Didu dd cQng dugc the hien trong xu hudng quy dinh vd hinh phat tir hinh trong luit hinh sy cua cac nudc tren the gidi: 91 nudc da xoi hinh phat tir hinh, 11 nudc xoi hinh phiit tir [r]
Trang 1xu HU^6NG BAI BO HINH PHAT TtrillNH CO PHAI LA
MOT TAP QUAN QUOC TE?
Nguyen Quy Khuyen
1 Vin dd duy tri hay bai bd hinh phat tir
hinh tir lau da trd thinh dd tii hip din trong
khoa hgc luat hinh sy Ddn nay, vin dd tren
van dang dugc tranh luan sdi ndi vdi nhidu
quan didm khic nhau Didu dd cQng dugc the
hien trong xu hudng quy dinh vd hinh phat tir
hinh trong luit hinh sy cua cac nudc tren the
gidi: 91 nudc da xoi hinh phat tir hinh, 11
nudc xoi hinh phiit tir hinh dd'i vdi cac tdi
phiim thudng, 33 nudc khdng ap dung hinh
phiit tir hinh trong thyc td vi 62 nudc duy tri
hinh phiit tir hinh' Tdng sd hien nay da cd
135 nudc da xda bd hinh phiit tir hinh trong
luit vi trong thyc tidn Didu dd din den mdt
nhin dinh ring xda bd hinh phat tir hinh da va
dang trd thinh mdt tap quin qud'c te''
Trong khi luat qudc td thinh van chua
thd'ng nha't quy dinh cam hoan toin sir dung
hinh phat tir hinh, neu nhin dinh niy la diing
thi cic nudc hien dang sir dung hinh phat tir
hinh da vi pham luat qudc td (vi pham tip
quin qud'c \e) Bii vidt nay chii yeu luan ban
dd xac dinh xu hudng xda bd hinh phat tir
hinh hien nay cd phii li tap quin qud'c td
hay khdng?
2 Xu hudng xoi bd hinh phat tir hinh la
mdt trong nhirng xu hudng Idn trong Luit
Hinh sy ciia cic nudc Hien nay da cd
khoing 135 qudc gia tham gia vao xu hudng
nay Khii niem xoi bd hinh phat tir hinh
dugc hieu theo ba cip do khac nhau: xoi bd
hoin toin hinh phat tir hinh, xoa bd hinh
' ThS Luat hpc, Trudng Cao dang Kinh te - Ky thuat
Thuang mai, Bd Cdng Thuong
T 6 chiic 4n xa qudc te: http://ww\v
deathpenaltyinfo.org/article.php?scid=30&did=140#d
e%20facto (truy cap ngiy 14/7/2008)
^ Short Christy \ "Bai bo hinh phat tir hinh: nghia
CLia "bai bo" co gidng nhu ban nghi?", Tgp chi
Nghien cim phdp ly todn can 1999 721, tr.742
phat tir hinh dd'i vdi cic tdi pham thudng va xoa bd hinh phat tir hinh trong thyc te (ap dung) Theo nghien curu cua tic gii Roger Hood, ty le trung binh cic qud'c gia xoa bd hinh phat tir hinh tang mdi nam tir 1.5 den 4 nudc\ Tuy nhien, xu hudng duy tri hinh phat
tu hinh vin cdn dugc nhidu nudc (61 nudc) tren the gidi ip dung Nhu vay, hien nay the gidi cd 5 xu hudng chfnh quy dinh ve hinh phat tir hinh:
Xu hudng thu nhdt, xoi bd hoan toan
hinh phat tir hinh dd'i vdi tit ca cic loai toi pham Xu hudng nay dang ngay mdt phat trien tren the gidi Theo con sd thd'ng ke, nam 1988 chi cd 35 nudc xoi bd hoan toan hinh phat tir hinh, den nam 1995 da cd 58 nudc va den nam 2007 da cd 91 nudc xoa bd hoin toan hinh phat tir hinh" Xu hudng nay
cd ngudn gd'c va tdn tai chii ydu d Tay Au Sau nay mdt sd qud'c gia d cac khu vyc khac nhu chau My cQng tham gia Van kien phap
ly khu vyc cd vai trd Idn vd \iec xda bd hoan toin hinh phat tir hinh la Nghi dinh thu sd 13 cua Cdng udc chiu Au vd Quydn con ngudi
va cac quydn co ban
Nghi dinh thu sd 13 (2002) la mdt budc
