Trfch theo: Nicolai Kireev.. Islam gido Id ddng luc.[r]
Trang 162
Jr
\ =
Tucin SU T6r\ «iAo
% ,
J"
^_Nghien cuu Ton giao Sd7 - 2 0 / £
OOI NET VE QUA TRINH ISLAM GIAO HOA DOI SONG CHJNH TRI
THO NHI KY TRONG THAP NIEN DAU THE KJ XXI
T hd Nhi Ky (Republic of Turkey) la
mgt quoc g i a n a m d v u n g Tieu A
vdi d a n sd' 65,6 t r i e u ngtfdi (nam 2000) chii
ye'u theo Islam g i a o d d n g Sunnite (chidm
tdi 80% d a n so) Nha ntfdc Islam giao Thd
Nhi Ky h i n h t h a n h tfl t h d ki VIII, s a n g the'
ki XIV XVI b a n h trfldng t h a n h d d chd
Otoman, song suy ye'u d a n vao cud'i t h d ki
XVIII d a u t h d ki XIX Nam 1908, qud'c gia
nay t h a n h l a p che do q u a n ehu lap hidn va
dch n g a y 29 t h a n g 10 n a m 1923 che do
cdng boa dfldc thie't lap'"
H a n g n a m , vao n g a y 19 t h a n g 5 dat
ntfdc Thd Nhi Ky td ehflc Ngay tudng
niem Mustafa Komal Ataturk vi t d n g
t h d n g d a u tien ciia ndn c d n g boa, ngtfdi
cd s a n g kidn c h a m diit vai trd ciia I s l a m
g i a o vdi t i n h each la qude giao Vao n g a y
n a y ngtfdi d a n Thd Nhi Ky co the k h a n g
d i n h them mgt l a n nfla r a n g qude g i a cua
hg g i d day da x a rdi n h i i n g n g u y e n tac
cua ehii n g h i a the' tue m a M.K A t a t u r k
da tuyen bd vao n a m 1924 Chflng ta deu
bie't r a n g t r o n g t h a p ki vfla qua qua
t r i n h Islam g i a o h o a dat ntfdc Thd Nhi
Ky d a n g dac biet dtfdc day n h a n h
Vao t h a n g 11 n a m 2009 td Milliet ciia
Thd N h i Ky d a d a n g d a n h s a c h 500 t i n
NGUYEN VAN DUNG'*'
dd Islam g i a o (muslim) kiet x u a t cua thdi dai do Dai hgc Georgetown ciia Hoa
Ky va T r u n g t a m n g h i e n ciiu Islam giao vtfdng quoc J o r d a n dtfa ra Bao chi Tho Nhi Ky q u a n t a m tdi d a n h sach 500
m u s l i m n a y bdi vi t r o n g sd dd cd tdi 20 ngtfdi Thd N h i Ky, n h i e u ngtfdi t r o n g so'
dd cdn dtfdc xdp t r o n g top 10 ngtfdi dau tien Hdn the' nfla, t r o n g mdt loat trtfdng hdp, n h i i n g ngtfdi dtfdc xdp thfl h a n g cao lai k h d n g p h a i la n h i i n g n h a boat ddng tdn g i a o m a lai la n h i i n g ngtfdi Tho Nhi
Ky dat n h i e u t h a n h trfu t r o n g chinh tri Thi du, diing d vi t r i thfl 5 t r o n g d a n h sach n a y la T h u ttfdng Thd Nhi Ky , ngai Rejep T a i i p E r d o g a n , diing d vi tri 28 la Tdng t h d n g ntfdc nay, n g a i AbduUa Gui Cflng t r o n g d a n h s a c h 500 muslim kiet xua't n a y cd ten Bd trtfdng N h a ntfdc Mehmed Aidtfn, Bd trtfdng Bd N g o a i giao Ahmed D a v u t o g l u va ngtfdi l a n h dao Vu Tdn g i a o Ali B a r d a k o g l u
Theo n g u d n t i n cua td Millet, t r o n g ldi
b i n h ve b a n d a n h s a c h ndi t r e n , ngiidi ta
