Sinh vien cd y thiic trong vile phdt trien vdn ngudi tiic Id hgc tap dl cd tri thiic, ndng lyc chuyen mdn nghe nghiep ddng thdi phat trien vdn xa hdi thdng qua viec tilp xiic, trao [r]
Trang 1D l i N Q A N K H D A H O C vi CON NGUl!ri
VON XA HOI, VON CON NGUOI VA MANG LIfOI XA HOI
QUA MOT SO NGHIEN CUU 6 VIET NAM
Le Ngpc Hiing*
Khi chu nghia tu bdn phdt trien den trgng thdi dinh cao trong xd hdi hien dgi thi chinh cdc nhd kinh ti hgc lgi la nhicng nguai di ddu nghien cicu cdc logi vdn phi kinh te' Nhd kinh ti hgc Loury dugc coi la mdt trong sd nhirng ngu&i ddu tien su- dung khdi niem "vdn xd hdi" (Social Capital) de chi nhiing ngudn luc vdn cd trong nhihig quan he gia dinh vd cdc td chicc xd hdi cua cdng ddng, cd lgi cho su phdt trien tri tui vd phdt trien xd hdi ciia the he tre (1977)
Vdn xd hdi vd vdn ngu&i khdng chi cd chicc ndng kinh te md cdn cd chicc ndng xd hdi cdn dugc phdn tich ky de cd the hieu ro mgng lu&i xd hdi ciia con ngu&i Do do, bdi viet ndy tap trung vdo ldm ro mdt sd quan niem ve vdn xd hdi de tir dd cd the phdt trien md hinh tdng hgp vi vdn xd hdi, vdn ngu&i vd mgng lu&i xd hdi, tren ca s& dd tdng quan mpt sd kit qud nghien cuu vi nhirng khdi niem ndy a Viet Nam
1 Dat van de: Von xa hgi tir goc dg
kinh te hgc
Cdng thiic "T-H-T' "chiia dung toan
bp ban chdt ciia khdi nilm tu bdn vd cd the
dien dat thdnh ldi nhu sau: tu ban Id loai
tien (ky hieu Id T) dugc sir dung (vi du dl
mua hdng hod - H) nham sdn sinh ra tien
(ky bilu la T') tiic la sinh ra lgi nhuan
Siic manh cdi bien cac quan he kinh tl
-xa hdi cua loai vdn nay to ldn vd sdu sac
den miic nd dugc diing ldm tin ggi cho cd
mpt hinh thai kinh tl - xa hdi trong lich sir
lodi ngudi, dd la xa hdi "tu ban chii
nghTa" Nhung khi chu nghia tu ban da
phat trien din trang thai dinh cao ciia nd
•pGS TS.;Vien Xa hoi hoc v^ tam ly lanh dao
quan ly Hoc vi|n Chfnh tri - H^nh chinh quic gia
Ho Chi Minh
' Le NgQc Hiing Xa hgi hgc kinh ti Nxb Dai hpc
quoc gia Ha Npi 1999 Tr 45 Xa hgi hgc kinh ti
Nxb Ly luan chinh trj Ha Npi 2004 Tr 81
trong xa hdi hien dai thi chinh cac nhd kinh ti hgc lai la nhiing ngudi di ddu nghiin ciiu cdc loai vdn phi kinh tl Vi
du, Becker nghiin ciiu vdn ngudi North nghien ciiu vai trd ciia thilt cbl va vdn td chirc, Loury nghiin ciiu vdn xa hdi, Granoveter nghien cim mang ludi quan he
xa hdi, Williamsons dua ra khai niem chi phi giao dich Nhd kinh ti hgc Loury dugc coi Id ngudi dau tiln vao nam 1977 sir dung khai nilm "vdn xa hgi" (Social Capital) de chi nhirng ngudn luc vdn cd trong nhirng quan he gia dinh va cdch td chiic xa hdi ciia cdng ddng md nhimg quan he nay cd lgi cho su phat trien tri tue
va phdt triin xa hdi ciia thi he tri Nhu vay, khai nilm vdn xa hdi dugc sir dung
^ Le Ngpc Hung Xa hgi hgc kinh ti Nxb D^i hpc quic gia Ha Npi 1999 Tr 45 Xa hgi hgc kinh ti
Nxb Ly luan chinh tri Ha Npi 2004 Tr 81
Trang 2Le Ngoc Hiing
de nhan manh vai trd ciia quan he xa hdi
va cdu true xa bdi nhu la nhirng ngudn luc
xd hgi de giam bdt chi phi giao djcb kinh
ti va phat triln vdn eon ngudi^
2 Thuyet chirc nang ve von xa hgi:
Quan niem ciia Coleman
Thuy it chicc ndng Dua vdo chiic ndng
luan, nha xa bdi bgc James Coleman dinh
nghTa vdn xa bdi Id cdc ngudn luc cdu tnic
- xa hdi ma ca nhan cd thi sir dung nhu la
ngudn vdn tdi san'* Nhu vay, vdn xa hdi