tidn din den xu thd xoa bd hoan toan hinh
phat tir hinh d chau Au Lin diu tien tren the gidi cd mdt van kien phap ly khu vyc xoi bd hoin toin hinh phat tir hinh va ciing la lan diu tien quydn sd'ng cua con ngudi dugc cdng nhan chinh thuc la mgt quydn ty nhien, bat kha xam pham va dugc bao ve tuyet ddi Cic qud'c gia thira nhin ring, cdng nhan quyen sd'ng cua con ngudi la mdt gia tri cd bin ciia xa hdi dan chii va xoa bd hinh phat
Hood R Hinh phat td hinh: mot cdch nhin loan
coK, Nxb Oxford, 1996, tr.8
•^ Hood R Hinh phat td hinh: mot cdch nhin loan
cdi; Nxb O.xford 1996 tr.8
Trang 2VsXXXXXVXXXXXXXXXX\XXVvX>>k»O^sXs>OC0OCVvVCvO^ uu HUdNG BAI BO HINH PHAT
tir hinh la cin thidt cho viec bao ve quydn
sd'ng cua con ngudi, cho viec thira nhin hoin
toin phim gii vd'n cd ciia con ngudi
Theo quy dinh tai Didu 1 cua Nghi dinh
thu sd 13, quydn sdng dugc dim bio nhu
mdt quyen chii quan ciia con ngudi\ Quydn
sd'ng ciia con ngudi trd thinh quyen khdng
thd bi tudc doat mang sd'ng bdi bat cii ai, cho
dil dd la Nha nudc Cic qudc gia thanh vien
cd nghTa vu xoi bd hinh phat tir hinh ddi vdi
mgi tdi pham, cho du trong thdi diem chien
tranh hoac de dga cd chie'n tranh
Xu hudng thd hai, xoa bd hinh phat tir
hinh dd'i vdi cic ldi pham thdng thudng Cic
qud'c gia xoi bd hinh phat tir hinh ddi vdi tgi
pham thudng, chi quy dinh hinh phiit tir hinh
dd'i vdi nhung tdi nghiem trgng nhit trong
thdi diem cd chien tranh hoac de dga ngay turc
khic cd chidn tranh Cic nudc theo xu hudng
nay khdng nhidu: Trudc nam 1965 chi cd 11
nudc, den nam 1995 mdi tang len 14 nudc
Theo nghien cun cua Roger Hood, cd sy dich
chuyen vd so lugng giCra cac nudc xoi bd
hinh phat tir hinh ddi vdi tdi pham thudng
sang sd nudc xoa bd hoan toin hinh phat tir
hinh Neu nam 1988 cd 18 nudc (chidm 10%)
xoi hinh phat tir hinh dd'i vdi tdi pham thudng
vi 35 nudc (chidm 19%) xoa bd hoin toin
hinh phiit tir hinh, thi nam 1995 cd 14 nudc
(chiem 7%) xoi bd hinh phat tir hinh dd'i vdi
tgi pham thdng thudng va 58 nudc (chidm
30%) xoi bd hoin toan hinh phat tir hinh*
Didu dd cho thay, xoi bd hinh phat tir hinh
ddi vdi tdi phiim thudng la budc chuin bi
chuydn tidp de xoa bd hoin toin hinh phat tir
hinh Cd hai van kien khu vyc quan trgng lien
quan den xu hudng niy, gdm:
Nghi dinh thu sd 6 (1983) ciia Cdng udc
chau Au ve Quyen con ngudi vd cdc quyen tii
do ca bdn, dugc hiu hdt cac nudc li thinh
vien CLia Cdng udc chau Au tham gia Day la
cdng udc khu vyc diu tien tren the gidi quy
dinh cic qud'c gia phe chuin cd nghTa vu xoi
bd hinh phat tir hinh ddi vdi tdi pham thudng Nghi dinh thu sd 6 dugc coi li cdng udc khu vyc thanh cdng nhit tren the gidi ve xoi bd hinh phat tir hinh Nd tao ra mdt tap quin khu vyc vd xoi bd hinh phat tir hinh Viec xoa bd hinh phat tir hinh dugc coi la didu kien de gia nhap vio Cdng ddng chau
Au Theo Didu 1 cua Nghi dinh thu nay, cac qud'c gia phe chuin phai xoa bd hinh phat tir hinh khdi Luat Hinh sy cua nudc minh Ke tir khi phe chuin van kien niy, cic qud'c gia khdng dugc quy dinh hinh phat tir hinh dd'i vdi tdi pham thudng; dd'i vdi nhiing ngudi da
