíơn thûâc thöng thûúđng cuöịi

nhûông nùm 1960 vađ nhûông nùm

1970 cho rùìng caâc hoaơt ăöơng cuêa

chñnh phuê tíịt ýịu ûu viïơt hún lônhvûơc tû nhín, vađ caâc nûúâc ăangphaât triïín chó coâ thïí phaât triïínthöng qua quýìn súê hûôu vađ quaênlyâ cöng ăöịi vúâi nhûông cöng tycöng nghiïơp chuê chöịt Nhûng thíịtbaơi trong viïơc tiïịp cíơn theo hûúângnađy vađo nhûông nùm 1980 ăaô díîntúâi möơt thûơc traơng traâi ngûúơc: tûđchöî “chñnh lađ” giaêi phaâp, nhiïìunûúâc ăaô coi chñnh phuê “chñnh lađ”

víịn ăïì (Möơt hïơ quaê quan troơngtíịt ýịu lađ viïơc tin rùìng caâc hoaơtăöơng quaên lyâ trong lônh vûơc tû coâthïí vađ cíìn ặúơc aâp duơng tronglônh vûơc hađnh chñnh cöng Ăiïìunađy khöng phaêi luâc nađo cuông xaêy

ra, nhû ặúơc thaêo luíơn chi tiïịttrong caâc chûúng tiïịp theo)

Nhûông nùm gíìn ăíy ăaô chûângkiïịn sûơ cöng nhíơn ăún giaênnhûng cú baên rùìng, caê lônh vûơc tûvađ cöng trong möơt xaô höơi ăïìu víơnăöơng trong cuđng möơt khuön khöícuêa thïí chïị: nhûông khaâi niïơmtrong hoaơt ăöơng quaên lyâ lađ quýìnlûơc, phaơm vi vađ sûơ caơnh tranh -chûâ khöng phaêi baên thín quýìnsúê hûôu Chñnh phuê coâ thïí vûđa lađgiaêi phaâp, vûđa lađ nguýn nhíngíy trúê ngaơi, hoùơc lađ caê hai – tuđythuöơc vađo viïơc chñnh phuê cíìn phaêilađm gò, vađ lađm thïị nađo ăïí uêng höơvađ kiïím soaât nhûông hoaơt ăöơngcuêa chñnh phuê

Tñnh hiïơu quaê vúâi sûơ kiïím soaât

Nhûông biïơn phaâp ăïí trao thïm

quýìn tûơ quaên cho caâc nhađ quaên lyâcöng (hoùơc ăïí uyê quýìn cho caâcchñnh quýìn cíịp dûúâi) thûúđng bõnöîi lo súơ seô míịt quýìn kiïím soaâtcíìn thiïịt cuêa trung ûúng ngùncaên Ngûúơc laơi, nhûông ngûúđi biïơnhöơ cho caâc biïơn phaâp nađy dûúđngnhû quan niïơm möơt caâch chùưcchùưn rùìng chñnh viïơc núâi loêngthíím quýìn trung ûúng lađ möơttrong nhûông lúơi thïị cuêa sûơ uyêquýìn Nhûông quan ăiïím ăöịinghõch nađy phaên aânh cuđng möơtsûơ chia reô sai líìm Höơi chûângkiïím soaât quaâ chi tiïịt lađm giaêmhiïơu quaê quaên lyâ vađ taâc haơi xíịu

ăïịn kiïím soaât vûông maơnh;

nhûng viïơc phúât lúđ nhu cíìu kiïímsoaât hiïơu quaê hún trong böịi caênhuyê quýìn khiïịn quýìn tûơ chuêtrong quaên lyâ cöng chó töìn taơi chotúâi khi nöí ra nhûông vuơ bï böịi lúânăíìu tiïn

Trong cuöơc ăíịu tranh chöịngtham nhuông, sûơ thoaê hiïơp giûôaviïơc kiïím soaât vađ tñnh hiïơu quaêăùơc biïơt gíy töín haơi Khi giúâi laônhăaơo chñnh trõ phaêi ặúng ăíìu vúâithaâi ăöơ múâi vïì chöịng thamnhuông, xu hûúâng cuêa böơ maâyhađnh chñnh quan liïu lađ cöị gùưngăaâp ûâng trúê laơi bùìng caâch aâp duơngnhiïìu biïơn phaâp kiïím soaât múâi,vađ/hoùơc aâp duơng nhûông biïơnphaâp kiïím soaât ăaô coâ möơt caâchnghiïm tuâc vađ chùơt cheô hún (Ăiïìunađy thûúđng thõnh hađnh úê trong

chñnh quýìn hún lađ úê caâc tíơp ăoađnkinh tïị lúân - búêi cöng chuâng vađcaâc phûúng tiïơn thöng tin ăaơichuâng thûúđng tíơp trung chuâ yâ

“soi” vađo caâc lônh vûơc cöng) Coâthïí hiïíu ặúơc khuynh hûúâng nađy,ăùơc biïơt lađ úê nhûông quöịc gia núinïìn hađnh chñnh cöng lađ nöîi súơ haôicho ngûúđi dín vađ niïìm tin vađo caâcviïn chûâc dín sûơ ăaô bõ xoâi mođn.Nhû ặúơc trònh bađy trong caâcchûúng 9 vađ 17, viïơc tùng cûúđngnhûông biïơn phaâp baêo vïơ nhû víơychó lađ ăïí chöịng laơi caâc vuơ tham önhoê nhùơt vúâi chi phñ cao húnnhiïìu, caên trúê caâc hoaơt ăöơng quaênlyâ, vađ khöng giuâp ñch gò cho viïơctriïơt phaâ nhûông vuơ tham nhuônglúân (Nhû Böơ trûúêng vïì caâc víịn ăïìxaô höơi cuêa möơt nûúâc ăang phaâttriïín tûđng coâ líìn noâi vúâi möơt taâc giaêcuöịn saâch nađy rùìng: “Ăûđng coâ ngúđnghïơch nhû víơy, “chûâc võ” cađnglúân thò cađng dïî tham nhuông”) Cíìnchuâ yâ lađ khöng hïì coâ sûơ míu thuíîngiûôa tñnh hiïơu quaê vađ viïơc kiïímsoaât, miïîn lađ baên thín cú chïị kiïímsoaât phaêi hiïơu quaê

Nhûng thíơt ăaâng tiïịc, laơi khöngcoâ nhûông hïơ quaê tûúng ûâng taâcăöơng ăïịn caâc viïn chûâc dín sûơ Vòkhöng coâ kïịt quaê hiïơn hûôu nađo –nïn cuông khöng coâ hònh thûâc khenthûúêng nađo – khi hoơ lađm viïơc cííntroơng ăïí baêo vïơ caâc nguöìn lûơc cuêaxaô höơi, trong khi phaêi baêo ăaêmviïơc quaên lyâ hiïơu quaê, nhûng baên

thín phaêi gaânh chõu nhûông híơu

quaê tríìm troơng khi coâ ăiïìu gò ăoâ

truơc trùơc xaêy ra Vađ caâc viïn chûâc

dín sûơ hoađn toađn coâ lyâ khi tòm caâch

hađnh xûê nhùìm tûơ baêo vïơ mònh,

thíơm chñ khi hoơ hoađn toađn nhíơn

thûâc ặúơc nhûông taâc ăöơng xíịu ăïịn

tñnh hiïơu quaê Khöng coâ giaêi phaâp

ăún giaên nađo cho tònh traơng bïị tùưc

nađy, nhûng mûâc ăöơ tin cíơy lúân hún

cuêa dín chuâng ăöịi vúâi caâc viïn

chûâc dín sûơ cuđng vúâi sûơ höî trúơ

maơnh meô cuêa caâc nhađ laônh ăaơo

chñnh trõ vađ quaên lyâ seô hûôu ñch khi

kïịt húơp vúâi nhûông biïơn phaâp xûê

phaơt nghiïm khùưc vađ kõp thúđi ăöịi

vúâi caâc hađnh vi sai traâi cöng khai,

chûâ khöng phaêi xûê lyâ nhûông löîi líìm

vö tònh hoùơc khöng taơo nïn sûơ linh

hoaơt cíìn thiïịt, ăïí coâ thïí baêo ăaêm vađ

thuâc ăííy tñnh hiïơu quaê trong hoaơt

ăöơng quaên lyâ hađnh chñnh

Kïịt quaê hoaơt ăöơng vúâi quaâ trònh

Chûúng 18 seô phín tñch möơt

caâch chi tiïịt víịn ăïì thûơc thi vađ caâch

ăaânh giaâ hiïơu quaê hoaơt ăöơng cuêa

böơ maây hađnh chñnh ÚÊ ăíy, cíìn

phaêi ghi nhíơn rùìng, thûơc thi lađ möơt

khaâi niïơm tûúng ăöịi vađ mang baên sùưc

vùn hoaâ Coâ thïí cho rùìng caâc viïn

chûâc chñnh phuê “thûơc thi töịt” cöng

viïơc nïịu hoơ luön luön tuín thuê chùơt

cheô tûđng cíu chûô cuêa caâc quy ắnh,

trong möơt hïơ thöịng tuín thuê quy

tùưc lađ muơc tiïu chuê ăaơo; nïịu hoơ chi

tiïu chñnh xaâc tûđng xu tiïìn ngín

saâch, trong hïơ thöịng mađ viïơc baêo vïơ

caâc nguöìn lûơc lađ muơc tiïu chuê ăaơo;

nïịu hoơ hoađn toađn tuín thuê moơi chóăaơo cuêa cíịp trïn, trong möơt hïơthöịng coâ thûâ bíơc nghiïm ngùơt; nïịuhoơ tñch cûơc caơnh tranh ăïí tranhgiađnh aênh hûúêng vađ nguöìn lûơc caânhín, trong hïơ thöịng núi viïơc caơnhtranh ăoâ ặúơc coi lađ tñch cûơc; nïịuhoơ húơp taâc hađi hoađ vò muơc tiïu cuêatoađn nhoâm, trong hïơ thöịng khöngkhuýịn khñch xung ăöơt giûôa caâc caânhín, v.v Ăiïìu nađy khöng coânghôa lađ moơi quan niïơm vïì viïơcthûơc thi ăïìu coâ hiïơu quaê nhû nhau,mađ chó muöịn ghi nhíơn rùìng trongvíịn ăïì nađy coâ nhûông quan niïơmkhaâc nhau Nïìn vùn hoaâ hađnhchñnh tiïịn triïín nhùìm phaên ûâng laơivúâi nhûông víịn ăïì cuơ thïí vađ caâc biïơnphaâp khuýịn khñch, ăöơng viïn

Thíơm chñ, khi vùn hoaâ hađnh chñnhxuöịng cíịp nghiïm troơng, thò cíìnphaêi hiïíu nhûông cöơi rïî síu xa cuêanoâ, nïịu chuâng ta muöịn caêi thiïơnchuâng möơt caâch bïìn vûông Vïì mùơttöíng thïí, quy trònh seô trúê nïn vönghôa nïịu khöng tñnh ăïịn kïịt quaê,nhûng ngûúơc laơi, nïịu quaâ tíơp trungvađo kïịt quaê mađ khöng quan tímăïịn viïơc baêo vïơ caâc quy ắnh cöngbùìng vađ quy trònh ăuâng ăùưn, thòcuông khöng thïí coâ nhûông caêi thiïơnbïìn vûông ặúơc Nhû víơy, sûơ chia reôvïì kïịt quaê/phûúng phaâp coâ thïílađm cho viïơc quaên lyâ cöng thûơc sûơặúơc caêi thiïơn möơt caâch bïìn vûônglíu dađi