* TS Vien Nghien ciru Ton giao Vien Khoa hoc
Xa hgi Viet Nam
1 .Xem: Tir chen Bach khoa Met Nmn T'.4 Nxb
TDBK Ha Ngi 2005, tr 243
Trang 2Nguy6n Van Dung D()i net ve qud trinh Islam gido hda 63
d a n h g i a Thu ttfdng R.T E r d o g a n la vi
Thu ttfdng cua m d t t r o n g so' n h u t i g ntfdc
Islam g i a o ldn nha't ve quy md d a n sd' va
tiem liic k i n h te <=' Cung t r o n g ldi b i n h
nay ngtfdi ta cdn n h a n m a n h r a n g "R.T
E r d o g a n d i n h htfdng vao n h i i n g g i a t r i
cua EC (Cdng d d n g Chau Au) va tin vao
n g u y e n tac khong dUdc lam nay sinh van
dc vdi cac nifdc lang gieng, d n g cd' g a n g
buy bd lenh cam viec cae nfl s i n h I s l a m
giao trflm k h a n t r o n g cac trtfdng dai
hgc, nhtfng da k h d n g k i p l a m viec n a y "'^l
T r o n g ldi b i n h ve b a n d a n h sach n a y
ngtfdi ta c u n g n h a n m a n h tdi "vai trd
then chof cua Tong t h o n g Abdulla Gui
va cho r a n g d n g la "vi T d n g thd'ng d a u
tien cua Thd Nhi Ky vdi qua khfl Islam
giao"'"'' Ngtfdi ta cflng n h a c tdi ba
H a i r u n n i s a Gui, p h u n h a n cua Tdng
thd'ng Thd Nhi Ky, ngtfdi l a n d a u tien
t r o n g lich sii ntfdc n a y da ddi k h a n trflm
dau tdi Toa an Chau Au ve quyen con
ngiidi de p h a n dd'i l e n h cam nfl s i n h
Islam g i a o ddi k h a n t r u m d a u t r o n g k h i
ddn trtfdng hgc
Qua day, chflng ta n h a n t h a y r a n g , t h d
gidi Islam g i a o d a n h g i a eao nhflng stf
kien x a y r a t r o n g ddi sd'ng c h i n h t r i Thd
Nhi Ky d t h a p n i e n d a u t h d k i XXI Trtfde
he't, dd la t h a n g ldi t r o n g cudc b a u cuf
Qud'c hdi t h a n g 11 n a m 2002 eua Dang
Cong bang va P h a t t r i e n cua nbuJng
ngtfdi Islam g i a o do R T E r d o g a n diing
dau Tidp dd la t h a n g ldi l a n thfl h a i cua
Dang n a y t r o n g cudc b a u cfl n g a y 22
t h a n g 7 n a m 2007, va cud'i c u n g la viec
Abdulla Gui, n h a n vat thfl h a i cua
Bang-Cong bang va Phat trien g i a n h t h a n g ldi
t r o n g cudc b a u cfl T d n g thd'ng t h a n g 8
a a m 2007
T h a n g ldi v a n g ddi ciia Dang Cong bang va Phat trien t r o n g cae cudc bau cfl
Qud'c hdi va b a u cfl T d n g thd'ng, d a n tdi viec d a n g n a y n a m quyen tuyet dd'i t r e n
c h i n h trtfdng Thd N h i Ky la n h d t i n h tich ctfc c h i n h t r i va uy tin eua h a i n h a n vat ngtfdi Thd Nhi Ky da dtfdc n h a c tdi
t r o n g b a n d a n h s a c h 500 muslim kiet xua't, m a trtfde hdt la Thu ttfdng R.T
E r d o g a n Can n h a c lai r a n g Dang Cong bang va Phat trien mdi dtfdc t h a n h l a p
t h a n g 8 n a m 2001 va chi h d n 1 n a m s a u
dd da g i a n h dtfdc q u y e n kiem soat c h i n h quyen h a n h p h a p va sau dd t h a n h l a p