bi tuyen in bdi ban in tir hinh thi ban in dd khdng dugc thi h i n h \ Didu 2 ciia Nghi dinh thu sd 6 quy dinh trudng hgp ngoai le vd xoa
bd hinh phat tir hinh, theo dd, qud'c gia thinh vien cd the quy dinh hinh phat tir hinh dd'i vdi cac tdi pham vd quan sy trong thdi gian chien tranh
Nghi duih thu bd sung ciia Cdng udc chau My ve Quyen con ngudi (1993) cung
quy dinh gid'ng nhu Nghi dinh thu sd 6 cua chiu Au Theo Dieu 2 ciia Nghi dinh thu, cic qud'c gia cd nghia vu xoi bd hinh phat tir hinh ddi vdi tdi pham thudng Trong thdi gian cd chien tranh, cic qudc gia cd thd ip dung hinh phat tir hinh ddi vdi nhCrng tdi pham nguy hiem nhit lien quan de'n quan su Hien nay cd 08 nudc chau My La tinh tham gia phe chuan gdm: Brazil, Costa Rica, Ecuador, Nicaragua, Panama, Paraguay, Uruguay va Venezuela^
Xu hudng thu ba, khdng ip dung hinh
phat tir hinh tren thyc td Xu hudng niy hien
cd 33 nudc tham gia Tai cac nudc niy, mac dil Luat Hinh sy vin quy dinh hinh phat tir hinh, nhung tren thyc td cac nudc niy da khdng ip dung, thi hinh hinh phat tir hinh tir
ft nhit 10 nam nay Viec xoa bd hinh phat tir hinh cua cac nudc niy dugc the hien khdng
rd ring Cac nudc nay vin cd the quyet dinh
^ Dieu 1 ciia Nghi dinh thu sd 13: "Khong ai bi kei
tgi bdng mgt bdn dn td hinh vd cilng khong ai bi thi
hdnh bang bdn dn td hinh "
'' Hood R, Hinh phat td hinh: mgt cdch nhin todn
cdu, Nxb Oxford, 1996, tr.9
' Dieu 1 ciia Nghi dinh thu sd 6: "Khong ai bi kei
tgi bdi bdn dn td hinh hogc bi thi hdnh bdi bdn dn
id hinh "
* Tinh de'n nam 2001
Trang 3HANVmVA PnAP^LUATSOimh
quay trd liii sir dung hinh phat tir hinh ba't cit
luc nao hg thi'y cin thiet
Xu hudng thd bdn, duy tri hinh phat tir
hinh Mac dii xu hudng bai bd hinh phat tu
hinh dang ngay mdt phit tridn nhung dd
khdng phii la xu hudng duy nhit trong Luit
Hinh sy Hien nay vin cdn cd 62 nudc duy
tri hinh phiit tir hinh trong Luit Hinh su Cac
nudc cdn sir dung hinh phiit tir hinh da so
thudc chiu A, chau Phi, Trung Ddng Didu
dd dugc the hien qua viec cic nudc thudc cac
khu vyc tren chua cd van bin phip ly khu
vyc nio vdi muc dich xoi bd hinh phat tir
hinh Cic nudc niy cd 3 van kien khu vyc vd
quydn sd'ng cua con ngudi nhung ddu cho
phep cac nudc sir dung hinh phat tir hinh d
mire do nhit dinh:
Thu nhdt Cong udc chau My ve quyen
con ngudi (1969)'^ Theo Didu 4 ciia Cdng
udc nay pham vi hinh phat tir hinh Ii cic tdi
phiim nguy hidm nhit, khdng quy dinh hinh
phiit tir hinh dd'i vdi tdi pham chfnh tri, cic
tdi phiim chung; ddng thdi hinh phiit tir hinh
cung khdng dugc i p dung dd'i vdi ngudi dudi
18 tudi, ngudi gii tren 70 tudi tai thdi diem
phiim tdi, phu nCr cd thai Nhu vay, Cdng udc
nay chi gidi ban phiim vi va ddi tugng ip
dung hinh phat tir hinh m i khdng cim sir
dung hinh phat tir hinh
Thu hai Tuyen ngdn cua cdc niidc hdi
gido ve nhdn quyen 1981 Muc I (a) ciia
Tuyen ngdn nay quy dinh: "Cugc sdng ciia
con ngUdi Id thieng lieng vd bdt xdm phgm;
mgi ngUdi se no liic de bdo ve cugc sdng cua
con ngudi Trong tridmg hgp dgc biet khdng
