Theo ta bao nay, nhirng tin do Kito giao la nguai dia phuang (indigenes) da to thai do thii dich doi vai y dinh ciia mot nguai Hoi giao den dinh cu (settler), la ong Alhaji Kabir Muh[r]
Trang 1XUNG DOT SAC TOC - TON GIAO
a NIGERIA HIEN NAY
Nguyen Vdn Ddng*
Trong nhiing ngay thang dau
nam 2010, bao chi de cap
nhieu tai nhiing cuoc tham sat
dam mau a Nigeria giiia mot ben la
nhirng nguai theo Hoi giao thuoc hai bo
toe Hausa va Fulani voi ben kia la nhiing
nguai theo Kito giao thuoc bo toe Berom
Lich su quan he va xung dot sac toe - ton
giao a dat nuac chau Phi nay da dien ra
trong nhieu the ki nay nhung van chua c6
hoi kit, tham chi ngay cang dien ra
nghiem trong han
Nigeria la mot nuac cong hoa Hen
bang, da dan toe, da ton giao Theo con
so thong ke nam 2000, Cong hoa Lien
bang Nigeria c6 so dan la 123,3 trieu
nguai vai khoang 500 sac toe, trong do
nguai Hausa chiem 21,3%, nguai Yoruba
chiem 21,3%, nguai Ibo chiem 18%,
' Tien sT, 'Vien Nghien ciru Ton giao
nguai Fulani chiem ll,2%,v.v tin do Hoi giao chiem 43%, tin do Kito giao (bao gom ca Cong giao va Tin Lanh) chiem 35% dan so Nigeria
Xung dot sac toe - ton giao thuang xuyen no ra doc theo khu vuc Vanh dai Giira a mien Trung Nigeria Day la mot dai dat nam giiia mien Bae (chii yeu la nguai Hoi giao) va mien Nam (chii yeu la nguai theo Kito giao) Nhirng nguai dan thuoc cac dan toe thieu so nhu Berom, Tangale, Tarok,v.v la nhirng cu dan dia phuang theo Kito giao Con nhirng nguai dan theo Hoi giao den dinh cu tai day tir mien Bae Nigeria, chii yeu la cac toe nguai Hausa va Fulani Nhiing nguai nay khong nhiing khong muon hoi nhap vao van hoa ciia nguai dan dia phuang, ma con yeu cau ap dung luat Sharia tai cac bang cua Vanh dai Giiia So dan cua nhiing toe nguai tu mien B^c den dinh cu
Tgp chingltien ciru CIlAu PIII & TRUIVG DOIVG so 05 (57) thang 05/2010 5
Trang 2Xung dot sac tdc- tdn giao Nguyen Van Dung
a khu vuc nay ngay mot dong Ho lap cac
lang mac rieng, xa nai cu tni cua cac sac
toe dia phuang va chii yeu lam nghe chan
nuoi Con cu dan dia phuang chii yeu
lam nong nghiep Nguai dan dia phuang
theo Kito giao lo ngai den mot liic nao do
se tra thanh thieu so a chinh tren que
huang ban quan ciia minh va khi da mat
the vugt troi ve dan so va chinh tri thi co
nghia la ho se mat quyen kiem soat dat
dai, nguon song chinh ciia ho Con doi
vai nhiing nguai Hoi giao den tir mien
Bae Nigeria, cang ngay ho cang the hien
y muon nam quyen cai tri a dia phuang
ma ho den dinh cu, thay doi trat tu chinh
tri - xa hoi, gianh quyen kiem soat dat dai,
thiet lap chinh quyen Hoi giao, day lui
nguai Kito giao dia phuang Cuoc xung
dot giiia nguai dan dia phuang vai nhung
nguai den dinh cu a khu -vuc Vanh dai
Giiia, theo nhan xet ciia Tong giam mue
Giao phan Abuja (thti do Nigeria), John
Onaiyekan, vai Dai phat thanh Vatican,
"la cuoc xung dot kinh nien giira nguai
chan nuoi va nong dan cong them viec
nguai Fulani theo Hoi giao, con nguai
Berom theo Kito giao"
Bao chi dua tin vao thang gieng nam
2010, tai thanh pho Jos, thii phii bang
Plateau da xay ra mot cuoc tham sat dam
mau giiia nhirng nguai theo Hoi giao va
nhiing nguai theo Kito giao Lon xpn
trong thanh pho Jos bat dau tir ngay 17
thang gieng va keo dai trong 4 ngay, mac
dli quan dpi da dugc dieu dong tai, nhimg
bao luc da khong dugc ngan chan kip
thai Ho ban va chem giet nhau bang sting, bang dao, nha ciia, thanh duang Hoi giao, nha tha Kito giao bi dot pha tan hoang Theo thong bao ciia cac bae sT va nhiing nguai bao ve luat phap thuoc to chijc Human Rights Watch (bao ve nhan