Hađnh chñnh cöng vúâi quaên lyâ cöng

Ăöơc giaê coâ thïí nhíơn thíịy rùìngchuâng töi sûê duơng hoaân ăöíi caâcthuíơt ngûô “quaên lyâ” vađ “nïìn hađnhchñnh” (vađ seô cođn tiïịp tuơc lađm nhûvíơy) Ríịt nhiïìu líơp luíơn ặúơc ặa

ra ăïí minh hoaơ cho sûơ khaâc biïơtgiûôa hai thuíơt ngûô nađy, vađ vò thïị,xuíịt hiïơn ríịt nhiïìu tađi liïơu quantroơng vïì “quaên lyâ cöng múâi” Khaâiniïơm “quaên lyâ” thûơc sûơ mangnghôa nùng ăöơng hún, duđ híìu hïịtcaâc böơ tûđ ăiïín lúân ăïìu coi hai thuíơtngûô nađy lađ ăöìng nghôa

Coâ möơt söị giaâ trõ ăaơo ặâc trongsûơ khaâc biïơt noâi chung giûôa möhònh truýìn thöịng vïì thaâi ăöơ cuêachñnh quýìn - thûúđng ăi cuđng vúâi

“nïìn hađnh chñnh” cöng - vađ möơt

mö hònh múâi vïì “quaên lyâ” Theotruýìn thöịng, dõch vuơ cöng ặúơcxaâc ắnh búêi hai chûô caâi P (probity

vađ propriety) nghôa lađ thaâi ăöơ thùỉng

thùưn vađ ăuâng ăùưn, trong khi ăoâ,trong nhûông nùm gíìn ăíy laơi nhíịnmaơnh vađo hai khaâi niïơm múâi lađchñnh saâch vađ thûơc thi.15 Möơt líìnnûôa úê ăíy, thûơc tïị cho chuâng ta biïịtrùìng khöng hïì coâ sûơ míu thuíînnađo Baên thín caâc quy trònh, thuê tuơckhöng phaêi lađ muơc ăñch, nhûngviïơc ắnh hûúâng kïịt quaê mađ khöngtön troơng quaâ trònh ăuâng ăùưn vađhúơp lyâ seô khöng chó phaâ hoêng quaâtrònh mađ cuöịi cuđng cođn díîn ăïịnmöơt kïịt quaê töìi.16 Do ăoâ, “hiïơntûúơng múâi” vïì nïìn hađnh

chñnh/quaên lyâ cöng cho thïị kyê XXIphaêi bao göìm böịn khaâi niïơm: chñnhsaâch, thûơc thi, thùỉng thùưn, vađ ăuângăùưn Giöịng nhû nhûông chín ghïị, caêböịn ýịu töị nađy ăïìu cíìn thiïịt ăïíăaêm baêo möơt hïơ thöịng hađnh chñnhbïìn vûông vađ lađnh maơnh

VAI TROĐ CUÊA CHÑNH QUÝÌN: CAN DÛƠ TRÛƠC TIÏỊP HAY ĂIÏÌU CHÓNH BÙÌNG CAÂC QUY ẮNH CUÊA PHAÂP LUÍƠT

Vai trođ töịi thiïíu cuêa chñnhquýìn lađ giûô gòn hoađ bònh, thûơc thiluíơt phaâp vađ baêo ăaêm möơt möitrûúđng bïìn vûông Tuy nhiïn, híìuhïịt chñnh quýìn úê caâc quöịc gia ăïìuăaêm nhíơn nhûông traâch nhiïơm khaâcnhau, vûúơt quaâ nhûông vai trođ cúbaên nađy Gíìn ăíy, duđ búêi quaâ trònhtoađn cíìu hoaâ, sûơ chíịm dûât cuöơcchiïịn tranh laơnh, hay do cuöơc caâchmaơng thöng tin, hoùơc caâc xu hûúângchuê ýịu khaâc, híìu nhû moơi quöịcgia ăïìu ăang xem xeât laơi phaơm vi,ắnh hûúâng vađ viïơc thûơc thi vai trođcuêa nhađ nûúâc Quaâ trònh nađy múâi úêgiai ăoaơn múê ăíìu vađ tíịt ýịu, seô lađmthay ăöíi chñnh phuê vađ möịi quan hïơcuêa chñnh phuê vúâi caâc cöng dín úêcíịp ăöơ ắa phûúng, úê tíìm quöịc giavađ trong phaơm vi quöịc tïị, vađ caêithiïơn tñnh linh hoaơt vađ hiïơu quaêhoaơt ăöơng cuêa chñnh phuê Do víơy,trong tûúng lai, hađnh chñnh cöngkhoâ coâ thïí giöịng vúâi viïơc minh hoơatrađo phuâng trong Höơp 1.1 ặúơc

trònh bađy úê ăíy vò ăaô ăïịn luâc cíìn

phaêi lađm roô möơt söị nöơi dung cuêa

cuöơc tranh luíơn nađy

cho thíịy, cíìn phaêi tòm lúđi chó díîn

tûđ nhûông khaâi niïơm cú baên Trong

ăoâ, lyâ do giaêi thñch chuê ýịu cho

caâc hoaơt ăöơng cuêa chñnh quýìn lađ

khaâi niïơm vïì hađng hoaâ vađ dõch vuơ

cöng Noâi ngùưn goơn, cú chïị thõ

trûúđng thíịt baơi khi coi hađng hoaâ

vađ dõch vuơ lađ “phi caơnh tranh” vađ

“khöng thïí ngùn caên” “Phi caơnhtranh” coâ nghôa lađ viïơc ai ăoâ tiïuduđng hađng hoaâ ăïìu khöng lađmgiaêm ăi söị lûúơng hađng hoaâ hiïơn coâcho ngûúđi khaâc; “khöng thïí ngùncaên” coâ nghôa lađ khöng ai bõ ngùncaên trong viïơc tiïu duđng hađng hoaâkhi bíịt kyđ ngûúđi nađo cuông coâ thïítiïịp nhíơn ặúơc Vñ duơ ăiïín hònh lađkhöng khñ saơch – lađ phi caơnhtranh búêi moơi ngûúđi ăïìu coâ thïí hñtthúê bao nhiïu tuyđ yâ mađ khöng cíìnquan tím ăïịn viïơc coâ bao nhiïungûúđi cuông ăang hñt thúê; vađkhöng thïí ngùn caên búêi khöng thïí

Nguýn töị hoaâ hoơc nùơng

nhíịt múâi ặúơc phaât hiïơn gíìn

ăíy úê möơt cú súê nghiïn cûâu lúân

cuêa trûúđng ăaơi hoơc, coâ tïn lađ

Administratium [Hađnh chñnh

-ND] Nguýn töị nađy khöng coâ

proton mađ cuông khöng coâ

elec-tron Noâ chó coâ möơt neutron, coâ

80 trúơ lyâ cho neutron, 20 phoâ

neutron vađ 120 phoâ trúơ lyâ cho

neutron, khiïịn nguýn tûê nađy

bao göìm 221 haơt - ặúơc giûô laơi

vúâi nhau nhúđ sûơ trao ăöíi liïn

tuơc nhûông haơt coâ tïn lađ moron.

Do khöng coâ electron,

Administratium lađ möơt nguýn

töị trú Tuy nhiïn, noâ tûúng taâc

vúâi caâc phaên ûâng sinh lúơi, khiïịn

chuâng ặúơc hoađn tíịt líu hún 10

líìn so vúâi thúđi gian thöng thûúđng Nguýn töị nađy coâ xu hûúâng tíơp trung taơi möơt söị ăiïím nhíịt ắnh, nhû caâc cíịp chñnh quýìn, caâc tíơp ăoađn lúân, caâc töí chûâc quöịc tïị, vađ thûúđng coâ thïí ặúơc tòm thíịy úê nhûông

cú súê múâi nhíịt vađ ặúơc trang bõ töịt nhíịt.

Administratium coâ möơt nûêa

tuöíi thoơ khoaêng 3-4 nùm Khi ăoâ, noâ khöng tiïịp tuơc suy thoaâi, mađ phaêi tiïịn hađnh caêi töí vađ cú cíịu laơi Trong quaâ trònh nađy, caâc trúơ lyâ neutron, phoâ trúơ lyâ neutron ngay líơp tûâc hoaân ăöíi

võ trñ cho nhau Caâc kïịt quaê nghiïn cûâu cho thíịy, khöịi lûúơng cuêa Administratium thûơc

tïị tùng lïn sau möîi líìn cú cíịu laơi nhû víơy.

Cíìn cíín thíơn khi tiïịp xuâc vúâi nguýn töị nađy, búêi caâch thûâc hoaơt ăöơng cuêa noâ mang tñnh líy nhiïîm cao, ăöơc haơi úê bíịt kyđ míơt ăöơ nađo, vađ coâ thïí dïî dađng phaâ hoêng caâc phaên ûâng sinh lúơi khi noâ ặúơc tñch trûô laơi Ăaô coâ nhiïìu nöî lûơc nhùìm xaâc ắnh lađm thïị nađo ăïí kiïím soaât nhûông thiïơt haơi mađ Administratium coâ thïí

gíy ra, vađ nhùìm haơn chïị sûơ phaât triïín cuêa noâ, nhûng ăïịn nay, caâc kïịt quaê ăaơt ặúơc ríịt keâm laơc quan.

Nguöìn: Khuýịt danh, khoaêng nùm 1996.

Höơp 1.1

Administratium: Möơt nguýn töị hoaâ hoơc múâi ặúơc phaât hiïơn

kiïím soaât vađ tñnh tiïìn cho viïơc hñtthúê nađy Do víơy, khöng coâ hònhthûâc khuýịn khñch caâ nhín ăïí

“saên xuíịt” khöng khñ saơch (hayngùn chùơn viïơc ö nhiïîm khöngkhñ), búêi chi phñ cuêa viïơc saênxuíịt nađy lađ khöng thïí thu höìiặúơc thöng qua thõ trûúđng Vòthïị, nhûông thûâ hađng hoaâ vađ dõchvuơ cöng ăoâ seô bõ thiïịu huơt nïịukhöng coâ hađnh ăöơng cuơ thïí cuêachñnh phuê - duđ lađ viïơc saên xuíịttrûơc tiïịp, caâc biïơn phaâp höî trúơ tađichñnh, hay ban hađnh quy ắnh -ăïí hiïơu chónh nhûông sai soât cuêa

cú chïị thõ trûúđng

Ăiïìu biïơn höơ quan troơng thûâhai cho sûơ can thiïơp cuêa chñnhquýìn lađ viïơc töìn taơi “nhûông ăöơcquýìn tûơ nhiïn”, vñ duơ nhûnhûông loaơi hađng hoaâ vađ dõch vuơcoâ hiïơu quaê kinh tïị cao ăïịn mûâcngùn chùơn bíịt kyđ ăöịi thuê caơnhtranh nađo tham gia thõ trûúđng,möơt khi cöng ty ăíìu tiïn ăaô saênxuíịt ặúơc möơt söị lûúơng ăuê lúân

Do hoađn toađn khöng bõ caơnhtranh nïn caâc haông ăöơc quýìn tûơnhiïn seô saên xuíịt dûúâi mûâc cíìnthiïịt, ăïí giûô giaâ úê mûâc ăöơ töịi ăahoaâ lúơi nhuíơn, vađ kiïìm chïị viïơcaâp duơng tiïịn böơ kyô thuíơt Viïơcchñnh quýìn chó ăaơo saên xuíịt,hoùơc quy ắnh mûâc giaâ vađ thamgia, hoùơc xoaâ boê cöng ty ăöơcquýìn, lađ nhûông viïơc lađm cíìnthiïịt ăïí cín bùìng cung cíìu trongmöơt thõ trûúđng caơnh tranh

Ăiïìu quan troơng lađ phaêi thûđanhíơn baên chíịt linh ăöơng cuêanhûông khaâi niïơm nađy Möơt loaơihađng hoaâ vađ dõch vuơ, mang ăùơctñnh cuêa hađng hoaâ cöng hoùơc coâbaên chíịt ăöơc quýìn tûơ nhiïn, coâthïí thñch húơp vúâi cú chïị thõ trûúđngnïịu coâ nhûông thay ăöíi vïì thiïịt chïịhoùơc kyô thuíơt Vñ duơ nhû, viïơcgiaêm chi phñ thöng qua caêi tiïịn kyôthuíơt ăaô díîn ăïịn caơnh tranh vađlađm suy giaêm ýịu töị ăöơc quýìn tûơnhiïn cuêa ngađnh truýìn thöng, vađnhû víơy, biïơn höơ cho quýìn súêhûôu trûơc tiïịp cuêa nhađ nûúâc.Nhûng cuông seô xuíịt hiïơn nhûôngloaơi hađng hoaâ cöng múâi Nhû víơy,