cd nhirng dac trung co ban sau day: thii
nhat nd Id mdt chilu canh ciia cau tnic xa
bdi vd thii hai nd bd trg cho banh ddng
nhat dinh ciia ca nhan trong pham vi cau
tnic dd Mdt dae trung co ban ciia vdn xd
hdi la noi tni ngy cua nd khdng phai d
trong cd nhan ma d trong cau tnic ciia cac
mdi quan he giiia ngudi nay vdi ngudi
khac^ Vdn xa hdi khdng phai la tai san ca
nhan cua rieng mdt ngudi bat ky ndo mac
dil cd nhan cd the sir dung nhu la tdi san
cd nhan khdng trao ddi va chia sl cho
ngudi khac nhu ddi vdi vdn tdi chinh Vi
du, chuan muc cd hieu luc vl an toan giao
thdng se lam tang su an toan cho tat ca
nhiing ai tham gia giao thdng chir khdng
phdi danh rilng cho ngudi dl xuat hay
chap hdnh chuan muc dd
So sdnh vdn nguai vd vdn xd hdi Theo
Coleman, vdn ngudi dugc tao bdi nhirng
thay ddi de tao ra nhirng nang luc, ky
nang hanh ddng mdi d con ngudi Tuang
tu nhu vay, vdn xa hdi dugc tao bdi nhihig
Pham Thanh Nghj - Vu Hoang Ngan Qudn ly
nguon nhdn lice a Viet Nam: mgt so vdn di ly ludn
vd thuc tien Nxb Khoa hpc xa hpi Ha Noi 2004
Tr 96-118
James Coleman Foundations of Social Theory
USA: Harvard University Press 1994 Tr 302
' James Coleman Sdd Tr 302
thay ddi cd kha nang tbiic day hdnh ddng trong cau tnic ciia cac mdi quan he xd hgi Trong mang xa hdi, vdn ngudi nam d cdc dau mdi va vdn xa hdi nam d cac dudng lien he, quan he giira cac dau mdi
Vdn xa hdi la mdt khai nilm cd the su dung dl phan tich dinh lugng va djnh tinh cau tnic xa hgi, he thdng xa hdi va mang
xa bdi
Vdn xa hdi la nhiing gia tri cua nhiing yeu td ciia mdi quan he xa hdi ma chii the
cd the sir dung nhu la nhiing ngudn luc de thuc hiln muc dich nhat dinh
Coleman da chi ra mdt sd hinh thai cua vdn xa hdi nhu sau :
- Ldng tin, su ky vgng, trach nhiem the hien trong quan he xa hdi vd nhd chiing ma hanh ddng dugc thuc bien deu
la nhiing hinh thai cua vdn xa hdi
- Thdng tin dugc phat trien va thu-phat trong quan he giiia ngudi nay vdi ngudi kia ma nhd nd hdnh dgng dugc thyc hien ciing la hinh thai ciia vdn xa hdi
- Nhimg chuan muc cd hieu luc ma nhd nd hanh ddng dugc thuc hien cung la hinh thai cua vdn xa hgi Dudi hinh thai la nhimg chuan muc xa hdi, vdn xa hgi cd the khuyen khich hoac kiim chi hanh dgng Vi du "chuan muc khiem tdn" co the khien mgi ngudi it cdi md vdi ngudi khde
- Quyin uy, uy tin la hinh thai ciia vdn xa hdi: khi ta chuyin giao quyin kiim soat hanh ddng cho mgt ngudi nhat dinh
cd nghTa la ta da tao ra nhirng vdn xa hgi cho ngudi dd
Chicc ndng vd phi ehire ndng eiia vdn xdhdi Phuang phdp tiip can chirc ndng
luan cua Coleman ddi hdi phai phan tich
' James Coleman Sdd Tr 306-313
Trang 3Von xa hoi
chirc ndng vd phi chiic nang cua von xa
hgi Da sd cdc nghien ciiu tap trung ldm rd
mat tich cue hay chiic nang ciia vdn xa
hgi Chi mdt bd phan nhd cac nghien ciiu
chi ra nhiing mat tieu cue hay he qua bat
lgi, phi chiic ndng ciia vdn xa hdi nhu sau
Von xa hdi tao ra su rdng budc ben trong
nhdm, tao ra su khep kin, ddng cira vd nhu
vay cd the ngam ban che quan he vdi
nhihig ngudi ngodi nhdm Ddng thdi su
khep kin trong ngi bd nhdm cd the ngan
can cac sdng kiln, tao ra su y lai tap the,
thiiu nang ddng Vdn xa hdi cd the thdng
qua quan he xa hdi, mang xa hgi kiem soat
qua chat che cdc ca nhan va nhu vay lam
gidm su ty do, tu chu va su rieng tu cua cd
nhan Vdn xa hdi khep kin trong mdt