ai bi xdm hgi hogc bi tudc bd mgng sdng, tru
khi theo quy duih phdp ludt cua Nhd nudc"
Tuyen ngdn nay da thd hien rat rd muc dfch
cho phep ip dung hinh phat tir hinh ddi vdi
nhu'ng ngudi phiim nhCmg tdi dac biet
nghiem trgng theo luit hien hinh cda cic
nudc thanh vien
Thu ba, Hien chuang cdc niidc A rap ve nhdn quyen (dugc thong qua ngdy 151911994) Ndi dung cua Hien chuong ve
hinh phat tir hinh cung tuong ty nhu Cdng udc qud'c te vd cic quyen din su \a chinh tri (1966) Didu 5 cua Hien chuong khing dinh:
"Mgi ngudi deu co quyen sdng, tu do vd an ninh cd nhdn Cdc quyen ndy dugc phdp ludt bdo ve" Vdi quan niem quydn sd'ng ciia con
ngudi cd gidi ban nhat dinh khi ca nhan pham nhCrng tdi pham cue ky nghiem trgng ngudi
dd phii dd'i mat vdi an tir hinh Tuy nhien, tir
hinh "chi dugc dp dung ddi vdi nhung tgi
phgm nghiem trgng nhdt vd nhung ai bi dp dung hinh phgt tii hinh deu co quyen nop don xin dn gidm hogc chuyen hinh phgt" va "hinh phgt tii hinh khdng dp dung ddi vdi cdc tgi phgm chinh tri""\ Khdng chi ban che ve
pham vi quy dinh hinh phat tir hinh, Hien chuong cdn quy dinh mdt so ddi tugng khdng
ip dung hinh phat tir hinh nhu ngudi dudi 18 tudi khi pham tgi, phu nCr cd thai, phu nur dang nudi con nhd dudi hai tudi"
Tai cac nudc dang duy tri hinh phat tir hinh, du luan xa hdi vin dang ung hd rat cao Tai My, theo didu tra cua Bao Buu dien Washington va Bio Thdi sy ABC nam 2006
cd 65% ngudi trudng thinh dugc hdi da tra ldi dng hd sir dung hinh phat tir hinh Con sd nay tuong ddi dn dinh qua cac nam, nam
2005 la 66%, nam 2003 la 64%" 6 Ddng
Au cung cd tdi 70% sd ngudi dugc hdi da iing hd hinh phat tir hinh Nhu vay, viec sir dung hinh phat tir hinh d cac nudc nay dugc
da sd ngudi dan iing hg
'' Cdng udc dugc Td chuc Ciic nude chiiu My (O.AS)
thdng qua nam 1969 va co hieu luc ngay
18/7/1978 Den nam 1996 co 25 nudc Nam My
tham gia
'° Dieu 10, 11 cua Hien chuang cac nudc A rap ve
Quyen con nguoi
hUp://wwwl.umn.eduAiumanrts/instree/arabhrchart er.html
Dieu 12 ciia Hien chuong cac nudc A rap v^ quySn con nguoi
•Arakawa, D, Capital punishment and the qiiesnon
of lethal injection: California as a case study (Hinh phgt td hinh vd vdn de thi hdnh hinh phgt tU hinh bdng tiem thudc dgc - phgm vi nghien ciiu d bang Califonia), the thesis of Law, California State
University 2007, tr 28
Trang 4mHUdNGBAlBditimiPHAT z
Xu hudng thu ndm, xu hudng khdi phuc
lai hinh phat tir hinh Mdt sd nudc trudc day
da xoi bd hinh phat tir hinh, nhung do tinh
hinh tdi pham trong nudc phiirc tiip da khdi
phuc hinh phiit tir hinh trd lai Tir nam 1985
den nay da cd 4 nudc va mdt sd bang cua My
khdi phuc lai hinh phat tir hinh nhu: Nepal,
Gambia, Papua New Guinea Day chi Ii xu
hudng nhd tren the gidi
3 Tap quin qud'c te dugc dinh nghTa la
tinh triing chung, thd'ng nhat trong boat dgng
ma Nhi nude phai tuan theo do y tbiire vd
nghTa vu phap Iy'\ Cic qudc gia phii tuan
theo tap quin qud'e td nhu mdt ngudn ciia
Luat Qudc te Tuy nhien lam the nao de xic
dinh chinh xic xoi bd hoin toan hinh phiit tir