úê mûâc ăöơ mađ lúơi ñch vađ caâi giaâ phaêitraê vûúơt quaâ phaơm vi biïn giúâi cuêaquöịc gia, quaâ trònh toađn cíìu hoaâăaô taơo nïn nhûông hađng hoaâ cöngmang tñnh quöịc tïị múâi - vñ duơ nhû

möi trûúđng toađn cíìu lađnh maơnh,sûơ öín ắnh tađi chñnh quöịc tïị - vađ

do víơy, tiïịp tuơc cíìn ăïịn nhûônghoaơt ăöơng cuêa chñnh quýìn trïntoađn thïị giúâi ăïí baêo vïơ chuâng.17Cuông seô coâ nhûông hađng hoaâ cöngmang tñnh khu vûơc, vñ duơ nhû viïơc

sûê duơng lûu vûơc söng chung chonhiïìu quöịc gia khaâc nhau, nhûsöng Mekong úê Ăöng Dûúng, vađăíy lađ trûúđng húơp thûơc sûơ cíìn ăïịnsûơ phöịi húơp hoaơt ăöơng cuêa chñnhquýìn trong phaơm vi caê khu vûơc.Ngoađi hai ăiïìu biïơn höơ cú baêntrïn, tíịt nhiïn, coâ nhiïìu lyâ do khaâcnhau biïơn minh cho hoaơt ăöơng cuêa

chñnh phuê, nhû bònh ăùỉng, caâc lyâ

do xaô höơi, hay caâc lúơi ñch cöng

khaâc – do dín chuâng úê möîi quöịc

gia quýịt ắnh khi thi hađnh chuê

quýìn cuêa mònh thöng qua caâc cú

quan ăaơi diïơn nhađ nûúâc Noâi

chung, khöng coâ gò ăïí bađn thïm

vïì caâc traâch nhiïơm khaâc cuêa nhađ

nûúâc, ngoaơi trûđ viïơc phaêi xaâc ắnh

cuơ thïí vađ nïu roô nhûông lúơi ñch

cöng, phaêi tñnh toaân vïì khoaên chi

phñ mađ cöơng ăöìng seô gaânh chõu,

vađ chñnh phuê coâ nïn can thiïơp

vađo viïơc ra quýịt ắnh vađ lađm thïị

nađo ăïí baêo ăaêm cöng khai, minh

baơch vađ traâch nhiïơm vïì viïơc can

Ranh giúâi giûôa viïơc dađnh caâc

chûâc nùng phuđ húơp nhíịt cho khu

vûơc tû nhín vúâi caâc chûâc nùng cíìn

trao cho chñnh phuê, vïì baên chíịt, seô

do dín chuâng cuêa quöịc gia ăoâ

quýịt ắnh, cùn cûâ vađo tònh hònh

vađ sûơ ûu tiïn cuêa mònh Nhûng

tríơt tûơ caâc quýịt ắnh dûúâi ăíy coâ

thïí goâp phíìn phín loaơi caâc lûơa

choơn vađ thûâ tûơ giûôa chuâng

Víịn ăïì ăùơt ra lađ phaêi míịt bao

líu ăïí xem xeât laơi caâc quýịt ắnh

vïì vai trođ cuêa chñnh phuê? Roô rađng

lađ khöng phaêi ngađy nađo cuöơc söịng

cuông bùưt ăíìu laơi tûđ ăíìu, vađ ăiïìuhiïín nhiïn lađ híìu hïịt caâc chûúngtrònh cuêa chñnh phuê cíìn tiïịp tuơcặúơc thûơc thi möơt caâch vö thúđihaơn Nhû víơy, caâch tiïịp cíơn “ngínsaâch cín bùìng hoađn toađn” vađocuöịi nhûông nùm 1970, kïu goơihùìng nùm xem xeât laơi tûđ ăíìu moơichûúng trònh cuêa chñnh phuê, ăaônhanh choâng bõ tûđ boê búêi lúơi ñchmang laơi quaâ nhoê beâ vađ thiïịu thûơctïị Tuy nhiïn, quaâ trònh xíy dûơngngín saâch hùìng nùm (chûúng 7)thíơt sûơ lađ cú höơi thñch húơp ăïí xemxeât möơt caâch hïơ thöịng caâc chûúngtrònh chi tiïu lúân theo caâc ýu cíìucuêa cíy quýịt ắnh Viïơc ặa racaâc ăiïìu khoaên “vïì thúđi haơn coâhiïơu lûơc” trong caâc ăaơo luíơt ăïíbaêo ăaêm tñnh húơp phaâp chonhûông chûúng trònh múâi lađ ríịthûôu ñch – nhû viïơc tûơ ăöơng chíịmdûât chûúng trònh khi khöng coânhûông quýịt ắnh cuơ thïí vïì viïơcgia haơn chûúng trònh Viïơc ặathïm caâc ăiïìu khoaên chùơt cheônhùìm chíịm dûât sûơ töìn taơi cuêa caâcchûúng trònh vađ töí chûâc lađ viïơclađm khön ngoan, do sûâc ò ríịt lúântrong caâc cú quan nhađ nûúâc ngùncaên bíịt cûâ saâng kiïịn hûôu ñch nađo

(Vñ duơ, ýu cíìu phaêi coâ ăa söịphiïịu cíìn thiïịt ăïí gia haơn hoaơtăöơng cuêa chûúng trònh/töí chûâcquaâ mûâc giúâi haơn íịn ắnh)

Con töịt nađo seô bõ thñ?

Víịn ăïì chuê ýịu ăöịi vúâi sú ăöìCíy quýịt ắnh trïn (vađ nhûông súăöì tûúng tûơ) lađ khöng thïí hiïơnặúơc taâc ăöơng lan toaê cuêa bíịt cûâquýịt ắnh nađo Möơt cíu chímngön cho caê lônh vûơc chñnh trõ vađkinh tïị - thûơc ra lađ cho möơt nhoâmcoâ töí chûâc noâi chung - rùìng híìu

hïịt caâc quýịt ắnh ăïìu díîn ăïịn caêngûúđi thùưng vađ thua Hiïơu quaêtöíng thïí lađ möơt ýịu töị quan troơng,nhûng chùưc chùưn ăíy khöng phaêilađ ýịu töị duy nhíịt, vađ thíơm chñkhöng phaêi lađ tiïu chñ chuê ýịutrong híìu hïịt caâc möi trûúđngchñnh trõ Víịn ăïì lađ caâc nhoâm lúơiñch vađ caâc caâ nhín khaâc nhau seô coâ

Hònh 1.1 “Cíy quýịt ắnh” cho sûơ can thiïơp cuêa chñnh quýìn 1

1 Trñch díîn theo tađi liïơu cuêa R.G Laking “Thûơc tiïîn quaên lyâ hiïơu quaê

trong lônh vûơc cöng” Ngín hađng Thïị giúâi, thaâng 7-1996.

LÛƠA CHOƠN

CHÑNH SAÂCH

Khöng can thiïơp

Can thiïơp

Duy trò thíím quýìn

Uyê quýìn

Cung cíịp trûơc tiïịp

Tađi chñnh

Quy ắnh

Thûơc thïí coâ muơc ăñch xaâc ắnh

Chñnh quýìn cíịp dûúâi

Caâc cú quan nhađ nûúâc khaâc

Caâc böơ, ngađnh

Caâc nhađ cung cíịp dõch vuơ

Ngûúđi tiïu duđng

LÛƠA CHOƠN CHÑNH SAÂCH

Caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc

Caâc chñnh quýìn cíịp dûúâi Caâc töí chûâc phi chñnh phuê Caâc doanh nghiïơp tû nhín

Höî trúơ thu nhíơp

Khöng can thiïơp

Can thiïơp

Phiïịu traê tiïìn vađ trúơ giuâp ăùơc biïơt

quan ăiïím khaâc nhau vïì viïơc möơt

hoaơt ăöơng nhíịt ắnh nađo ăoâ coâ

phuđ húơp ăöịi vúâi phaơm vi quöịc gia

hay khöng, hoùơc möơt loaơi hònh

dõch vuơ nađo ăoâ coâ thñch húơp ăïí cho

tû nhín cung cíịp hay khöng, v.v

Víịn ăïì cöịt loôi cuêa möơt hïơ thöịng

chñnh trõ töịt lađ quaên lyâ ặúơc nhûông

xung ăöơt vöịn coâ vïì lúơi ñch möơt

caâch ýn bònh vađ thöng qua möơt

quaâ trònh mađ caê xaô höơi ăïìu tin lađ

cöng bùìng vađ hiïơu quaê Ăiïìu nađy

cuông ăođi hoêi phaêi xuíịt phaât tûđ viïơc

aâp duơng ăùơc tñnh “kyô trõ” ăïí xaâc

ắnh vai trođ cuêa chñnh quýìn

Trong böịi caênh nađy, cíìn phaêi

ghi nhúâ sûơ khaâc biïơt giûôa caâc cíịp

ăöơ ăöìng yâ: theo ăa söị, hoađn toađn

nhíịt trñ, vađ coâ sûơ ăöìng thuíơn

Ngoađi quy tùưc cuêa ăa söị söị hoơc,

tñnh húơp phaâp líu bïìn ăođi hoêi phaêi

coâ sûơ baêo ăaêm vïì quýìn cuêa caâc

nhoâm thiïíu söị vađ thûúđng xuýn

taơo cú höơi ăïí lùưng nghe yâ kiïịn cuêa

nhoâm nađy Sûơ nhíịt trñ hoađn toađn

roô rađng lađ ăiïìu khöng thïí coâ ặúơc

vađ lađ möơt quy tùưc ra quýịt ắnh

khöng nïn coâ Nhûng “sûơ ăöìng

thuíơn” khöng ăođi hoêi phaêi coâ sûơ

nhíịt trñ hoađn toađn Quy tùưc ăöìng

thuíơn ăođi hoêi rùìng khöng coâ böơ

phíơn dín cû ăaâng kïí nađo trong xaô

höơi kõch liïơt phaên ăöịi quýịt ắnh

búêi ăiïìu nađy gíy ra ruêi ro khi phaêi

tiïịp tuơc húơp taâc vúâi toađn böơ hïơ

thöịng Do ăoâ, viïơc tiïịn hađnh

nhûông thay ăöíi hađnh chñnh taâc

ăöơng ăïịn caâc nhoâm cöng dín

ăöng ăaêo phaêi luön ặúơc kïịt húơpchùơt cheô vúâi caâc nhoâm lúân coâquýìn lúơi liïn quan, vađ cíìn phaêiăùơc biïơt lûu tím ăïịn caâc lúơi ñchhúơp phaâp cuêa nhûông nhoâm ngûúđicoâ liïn quan khi thûơc hiïơn caâc thayăöíi ăoâ

Tuy nhiïn, tríơt tûơ vađ thûâ bíơccuêa caâc víịn ăïì chó ra trong cíyquýịt ắnh noâi chung coâ thïí aâpduơng ặúơc cho moơi quöịc gia Nïịukhöng thïí aâp duơng cíy quýịtắnh nađy vò caâc lyâ do vïì yâ thûâc hïơhay cú chïị, thò caâch tiïịp cíơn ăoâcuông ríịt hûôu ñch vúâi tñnh chíịt lađăiïím khúêi ăíìu ăïí phín ắnh ranhgiúâi giûôa cöng/tû trong nhûôngtrûúđng húơp cuơ thïí (mùơc duđ, nhûăaô nhùưc laơi nhiïìu líìn, cíu traê lúđichùưc seô khöng giöịng nhau cho caâcnûúâc khaâc nhau vađo caâc thúđi ăiïímkhaâc nhau)