c h i n h p h u mdt d a n g Bay gid, chflng ta h a y n h i n lai lich sfl qua t r i n h I s l a m g i a o b o a ddi sd'ng c h i n h
t r i cua Thd Nhi Ky
Trtfde cac cudc bau cu' ndi tren, d Thd Nhi Ky ed D a n g Fazilet, d a n g eua nhiing ngtfdi Islam g i a o d a n g boat ddng Thu l i n h ciia Fazilet la Nejmettin Erbakan, mdt tin
dd Islam g i a o cd q u a n diem cap tidn Ong
la mdt t r o n g sd' n h i i n g ngtfdi s a n g lap
p h o n g t r a o "Milll Gerush" Trtfde dd N
E r b a k a n da tfliig n h i e u n a m l a n h dao Dang Refah, d a n g Islam giao tien t h a n ciia Fazilet N E r b a k a n da tie'n h a n h cac boat ddng tich cflc d n h i e u vflng cd ngfldi Thd Nhi Ky d Cdng hda Lien b a n g Dflc
K h a c vdi k h u y n h htfdng dn boa h i e n
n a y cua m i n h , v a o n h i i n g n a m 90 t h d k i
XX, R T E r d o g a n da tiing bi toa a n t r u y
n a vi n h f l n g q u a n d i e m c a p t i d n b a o ve
2 Trfch theo: Nicolai Kireev Islam gido Id ddng luc
cdc cudc cdi cdch Bao Dgc lap - Tdn gido ngay 2
thang 6 nam 2010.http;//Religion.ng.ru/polotic/2010-06-02/5_islam.html
3 Trfch theo: Nicolai Kireev Bdi dd ddn
4 Trfch theo: Nicolai Kireev Bdi dd ddn
Trang 364 Nghien ciiii Ton giao Sd7 - 2010
luat S h a r i a t ciia I s l a m giao Nhiing
ngfldi thudc p h a i eua R T E r d o g a n t r o n g
D a n g Refah va s a u dd la D a n g Fazilet
chu trtfdng ddi mdi b o a t d d n g ciia d a n g ,
t a n g ctfdng h d p tac vdi n h i i n g ngtfdi cd
chtfdng t r i n h b o a t d d n g g a n vdi chtfdng
t r i n h ciia d a n g nay, mac du hg v a n edn
mdt vai stf k h a c biet ve q u a n diem
Nhtfng nhflng ngfldi theo q u a n diem
truyen thd'ng cua N E r b a k a n va ngfldi
ban chie'n d a u cua d n g la Rejai K u r t a n
lai cho r a n g , ddi mdi h o a t d d n g ciia d a n g
cd n g h i a la chia r e d a n g va hg k h d n g
mud'n d a n g n a y bi chia re Ban t h a n R T
E r d o g a n cflng t u y e n bd' k h d n g mud'n cd
sii chia re nhfl thd Nhu'ng t r e n thtfc td,
n g a y ttf k h i D a n g Refah r a ddi, n h i i n g
ngtfdi u n g hd R T E r d o g a n da tie'n h a n h
cudc dau t r a n h chd'ng lai b a n l a n h dao
bao thu cua p h o n g t r a o 'Milli Gerush",
budc tdi b a n l a n h dao n a y la bat liic
trtfde nhfllig cugc t a n cdng ciia c h i n h
quyen the tuc vao nen d a n chu va quyen
con ngtfdi
D a n g Refah luc dau da g i a n h t h a n g
ldi t r o n g cudc b a u cfl n a m 1995 va chiem
da sd t r o n g Qud'c hdi Mac du d a n g Islam
giao n a y g i a n h dtfdc t h a n g ldi btfdc dau,
nhtfng do stf chd'ng dd'i ciia gidi q u a n stf
cao cap, N E r b a k a n t r o n g mdt thdi g i a n