hinh cd phai Ii Tip quin qud'c td hay khdng
la mdt vin dd rit quan trgng Theo tic gii
Christy A Short, cd ba yeu td tiio nen tap
quin qud'c td vd xoi bd hinh phat tir hinh: (1)
Viec thyc hien xoa bd hinh phat tir hinh phii
thd'ng nha't, (2) Viee xoi bd hinh phat tir hinh
phii dugc i p dung rdng rai, (3) Cac qud'c gia
cam tha'y cd nghTa vu phii xoa bd hinh phiit
tii hinh''
Thu nhdt, viec xoa bd hinh phat tir hinh
ddi hdi phai nhit quin trong thyc hien,
nhung thue td viec xoi bd hinh phat tir hinh
dugc thyc hien theo nhidu mure do khac
nhau Nhu tren da trinh bay, cd ba mire dg
xoi bd hinh phiit tir hinh gdm: xoa bd hoan
toan hinh phat tir hinh, xoa bd hinh phat tir
hinh dd'i vdi tdi phiim thdng thudng vi xoa
bd hinh phat tir hinh trong thyc te Xu hudng
xoi bd hoin toan hinh phiit tir hinh cung
khdng phii Ii xu hudng chidm tuyet dd'i
Chfnh vi vay, yeu ciu nhat quin trong xoa
bd hinh phiit tir hinh chua diit dugc
Thu hai, yeu ciu viec xoi bd hinh phat
tir hinh tren the gidi phii phd bien vi dugc
da sd cic nudc tren thd gidi ap dung Tuy nhien, theo thd'ng ke cua Td chuc An xa qudc te nam 2007, cd 91 nudc da xoi bd hoan toin hinh phat tir hinh, 11 nudc xoi bd hinh phiit tir hinh ddi vdi tgi phiim thudng,
33 nudc bd khdng ip dung hinh phiit tir hinh tren thyc td va 63 nudc vin dang duy tri hinh phat tir hinh'\ Nhu vay, sd nudc cdn dang duy tri hinh phat tir hinh vin cdn rit Idn, chidm ty le ding kd tren thd gidi Didu dd cho tha'y xu hudng xoi bd hinh phiit tir hinh khdng phii Ii xu hudng ddc tdn tren the gidi
Thu ba, de xoi bd hinh phat tir hinh trd
thinh tap quin qud'c te, viec xoi bd hinh phiit tir hinh phai trd thinh nghTa vu bat budc ciia cic qudc gia Tuy nhien, hien nay viec tham gia vio cic cdng udc qud'c te vi khu vyc (trir chau Au) la quydn ty do ciia mdi qud'c gia Tren co sd cac didu kien thyc td trong dit nudc cua minh, cic qud'c gia cd quyen tham gia phe chuan cic didu udc qud'c td vd xoa bd hinh phat tir hinh hoac khdng tham gia Qudc gia khdng phii chiu trich nhiem phip ly nao neu khdng xda bd hinh phiit tir hinh
Theo cac nha nghien ciai, ddi vdi cac nudc chau Au viec xoa bd hinh phiit tir hinh trd thanh didu kien dd cho nudc dd gia nhap Cdng ddng chau Au Ndu khdng xoi bd hinh phat tir hinh nudc dd se bi tir chdi gia nhap hoac bi khai trir khdi Cdng ddng chau Au'^ Nudc Ukraine la mdt vf du, nudc niy da khdng xoi bd hinh phat tir hinh tir ngay 09/11/1998, do dd, Hdi ddng chau Au cd y dinh khai trir Ukraine ra khdi Hdi ddng chau
Au vio thing 1/1999"
" Short, Christy A, "Bai bd hinh phiit tir hinh: nghTa
cua "bai bd" co gidng nhu biin nghi?" Tgp chi
Nghien cdu phdp ly loan cdu, 1999,721, tr.742
'"' Short, Christy A, "Bai bd hinh phiit tir hinh: nghia
cua "bai bd" cd gidng nhu ban nghi?", Tgp chi
Nghien cdu phdp ly todn cdu 1999, 721, tr.742
'^ Td chuc An xa qudc te: http://wwvv deathpenaltyinfo.org/artiele.php?scid=30&did=140#d e%20facto (truy cap ngiy 14/7/2008)
"* Short, Christy A, "Biii bd hinh phiit tir hinh: nghia
cua "bai bd" cd gidng nhu biin nghT?", Tgp chi