Quy ắnh cuêa chñnh phuê18

Trong cíy quýịt ắnh ặúơctrònh bađy úê trïn, ngay sau khi xaâcắnh ặúơc nhûông lyâ do chñnh ăaângcho sûơ can thiïơp cuêa chñnh phuêtrong möơt hoaơt ăöơng cuơ thïí, thòcíu hoêi tiïịp theo seô lađ: nïn choơn sûơcan thiïơp trûơc tiïịp cuêa chñnh phuêvúâi möơt hònh thûâc nađo ăoâ, hay taâcăöơng giaân tiïịp cuêa chñnh quýìnthöng qua viïơc ăiïìu chónh Ăöịitûúơng cuêa sûơ ăiïìu chónh lađ phûâctaơp vađ ríịt khaâc biïơt Ngoađi ra, sûơăiïìu chónh cuêa chñnh quýìn taâcăöơng ăïịn híìu nhû moơi chuê ăïì

thaêo luíơn úê cuöịn saâch nađy Do ăoâ,viïơc chó nghiïn cûâu möơt chûúngriïng reô nađo ăoâ khöng phaêi lađăiïìu thñch húơp Chuâng töi ăaôquýịt ắnh toâm lûúơc laơi nhûôngăiïím quan troơng úê dûúâi ăíy –bùìng caâch giúâi thiïơu – vađ trongmöîi chûúng tiïịp theo, seô ăïì cíơpthñch ăaâng nhûông khña caơnhchñnh ýịu cuêa caâc víịn ăïì ăangặúơc thaêo luíơn Chuâng töi gúơi yâcaâc ăöơc giaê quan tím cíìn nghiïncûâu chi tiïịt nguöìn tađi liïơu phongphuâ vïì nhûông quy ắnh cuêa chñnhquýìn, vađ tíơp trung tham khaêoăïịn nhûông lônh vûơc hoơ ăùơc biïơtquan tím.19

Viïơc ban hađnh caâc quy ắnh coâhiïơu quaê ăïí ăaơt ặúơc caâc lúơi ñchcöng xaâc ắnh lađ chûâc nùng cú baênnhíịt cuêa chñnh phuê Möơt hïơ thöịngcaâc quy ắnh töịt seô höî trúơ caâc hoaơtăöơng kinh tïị, phaât triïín vađ tñnhcöng bùìng thöng qua nhiïìu caâchthûâc khaâc nhau nhû xaâc ắnh caâcquýìn súê hûôu, traânh caâc vuơ khiïịukiïơn khöng cíìn thiïịt, khuýịnkhñch caơnh tranh, ăiïìu chónhnhûông khiïịm khuýịt cuêa thõtrûúđng, thuâc ăííy caâc chñnh saâchmöi trûúđng vađ xaô höơi bònh ăùỉng coâhiïơu quaê Tuy nhiïn, viïơc quyắnh thaâi quaâ, ăùơc biïơt lađ khi bõ eâpbuöơc tuyđ tiïơn, ăöơc ăoaân vađ khöngminh baơch, seô lađm tùng chi phñquaên lyâ cuêa toađn böơ nïìn kinh tïị,lađm phaât sinh nhûông ruêi ro vađ caêtham nhuông

Caâc quy ắnh ặúơc caâc töí chûâcchñnh quýìn khaâc nhau ban hađnh.Viïơc uyê quýìn líơp phaâp thíímquýìn ăiïìu tiïịt cho caâc cú quanhađnh phaâp trung ûúng lađ ăiïìu ăaôặúơc chíịp nhíơn trong nïìn hađnhchñnh cöng úê híìu hïịt caâc quöịc gia.Nhûng ban hađnh quýịt ắnh cuônglađ möơt hoaơt ăöơng chñnh cuêa chñnhquýìn tónh vađ ắa phûúng Caâchoaơt ăöơng ban hađnh quýịt ắnhcuêa chñnh quýìn cíịp dûúâi göìm haidaơng: trong thíím quýìn tûơ trõ cuêamònh theo hoơc thuýịt “caâc thíímquýìn göịc”, hoùơc thöng qua sûơ uyêquýìn quaên lyâ cuêa caâc chûúngtrònh ăiïìu tiïịt quöịc gia Thûơc ra,caâc quy ắnh cuêa chñnh quýìn cíịpdûúâi aênh hûúêng ăïịn híìu hïịt caâchoaơt ăöơng thûúđng ngađy cuêa cöngdín lađ ríịt quan troơng, bao göìmviïơc cíịp caâc loaơi giíịy pheâp, sûêduơng ăíịt, quy ắnh vïì xíy dûơngnhađ úê, v.v

Caâc quy ắnh cuêa chñnh quýìntrung ûúng coâ thïí ặúơc chñnh caâcböơ, ngađnh cuêa chñnh phuê, hoùơcặúơc trao cho caâc töí chûâc khaâc thihađnh Ngûúơc laơi, thíím quýìn ăiïìutiïịt coâ thïí ặúơc uyê nhiïơm cho möơtcuơc riïng thuöơc böơ ăiïìu hađnh,hoùơc möơt töí chûâc hoađn toađn biïơtlíơp thûơc thi viïơc cíịp caâc loaơi giíịypheâp, íịn ắnh mûâc thúị, hay caâcquy ắnh vïì an toađn (vñ duơ, nhû úêMyô, lađ Cú quan vïì Y tï ịvađ an toađnnghïì nghiïơp vađ Uyê ban Thûúngmaơi liïn tiïíu bang) Söị lûúơng vađ

tíìm quan troơng cuêa caâc uyê ban

nađy taơi nhiïìu quöịc gia phaât triïín

vađ ăang phaât triïín ăang tùng díìn

lïn, sau khi ríịt nhiïìu lônh vûơc kinh

tïị ặúơc múê cho caâc nhađ cung cíịp

caơnh tranh vúâi nhau, vađ möịi quan

ngaơi cuêa cöng chuâng rùìng sûơ múê

cûêa nađy seô lađm töín haơi ăïịn möi

trûúđng vađ ngûúđi tiïu duđng

Caâc loaơi quy ắnh

Coâ ba loaơi quy ắnh chñnh

nhû sau:

● Caâc quy ắnh vïì kinh tïị, aênh

hûúêng trûơc tiïịp túâi thõ trûúđng,

nhû quy ắnh vïì giaâ, sûơ caơnh

tranh, gia nhíơp vađ rúđi boê thõ

trûúđng

● Caâc quy ắnh xaô höơi ăïí baêo vïơ

lúơi ñch cuêa cöng chuâng nhû sûâc

khoeê, an toađn, möi trûúđng, sûơ

kïịt dñnh xaô höơi; vađ

● Caâc quy ắnh hađnh chñnh mađ

nhúđ ăoâ caâc cíịp chñnh quýìn thu

thíơp thöng tin vïì nhiïìu lônh

vûơc, vađ can thiïơp vađo caâc

trûúđng húơp riïng leê theo nhûông

tiïu chñ cuơ thïí

Ăïịn lûúơt mònh, möîi loaơi laơi coâ

nhûông ăiïím khaâc biïơt quan troơng

Caâc quy ắnh vïì kinh tïị göìm ríịt

nhiïìu loaơi, tûđ viïơc phaêi coâ sûơ phï

duýơt cuêa chñnh phuê trûúâc khi tiïịp

thõ möơt saên phíím (vñ duơ nhû cíìn

ặúơc sûơ chíịp thuíơn cuêa Cú quan

Thuöịc vađ thûơc phíím úê Myô trûúâc

khi möơt loaơi thuöịc múâi ặúơc bađy

baân húơp phaâp), túâi cöng viïơc thuíìntuyâ lađ cöng böị thöng tin (vñ duơ nhû

úê híìu hïịt caâc nûúâc phaât triïín ăïìuýu cíìu phaêi coâ lúđi caênh baâo vïìnhûông taâc haơi cho sûâc khoeê trongviïơc baân thuöịc laâ) ÚÊ mûâc ăöơ quöịcgia vađ ắa phûúng, caâc quy ắnhkinh tïị cíìn ặúơc giao cho caâc cúquan ăiïìu tiïịt coâ thíím quýìn röơngraôi trong caâc lônh vûơc nhû cíịp giíịypheâp, íịn ắnh caâc loaơi phñ vađ thúị

Thöng thûúđng, caâc tiïu chuíín nađyseô ặúơc ăiïìu chónh trong quaâ trònhaâp duơng, cùn cûâ vađo caâc quy tùưc uyêquýìn röơng raôi, chûâ khöng phaêiban hađnh múâi laơi tûđ ăíìu - de novo -

möîi khi cíìn coâ quýịt ắnh

Xem xeât cuêa caâc cú quan tû phaâp ăöịi vúâi nhûông hoaơt ăöơng ban hađnh quy ắnh

Ngoađi viïơc caâc cú quan chñnhquýìn phaêi cöng böị nhûông quyắnh ăiïìu tiïịt cuêa mònh theo luíơtthöng tin, cuông cíìn coâ caâc biïơnphaâp kiïím soaât bïn ngoađi ăïí baêoăaêm ăöơ tin cíơy Taơi híìu hïịt caâcnûúâc, caâc cú quan tû phaâp lađ cúquan chuê ýịu ăïí ăaânh giaâ caâc hoaơtăöơng hađnh chñnh vađ ặa ra caâcbiïơn phaâp giaêi quýịt Quýìn xemxeât cuêa cú quan tû phaâp liïn quanăïịn nhiïìu víịn ăïì: liïơu möơt cúquan hay möơt böơ, ngađnh coâ viphaơm caâc ăiïìu khoaên cuêa hiïịnphaâp hay khöng; coâ tuín thuê caâcquy ắnh vïì trònh tûơ, thuê tuơc haykhöng; coâ chuýn quýìn, ăöơc

ăoaân hay laơm duơng quýìn haơnhoùơc hađnh xûê mađ khöng coâ bùìngchûâng thuýịt phuơc hay khöng.

Ngoađi quýìn khiïịu kiïơn úê caâc cúquan tû phaâp, coâ thïí khúêi kiïơnhònh sûơ, ăođi böìi thûúđng thiïơt haơibùìng tiïìn, hoùơc ăïì nghõ ra quýịtắnh ằnh chó Taơi nhiïìu nûúâc,khöng chó caâc cú quan, mađ caâcviïn chûâc nhađ nûúâc cuông coâ thïíphaêi chõu traâch nhiïơm phaâp lyâ

Möơt söị quöịc gia, nhû ÍỊn Ăöơ, chopheâp khiïịu kiïơn vïì caâc quýịt ắnhhađnh chñnh taơi toađ aân tiïu duđng

Sûơ ýịu keâm vađ khöng tûúng xûângcuêa hïơ thöịng tû phaâp taơi híìu hïịtcaâc nûúâc ăang phaât triïín, sûơ miïîncûúông cuêa ríịt nhiïìu nhađ laônh ăaơochñnh trõ khi phaêi chíịp nhíơn phaânquýịt cuêa toađ aân, ăaô lađm suy giaêmhiïơu quaê baêo vïơ cuêa toađ aân.20 Tuynhiïn, khi caâc viïn chûâc coâ thiïơnchñ phaêi chöịng choơi vúâi nhûông aâplûơc chñnh trõ, thò caâc phaân xeât cuêatoađ aân coâ thïí giuâp hoơ thi hađnhcöng viïơc möơt caâch ăuâng ăùưn vađăöìng thúđi, giuâp giaêi quýịt caâckhiïịu naơi cuêa cöng dín

Giaêi quýịt thoaê ăaâng nhûông xung ăöơt trong viïơc ăiïìu tiïịt

Míu thuíîn tiïìm tađng ăíìu tiïnchñnh lađ loaơi xung ăöơt “theo chiïìudoơc”, giûôa caâc quy ắnh cuêa quöịcgia vúâi caâc hoaơt ăöơng (hoùơc nhûông