nhdm, mdt cdng ddng ciing cd nguy co tao
ra sy binh quan chii nghia trong each iing
xir vdi con ngudi
3 Thuyet cau true ve von xa hgi:
Quan ni^m cua Bourdieu
Dai difn tieu bieu nhat ciia thuyet cau
tnic ve vdn xa hdi la nha xa hgi hgc ngudi
Phdp Pierre Bourdieu Khi ban vi "Cdc
hinh thiic ciia vdn xa hdi"^, nam 1983,
Bourdieu da phan biet vdn kinh te, vdn xa
hgi, vdn van hod vdi tu each la nhiing
hinh thiic bieu hiln va chuyen hod ciia
vdn xa hdi Theo Bourdieu, vdn tdn tai
dudi hinh thuc vat chat la vdn kinh te
dugc do bang tien vd tai san; Vdn tdn tai
dudi hinli thiic phi vat chat la vdn van hod
dugc do bang vdn ngudi va vdn xa hdi
dugc do bang cac mdi quan he rang budc
va cac chiic danh
Bourdieu neu mgt vi dy cho thay sy
khac nhau giiia cac loai vdn nay: de sd
huu mgt chiic may ta cdn vdn kinh te, vi
' Pierre Bourdieu Forms of Capital 1983
du can tien dl mua chiee may dd, nhung
dl sir dung chiee may ta can vdn van boa,
vi du su hieu biit va ky nang tiic la von ngudi van hanh chiic may dd Cd thi bd sung thim mdt y nira vdo vi dy ndy Id: di trao ddi san pham dugc lam ra tir chiic mdy dd ta can quan he xa hdi tiic la cdn cd vdn xa h di Theo B ourdieu, c dc 1 oai vdn nay cd thi chuyen hod cho nhau, vi du vdn vdn hod cd thi chuyen thdnh vdn ngudi vd chuyen thanh vdn kinh tl vd ngugc lai Theo Bourdieu, vdn van boa tdn tai dudi ba hinh thiic: mdt Id hinh thiic long ghep dudi dang cdc xu hudng tam tri va nang khieu, hai la hinh thiic cdc sdn pham van hod nhu may mdc, sdch vd, tdi lieu vd
ba la hinh thiic vat hod nhu trinh do giao due Bourdieu dinb nghla "vdn xdhdi la tap hgp nhiing ngudn luc thuc te hoac tiem tdng g an lien vdi viec nam giir mdt mang ludi bin viing gdm cdc mdi quan h? quen biit va thira nhan lan nhau it nhieu dugc the chi hod"*
Von xa hdi gom (i) quan he xa hgi la cai cho phep ca nhan cd quyen tilp can nhirng ngudn lyc thugc sd hiiu cua nhiing ngudi cimg nhdm vd (ii) nhiing ngudn lyc nay dugc do bang sd lugng vd chdt lugng Quy md cua vdn xa hdi phu thugc vao quy
md ciia mang ludi quan he xa hdi vd quy
md ciia moi mdt loai vdn kinh te hay vdn van hod hoac vdn biiu tugng ma moi ngudi ndm giii khi quan he vdi nhau Dieu nay cd nghTa Id, mac dii vdn xa hgi khdng thi quy ddi hoan toan vi von kinh tl, vdn
xa hgi khd cd thi tdn tai ddc lap ma phu thugc vdo cdc hinh thiic tdn tai khac ciia vdn Cdc chiic danh, chiic vu ma mgt
' Pierre Bourdieu Forms of Capital 1983 Tr
248-249
Trang 4Le Ngge Hung
ngudi nim giir la cac hinh tiiiic dugc thi ti-ong do vdn con ngudi ndm d ba dinh vd ehi hod ciia vdn xa hgi Viec uy quyin, uy vdn xa hgi ndm d ba chiiu canh cua tam nhiem la mdt co chi giao dich vdn xa hgi giac tiic la d mdi quan he giua cac ca nhan
tii to chiic sang cd nhan ngudi dugc uy (so dd 1)
quyin, iiy nhiem ^ A
Su chuyin ddi cua cdc logi vdn Theo
Bourdieu, cdc loai vdn phi vat chdt deu cd
thi dugc chuyin ddi tir vdn kinh ti vdi
mdt su no luc biin doi nhdt dinh Vi du,
di chuyin ddi vdn kinh ti sang von xa hgi
cdn phai ddu tu thdi gian va nhung no luc
tiii hien d sy quan tam, chii y, cham sdc
vd tao ra y nghTa cho sy trao ddi tien bac
hay gin y nghTa cho nhirng mdn qua dugc
mua bing tiin Lgi nhuan thu dugc tir sy
chuyin hod nay cd thi la nhiing gi huu
hinh nhu tiin bac, hien vat, hang hod va
khd nhin thdy nhu ldng tin, su tin cay, sy