Nghien cdu phdp ly loan cdu 1999 721 tr.749
'^ Short, Christy A, "Bai bd hinh phat tir hinh: nghia
ciia "bai bo" cd gidng nhu biin nghP", Tgp chi
Nghien cifu phdp ly todn cdu 1999 721 tr.749
Trang 5'HA NUdc VA PHAP LUAT SO 1/20H
Cd the ndi xoa bd hinh phat tir hinh da
trd thanh mdt nghTa vu cua cic nudc chiu
Au, nhung dd chi la nghTa vu mang tinh khu
vuc, chi ip dung dd'i vdi cic nudc thudc khu
vyc nay Tren pham vi qud'c td chua tung tdn
till mdt nghTa vu nio tuong ty nhu vay dd'i
vdi tit ca cac nudc tren the gidi Xoi bd hinh
phat tir hinh vin la quydn tu do lua chgn ciia
caJqudc gia
4 Xu hudng xda bd hoan toan hinh phat tir hinh mdi chi trd thinh tap quan khu vuc Cdng ddng chau Au Tren pham vi toan cau, xda bd hinh phat tir hinh chua trd thinh tap quan qud'c te Cic qud'c gia \ i n cd quydn lya chgn van dd duy tri hoac bai bo hinh phat tu hinh tdy theo tinh hinh cu thd ciia nudc minh Tuy nhien, cic quydt dinh ip dung hinh phat tir hinh hay khdng, quy dinh ddi vdi loai tdi pham nao it nhidu se bi anh hudng bdi xu the chung cua the gidi
(Tiep theo trang 59 - Xdm phgm moi trudng vd trdch nhiem )
phin iing hat nhan, nhi miy dien nguyen tir,
nha miy san xuat, tii che nhien lieu hat nhan,
kho chua chat phdng xa Nhu vay, nhCrng sy
cd tren cd the xay ra trong ddi sd'ng xa hdi
nam ngoai y tbiire vi sy kidm soit ciia con
ngudi, nhung chiing da gay ra nhCmg hau qua
Ii nhCmg thiet hai nghiem trgng vi rit Idn,
anh hudng mgt cich true tidp va lau dii den
ddi sd'ng ciia toan xa hdi, gay ra nhung dot
bidn cd hai vd tii sin siic khoe, tfnh mang va
tam ly cua con ngudi Vi vay, neu xet d khfa
canh trich nhiem ciia chii the bdi thudng thiet
hiii, thi trach nhiem bdi thucmg thiet hai do
lam 0 nhiem mdi trudng trong mdt sd ITnh vuc
cung Ii loai trach nhiem bdi thudng thiet hai
ciia Nha nudc Neu thiet hai dd do tai sin
thudc quydn sd hiru ciia Nha nudc, la dd'i
tugng dang dugc khai thic nhiing Igi ich vat
cha't vi tinh thin, da mang lai Igi fch cho Nha
nudc thi Nha nudc phii bdi thudng nhung sy
cd trong viec quan ly, sir dyng, khai thac,
tham dd nhCing loai tai sin dd do chiing gay
ra d nhidm mdi trudng, la nguy co giy thiet
hai cho ngudi khic
Viec bao ve mdi trudng khdng nhung dugc the hien trong nhCrng chinh sach va phap luit ciia Nha nudc, nhung loai chd tai cu the
da dugc i p dung dd'i vdi ngudi cd hanh vi lam
d nhidm mdi trudng, ma bao ve mdi trudng cdn dugc quy dinh tai Didu 6 Luit Bao ve
mdi trudng 2005: 'To chiic, cd nhdn phdi cd
trdch nhiem bdo ve mdi trudng, thi hdnh phdp lugt ve bdo ve moi triidng, cd quyen vd trdch nhiem phdt hien, td cao hdnh vi vi phgm phdp lugt ve bdo ve mdi trudng To chiic, cd nhdn nudc ngodi hogt dgng tren lanh thd Viet Nam phdi tuan theo phdp ludt Viet Nam ve bdo ve moi trudng" Nhu vay, viec bao ve mdi
trudng li quyen va nghTa \'u ciia mgi ngudi,
ke ca ngudi nudc ngoai d Viet Nam Theo dd ngudi Viet Nam hay ngudi cd qud'c tich nudc ngoai gay ra d nhidm mdi trudng d Viet Nam, ddu cd trach nhiem boi thudng thiet hai nhu nhau, khdng phan biet kha nang kinh te va tinh trang qud'c tich