ûu tiïn) cuêa caâc cú quan chñnhquýìn ặúơc phín cíịp Trong caâc

lônh vûơc nhû baêo vïơ möi trûúđng,sûê duơng caâc nguöìn tađi nguýnthiïn nhiïn, y tïị vađ an toađn, caâcnghôa vuơ quöịc tïị (nhû caâc quyắnh cuêa Liïn minh chíu Íu), baêovïơ nhoâm thiïíu söị, v.v., ăïìu cíìnphaêi coâ nhûông tiïu chuíín quöịc giatöịi thiïíu Nhûông tiïu chuíín quöịcgia ăoâ coâ thïí xung ăöơt vúâi nhu cíìuuyê quýìn vađ quýìn tûơ trõ cuêa ắaphûúng, hoùơc coâ thïí míu thuíînvúâi khaê nùng thûơc thi cuêa chñnhquýìn ắa phûúng trong viïơc baêoăaêm thi hađnh, khi chñnh quýìntrung ûúng laơi khöng phín böí caâckhoaên ngín saâch ăïí thûơc hiïơn(ăiïìu nađy ặúơc goơi lađ “nhûôngquýìn haơn khöng coâ nguöìn tađichñnh ăïí thi hađnh”)

Lônh vûơc thûâ hai gíy ra nhûôngxung ăöơt tiïìm tađng theo "chiïìungang” lađ míu thuíîn giûôa caâc quyắnh cuêa quöịc gia vúâi caâc muơctiïu cuơ thïí cuêa caâc cú quan chñnhquýìn trung ûúng Luíơt phaâp vađcaâc quy ắnh cuêa quöịc gia coâ thïíxung ăöơt vúâi quýìn chuê ăöơngtrong viïơc quaên lyâ vađ caâc muơc tiïuhoaơt ăöơng cuêa caâc töí chûâc Ăiïìunađy thûúđng xaêy ra trong lônh vûơcnhín sûơ – caâc quýìn vađ nghôa vuơcuêa cöng chûâc, baêo ăaêm bñ míơtăúđi tû, vađ baêo vïơ sûơ thanh liïm vađthuơ hûúêng caâc chïị ăöơ ûu tiïn, v.v Múâi ăíy, úê nhûông nûúâc ăaô aâpduơng caâch quaên lyâ linh hoaơt dûơatheo caâc quan hïơ húơp ăöìng, ăaô

naêy sinh xung ăöơt giûôa caâc

nguýn tùưc truýìn thöịng vïì ăöịi

xûê bònh ăùỉng vúâi ngûúđi lao ăöơng

vađ caâch ăöịi xûê coâ sûơ phín biïơt vúâi

ngûúđi lao ăöơng taơi caâc cú quan

khaâc nhau Coâ thïí xuíịt hiïơn míu

thuíîn giûôa caâc ăiïìu khoaên cöịt loôi

vïì traâch nhiïơm giaêi trònh vađ tñnh

cöng khai, minh baơch trong nïìn

hađnh chñnh cöng, vađ sûơ miïîn

cûúông cuêa caâc cú quan trong viïơc

phaêi cöng böị cùn cûâ cuêa viïơc ban

hađnh quýịt ắnh hoùơc phaêi dađnh

thúđi gian ăïí thöng baâo ăíìy ăuê cho

dín chuâng

Caâc víịn ăïì ăùơc biïơt ăöịi vúâi caâc quy

ắnh cuêa chñnh quýìn taơi caâc nûúâc

ăang phaât triïín

ÚÊ caâc nûúâc khaâc nhau, caâc quy

ắnh cuêa chñnh phuê víơn hađnh theo

nhûông caâch thûâc khaâc nhau

Khuön khöí ăiïìu tiïịt chñnh thûâc coâ

veê ríịt ăuâng ăùưn nhûng laơi coâ sûơ

khaâc biïơt trïn thûơc tïị - nhíịt lađ taơi

caâc nûúâc ăang phaât triïín Phaơm vi

giaâm saât cuêa cú quan líơp phaâp ăöịi

vúâi caâc hoaơt ăöơng hađnh phaâp lađ

khöng tûúng xûâng caê vïì mûâc ăöơ

vađ chíịt lûúơng giaâm saât; töí chûâc

cuêa caâc cú quan tû phaâp vađ caâc toađ

hađnh chñnh cuông khöng ăöìng

nhíịt, tuyđ thuöơc vađo truýìn thöịng

hađnh chñnh cuêa möîi nûúâc; caâc luíơt

lïơ chñnh thûâc töìn taơi song song vúâi

tíơp quaân; vađ ăiïìu quan troơng nhíịt

lađ nùng lûơc tû phaâp, quaên lyâ vađ

hađnh chñnh taơi nhiïìu quöịc gia

ăang phaât triïín cađng ýịu thò cađnglađm cho viïơc thi hađnh caâc quy ắnhhađnh chñnh lađ khöng thïí dûơ ăoaânặúơc, khöng ăöìng ăïìu vađ phuơthuöơc nhiïìu vađo caâc möịi quan hïơquýìn lûơc Caâc víịn ăïì chuê ýịu taơicaâc nûúâc ăang phaât triïín chñnh lađnùng lûơc thûơc thi ýịu; sûơ thöngăöìng giûôa ngûúđi ăiïìu hađnh vađngûúđi bõ ăiïìu hađnh cuông nhû quaâtrònh ban hađnh luíơt phaâp míơp múđvađ tuyđ tiïơn - cuđng vúâi söị lûúơng quaâlúân caâc quy ắnh, mađ trong söị ăoâ,coâ nhiïìu vùn baên lađ khöng cíìnthiïịt vađ laơc híơu

Nùng lûơc thûơc thi ýịu keâm caâcquy ắnh vïì y tïị, sûâc khoeê, antoađn, möi trûúđng, sûê duơng ăíịt vađcaâc lúơi ñch cöng cöơng khaâc ăaô dungthûâ cho tònh traơng vi phaơm trùưngtrúơn nhûông quy ắnh quan troơng,gíy töín thûúng nghiïm troơng ăïịnngûúđi ngheđo Trong lônh vûơc tađichñnh, viïơc thûơc thi ýịu keâm caâcăaơo luíơt vïì ngín hađng hoùơc caâcquy ắnh vïì thõ trûúđng vöịn coâ thïídíîn ăïịn sûơ suơp ăöí cuêa caâc töí chûâc,vađ gíy ra nhûông híơu quaê kinh tïịtríìm troơng, ăiïín hònh nhíịt lađ cuöơckhuêng hoaêng tađi chñnh trongnhûông nùm 1997-1999 ăaô xaêy ra úêĂöng AÂ

Sûơ thiïịu vùưng caâc möịi quan hïơgùưn kïịt, nöịi dađi giûôa ngûúđi banhađnh quy ắnh vađ ngûúđi thi hađnhquy ắnh khöng chó haơn chïị tñnhcaơnh tranh, mađ cođn haơn chïị caêtraâch nhiïơm giaêi trònh Möơt trûúđng

húơp cíìn ặúơc chó ra lađ trong lônhvûơc viïîn thöng, khi ngûúđi ăíìu tiïnthûơc thi quy ắnh trong lônh vûơccöng nađy, trïn thûơc tïị, thûúđngthađnh cöng trong viïơc dađnh chomònh quýìn cíịp giíịy pheâp chonhûông ngûúđi tham gia múâi vađ íịnắnh mûâc thúị Nhûông xung ăöơtlúơi ñch tûúng tûơ cuông xuíịt hiïơntrong ngađnh hađng khöng dín sûơ,cöng nghïơ thöng tin vađ caâc ngađnhdõch vuơ tiïơn ñch khaâc.

Bïn caơnh söị lûúơng quaâ dûthûđa caâc quy ắnh úê caâc nûúâcăang phaât triïín lađ tònh traơng bûđabaôi vađ míu thuíîn cuêa caâc vùnbaên Nhiïìu vùn baên coâ caâc quyắnh boê ngoê vađ mú höì ăaô buöơccöng dín phaêi tuín theo yâ muöịnchuê quan cuêa caâc viïn chûâc nhoênhen (Vñ duơ, nhûông khoaên chiphñ do tïơ quan liïu vađ thamnhuông cuêa möơt cú quan xuíịtkhííu cuêa chñnh phuê úê Bùnglaăeâtcoâ thïí lúân gíịp ba líìn chi phñthađnh líơp cöng ty nađy – Ngínhađng Thïị giúâi, 1996) Naơn “quanliïu” cađng tríìm troơng thïm búêithiïịu cöng khai, minh baơch vađkhaê nùng cuêa ngûúđi dín trongviïơc tiïịp cíơn thöng tin vïì caâc quyắnh hiïơn hađnh cuông nhû caâc thuêtuơc giaêi quýịt tranh chíịp Cùnnguýn quan troơng nhíịt gíy nïntïơ tham nhuông lađ khuön khöí luíơtphaâp chöìng cheâo, míơp múđ, vađ röịirùưm Vò víơy, giaêi phaâp chöịngtham nhuông maơnh meô nhíịt lađ

ăún giaên hoaâ vađ sùưp xïịp húơp lyâcaâc quy ắnh

Söị lûúơng, chi phñ vađ chíịt lûúơng caâc quy ắnh cuêa chñnh quýìn

Vađo nûêa cuöịi thïị kyê XX, víịn ăïìlaơm phaât quy ắnh cađng trúê nïn roôrađng taơi híìu hïịt caâc quöịc gia Höơiăöìng Nhađ nûúâc Phaâp kiïím soaâttñnh húơp hiïịn vađ ăuâng ăùưn cuêa caâckiïịn nghõ vïì luíơt phaâp vađ hađnhchñnh, goơi tònh traơng nađy lađ “naơnchaêy maâu quy ắnh” ÚÊ Phaâp, tûđnùm 1960 ăïịn 1990, hađng nùm, caâcăaơo luíơt ặúơc ban hađnh tùng 35%,caâc sùưc lïơnh tùng 25% Tûđ nùm

1982 ăïịn 1990, Öxtríylia ăaô chûângkiïịn söị lûúơng caâc quy ắnh dûúâiluíơt tùng gíịp ăöi Uyê ban vïì LuíơtHađnh chñnh cuêa ÍỊn Ăöơ ûúâc tñnh,söị lûúơng caâc ăaơo luíơt do trungûúng ban hađnh hiïơn cođn hiïơu lûơcvađo nùm 1998 lađ khoaêng 2.500, vađcaêm thíịy coâ leô nïn baôi boê möơt nûêasöị nađy ÚÊ Myô, toađn böơ Hïơ thöịngcaâc quy ắnh liïn bang ăaô phònhlïn tûđ 54.834 trang vađo nùm 1970lïn ăïịn trïn 138.000 trang vađonùm 1995 ÚÊ caâc nûúâc khaâc, duđ lađphaât triïín hay ăang phaât triïín,cuông coâ xu hûúâng tûúng tûơ Ngoađicaâc quy ắnh cuêa quöịc gia, cođn coâ

vö söị caâc quy tùưc, quy ắnh cuêa böơ,ngađnh, thađnh phöị, caâc quýịt ắnhcuêa caâc cú quan coâ thíím quýìnhađnh chñnh ăöơc líơp hoùơc do caâc toađaân ban hađnh vađ caâc thöng tû cuêachñnh phuê - ăoâ lađ chûa kïí ăïịn caâc

quy ắnh cuêa caâc töí chûâc quöịc tïị

(nhû Uyê ban chíu Íu hoùơc Töí

chûâc Thûúng maơi thïị giúâi

-WTO), mađ caâc nûúâc vađ caâc cöng

ty phaêi tuín thuê Khöng chó coâ

tònh traơng caâc ăaơo luíơt vađ quy

ắnh thûđa thaôi, mađ chuâng cođn

thay ăöíi quaâ nhanh choâng khiïịn

caâc cöng dín (vađ ăöi khi lađ caê caâc

viïn chûâc trûơc tiïịp tham gia)

cuông khöng thïí biïịt ặúơc nöơi

dung hiïơn hađnh cuêa chuâng

Ngoađi nguy cú lađm phaât sinh

tham nhuông do coâ quaâ nhiïìu caâc

quy ắnh míơp múđ, thò chi phñ cho

caâc quy ắnh cuông coâ böịn thađnh

phíìn chñnh, lađ ăiïìu ríịt ñt khi ặúơc

xem xeât nghiïm tuâc khi ban hađnh :