dai k h d n g the t h a n h l a p dtfdc e h i n h phii
lien hiep Tuy nhien, s a u k h i t h a n h l a p
dtfdc c h i n h phii va l a n h dao c h i n h p h u
nay, t r o n g g i a i d o a n 1996 1997, N
E r b a k a n cflng cac c d n g sfl cua d n g da bat
dau cdng k h a i va k i e n t r i khuech trtfdng
Islam giao, keu ggi thtfc t h i luat Shariat,
b a n h trtfdng a n h htfdng cua m i n h tdi
cac cd ca'u n h a ntfdc va cd cau x a hdi
Gidi q u a n stf d a k i e n quydt ddi cac cd
q u a n ttf p h a p Thd N h i Ky cam d a n g n a y
b o a t d d n g va ttfde bd q u y e n b o a t d d n g
c h i n h t r i eua N E r b a k a n va cac c d n g stf
t h a n c a n eiia d n g Luc dd g i d i q u a n stf cao cap cua ntfdc n a y d a su' d u n g vai
t r d quydt d i n h eua h g t r o n g Hdi d d n g
An n i n h qud'c g i a de chd'ng l a i nhflng ngfldi ciia d a n g I s l a m g i a o v a t r o n g cudc h g p n g a y 28 t h a n g 2 n a m 1997 ciia
cd q u a n n a y hg d a c h a n dijfng dfldc btfdc t i d n chie'n t h a n g cua nhiing ngtfdi I s l a m g i a o
N h i i n g ngtfdi iing hd luat S h a r i a t da
d a p t r a stf k i e n t r e n b a n g mdt cudc bieu
t i n h q u a n c h u n g r d n g k h a p Ngay 11
t h a n g 5 n a m 1997 tai q u a n g trtfdng
S u l t a n a h m e t d t h a n h phd' Stambul, theo
s a n g k i e n cua 142 to chtfc Islam giao ma trtfde bet la D a n g Refah va vdi sii tham
g i a tich ciic cua mdt sd' t h u l i n h ciia d a n g
n a y c u n g cac hgc sinh, g i a o vien cac
t r i i d n g Imam-Hatiib, da dien r a mdt cugc
m i t t i n g ldn vdi stf t h a m gia eua 30 n g h i n ngtfdi ling bd dtfdng ldi Islam giao boa Thd Nhi Ky K h a u b i e u ciia nhfl'ng ngfldi bieu t i n h n e u ra: "Luat S h a r i a t h a y la chdt"; "Nen c h u y e n che^ cua Kemal la tay sai cua Israel" N h i i n g ngtfdi bieu t i n h btfc tfle la bet k h i n h a c de'n ten Mustafa Kemal A t a t u r k - vi t d n g thd'ng dau tien ciia Thd Nhi Ky Gidi q u a n stf va d a n stf bao ve chu n g h i a t h d tue da dtfa r a
n h i i n g bien p h a p chd'ng lai n h i i n g ngtfdi bieu t i n h Nhfl*ig bien p h a p n a y s a u dd dtfdc gidi t r u y e n t h d n g ggi la Vu an 28
t h a n g 2 • Chinh quyen da a p d u n g nhu'ng dieu k h o a n ciia bd luat n a m 1924 ve vice thtfc h i e n mdt he thd'ng g i a o due thd'ng
Trang 4Nguyen Van Dung Ddi net ve qud trinh Islam gido lum 65
nha't t r o n g ca ntfdc d a t dtfdi quyen kiem
soat cua Bd g i a o due Cac trtfdng, cac quy
cua Islam g i a o deu d a t dtfdi quyen kiem
soat cua Bd g i a o due, ke ca chtfdng t r i n h
g i a n g day k i n h K d r a n Chinh quyen c u n g
n h a n m a n h tdi viec dao t a o n h i i n g tu si