quyen), cuoc tham sat 4 ngay a thanh pho
Jos lam thiet mang 492 nguai, trong do phan lan la tin do Hoi giao Con theo so lieu ciia canh sat, c6 326 nguai chet va
313 nguai bi bat giam Bao This Day ciia Nigeria cho biet vu tham sat nay da lam cho gan 40 nghin nguai cua thanh pho Jos mat nha ciia
Cuoc xung dot sac toe - ton giao nay
da gay ra m_ot tham hoa nhan dao qua lan Day khong phai la cuoc xung dot sac toe- ton giao dau tien xay ra a Nigeria trong thap ki qua Rieng a thanh pho Jos truac do da xay ra hai cuoc dung
do tuang tu
Nhu da neu a tren, thanh pho Jos la thii phii cua bang Plateau, nam a khu virc Vanh dai Giiia thuoc mien B4C Nigeria Hoi giao, trong khi do dan cu ciia thanh pho dai da so la nguai Kito giao Nam
2001, nhung nguai Kito giao ciia thanh pho nay to thai do phan no truac viec mot tin do Hoi giao, ong Alkaji Muktar Mohammed, dugc bo nhiem lam dieu phoi vien dia phuang cua chuang trinh lien bang chong doi ngheo Vay la xung dot xay ra va ket qua lam khoang 900 nguai chet, ca tin do Hoi giao lan tin do Kito giao
Tap chi nghien ciru CHAU PIII & TRUIVG DOfVG so 05 (57) thang 05/2(5lO
Trang 3Tiep do, trong 2 ngay thang 11 nam
2008, cung tai Jos, mot cuoc xung dot
nua da xay ra lam gan 400 nguai chet
Nguyen nhan xay ra xung dot la do kit
qua cuoc bau cu dia phuang khi nhirng
nguai Hoi giao va Kito giao ung ho cac
ling cu vien khac nhau ciia ho
Trong tham hoa lan nay (thang gieng
nam 2010), chua ai dam xac dinh cu the
nguai phia nao khieu khich truac Theo
mot trong nhiing nguon tin, mot so thanh
nien Hoi giao bi choc tiic va noi gian dot
chay mot nha tha Kito giao lam chet 27
tin do Kito giao va sau do cuoc tham sat
da xay ra Con theo mot nguon tin khac
dugc nha bao Mohammed Haruna cong
bo tren ta The Nation, thi loi gay ra cuoc
xung dot lai la nhiing nguai Kito giao
Theo ta bao nay, nhirng tin do Kito giao
la nguai dia phuang (indigenes) da to
thai do thii dich doi vai y dinh ciia mot
nguai Hoi giao den dinh cu (settler), la
ong Alhaji Kabir Muhammad, khi ong
nay muon dung lai ngoi nha ciia minh bi
tan pha trong cuoc xung dot nam 2008
Hinh nhu, chinh vi ngoi nha nay, chinh vi
ngudri dia phuang Kito giao khong muon
song chung vai nhirng nguai Hoi giao tai
dinh cu nen da xay ra tranh cai va ket qua
dan den 4 ngay tham sat dam mau
Tren thue te, rat kho co the xac dinh
chinh xac nguon goc ciia cuoc xung dot,
vi cac ben deu do loi cho nhau Nhung
qua nhiing gi da xay ra, ta thay ro mot
dieu: Cuoc tham sat dien ra ro rang
khong phai tu nguyen nhan ton giao Tham kich xay ra khong bat dau tu tranh cai ve than hoc, khong bat dau tu su xiic pham tinh cam ton giao hay tu nhirng biic tranh biem hoa tren bao chi C) day, qua nhirng gi dien ra ta lai thay no la mot cuQC xung dot sau sac ve sac toe - chinh tri duai v6 hoc ton giao
Abuji Kabir Mato, giao su dai hgc cua thanh pho Jos cho rang, nguyen nhan ciia nhirng cuoc xung dot chinh la "su khac biet ve kinh te, su that vgng ve chinh tri
va sir tha a ve xa hoi" Theo lai vj giao
su nay, trong giai doan khiing khoang kinh te tram trpng, nguai ta thudng khong nhin vao nguon goc thue su van de ciia minh ma lai hanh dpng dinh hudfng vao nhiing su khac biet ro ret nhat giira cac nhom nguofi va trong truang hgp nay
g thanh pho Jos, do la nhiing khac biet ton giao
Vay g thanh pho Jos nay, do la nhirng nhom nguai nao va ai la nguai cam thay minh "bi chen ep"?