● chi phñ tađi chñnh cuêa chñnh

quýìn ăïí quaên lyâ viïơc ban

hađnh quy ắnh (úê Myô, chi phñ

nađy ăaô tùng nùm líìn trong

thúđi gian tûđ nùm 1970 ăïịn

nùm 1995)

● chi phñ cho nhûông cöng viïơc

vùn phođng vađ hađnh chñnh cho

caâc doanh nghiïơp vađ ngûúđi dín

(taơi caâc nûúâc lađ thađnh viïn cuêa

OECD, loaơi chi phñ nađy ûúâc tñnh

chiïịm 1,7% GDP);

● chi phñ ăïí thûơc thi - nhû viïơc

mua sùưm caâc trang thiïịt bõ

múâi, taâi cú cíịu quaâ trònh saên

xuíịt, viïơc xíy dûơng laơi, vađ tùng

chi phñ do chíơm trïî trong viïơc

nhíơn giíịy pheâp (úê caâc nûúâc

OECD, khoaên chi phñ nađy ûúâc

tñnh chiïịm túâi 10% GDP);

● chi phñ giaân tiïịp cho nïìn kinhtïị, nhû lađm giaêm caơnh tranh vađcaêi tiïịn, vađ giaêm suât ăíìu tû

Nïịu nhûông ýịu töị khaâc lađ nhûnhau, thò chíịt lûúơng cuêa quy ắnhtyê lïơ nghõch vúâi söị lûúơng caâc quyắnh ặúơc ban hađnh Ăiïìu nađy chuêýịu lađ do viïơc thûơc thi cađng trúênïn khoâ khùn hún khi söị lûúơng caâcluíơt lïơ cíìn ặúơc thûơc thi ngađy cađngnhiïìu hún Caâc quy ắnh cuêachñnh phuê thûơc sûơ lađ möơt trûúđnghúơp ăiïín hònh cuêa viïơc “cađng ñtcađng töịt” Nhûng hiïơu quaê cuêaviïơc thûơc thi cuông lađ möơt biïíu hiïơnăaânh giaâ chíịt lûúơng vađ sûơ phuđ húơpcuêa chñnh caâc ăaơo luíơt Caâc quyắnh phi thûơc tïị, caâc ăaơo luíơt gíyphiïìn nhiïîu, caâc mûâc phaơt quaâvuơn vùơt hoùơc quaâ cûâng nhùưc, ăïìudíîn túâi hiïơu quaê thûơc thi ýịu keâm,vađ bõ dín chuâng phúât lúđ, ăùơc biïơtlađ taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín

Coâ möơt nguýn tùưc phöí biïịn lađ,nïịu nhû chi phñ cuêa caâ nhín trongviïơc tuín thuê quy ắnh lúân húnhònh phaơt trong trûúđng húơp viphaơm (tñnh theo xaâc suíịt bõ bùưtgiûô), thò quy ắnh ăoâ khoâ lođngặúơc tön troơng Do víơy, caâc quytùưc quaâ cöìng kïình hoùơc thiïịuthûơc tïị, lađm tùng chi phñ thûơc thi,cuông lađm giaêm khaê nùng tuín thuê(vađ tùng cú höơi cho viïơc ăuât loât)

Nhû víơy, caâc quy ắnh coâ chíịtlûúơng töìi lađm tùng chi phñ giao

dõch cuêa toađn böơ nïìn kinh tïị, vađcuông thíịt baơi trong viïơc ăaâp ûângcaâc muơc tiïu chñnh ăaâng cuêa caâcquy ắnh mađ chñnh quýìn mongmuöịn thiïịt líơp.

Coâ nïn phi ăiïìu tiïịt?

Khöng nïn vöơi vađng phi ăiïìutiïịt ăïí khùưc phuơc viïơc vöơi vađngban hađnh quy ắnh Ăíy lađ trûúđnghúơp ríịt ăiïín hònh vïì viïơc húơp lyâhoaâ vađ giaêm búât khuön khöí ăiïìutiïịt úê híìu hïịt caâc nûúâc, vađ traâchnhiïơm trònh bađy chûâng cûâ phaêichuýín sang nhûông ngûúđi muöịnduy trò möơt quy tùưc cuơ thïí chûâkhöng thuöơc vïì nhûông ngûúđimuöịn baôi boê quy tùưc Tuy nhiïn,viïơc phi ăiïìu tiïịt bûđa baôi mađkhöng xem xeât cíín thíơn muơc ăñchban ăíìu cuêa tûđng quy tùưc vađ dûơ

ăoaân caâc híơu quaê coâ thïí xaêy ratrong trûúđng húơp loaơi boê vùn baênlađ caâch lađm sai líìm, khöng cíìnthiïịt vađ ăíìy ruêi ro

Trong nhûông nùm qua, ríịtnhiïìu nûúâc ăaô coâ nhûông nöî lûơcröơng raôi nhùìm phi ăiïìu tiïịt hoùơcăún giaên hoaâ caâc quy ắnh Tuynhiïn, caâc quy ắnh lađ nhûông thûâ

“coê daơi khoâ diïơt trûđ tíơn göịc”, möơtphíìn búêi híìu hïịt chuâng ăïìu phuơcvuơ nhûông muơc tiïu cuơ thïí, vađ möơtphíìn lađ do chuâng taơo ra cöng ùnviïơc lađm cho ăöơi nguô nhûông ngûúđiban hađnh quy ắnh, nhûông ngûúđichùưc chùưn khöng hađi lođng vúâi khaênùng ăaânh míịt cú súê cho sûơ töìn taơi

cöng viïơc cuêa mònh Ăaô coâ möơt söịtiïịn böơ trong quaâ trònh phi ăiïìutiïịt, nhûng tiïịn trònh nađy lađ ríịtchíơm chaơp vađ chó ặúơc thûơc hiïơn úêmöơt vađi quöịc gia, chûâ khöng phaêi lađnhûông hađnh ăöơng khúịch trûúngmađ ai ăoâ coâ thïí tin ặúơc ÚÊ phaơm vitöíng quaât, ăiïìu chùưc chùưn lađ nhûôngnöî lûơc ăoâ lađm giaêm ăaâng kïí caâcquy ắnh cuêa chñnh quýìn xuöịngdûúâi mûâc cíìn coâ khi khöng coâ caâc

quy ắnh ăoâ Tuy nhiïn, cuông coâ sûơnghi ngúđ rùìng, cho ăïịn nay, nhûôngnöî lûơc phi ăiïìu tiïịt ăaô ăïí laơi möơtkhoaêng tröịng trong hïơ thöịng töíngthïí caâc quy ắnh - trûđ ngoaơi lïơ cuêamöơt vađi quöịc gia Coâ thïí thíịy rùìng,phi ăiïìu tiïịt úê cíịp chñnh quýìn ắaphûúng coâ hiïơu quaê hún

Ríịt nhiïìu quöịc gia ăaô thiïịt líơpcaâc cú quan chuýn traâch úê cíịp böơăïí húơp lyâ hoaâ caâc cú chïị ăiïìu tiïịttrong böơ maây chñnh quýìn.Nhûông cú quan ăoâ göìm coâ: Vùnphođng vïì cöng taâc ăiïìu tiïịt úêCanaăa; Cú quan phi ăiïìu tiïịtthuöơc Vùn phođng Nöơi caâc Anh;Vùn phođng Thöng tin vađ caâc hoaơtăöơng ăiïìu tiïịt thuöơc Vùn phođngTöíng thöịng Myô, Uyê ban phi ăiïìutiïịt kinh tïị úê Mïhicö, vađ Uyê banCaêi caâch hađnh chñnh úê Nhíơt Baên(cođn coâ vai trođ tû víịn cho Thuêtûúâng) Nhûông cú quan nađy coâhiïơu quaê hoaơt ăöơng cao nhíịt nïịuchuâng ăöơc líơp, theo hïơ thöịng doơctûđ trïn xuöịng, coâ ăöơi nguô chuýngia ăíìy ăuê, coâ khaê nùng ăïì xuíịt

kiïịn nghõ, vađ coâ möịi liïn kïịt vúâi

caâc trung tím giaâm saât vađ thíím

quýìn chñnh trõ (OECD, 1997)

Tûđ ba chûô caâi E ăïịn böịn chûô

caâi E

Nïìn hađnh chñnh cöng coâ “ba

chûô E” kinh ăiïín lađ kinh tïị

(econ-omy), hiïơu quaê (efficiency), vađ

hiïơu lûơc (effectiveness) Kinh tïị coâ

nghôa lađ mua sùưm ặúơc loaơi hađng

hoaâ vađ dõch vuơ coâ chíịt lûúơng vúâi

mûâc giaâ thíịp nhíịt vađ kõp thúđi

(Ăíy lađ tiïu chuíín chuê ýịu cuêa

viïơc mua sùưm hiïơu quaê cuêa chñnh

quýìn - xem chûúng 9) Hiïơu quaê

cuông coâ nöơi hađm tûúng tûơ khaâi

niïơm kinh tïị, ăïì cíơp viïơc saên xuíịt

vúâi mûâc chi phñ ăún võ thíịp nhíịt

coâ thïí ặúơc (ăïí ăaơt möơt chíịt

lûúơng nhíịt ắnh) Hiïơu lûơc lađ mûâc

ăöơ ăaơt ặúơc muơc ăñch cuöịi cuđng

mađ hoaơt ăöơng nađy hûúâng ăïịn Vñ

duơ, nhû trong chûúng trònh tiïm

chuêng, tiïu chuíín kinh tïị ăođi hoêi

phaêi ăaơt ặúơc söị lûúơng tiïm

chuêng coâ chíịt lûúơng vúâi chi phñ

thíịp nhíịt vađ trong thúđi gian húơp

lyâ; tiïu chuíín hiïơu quaê ăođi hoêi

phaêi ăaơt söị lûúơng tiïm chuêng töịi

ăa vúâi nhûông nguöìn lûơc hiïơn coâ;

cođn tiïu chuíín hiïơu lûơc laơi ăođi hoêi

phaêi giaêm thiïíu töịi ăa cùn bïơnh

nađy (chûúng 18 seô thaêo luíơn chi

tiïịt víịn ăïì nađy)

Liïơu chuâng ta coâ thïí kïịt luíơn

rùìng, möơt hïơ thöịng quaên lyâ cöng

víơn hađnh möơt caâch kinh tïị, hiïơu

quaê vađ coâ hiïơu lûơc lađ möơt hïơ thöịngtöịt cíìn thiïịt hay khöng? Cíu traê lúđilađ khöng, vò hai lyâ do Thûâ nhíịt,nhû trûúâc ăíy ăaô trònh bađy, cíìnphaêi tön troơng quy trònh húơp phaâp,nïịu khöng, niïìm tin vađo chñnhquýìn seô bõ suy ýịu theo thúđi gian

Thûâ hai, cíìn phaêi nhòn xa tröngröơng vađ tñnh ăïịn nhu cíìu cuêa caâcnhoâm thiïíu söị vađ ngûúđi ngheđo