hiiu biit ldn nhau hay cu the la nhirng
miic do nang lyc, ky nang tiic la vdn
ngudi vd nhd vay ma cd dugc vi tri nhat
dinh trong td chirc, tiic la vdn xa hdi Vdn nhdm, td chiic va till hien tirong timg ddu
xa hgi la mdt trong loai vdn phi kinh ti mdi ciia cac quan he xa hgi Vdn xa hgi (vdn van hod, vdn
Cong dong xa hgi
So dd Cdu tnic ba ngudi Tir cdu tnic don gian nay chiing ta cd thi phat tiiin thanh mgt cdu tnic tdng hgp mang ludi xa hdi (xem so do 2) Md hinh tdng hgp cho thdy vdn ngudi la tap hgp cac nang lyc tdn tai trong moi ca nhan,
con ngudi, vdn bilu
tugng) va cd thi ddn
tdi vdn kinh te Qua
dd cd thi thdy rang
vdn kinh tl xet cho
ciing la ngudn gdc
ciia tat ca cac loai
vdn phi kinh tl va su
chuyen hod ciia cac
loai vdn la co che tdi
sdn xudt ra cac loai
vdn
4 Mo hinh tong
hgp ve von xa hgi,
von con nguoi va mang ludi xa hgi
Coleman da dua ra cau tnic mang ludi
ba ngudi dudi dang mgt tam giac deu 1994 Tr 305
1
_ • < ^
Nh6ra
,
Sa do 2 Vdn nguai, vdn xa hpi va mgng lu&i xa hpi
' James Coleman James Coleman Foundations of
Social Theory USA: Harvard University Press
Trang 5Von xa h^i
tin tai trong tung quan he giiia cac cd
nhdn, nhdm, td chirc tiic la quan he xa hgi
giiia cdc ddu mdi ciia mang ludi xa hdi
ngudi Can cii vao quy md ciia nhdm cd
thi phdn biet mang ludi xa hdi vi md vdi
ddc trung Id tap hgp cdc quan he xa hdi
trong nhdm nhd vd mang ludi xa hdi vT
md dya vdo cac quan he trong nhdm ldn
hay trong cdng ddng xa hdi
5 Mot so phat hien ve von xa hoi, von
ngmri va mang ludi xa hgi ot Vif t Nam
Mgng lu&i xd hpi cua ngu&i lao dpng
Mang ludi xa hgi ciia ngudi lao ddng ty
do, cu the Id cua ngudi ban hang rong vd
ngudi lao ddng tu do d Hd Ndi dugc phdt
hien thdy Id cd xu hudng biln ddi tir md
hinh thii cdng sang md hinh ddng nghiep
vd md hinh thii bac'°
Mang ludi xa hgi thii cdng dac trung
bdi quan he chii-thg trong pham vi nhdm
nhd ma quan he nay chii yeu dua vdo mdi
quan he tinh cam (hg hang, ban bl, thdn
quen) giira ngudi chii ddu tu vd ngudi
nhdn thdu md ngudi
nay thuc chdt la mgt
nhdm ngudi lao dgng
trong dd cd td tmdng
nhdm vd cdc thdnh
viln quan he vdi nhau
theo kiiu "thii cdng"
vira chii-thg vira anh
em mgt nha cimg an d
vd ldm viec vdi nhau
Mang ludi xa hdi
dong nghiep dac trung
bdi su xudt hien nhan
Nguoi dSuUr
vdt trung gian la ngudi nhdn thdu, thudng
Id ky su Ngudi nhan thdu (bin B) tir chu dau tu (ben A) vd giao thdu cho td tmdng
td lao ddng (bin B') Quan he giiia ngudi nhan thdu vdi td tmdng tren thuc ti la quan he ddng nghiep vi cimg chung muc dich la ldm thdu tiic la ciing thugc bin B Mang ludi xa hdi thii bac cd dac trung thii nhdt Id su chuyin mdn hod theo thii bdc trong nhdm nhdn thau (so dd 3) Bin
B phdn hod thdnh cdng ty nhdn thdu, ngudi qudn ly viec thuc hien thdu, cdc dgi tmdng vd cdc td trudng, cdc td lao dgng Ddc trung thii hai ciia mang ludi xa hdi thir bdc Id sy kit hgp cdc mdi quan he chinh tbiic vd phi chinh thiic giiia cdc cd nhdn vd cdc nhdm trong mang ludi Vi du, cdng nhdn vira chinh tbiic ky hgp ddng lao ddng vira true tiep iham gia quan he phi chinh thiic kilu than quen vdi nhau trong
td lao ddng
Vdn xa hdi cd the gay ra nhiing nii ro tiic
la "phdn chiic nang" (defiinctions) trong nhiing dilu kiln nhdt dinh Vi du, trong
Mpttrofsg nhung Cdrtg ty nhin Silu
T i truong
Nhan viin «uar