Islam g i a o t r u n g t h a n h vdi nhu'ng
n g u y e n tac cua chu n g h i a Kemal
(Kemalism) P h a n ldn cac td chflc va hdi
doan Islam g i a o dfldc h d p thfle boa mdt
each ttf p h a t trtfde day bi dat r a n g o a i
v d n g p h a p l u a t t h e o luat 677 (Luat Kemal
nam 1925 cam cac hdi d o a n va d d n g t u
Islam giao) , ,
Ngay sau cudc bieu t i n h cua n h i i n g
ngtfdi theo dtfdng ldi Islam g i a o ndi tren,
Vural Savash, C h a n h a n Toa Phflc t h a m
Thd Nhi Ky da de d d n len Toa a n Hidn
p h a p ntfdc n a y yeu c a n cam d a n g Refah
boat ddng T r o n g ddn k i e n cua C h a n h a n
Toa Phuc t h a m n e u r a n h i e u stf k i e n lien
quan tdi viec N E r b a k a n va cac t h u l i n h
khac cua d a n g n a y da vi p h a m luat p h a p
ciia Thd Nhi Ky ve t i n h c h a t t h d tuc ciia
n h a ntfdc t r o n g thdi g i a n hg t h a m g i a
chinh p h u va l a m viec t r o n g Qud'c hdi
Van b a n n a y c u n g n h a n m a n h mflc do
nguy hiem eua d a n g Refah dd'i vdi nen
cdng hoa cua Thd N h i Ky
Ddi vdi n h i i n g ngfldi Islam g i a o Tho
Nhi Ky d Chau Au, chii ye'u la d Cdng h d a
Lien b a n g Dflc, cho tdi trfldc stf k i e n 11
t h a n g 9 n a m 2001, e h i n h quyen cac ntfdc
Chau Au chu'a quyet d i n h theo doi cac to
chflc I s l a m g i a o c a p t i e n Tho Nhi Ky Che
dd d a n chii d cac ntfdc n a y cho p h e p cac
t h a n h v i e n tich ctfc ciia p h o n g t r a o "Milli
Gerush" bi dudi k h d i Thd Nhi Ky ddn ctf
trfl vdi sd' Itfdng n g a y mdt d d n g va t r d
t h a n h n h i i n g c d n g d d n g Islam giao cd
a n h htfdng va g i a u cd n h a t P h o n g t r a o
"Milli G e r u s h ' da cd m a t va b o a t d g n g d
252 t h a n h phd' Chau Au, chii ydu la d Cdng h d a Lien b a n g Dtfe Hg lap t r a i , md trtfdng d a y luat S h a r i a t , t r u y e n ba ttf ttfdng eua N E r b a k a n , m d cac edng ti
k i n h d o a n h va t r d t h a n h n h i i n g t h d liic
vd c u n g g i a u cd
O t r o n g ntfdc, c h i n h quyen the tuc Tho Nhi Ky da a p d u n g nhfl'ng bien p h a p
n h a m n g a n c h a n stf p h a t t r i e n cua p h o n g
t r a o Milli Gerush" T h a n g 2 n a m 1998 Toa a n Hidn p h a p da quydt d i n h cam
D a n g Refah b o a t d d n g va nhtf vay t r e n thtfc t d N E r b a k a n va cac cdng stf t h a n
t i n ciia d n g da bi ttfde quyen boat d d n g
c h i n h tri N g a y s a u dd, mdt d a n g mdi dtfdc t h a n h l a p t h a y t h d eho d a n g Refah,
dd la d a n g Fazilet do Rejai Kutan, mdt
c d n g stf trtfde d a y ciia N E r b a k a n l a n h dao Nhtfng t r e n thtfc te' N E r b a k a n v a n
la l a n h t u t i n h t h a n cua d a n g nay Ap life ciia g i d i q u a n stf dd'i vdi cac n h a e h i n h