Doi vgi bang Plateau, nhin chung van
de nguai tu nai khac tai, nguai den dinh
cu (settlers) la van de thai su Do la bp tpc Fulani lam nghe chan nuoi du mue va tpc nguai Hausa Nguai Hausa chiem da
so a mien Bae Nigeria Hp den dinh cu 6
at a bang Plateau vao dau the ki XX Nguai Hausa la nhirng thuang gia va doanh nhan thanh dat Cac dai dien cua toe nguai Hausa sa hiru nhieu mo thiec a bang Plateau va vi vay viee di dan cua hp
Tgp chi nghien ciru CHAU PHI & TRUIVG DOIVG so 05 (57) thang 05/2010
Trang 4Xung dot sac tdc- tdn giao Nguyen Van Dung
den bang nay dugc thue dan Anh ung hp
Theo Tunde Fagbenle, phong vien bao
Nigeria Tribune, nguai Hausa da ap dat
dugc nhiing tpc nguai dia phuang
(indigenes) noi tieng Hausa, nhung chua
ep bupc dugc hp theo Hoi giao, ton giao
cua nguoi Hausa
Trong suot nhiing nam 60 ciia the ki
XX, a Nigeria da xay ra nhiing cuoc npi
chien keo dai Mot loat eae cuoc dao
chinh lien tuc xay ra Thang 9 nam 1963,
Ahmudu Bello, Thii tuong nguai mien
Bae Nigeria tien hanh cuoc van dpng Hoi
giao hoa Nigeria Nhung cuoc vari dpng
nay khong thu dugc ket qua nhu mong
muon ma nguge lai no con lam sau sac
them mau thuan giua cac tpc nguofi thieu
so vai tpc nguai Hausa - Fulani Nam
1966, Ahmudu Bello bi giet trong mot
cuoc dao chinh quan su va su kien nay
tra thanh tin mung cho cac khu vuc dan
tpc thieu so Tuy nhien, cac tang lap tren
ciia Hoi giao van tiep tuc lanh dao cac
bang mien Bae Nigeria va ehi tai nam
1999, khi quyen luc chinh tri a Nigeria
chuyen xuong mien Nam eua nhirng
nguai Kito giao, thi nuac nay mai tra lai
che dp dan chii sau 15 nam giai quan su
nam quyen De dap lai viec mot nguai
Kito giao dugc bau lam Tong thong
Nigeria, Nghi vien ciia 12 bang mien Bae
da thong qua nhirng dao luat moi nham
tiep tuc Hoi giao hoa nuac nay va van
dpng ap dung luat Sharia Hau qua cua
hanh dpng nay da dan den su doi dau va
su nga vuc lan nhau giiia cae epng dong sac tpc - ton giao
Ve mat kinh te, ciing vao nhiing nam
60 ciia the ky XX, tai Nigeria da phat hien ra dau lua, con cac mo thiec liic do
da khong con mang lai nhieu Igi nhuan niia cho nuac nay Nhumg nguai Hausa nang dpng, thao vat da nhanh chong chuyen sang ITnh vuc kinh doanh khac Neu nhu truac do giira nhiing nguai Hausa Hoi giao vai nhiing tpc nguai dia phuang ton tai mot "su phan cong lao dpng" thi gia day hp bupc phai tra thanh doi thii canh tranh ciia nhau Chinh vi vay
ma mau thuan gia tang Nguai Hausa cho rang nguai dia phuang, thi du nhu bp tpc Berom, dang ghen ti vai su thanh dat va tai kinh doanh cua hp Con nguai Berom lai phii nhan dieu nay va eho rang nguai Hausa Igi dung su ung hp ve mat chinh tri ciia mien Bae va muon ep bupc nguai dia phuang theo nhiing luat le Hoi giao cua hp, trong do c6 luat Sharia
Han thii dugc tich tu lai ngay mot nhieu Mot mat, nguai dia phuang the hien su khong hai long cua hp doi vai su banh truang kinh te cua nguai den dinh
cu, mat khac, nhiing nguai den dinh cu lai to ro su khong hat long cua hp doi vai su mat can doi giiia anh huang kinh
te va anh huang chinh tri ctia lien minh cac bp tpc Hausa - Fulani tai bang Plateau Va the la nhirng cuoc xung dot