ly eong tn/cng
To Thg xiy
ToTh<?x4y
To Thg xay
Sa do 3 Mgng quan he xd hdi thii: bge sJi
'" Regina Abrami ''Kinh ti nong thon - Mgt s6 ghi
nhan ve nhung mdi quan he xa hgi vd nghien cuu
xa hgi hgc ve nhiing nguai lao dgng vd buon bdn
hdng rong tgi Hd Ngi" Tap chi Xa hgi hgc So'
4(60) 1997 Tr 61
" Regina Abrami ''Kinh ti nong thon - Mgt so ghi
nhdn vi nhimg moi quan he xa hgi vd nghien cuu
xa hgi hgc ve nhimg nguai lao dgng vd buon bdn hdng rong tgi Hd Ngi" Tap chi Xd hgi hgc So
4(60) 1997 Tr 61
Trang 6Le Ngpc Hung
ITnh vyc budn ban, vdn xa hdi dya vdo
"von tin dung nhd" va "miic do tham hdi
lan nhau" md khdng cd nhiing thi che
rdng budc chinh thiic ma chi dua vao
"miic do tin cay" ca nhan, khdng chinh
thiic, vi vay khi vdn xa hdi dd cdng ldn thi
miic do nii ro cdng tdng Vi du, khi xay ra
sy cd nhu chay chg Ddng Xuan thi nhiing
ngudi cd vdn xa hgi ldn tiic la cdc quan he
rdng vdi miic do tin cay cao ddng nghia vdi
sd tiin ng ndn ldn se bi thiet hai nhieu hon
so vdi nhung ngudi ban hang rong Do thilu
tm cay ddi vdi khach hang, nhung ngudi
ban hang rong khdng ban chiu, khdng cho
ng vd ling xir kiiu "tien trao chdo miic" nin
van bdo toan vdn (so do 4)
Mgng thdng tin eua doanh nghiep Mdt
nghien ciiu ve van de nay cho biet trong thdi ky tmdc Ddi mdi, doanh nghiep chii yiu dya vao mang ndi bg khip kin vdi thdng tin chinh thiic nhd gigt bur tren xudng va thdm thau cham chap tir ngodi vdo doanh nghiep qua mgt sd kenh phi chinh thiic Trong qua trinh Ddi mdi, doanh nghiep chuyen dan sang md hinh mang md rdng vdi mdi trudng thdng tin bin ngoai cd su tham gia ciia cac ddu mdi thdng tin chuyen nghiep va cdc mang ludi
xa hdi chinh thiic va phi chinh thiic'''
Mgng di cu Dua vao khai niem
Cac chd bien gidi
TP H6 Chf Minh
Khong tin cay
" • — - *
0 6 tin cay thiip
Khong tin cay
Cac d i d Ictn 0 Ha Noi (NgUdi ban buon ldn)
NgUdi mua buon (chii ciia hang Ha Noi
va ngoai tinh)
NgUdi ban
buon nho
(d nong thon)
Tin cay cao
Kh6ng tin c^y
NgUdi mua le (ngUdi sCf dung va ngi/cJi ban rong)
Sa dd 4 Mgng cdc quan he xd hdi
Tren thuc tl, vdn xa hdi khdng phai liic
nao ciing la sdn pham cua su lya chgn ca
nhdn ma phu thugc vdo hgp ddng va gia
cd hgp ly va vdn kinh tl, vi du "cdc nha
budn khdng cd du vdn dl chiu dyng do tin
cay cao" vd "quan he tin cay cao cd the
dugc dp dat cho ngudi ban, trong khi quan
he khdng tin cay cd the chi Id su lua chgn
ciia ngudi mua hdng"
'^ Regina Abrami "Kinh te nong thon - Mgt sd ghi
nhgn ve nhung moi quan h$ xa hgi vd nghien ciru
xa hgi hgc ve nhimg nguai lao dgng vd buon bdn
hdng rong tgi Hd Ngi" T^ip chi X3 hgi hgc S6
4(60) 1997 Tr 65
" Regina Abrami Sdd Tr 65
v&i mirc dp tin cdy khac nhau'^
"mang ludi xa hgi" dugc hieu la tap hgp cac mdi lien kit, cac mdi quan he giiia cac cd nhan vd cac nhdm dan cu, mdt so tac gid dua ra khai niem "mang ludi di cu" di nhan manh tam quan trgng cua mang ludi xa hgi cua nhirng ngudi di cu'^ Hon 75% sd ngudi di cu dugc khao sat cho biet cd hg hang, ngudi than, ban
be sinh sdng tai noi chuyin din vd nhirng ngudi than dd la nhiing ddu mdi
Le Ngoc Hiing "Thong tin vd doanh nghiep
trong nin kinh ti chuyin dof Tap chi Xa hgi hgc
S64(64) 1998 Tr 106-112
" D ^ g Nguyen Anh "Vai tro cua mgng lu&i xa
hgi trong qud trinh di cu" T^p chi Xd hpi hgc S6
2(62) 1998 Tr 17
Trang 7Von xa h^i