t r i I s l a m g i a o v a n dtfdc tidp tuc t r o n g
e h i n h phii t h d tuc mdi eua Mesut Itflmaz Tuy n h i e n p h o n g t r a o c h i n h t r i Islam
g i a o v a n k h d n g n g i i n g p h a t t r i e n vdi
n h i e u t r a o liiu k h a c n h a u , tfl nhfl'ng td chtfc dn b o a ddn eac td chflc cflc doan
T h a n g 9 n a m 1998 mdt t r o n g nhfl'ng
n h a b o a t d d n g c h i n h t r i tich ctfc cua
D a n g Fazilet la Taiip E r d o g a n da bi bat
va bi ke't a n 10 t h a n g tfl g i a m
T r o n g cude b a u eu' qud'c hdi n a m 1999,
D a n g Fazilet chi g i a n h dfldc 3 ghd N g a y
23 t h a n g 6 n a m 2001, Toa a n Hidn p h a p Thd Nhi Ky lai r a quydt d i n h cam D a n g Fazilet h o a t ddng
Trang 566 J ; ^ i e n cuu Ton giao SdVjJOJJl^
Trfldc dd, b a n l a n h dao D a n g Fazilet
da chia t h a n h h a i n h d m t r o n g Qude hdi
-n h d m Truye-n thd'-ng va -n h d m Ddi mdi
Sau k h i hi cam b o a t ddng, hai n h d m n a y
da d a n g ki t h a n h l a p 2 d a n g mdi, ddc l a p
dd'i vdi nhau Nh'flng ngfldi theo n h d m
Truyen thd'ng t h a n h l a p D a n g Saadet
(Dang H a n h phflc) do Rejai K u t a n l a n h
dao va dtfdc stf iing hd cua N E r b a k a n
Nhfl'ng ngtfdi theo n h d m Ddi mdi t h a n h
lap D a n g Cdng b a n g va P h a t t r i e n
(Adalet ve k a l k i i n m a ) vao t h a n g 8 n a m
2001 va bau T E r d o g a n l a m t h u linh Day
la n h a n vat tfl l a u da la ddi thii cua N
E r b a k a n
Dtfdng ldi cua D a n g Saadet dtfa vao
he ttf ttfdng cua p h o n g t r a o "Milli
Gerush" va dtfdc n h i i n g ngtfdi theo q u a n
diem t r u y e n thd'ng va bao thii u n g hd
Cdn t h u l i n h D a n g Cdng b a n g va P h a t
trien lai la mdt n h a n vat cap tieh, tre, cd
tri thfle va d a y n h i e t buydt vdi p h o n g
t r a o Islam g i a o Trtfde cudc b a u cii Qud'c
hdi trtfde t h d i b a n n a m 2002, T E r d o g a n
da cd' g a n g g a t bd n h i i n g q u a n diem
Islam g i a o ciing r a n trtfde day ciia m i n h
va chuyen s a n g l a p trtfdng bao t h u t h a n
Phtfdng Tay O n g k h d n g mud'n Thd Nhi
Ky rflt k h d i khd'i NATO, m o n g mud'n
ntfdc n a y t r d t h a n h t h a n h vien eiia EC
Khi da t r d t h a n h Thu ttfdng Thd Nhi Ky,
T E r d o g a n da k h d n g m a n g theo p h u
n h a n tdi cac b o a t d d n g c h i n h thfle eiia
chinh p h u k h i ba n a y ddi k h a n t r u m d a u
cua p h u nfl I s l a m g i a o
Nhtf da n e u d p h a n tren, t r o n g cudc
bau cu' n a m 2002 D a n g Cdng b a n g va
P h a t t r i e n cua T E r d o g a n da g i a n h dtfdc
t h a n g ldi chtfa tu5ng tha'y dd'i vdi mdt
d a n g Islam giao, chie'm da s d tuyet ddi