da no ra trong dau thien nien ki thii ba nay Nha chay, mau do, con Hoi giao va
Tgp chi nghien ciru CHAU PIII & TRUIVG DOIVG so 05 (57) thang 05/2010
Trang 5Kito giao da trg thanh dau hieu, am hieu
de nhirng nguai dan nhan biet dau la
"nguai ciia minh" va dau la "nguai ciia
hp" trong nhiing cuoc tham sat lan nhau
mot each tan bao
Nhung thanh pho Jos khong phai la
nai duy nhat ciia bang Plateau xay ra
nhiing cuoc xung dot giiia nhiing nguai
Hoi giao va nhiing nguai Kito giao Bao
chi Nigeria cho tai nay van con nhSc tai
vu tham sat ghe nguai tai thi tran lelva
Ngay 2 thang 5 nam 2004, cac tin do Kito
giao thuoc bp tpc Tarok da bao vay thi
tran lelva, noi chii yeu la nguai Hoi giao
thuoc bp tpc Fulani sinh song Vu tan sat
nay da lam cho 660 nguai Hoi giao bi
thiet mang Nhiing nguai Tarok da tan
cong ca nhiing benh nhan tai mot benh
vien ciia dia phuang Hp da dot 12 giao
dudng Hoi giao ciing 300 ngoi nha, ep
bupc cac thieu nii nguai dia phuang uong
rugu, an thit Ign roi cuong hiep va giet
chit hp^
Hai nam truac do, nhirng tin do Hoi
giao da dot nha tha tai thi tran lelva De
tra thii, cac tin do Kito giao da tan cong
cac ca sa san xuat cua nhiing nguai thuoc
bp tpc Hausa tren toan lanh tho cua bang
Plateau Tien do nha tha thu eho hoat
dpng truyen giao da dugc diing vao viec
mua 'vii khi cho cac vu xung dot
, Theo nhan xet ciia hai nha khoa hpc a
Truong Dai hpc Cambridge la Rojer
Blench va Mallam Dendo, cuoc xung dot
giiia bp tpc Fulani lam nghe chan nuoi
vai nhirng cu dan lam nong nghiep a
bang Plateau liic dau chi thuan tiiy mang tinh chat sinh boat hang ngay Su phat trien nong nghiep a bang Plateau dan tai viec nhiing chii trang trai dia phuong phai khai khan nhiing dai dat dpc theo cac trien song, nai ma truac do nguai Fulani chan tha cac dan gia siic ciia minh
O cac vung nong nghiep, nhirng mau
thuan nhu vay neu dugc giai quyet ngay tir dau thi no se dugc khac phuc rat nhanh
va khong de lai hau qua nghiem trgng Nhung g day, su bat binh ngam ngam dugc tich tu lai va dan den nhiing vu Ion xpn a cac thanh pho ciing nhu a cac viing thon que, tir do dan tai viec diing dao biia
de giai quyet mau thuan
Vu tham sat dau thang 3 nam 2010 vira qua tai cac lang Dogo Nahawa, Zot va Ratsat gan thu phii Jos ciia bang Plateau
da lam tram trpng them nhirng cuoc xung dot sac tpc - ton giao dugc xem la khong
CO loi thoat a Nigeria Hang tram nguai tiep tuc bi giet hai, khoang 200 thanh nien bi bat de tham van do bi nghi nga da tham gia vu tham sat nay Theo Ikechuk
Wu Aduba, nguai lanh dao canh sat dia phuang, trong so nhiing nguai bi bSt, ngoai mot so ke giet thue, so con lai deu tinh nguyen tham gia cac vu bao luc Nguai nay cho rang, hiem hoa van con tree tren dau nhiing nguai con song sot a cac lang noi tren, vong xoay dot nha, gilt nguai va tra thii van chua cham dirt Qua diing nhu vay! Theo nguon tin ciia Dai phat thanh Nigeria dugc AFP dan lai, gan chuc ngay sau do, nhiing nguai chan gia siic theo Hoi giao da cai trang lam quan
Tgp chingltien cuu CHAU PIII & TRUIVG DOIVG so 05 (57) thang 05/2010
Trang 61-Xung dot sac tdc- tdn giao (Nguyen van uung
nhan tan cong vao mot ngoi lang eua
nguai Kito giao thupe bp toe Berom a