Nhû víơy, cíìn böí sung thïm möơtchûô "E" nûôa, ăoâ lađ tñnh cöng bùìng

(equity) Nïịu khöng xem xeât möơtcaâch cöng bùìng hoađn caênh vađ nhucíìu cuêa nhûông ngûúđi ngheđo vađ caâcnhoâm bõ thiïơt thođi trong xaô höơi, thòchñnh quýìn khöng thïí duy trò möơtcaâch bïìn vûông hïơ thöịng coâ “hiïơuquaê” nhíịt, búêi nhûông cùng thùỉngnöơi böơ tñch tuơ laơi lađm míịt ăi sûơ tûơnguýơn húơp taâc, mađ ăoâ lađ chíịt kïịtdñnh cho möơt chñnh quýìn hiïơuquaê Trûúâc mùưt, coâ thïí coâ xung ăöơtgiûôa caâc muơc tiïu hiïơu quaê vađ caâcmuơc tiïu cöng bùìng; nhûng vïì líudađi, khöng hïì coâ sûơ xung ăöơt nađogiûôa chuâng

Nhû tiïu ăïì cuêa cuöịn saâch nađychó roô, trong quaâ trònh tiïịn hađnhnhûông ăiïìu chónh khoâ khùn cuêanïìn hađnh chñnh cöng do taâc ăöơngcuêa böịi caênh toađn cíìu múâi vađ caâc

xu hûúâng cöng nghïơ, thò ăiïìu bùưtbuöơc lađ phaêi nhòn nhíơn vađ tuínthuê caê hai ăođi hoêi: phuơc vuơ dín

chuâng möơt caâch hiïơu quaê vađ phaêi

duy trò nguöìn vöịn xaô höơi, hïơ sinh

thaâi vađ vùn hoaâ cuêa quöịc gia

HAĐNH CHÑNH CÖNG VAĐ CHÏỊ ĂÖƠ CÖNG VUƠ:

BÛÂC TRANH TOAĐN CAÊNH

Phíìn nađy töíng húơp “caâc ăiïímthen chöịt” cuêa caâc chûúng kïị tiïịp,vađ nhû víơy, seô trònh bađy möơt caâchtoâm tùưt nöơi dung thûơc tïị cuêa toađnböơ cuöịn saâch nađy (Nhûông phíntñch vađ ăïì xuíịt vïì mùơt chñnh saâchseô ặúơc trònh bađy trong chûúngcuöịi cuđng) Tuy nhiïn, trûúâc hïịt,ngûúđi ăoơc cíìn nùưm ặúơc yâ tûúêngvïì quy mö vađ tíìm voâc cuêa chñnhquýìn, ăoâ chñnh lađ phaơm vi mangtñnh ắnh lûúơng thuöơc vïì chuê ăïìbađn luíơn cuêa chuâng ta

Chñnh phuê lúân ăïịn mûâc nađo?

Nhûông chó söị thûơc tiïîn vïì quy

mö cuêa chñnh phuê lađ tyê lïơ phíìntrùm dín söị (hoùơc töíng söị nhínviïn) lađm viïơc cho chñnh phuê, vađtyê lïơ chi tiïu cuêa chñnh phuê so vúâiGDP Tyê lïơ chi tiïu cuêa chñnh phuê

so vúâi GDP roô rađng lađ cao hún tyê lïơviïn chûâc chñnh phuê so vúâi toađn böơlûơc lûúơng lao ăöơng, búêi trïn thûơctïị, phíìn lúân caâc chi tiïu cuêa chñnhphuê lađ dađnh cho hađng hoaâ, dõch vuơvađ thiïịt bõ hún lađ ăïí traê lûúng choviïn chûâc Mùơc duđ hai chó söị nađyríịt tûúng ăöìng vúâi nhau (vađ võ trñxïịp haơng cuêa caâc quöịc gia theo tyêlïơ viïn chûâc lađm viïơc cho chñnhphuê cuông ríịt sñt sao vúâi võ trñ xïịphaơng theo tyê lïơ chi tiïu cuêa chñnhphuê), nhûng chi tiïu cuêa chñnh

phuê lađ möơt chó söị coâ nhiïìu yâ nghôatrûơc giaâc hún vïì “quy mö” cuêachñnh phuê

Trïn toađn thïị giúâi, vađo cuöịi thïịkyê qua, chi tiïu cuêa chñnh quýìntrung ûúng chiïịm khoaêng 35%GDP (Nhûông ngûúđi quaêng baâcho möơt chñnh phuê tñch cûơc biïơnhöơ rùìng chñnh phuê “ăoâng goâp”35%; cođn nhûông ngûúđi ăođi hoêigiaêm thiïíu vai trođ vađ hoaơt ăöơngcuêa chñnh phuê laơi noâi rùìng chñnhphuê “líịy míịt” 35%) Nhûng möơtsöị sûơ kiïơn quan troơng laơi ríịt hiïínnhiïn Thûâ nhíịt, bíịt chíịp nhûôngnöî lûơc cöng khai trong nhûôngnùm qua nhùìm ăiïìu chónh quy

mö cho phuđ húơp vïì thađnh phíìnvađ giúâi haơn cuêa chñnh phuê, thò chitiïu cuêa chñnh phuê víîn tùng möơtcaâch tûúng ăöịi tûđ 32% GDP nùm

1982 lïn trïn 34% GDP vađo nùm

1999 (Quy mö chung cuêa chñnhphuê coâ thïí cođn tùng nhiïìu húnnûôa, búêi úê nhiïìu quöịc gia, chi phñcuêa chñnh quýìn ắa phûúng ăaôặúơc ăííy maơnh nhúđ quaâ trònh phitíơp trung hoaâ) Tuy nhiïn, nhûôngthay ăöíi chung laơi che giíịunhûông khaâc biïơt ăaâng kïí giûôa caâckhu vûơc – chuê ýịu lađ sûơ múê röơngăaâng kïí quy mö chñnh quýìntrung ûúng taơi caâc nûúâc cöngnghiïơp phaât triïín vađ ăöìng thúđigiaêm quy mö chñnh quýìn úê phíìncođn laơi trïn thïị giúâi Chi tiïu cuêachñnh quýìn trung ûúng taơi caâcnûúâc cöng nghiïơp OECD ăaô tùng

tûđ 34% GDP vađo nùm 1980 lïn túâi

gíìn 40% vađo nùm 1999 Trong

phíìn cođn laơi cuêa thïị giúâi, tyê lïơ

nađy giaêm tûđ trïn 28% GDP xuöịng

dûúâi 26% Coâ leô ăiïìu khiïịn caâc

nûúâc ăang phaât triïín lo ngaơi hún,

ăoâ lađ sûơ giaêm suât nađy ặúơc quy

vađo caâc chi phñ ăíìu tû cöng, giaêm

tûúng ăöịi khoaêng 1/3, xuöịng chó

chiïịm khoaêng 4% GDP

Nhûông xu hûúâng töíng thïí nađy

cuông coâ thïí bõ hiïíu nhíìm theo

nhiïìu caâch Vñ duơ nhû, trong

nhoâm caâc nûúâc OECD, quy mö

chñnh quýìn tùng lïn chuê ýịu lađ

taơi caâc nûúâc thuöơc chíu Íu luơc ắa,

ăiïìu nađy noâi chung khùỉng ắnh laơi

sûơ cam kïịt tiïịn túâi möơt hïơ thöịng

an sinh xaô höơi toađn diïơn Möơt vađi

nûúâc (ăaâng kïí nhíịt lađ Niu Dilín,

vađ úê mûâc ăöơ nhoê hún lađ Aixúlen vađ

Hađ Lan) thïí hiïơn sûơ thu nhoê ăaâng

kïí, cođn caâc nûúâc khaâc thò víîn giûô

nguýn quy mö cuô Nhûông khaâc

biïơt lúân giûôa caâc nûúâc vađ khu vûơc

cuông coâ taơi caâc khu vûơc khaâc trïn

thïị giúâi

Trong bíịt kyđ trûúđng húơp nađo,

viïơc thaêo luíơn vïì quy mö cuêa

chñnh phuê cuông khöng thïí taâch

rúđi khoêi viïơc ăaânh giaâ nguýơn

voơng cuêa dín chuâng ăöịi vúâi vai

trođ cuêa nhađ nûúâc vađ vïì hiïơu lûơc

hoaơt ăöơng cuêa nhađ nûúâc Möơt

chñnh phuê ríịt nhoê cuông coâ thïí lađ

quaâ lúân nïịu hoaơt ăöơng thiïịu hiïơu

quaê vađ laông phñ; vađ möơt chñnh phuê

coâ quy mö lúân víîn coâ lyâ do ăïí

phaât triïín nïịu ngûúđi dín mongmuöịn chñnh phuê phaêi ăaêm nhiïơmthïm möơt söị nhiïơm vuơ vađ chûângminh ặúơc tñnh hiïơu lûơc cuêa mònh

Tûúng tûơ nhû víơy, viïơc múê röơngchñnh quýìn trung ûúng trong haithíơp niïn vûđa qua gùưn liïìn vúâiviïơc caêi thiïơn ăaâng kïí tònh hònhtađi chñnh Viïơc giaêm toađn diïơnthím huơt tađi chñnh (tûđ 4,9% xuöịngcođn 3,8% GDP taơi caâc nûúâc cöngnghiïơp, vađ tûđ 3,9% xuöịng 2,6%

GDP taơi caâc nûúâc khaâc trïn thïịgiúâi), ăaô khiïịn khu vûơc phi chñnhphuê coâ ặúơc nguöìn tađi chñnh döìidađo hún ăïí víơn hađnh vađ lađm giaêmaâp lûơc lïn laôi suíịt Chi tiïu cuêachñnh phuê taơi caâc quöịc gia cöngnghiïơp ăaô tùng lïn nhiïìu hún,nhûng ăöìng thúđi, laơi ặúơc ăaêmbaêo töịt hún

Khi ăoâ, nïịu cíìn coâ nhûông cíutraê lúđi ăuâng ăùưn vïì nhûông cíu hoêiliïơu quy mö cuêa chñnh phuê nhûvíơy lađ quaâ lúân, quaâ nhoê, hay vûđaphaêi thò roô rađng cíìn phaêi coâ nhûôngphín tñch chi tiïịt vađ mang ăùơctrûng quöịc gia, chûâ khöng chó lađnhûông ăaânh giaâ töíng quaât Möơtthûơc tïị vûúơt quaâ cíu hoêi ăoâ lađ hiïơnthûơc hiïín nhiïn rùìng, úê khùưp moơiquöịc gia, chñnh phuê ăïìu ăuê lúân ăïícoâ taâc ăöơng tñch cûơc maơnh meô ăïịnnïìn kinh tïị nïịu chñnh phuê hoaơtăöơng hiïơu quaê, vađ seô lađm caên trúênïịu thiïịu hiïơu quaê Do víơy, úêkhùưp moơi núi, hiïơu lûơc cuêa nïìnhađnh chñnh cöng lađ möơt muơc tiïu

ăaâng quan tím, vađ viïơc caêi thiïơnhiïơu lûơc ăoâ lađ thaâch thûâc úê moơiquöịc gia Phíìn cođn laơi cuêa chûúngnađy seô töíng kïịt nhûông ăiïím chñnhýịu vïì tûđng khña caơnh cuêa quaên lyâcöng, nhû thöng lïơ vađo cuöịi möîichûúng ăïìu coâ phíìn toâm tùưt mangtñnh töíng kïịt.