t r o n g Qude hdi: 363 ghe' t r e n t d n g s d 550
g h d va diing r a t h a n h l a p c h i n h p h u mdt
d a n g , day la mdt trtfdng h d p hidm tha'y
ke tfl k h i thidt l a p he thd'ng da d a n g d Thd Nhi Ky T r o n g cudc b a u cii tidp theo vao n a m 2007, D a n g Cdng b§,ng va Phat
t r i e n lai g i a n h dtfdc 340 ghe' t r o n g Qud'c hdi T h a n g 8 n a m 2007, n h a n vat thfl hai
t r o n g d a n g cam quyen, Abdulla Gui dfldc Qud'c hdi b a n l a m Tdng thd'ng Thd Nhi
Ky Nhtf vay, cd q u a n l a p p h a p va h a n h
p h a p deu n a m t r o n g tay d a n g eua nhiing ngtfdi I s l a m g i a o theo dtfdng ldi dn boa
N h i i n g n h a l a n h dao mdi h i e n nay cua Tho Nhi Ky thtfa n h a n r a n g , dat ntfdc va
x a hdi Thd N h i Ky h o a n t o a n k h d n g phai
la n e n v a n m i n h Phtfdng Tay Nhtfng T
E r d o g a n e u n g noi r a n g , Tho Nhi Ky la mdt ntfdc d u y n h a t d d n g thdi vfla la
t h a n h v i e n ciia Td chflc Hdi n g h i Islam
g i a o (OIC) vfla la t h a n h vien ciia Td ehflc Hiep tfdc Bac Dai Tay Dtfdng (NATO) va
d a n g t r o n g qua t r i n h g i a n h a p EC Trong ctfdng l i n h eiia D a n g Cdng b a n g va Phat
t r i e n viet: 'Dang Cong b a n g va Phat
t r i e n dtfa v a o ttf ttfdng t r u y e n t h o n g cua
m i n h , dat r a n h i e m vu x a y du'ng mdi mdt
he thd'ng cac g i a t r i chii ydu cua minh,
t h i h a n h dtfdng ldi e h i n h t r i bao thii phu
h d p vdi t r i n h do cac c h u a n mtfc qud'c td"<^' De thtfc thi ctfdng l i n h cua Dang
A ^ V ^ A ' ' A - V Cong b a n g va P h a t t r i e n cam quyen hien nay, e h i n h quyen mdi d Thd Nhi Ky
t r o n g v d n g 7 n a m qua da cd n h i i n g siia ddi q u a n t r g n g Hie'n p h a p n a m 1982 m a
5 Trfch theo; Nicolai Kireev Bdi dd ddn
Trang 6Nguyin Van Dung Doi net ve qud trinh Islam gido hoa 67
k h d n g cd stf t h a m k h a o y kidn cac dd'i tac
Phtfdng Tay Nhu'ng t h a y ddi dd n h a m
b a n che stf c a n t h i e p cua gidi q u a n stf
cao cap vao c d n g viec cua c h i n h quyen
h a n h phap Didu n a y da t a o cd cho mdt so'
dd'i t h u eua D a n g Cdng b a n g va P h a t
trien t r o n g Qud'c hdi de n g h i gifl lai Hidn
^ A A"' ' ^
p h a p hien n a y va bo s u n g mdt sd dieu
cho p h u hcfp vdi nhu'ng yeu can cua Cdng
d d n g Chau Au T h a m chi cd y kie'n cdn de
n g h i khdi p h u c cd bd s u n g n h i i n g dieu
can thidt Hidn p h a p n a m 1961, mdt b a n
Hie'n p h a p dfldc cho la d a n chu nha't
t r o n g lich su' cua Cdng boa Thd Nhi Ky
Theo d a n h g i a eua T E r d o g a n , ngfldi
diing dau c h i n h p h u h i e n n a y cua Thd
Nhi Ky, D a n g Cdng b a n g va P h a t t r i e n
da dat dtfdc n h i i n g t h a n h qua k h d n g the