bang Plateau, gan nai xay ra vu tham sat
ngay 7 thang 3 nam 2010 Hau qua la it
nhat 13 nguai bi giet, phan Ion la phu nii
va tre em
Gioi tri thiic va nha bao Nigeria ciing
CO chung nhan dinh nhu canh sat bang
Plateau Hp deu c6 chung nhan dinh rang,
nhiing cuoc tham sat tuang tu co the lap
lai bat ki liic nao, nhung khong ai biet can
phai lam the nao de ngan chan dupe bao
luc xay ra Co nguai thi keu gpi can phai
khac phuc su phan biet giiia nguai dia
phuong vai nguai den dinh cu, c6 nguai
thi lai cho rang can phai chia tach bang
Plateau thanh hai viing, viing cua nguai
Hoi giao va vung ciia nguai Kito giao
Nha bao Abdulmumuni lynka Ajia lai
cho rang, tam li sg hai trugc nhirng ngudi
xa la la mot bp phan ciia trang thai tam
than ciia nguai dan mien Bae Nigeria:
"Bat ki nguai nao khong thupe ve bp tpc
cua anh thi nguai do luon suy nghi tim
each tieu diet anh" Ajia da neu ra mot so
truang hgp khi nhirng tin don binh
thuong da kich thich con ngudi hanh
dpng Thi dii, tai bang Bauchi vao nam
1993, dang dem eae sinh vien nguoi Kito
giao nghe thay tin ngudi Hoi giao dang
chuan bi giet hp, the la hp chay voi ra
khoi ki tiic xa; ciing trong liic d6, cac sinh
vien ngudi Hoi giao d trong ki tiic xa da
mat ngii ca dem ngoi chd su tham sat tir
phia nhiing nguoi Kito giao
Nhirng sir kien dang dien ra hien nay d bang Jos cua Nigeria khSng dinh ring, ngpn lua han thu bung chay hoan toan do nhirng tin don dien ro Nhiing ngudi Kito giao keu gpi khong mua thue pham ciia nhiing ngudi Hoi giao bdi vi nhirng ngudi Hoi giao hinh nhu da bd thuoc dpc vao nhirng thue pham do Hay mot tin don khac Cd ai do ndi vdi nhung ngudi Hoi giao rang Thdng ddc bang Plateau (la ngudi Kito giao) da ra lenh ddng dudng dng dan nudc cua nhung ngudi thupe bo tpc Hausa The la hau qua khiing khiep
da xay ra Hang tram ngudi bi giet, hang nghin ngudi mat nha ciia
Vdi mot gipng cay dang, nha bao Abdulmumuni lynka Ajia nhan xet: " Luc dia cua chiing tdi da timg bi ngudi chau
Au cudng biic, nhung hien nay chiing toi lai tu cuong biic chinh minh Dugc nguy trang bdi sac tde va nhiing tdn giao ngoai nhap, ngudi dan chau Phi dang gay ra cho minh mot ndi dau chua timg thay va dang tieu diet chinh minh"^
Va nhu chiing ta da thay, tinh hinh ndng bdng khdng ehi d bang Plateau Tai thii dd Abuja eua nude nay, eude tranh gianh quyen luc dang ndng len timg ngay giiia quyen Tong thong' Goodluck Jonathan mdi len nSm quyen vdi Tong thdng Amaru Yar'Adua bi benh nang khdng the tiep tue cai quan dat nudc Dat nudc Nigeria van tiep tuc trong vdng xoay bao lire dudi vd bpc sSe tdc - tdn giao, nhu chinh ngudi Nigeria da nhan xet
& Tgp chingltien cuu OIAU PIII & TRUIVG DOIVG so 05 (57) thang 05/2010
Trang 7Chu thich:
Xem: Do Trgng Quang, Quan he giira ton giao va sac tgc d Nigeria Tap chi Nghien ciiu Ton
giao, so 8 - 2007, tr 40 - tr 48
^ Tir dien bach khoa Viet Nam, Ha Noi, Nxb Tir dien bach khoa, tr 3, tr 278, va Dd Trgng
Quang, bdd., tr 46
^ Thanhnien online Nigeria sdng chung viri bao luc Http:// www
Thanhnien.com.vn/news/3/18/2010
4,5,6,7,8,9 ^^^11 religion.ng.m/problems/20I0-02-03/6- machete.html
Tgp chi nghien ciiu OIAU PHI & TRUIVG DOIVG so 05 (57) thang 05/2010 9'