thdng tin va ngudn hd trg kinh te-xa hdi
doi vdi ngudi di cu'^ Phu nii Id ngudi
thudng ddng vai trd "ndi tudng", "te gia
ngi trg" nen qud trinh di cu ciia phu nii
phu thugc nhieu vdo mang ludi quan he
gia dinh''' Cdc td chiic ke ca co quan
chinh quyen dia phuong, co quan truyen
thdng dai chiing, td chiic gidi thilu viec
lam, td chiic ngdn hdng ddng vai trd nhd
be ddi vdi ngudi dan trong vile quylt
dinh chuyin cu vd qud trinh sinh ke d
noi nhap cu Ngudi di cir chu ylu sii
dyng mang ludi quan he xa hdi tmyen
thing (ngudi nhd, ngudi thdn quen, ban
be) di giao dich kinh tl nhu tim viec
ldm, vay tien, giri tien vl nhd Cdu ndi
"sdy nhd ra that nghiep" cho thdy vai trd
quan trgng to ldn ciia gia dinh ddi vdi
viec di cu va tim kiem viec lam d noi
nhap cu
dung nhilu chien luge khac nhau di doi phd vdi ddi nghlo trong dd cd nhirng chiin luge cd thi buy hoai sy phdt triin ben viing nhu bdt tre em bd hgc Do dd, cdc chuong trinh xod ddi gidm ngheo dugc dl xudt la can phdi hudng vao ho trg ngudi ngheo vl cd vdn tin dung va dac biet Id vdn ngudi (vi du dao tao nghe) va vdn xa hdi (vi du td chirc cdc nhdm tilt kilm vd cau lac bd) de ngudi nghlo cd the Jchai thdc, phdt trien vd chuyen hod cdc ngudn vdn nay hg nhim cai thien ddi sdng
Mgng lu&i tim kiim viec ldm cua sinh vien Trong thdi ky Ddi mdi kinh
te, sinh vien cd xu hudng sir dung mang ludi hdn hgp dl tim kiem viec ldm (so dd5)'^
Mang ludi xa hdi kieu hon hgp Id sy
Vai trd
cdc logi
trong xod
cua von ddi, gidm ngheo
Nghiin ciiu dinh
tinh vdi phuong
phdp phdn tich
tmdng hgp vd
phdng van sdu da
phat hi?n thdy hg
gia dinh ngheo
khdng chi thieu
vdn tdi chinh,
vdn vat chat vd
von ty nhien ma
con thieu cd vdn
ngudi vd vdn xa hgi'* Ngudi ngheo sir
Sa dd 5 Mgng lu&i xa hpi kiiu hdn hgp .20
18
" D^g NguySn Anh Sdd Tr 9
" DJlng Nguyen Anh Sdd Tr 19
" B4o cio phdt triin Vi?t Nam nam 2000: Viit
Nam tdn cong nghio ddi Hk NOi 1999 Tr 105
" LS Ngge HCing "Ly thuyet vd phuang phdp tiip
cgn mgng lu&i xd hgi: tru&ng hgp tim kiim vi$c ldm cita sinh vien" T^p chi Xd hgi hgc S6 2(82)
2003 Tr 67-75
^^ U Ngpc HCing Sdd Tr 74
Trang 8LS Ngpc Hung
kit hgp md hinh kieu truyen thdng ddc
trung bdi cdc mdi quan he gia dinh va
ngudi thdn quen vdi md hinh k ieu hien
dai ddc trung bdi mdi quan he chiic nang
ciia ca nhan vdi cac co quan, td chiic va
thiit chi chinh thiic Sinh vien cd y thiic
trong vile phdt trien vdn ngudi tiic Id
hgc tap dl cd tri thiic, ndng lyc chuyen
mdn nghe nghiep ddng thdi phat trien
vdn xa hdi thdng qua viec tilp xiic, trao
ddi vd hgp tdc vdi nhiing ca nhan cd vdn
ngudi cao, vi du thdy cd gido vd vdn xa
hdi rdng nhiing ngudi sir dung lao ddng
Vai trd eua vdn xd hpi trong giao
dich kinh ti Trong dieu kiln thi trudng
vdn tin dung chua phat trien, cac doanh
nghiep gia dinh dua chii ylu vdo ngudn
vdn xa hdi tir mang ludi xa hdi gia dinh,
ngudi than vd ban be dl huy ddng vdn
kinh te Vdn xa hdi dudi dang trach
nhiem, ldng tin giiia cdc thanh viln gia
dinh V a mdi quan he thdn quen vdi cdc
cd n ban t rong c dc c o q uan c hinh q uyin
dia phuong vd cdc co quan chiic ndng cd
the giiip gidm chi phi giao dich kinh ti
cho cdc doanh nghiep gia dinh vd tang
cudng kha nang huy dgng ngudn lao
ddng khi can thiet Tuy nhien, vdn xa
hdi trong trudng hgp nay cd thi gay
phdn chiic nang hay rui ro cao do phdt
sinh chi phi co hgi va lam giam triin