Böơ maây vađ töí chûâc chñnh phuê

Xíy dûơng vađ ăiïìu phöịi chñnh saâch

Chûâc nùng líơp vađ ăiïìu phöịichñnh saâch lađ möơt chûâc nùng cúbaên ăïí caâc chñnh phuê hoaơt ăöơngnhõp nhađng Nhûông cú chïị hònhthađnh vađ ăiïìu phöịi chñnh saâch coâhiïơu quaê coâ möịi liïn hïơ chùơt cheôvúâi möơt khuön khöí chñnh saâch coâtñnh dûơ ăoaân ặúơc nhiïìu hún, caâcquy ắnh töịt hún, tïơ naơn thamnhuông ñt hún vađ chïị ăöơ phaâp trõmaơnh meô hún Ăöìng thúđi, nhûôngýịu töị nađy coâ taâc ăöơng khöng nhoêlïn caâc doanh nghiïơp, hoaơt ăöơngăíìu tû vađ tñnh hiïơu quaê cuêa nïìnhađnh chñnh - tíịt caê nhûông ýịu töịnađy ăođi hoêi nhûông chó díîn vađnhûông ắnh hûúâng roô rađng tûđ caâccíịp laônh ăaơo cao nhíịt

Cú chïị xíy dûơng vađ ăiïìu phöịichñnh saâch cuêa trung ûúng trongcaâc hïơ thöịng chñnh quýìn theo möhònh cöơng hoađ nghõ viïơn vađ töíngthöịng coâ nhûông ăùơc ăiïím khaâcnhau Hïơ thöịng cöơng hoađ nghõviïơn coâ cíịu truâc vûông chùưc vađ

mang tñnh tíơp thïí nhiïìu hún, cođnhïơ thöịng cöơng hoađ töíng thöịng coâtñnh linh hoaơt vađ phuơ thuöơc vađotñnh caâch cuêa caâ nhín ngûúđi laônhăaơo nhiïìu hún Tuy nhiïn, trongbíịt cûâ trûúđng húơp nađo, caâc cú chïịăoâ phaêi thûơc hiïơn ặúơc nùmnhiïơm vuơ cú baên sau: (i) cung cíịpthöng tin vađ caênh baâo súâm vïìnhûông víịn ăïì chñnh saâch sùưp xaêy

ra, (ii) baêo ăaêm tham víịn trûúâc vúâitíịt caê caâc bïn coâ liïn quan thuöơcchñnh phuê, (iii) cung cíịp nhûôngphín tñch höî trúơ vađ ăïì xûúâng caâcgiaêi phaâp lûơa choơn; (iv) ghi cheâpvađ phöí biïịn caâc quýịt ắnh chñnhsaâch; vađ (v) giaâm saât quaâ trònhthûơc hiïơn caâc quýịt ắnh

Nhùìm thûơc hiïơn töịt tíịt caênhûông nhiïơm vuơ kïí trïn, kinhnghiïơm quöịc tïị cho thíịy cíìn phaêituín thuê böịn nguýn tùưc cú baênsau: (i) tñnh kyê luíơt, nhùìm loaơi boênhûông quýịt ắnh chñnh saâchkhöng coâ khaê nùng baêo ăaêm vïì tađichñnh hoùơc khöng khaê thi, (ii) tñnhcöng khai, minh baơch cuêa quaâtrònh ặa ra quýịt ắnh, ăöìng thúđivíîn baêo toađn ặúơc tñnh baêo míơtcíìn thiïịt cho quaâ trònh thaêo luíơnthùỉng thùưn, (iii) tñnh dûơ ăoaân ặúơccuêa ắnh hûúâng chñnh saâch, traânhtònh traơng thûúđng xuýn thay ăöíingûúơc laơi caâc quýịt ắnh chñnh trõ;vađ (iv) lûơa choơn cíịu truâc, hay noâicaâch khaâc lađ möơt quaâ trònh coâ trònhtûơ chùơt cheô mađ nhúđ ăoâ, chó nhûôngvíịn ăïì quan troơng múâi ặúơc ăïơ

trònh lïn caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh

saâch, loaơi boê nhûông víịn ăïì tíìm

thûúđng, ñt quan troơng

Do ăoâ, möơt ban thû kyâ maơnh

vađ lađm viïơc coâ hiïơu quaê lađ ăiïìu

kiïơn tiïn quýịt ăöịi vúâi cöng taâc

ăiïìu phöịi chñnh saâch coâ hiïơu quaê

Trong caâc hïơ thöịng theo mö hònh

cöơng hoađ töíng thöịng, chûâc nùng

cuêa ban thû kyâ thûúđng ặúơc giao

cho vùn phođng töíng thöịng Ăöịi

vúâi caâc hïơ thöịng theo mö hònh

cöơng hoađ nghõ viïơn, chûâc nùng

nađy coâ thïí ặúơc giao cho vùn

phođng thuê tûúâng hoùơc ban thû kyâ

nöơi caâc Ban thû kyâ nöơi caâc coâ

nhiïơm vuơ trúơ giuâp nöơi caâc (hoùơc

höơi ăöìng böơ trûúêng) Quy mö vađ

chûâc nùng cuêa caâc ban thû kyâ

chñnh saâch khaâ ăa daơng ÚÊ möơt

thaâi cûơc lađ phođng nöơi caâc, Xingapo

chó coâ 15 nhín viïn; cođn Vùn

phođng töíng thöịng Myô laơi thuöơc vïì

möơt thaâi cûơc khaâc vúâi hún 4.000

nhín viïn ÚÊ Vûúng quöịc Anh,

töíng söị nhín viïn cuêa Vùn phođng

thuê tûúâng vađ Vùn phođng nöơi caâc

Anh lađ khoaêng 200 ngûúđi, úê vađo

mûâc trung bònh Tuy nhiïn, cho

duđ vúâi quy mö nađo, cú quan nađy

phaêi baêo ăaêm ặúơc dođng thöng

tin ăíìy ăuê, thöng suöịt vađ baêo ăaêm

höî trúơ ăùưc lûơc cho quaâ trònh ra

quýịt ắnh

Cuöịi cuđng, ăïí quaâ trònh líơp vađ

ăiïìu phöịi chñnh saâch hoaơt ăöơng coâ

hiïơu quaê, ngoađi möơt vùn phođng

trung ûúng coâ chûâc nùng ăuâng

ăùưn, cíìn phaêi coâ sûơ húơp taâc chùơtcheô úê moơi cíịp quaên lyâ nhađ nûúâc

Sûơ húơp taâc nađy ăođi hoêi caê nhûông cúchïị chñnh thûâc, nhû caâc uyê ban vađnhoâm lađm viïơc liïn ngađnh vađ caênhûông maơng lûúâi liïn laơc phichñnh thûâc, vađ tinh thíìn húơp taâcgiûôa caâc viïn chûâc nhađ nûúâc

Chñnh phuê cíìn coâ nhûông biïơnphaâp höî trúơ cho viïơc duy trò vađphaât triïín nhûông möịi quan hïơ húơptaâc kïí trïn

Cú cíịu töí chûâc cuêa chñnh quýìn trung ûúng

Chñnh phuê trung ûúng úê tíịt caêcaâc nûúâc ặúơc töí chûâc thađnh caâcböơ khaâc nhau (cođn ặúơc goơi lađ caâcban) vađ ríịt nhiïìu ăún võ höî trúơkhaâc trong vađ ngoađi phaơm vi cúcíịu cuêa böơ Chûâc nùng ăaô trúêthađnh nguýn tùưc chuê ăaơo ăïíthađnh líơp caâc böơ vađ töí chûâc cöngviïơc cuêa chñnh phuê Ăïịn lûúơtmònh, caâc chûâc nùng ặúơc phínthađnh nhoâm theo tiïu chñ khöngphín maêng, khöng chöìng cheâo,phaơm vi kiïím soaât vađ tñnh thuíìnnhíịt Nhûông tiïu chuíín nađy cuôngxaâc ắnh cú súê húơp lyâ cuêa viïơcthađnh líơp caâc böơ múâi ăïí ăaêmặúng caâc chûâc nùng múâi Cú cíịuhađnh chñnh cuêa quöịc gia vađ caâcýịu töị vùn hoaâ cuông liïn quan túâicaâch thûâc töí chûâc cuêa chñnh phuê

Ngoađi víịn ăïì chûâc nùng, thónhthoaêng caâc böơ múâi coâ thïí ặúơcthađnh líơp ăïí baâo hiïơu nhûông ûu

tiïn chñnh saâch múâi, vñ duơ vïì víịnăïì baêo vïơ möi trûúđng.

Caâch tiïịp cíơn thöng thûúđng lađcöị gùưng nhoâm caâc chûâc nùng vađocaâc töí chûâc ăún nhíịt nhùìm taơoăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho caâc böơtrûúêng thûơc hiïơn thíím quýìn cuơthïí cuêa mònh, khöng coâ sûơ chöìnglíịn hoùơc taơo ra khoaêng tröịng vađnhû víơy, tùng cûúđng traâch nhiïơmcuêa caâc böơ Tuy víơy, nhûông thíímquýìn chöìng cheâo coâ thïí lađ lúơithïị trong viïơc taơo ra caâc cuöơctranh luíơn nöơi böơ vađ mang laơi chongûúđi dín caâc hònh thûâc cung cíịpdõch vuơ khaâc nhau

AÂp lûơc cùưt giaêm chi tiïu cöngvađ thu heơp quy mö hađnh chñnhăaô buöơc möơt söị nûúâc töí chûâc laơivađ giaêm búât söị lûúơng caâc böơ cuêachñnh phuê theo caâc caâch khaâcnhau Xu hûúâng nađy ặúơc cuêngcöị thïm do viïơc phi tíơp trunghoaâ vađ ýu cíìu tùng thïm thíímquýìn vađ nguöìn lûơc cuêa caâc ăún

võ chñnh quýìn cíịp dûúâi Trongcaâc nïìn kinh tïị chuýín ăöíi,nhûông nöî lûơc cú cíịu laơi hïơ thöịngkinh tïị vađ chñnh trõ tíịt ýịu díînăïịn viïơc cú cíịu laơi chñnh quýìntrung ûúng

Theo quy tùưc chung, söị lûúơngcaâc böơ khöng nïn quaâ lúân aênhhûúêng ăïịn viïơc ăiïìu phöịi vađcuông khöng quaâ nhoê ăïí lađm tùngquaâ mûâc khöịi lûúơng cöng viïơccho möîi böơ vađ lađm giaêm traâchnhiïơm cuêa chuâng Trïn thûơc tïị, söị

lûúơng caâc böơ lađ khaâc nhau ăaângkïí giûôa caâc nûúâc, tûđ khoaêng 100böơ úê möơt söị nûúâc cho ăïịn chûaăíìy 10 böơ úê caâc nûúâc khaâc Möîi böơphuơc vuơ trung bònh khoaêng 43triïơu dín úê Cöơng hoađ nhín dínTrung Hoa cho ăïịn 1.300 ngûúđi úêĂaêo Cook

Nhû víơy, söị lûúơng caâc böơ cuêachñnh quýìn trung ûúng lađ ăiïìucoâ yâ nghôa, khöng chó vò muơc ăñchăiïìu phöịi, mađ cođn ăïí giaêm búât chiphñ cuêa chñnh phuê vađ duy trò aâplûơc ăöịi vúâi viïơc múê röơng böơ maâyhađnh chñnh Noâi röơng ra, ăa söị caâcnûúâc coâ thïí víơn hađnh hiïơu quaêkhoaêng 12 ăïịn 18 böơ trung ûúng.Tuy víơy, baên thín viïơc giaêm búâtsöị lûúơng caâc böơ khöng taơo ra lúơithïị vađ trong möơt söị trûúđng húơpăùơc biïơt coâ thïí lađm suy ýịu tñnhchõu traâch nhiïơm do viïơc hònhthađnh nïn caâc thûơc thïí höîn húơp.Viïơc töí chûâc caâc cú quan ăiïìutiïịt coâ aênh hûúêng quan troơng ăöịivúâi hiïơu lûơc cuêa chûâc nùng ăiïìutiïịt, lađ chûâc nùng cú baên cuêachñnh phuê úê moơi quöịc gia Nhûăaô trònh bađy úê trïn, viïơc ăiïìu tiïịtăaô múê röơng quaâ mûâc trong thïị kyê

XX Möơt phíìn, ăoâ lađ do möịi longaơi ngađy cađng tùng vïì an toađn, ytïị cöơng ăöìng, möi trûúđng, baêo vïơngûúđi tiïu duđng, öín ắnh tađichñnh vađ ngín hađng Nhûng bïncaơnh ăoâ, tònh traơng chaêy maâuăiïìu tiïịt thûơc sûơ cuông phaât sinh úênhiïìu nûúâc vúâi viïơc böí sung thïm