phii n h a n va dieu dd eho p h e p D a n g n a y
tidp tue n h a n dtfdc stf u n g hd ciia dai bd
p h a n ngtfdi d a n t r o n g x a hdi Thd Nhi
Ky Nhiing t h a n h qua cua d a n g cam
quyen dtfdc ngtfdi diing d a u Chinh p h u
Tho Nhi Ky ndi tdi mdt each cu the t r o n g
cude h g p eua n h d m n g h i si Qud'c hdi
thugc D a n g Cdng b a n g va P h a t t r i e n
n g a y 3 t h a n g 11 n a m 2009 n h a n ki niem 7
n a m n g a y D a n g n a y len n a m quyen Thu
ttfdng T E r d o g a n n h a n m a n h : "Dinh
htfdng cua c h u n g ta s a n g Phtfdng Tay
k h d n g cd n g h i a chflng t a q u a y liing lai
vdi Phtfdng Ddng, Phtfdng N a m va
Phtfdng Bac Lam sao Thd Nhi Ky cd the
quay Itfng lai vdi Kavkazd, T r u n g A va
cac qud'c g i a t h u d c ngfl he Tuyde? Cd le
n a o Thd Nhi Ky lai q u a y liing lai vdi
V u n g Can D d n g va Bac P h i ? Thd Nhi Ky
la mdt n h a n td' r a t q u a n t r g n g t r o n g mdt
to chflc nhtf NATO Tam q u a n t r g n g cua
Thd Nhi Ky dtfdc n a n g len do he thd'ng cac q u a n he da phfldng eua nfldc nay"'^l
N h i i n g t h a n h qua d a u tien ciia dtfdng ldi ddi n g o a i h i e n n a y cua Thd Nhi Ky ed
A"? ^
the ke den la p h e p h a n m a n h me c h i n h sach eua I s r a e l dd'i vdi ngtfdi Palestin, chu trtfdng x i c h g a n lai vdi S y r i a va tidn
h a n h d a m p h a n vdi b a n l a n h dao I r a n Cdn viec t h d n g qua Hie'n p h a p mdi, theo
n g u d n t i n ciia bao chi Thd Nhi Ky, ban dii t h a o Hidn p h a p da dtfdc da sd n g h i si Qud'c hdi iing hd, chii ydu la cac n g h i si thudc D a n g Cdng b a n g va P h a t trien Ban dtf t h a o Hidn p h a p n a y se dtfdc dtfa
r a t r i i n g cau d a n y vao n g a y 12 t h a n g 9
n a m 2010
Tdm lai, qua t r i n h Islam g i a o boa ddi sd'ng c h i n h t r i Thd Nhi Ky d a n g dien r a
m a n h me t r o n g t h a p n i e n d a u t h d k i XXI Tfl chd bi cam b o a t ddng, cac d a n g Islam
g i a o da to chtfc lai, t h a y doi chien Itfdc,
n h a t la D a n g Cdng b a n g va P h a t t r i e n eua Thii ttfdng T E r d o g a n , va t r d t h a n h
d a n g cam quydn d da't ntfdc Islam g i a o nay Nhiing c h i n h sach ddi mdi cua D a n g Cdng b a n g va P h a t t r i e n da t h u dtfdc
n h i i n g t h a n h qua r a t k h a q u a n va n h a n dtfdc stf u n g hd eua d d n g dao ngtfdi d a n Thd Nhi Ky Tfl mdt nfldc cdng hoa t h d tuc do kdt qua cua cudc each m a n g n a m
1923, Thd Nhi Ky da chuyen d a n s a n g ehe'
do Cdng h o a I s l a m g i a o do d a n g cua
n h i i n g ngfldi t h e o I s l a m g i a o l a n h dao
m a n h i i n g ngtfdi diing dau la Taiip
E r d o g a n va Abdulla Gui./
6 Trfch theo: Nicolai Kireev Ben dd ddn