vgng ciia the he tuong lai, vi du nhu
trong tmdng hgp huy dgng lao ddng tre
em
Cdch thuc sic dung von xd hpi cua
ngu&i ndng ddn Hon 93% sd hd dugc
khdo sat d ven do Hd Ndi cd ngudi tham
^' Nguyin Quy Thanh "Su giao thoa giiia vdn xd
hgi v&i cdc giao djch kinh ti trong gia dinh So
sdnh gia dinh Viet Nam vd gia dinh Hdn Qudc"
Tap chi A'a hgi hgc S6 2(90) 2005 Tr 119
gia cac td chiic xa hdi d dia phuang va tmng binh mdi hg cd 1,6 ngudi tham gia nhirng td chirc xa hdi nhu Hgi ndng dan, Hgi phu nil, Hgi cim chien binh^^'^^ Hg gia dinh ndo cd nhieu thdnh vien tham gia cac td chiic xa hgi, tiic la nhieu vdn
xa hgi thi t hudng cd miic thu nhap cao ban nhiing hg cd it vdn xa hgi Dd thi hod cd xu hudng pha vo cac cau tnic cua mang ludi xa hgi truyen thdng vd budc ngudi ndng dan phai tham gia vao cac quan he xa hgi mdi d ngoai lang, xa de tim thu thap thdng tin, tim viec lam vd nang cao trinh do chuyen mon nghe nghiep mdt each phu hgp Vdn xa hgi da
cd sdn trong quan he gia dinh, ddng hg, ban be va cdc td chiic xa hgi d ndng thdn
cd kha nang giam chi phi giao dich khi tao dung nhirng mang ludi xa hgi mdi nhdm tim ra sinh ke phii hgp Khi ma ngudn vdn tu nhien nhu dat dai bi thu hep do do thi hod thi ngudi ndng dan cd
xu hudng tim each ddu tu va khai thdc vdn xa hgi vd vdn ngudi gdm "kiin thiic khoa hgc, cdng nghe va ky thuat sdn xudt, tay nghi chuyen mdn"
6 Mot so van de can tiep tuc nghien ciru & Vif t Nam
Khai niem vdn xa hgi dugc quan tam
nghien curu manh din miic Tap chi Tia Sdng va Thai bdo Kinh ti Sdi Gon da
phdi hgp td chiic mgt cudc Hgi thao
khoa hgc chuyen dh v i "VSn xa hpi trong phdt triin" vao cudi thang 5/2006
tai TP.Hd Chi Minh Cac bao cao tham luan cho thdy vdn xa hgi cua ngudi Viet
Nguyin Duy Thing "Sic dung vSn xd hoi trong
chiin luge sinh ki cua nong ddn ven do Hd Ngi du&i tdc dgng cua do thi hod" Tap chi Xa hgi hgc
S64(10_0).2007.Tr 41
" Nguyin Duy Thing Sdd
Trang 9Von xa hgi
CO vai trd hd trg cho giao dich kinh te
nhung ciing chira dyng nhiing ylu td cd
the cdn trd sy phat trien kinh tl, vi du
nhu trong trudng hgp lgi dung quan he
than quen de tudn cdc ngudn luc ciia nhd
nudc cho cdng ty ciia ngudi thdn quen
Cdc nghiin curu hiln cd vl vdn xa
hgi, vdn con ngudi vd mang ludi xa hdi
d Viet Nam bien nay da phdt hiln ra mdt
dilu quan trgng sau day
Ngudi Viet quan tam gay dung vdn
xa hgi vd duy tri cdc quan he xa hdi
khdng chi trong ITnh vuc sinh boat hdng
ngay md trong boat ddng budn bdn, sdn
xudt kinh doanh, xdy dung, di cu, xod
ddi giam ngheo, tim vile lam, khdi
nghiep va van hdnh doanh nghiep Vdn
xa h gi vd q uan he xa hgi cd chiic ndng
nang cao kha ndng tim kiem vd huy
dgng cdc ngudn luc kinh tl, cung cap
thdng tin, ddng thdi cd phdn chirc ndng
nhu ban che viec md rdng quan he xd
hgi, gay nghi ngd ddi vdi ngudi ngodi
mang ludi xa hdi vd gay khd khdn cho
viec chuyen hod giiia cdc loai vdn vdi
nhau
Tuong ty nhu d nhiing nudc phuang
Dong khdc^'*, ngudi Viet thudng ddu tu
phat trien vdn xa hdi trong quan he gia
dinh, ddng hg vd ngudi thdn quen tiic Id
trong nhdm nhd, cdng ddng nhd Dieu
nay cd the phii hgp vdi ldi sdn xuat tieu
ndng, t u tiic va phan tdn nhung khd cd
the thich nghi vdi yeu cdu sdn xudt cdng
nghiep theo co che thi tmdng
Cdn cii vdo mdi quan he ciia cdc loai
vdn kinh te, vdn ngudi va vdn xa hdi ma
ngudi Viet cd cdc chiln luge iing xir
" Francis Fukuyama "Nguon vdn xd hgi vd su
phdt trien: chuang trinh nghj su tuang laC Tap
chi;ra hgi hgc So 4 (84) 2003 Tr 90-98
khde nhau: nhdm cd vdn ngudi cao thudng cd xu budng ddu tu phdt triin vdn ngudi vd md rdng mang ludi xa bdi vdi su tham gia cua cdc ddu mdi chuyen mdn, chuyen nghiep di ddm bdo duy tri
vd phdt trien vdn ngudi cimg cdc ngudn vdn khac mdt each ben virng Trong khi
dd, nhiing cd nhdn cd vdn ngudi thdp thudng chi gidi ban quan he xa hdi trong pham vi gia dinb vd ngudi than quen, cdn ddi vdi ngudi khac tbi td ra it tin cay
va ling xir thilu tdm chiln luge theo kieu tiln trao chao miic
Cimg vdi sy ngheo ddi vl vdn vdt chdt, vdn kinh te va vdn ty nhiln, su ylu kem ve vdn ngudi vd pham vi ban hep ciia ngudn vdn xa hdi cd khd nang 1 am tang nguy co ddi ngheo vd thiic ddy vile sir dung nhiing chiln luge sinh kl, vi du nhu bdt tri em bd hgc sdm, gay tdn hai cho sy phdt triln bin vung
Vdn ngudi ciia the he cha me d ndng thdn chu ylu bao gdm mdt trinh do hgc van tdi thieu (nhu tilu hgc ddi vdi ngudi ndng ddn) va ky nang lao ddng gidn don dac trung cho nghi ndng truyin thdng Nhiing nam gan day, dudi tac ddng cua cac yeu cdu tir phia cdng nghiep hod, hiln dai hod, dd thi hod vd nhdt Id kinh
ti thi trudng, vdn ngudi ngdy cang dugc nhiiu ca nhdn, gia dinh quan tam phdt trien bang each ddu tu cho gido duc-ddo tao bdc cao (tmng hgc phd thdng, cao ding, dai hgc) de cd vile lam vd thu nhap dn dinh
Vdn xa hdi vd quan he xa hdi eiia ngudi Viet dang biln ddi tir md hinh mang ludi xa hdi kieu truyen thdng sang kieu hien dai, tir mang ludi xa hdi ddng ddng, don gian sang mang ludi xd hdi phan tdng, phiic tap Tuy nhien, sy biln
Trang 10LS Ngpc Hiing
ddi vdn xa hdi vd quan he xa hdi dien ra
cham chap do thdi quen vd nhung truyen
thong van hod Idu ddi ciia ngudi ddn Do
dd, mdt sy bien ddi nhanh chdng va
vung chac phu thugc nhilu vao chinh
sdch phdt trien kinh te-xa hgi vd mdi
tmdng phdp ly va cdc thiet che thiic ddy
su hgp tdc tren co sd ldng tin, sy tin cay
vd trdch nhiem lan nhau trong pham vi
toan xd hdi dudi tdc ddng cua hdi nhap
kinh tl thi gidi vd todn cdu hod
Qua dd cd thi the thdy, nhdm vdn de
thii nhdt cdn tilp tyc nghien ciru se la
chiic nang va phan chiic nang ciia cdc
loai vdn phi kinh te ddi vdi su tang
trudng vd phdt triln bin viing, cu the d
day 1 a " tinh h ai m at"^^ t ich c yc vd t ieu
cue ciia vdn xd hdi ddi vdi cd nhdn vd xa
hgi Nhdm van dl thir hai la nghien ciiu
CO che xdy dyng vd chuyen hod cac loai vdn kinh te, vdn ngudi, vdn xa hdi trong
dd viec dau tu vdo phdt trien vdn ngudi'
Id mdt lya chgn uu tien hang dau
Ca hai nhdm van de nay can dugc xem xet tir nhieu gdc do khoa hgc nhu
xa hgi hgc, kinh te hgc, tam ly hgc, nhdn hgc theo lat cat ngang vd ldt cat dgc ciing nhu nghien ciiu so sanh trong nudc
vd so sdnh qudc te Cac van de nghien ciiu ndi tren can dugc xem xet trong khung canh cua mang ludi xa hgi cu thi
la xa hdi Viet Nam hiln nay dang trdi qua thdi ky qua do "kep" tir xa hdi ndng nghiep truyen thdng sang xa hdi cdng nghiep hien dai va tir co che tap trung quan lieu bao cap sang co chi thi trudng dinh hudng xa hdi chu nghTa
25
' Alexaiidro Fortes Vdn xa hgi: ngudn gdc vd nhimg su dp dung nd trong xa hgi hgc hi?n dgi Tap chi Xa
hgi hgc So 4{S4) 2003.tr 99-109 y -^ ^y