chfnh sdch cd lap vd lien minh ciia Bismarck. Vuong qudc Phd da cd dugc nhirng chien. thdng nhanh chdng vd chiem ldy ba lanh dia[r]
Trang 1LICH sir VAN HOA - XA HQI CHAU AU
^
Vj TH€ cun VUONG QUOC PHO TRONG QURN H€ QUOC T€
GiniDORN 1850-1871
TS Nguyen Thi Huyen Sam
Tran Ngoc Dung
Khoa Lich su - Dai hoc Sie pham Ha Noi
Quan he qudc te cudi the ki XIX Id mdt
vdn de ddy phiic tap vdi nhiing tham vong
ciia cdc cudng qudc ldn, ddn den su bien ddi
khdn ludng trong qud trinh phdt trien ciia
lich sir the gidi Trong giai doan nay, khdng
chi cd sir phd dien sue manh ciia Anh, Phap
hay Nga md cdn cd su thdng nhdt ciia nudc
Due dudi su lanh dao cua Vuong qudc Phd
de trd thanh mdt cudng qudc hang ddu trong
quan he qudc te Su phdt trien ciia Vuong
qudc Phd trong giai doan 1850 - 1871 da
chiu tdc ddng sdu sac cua tinh hinh qudc te
ciing cd anh hudng nhat dinh den su bien ddi
ciia quan he qudc te Chfnh vi the, viec tim
hieu ve qua trinh phdt trien cimg vdi tham
vgng cua Vuang qudc Phd se gdp phdn If
giai nhirng bien ddi sau sac ciia quan he qudc
te giai doan cudi the ki XIX
Trong giai doan nira dau thi ki XIX,
dudng nhu Vuang qudc Phd khdng dugc bilt
nhieu den bdi su yeu kem trong kinh tl
ehinh tri, qudn su vd su im lang ciia nd trong quan he qudc te Nhung, day ciing chinh Id giai doan Vuang qudc Phd tien hdnh nhirng cdi each todn dien trong mgi ITnh vuc nham xda bd sir yeu kem cua nd trong nhirng nam dau the ki XIX Dii chua cd dugc nhimg thdnh qua thuc sir vang ddi, nhung nhirng cdi cdch ve kinh te (ndng nghiep, cdng nghiep, giao thdng van tdi, thul khda, thuong mai)
vd chfnh tri, qudn su, gido due da giiip Vuong qudc Phd cd sir chudn bi kT ludng cho muc tieu thdng nhdt nudc Dire dudi su lanh dao cua minh va khdng dinh dia vi tren trudng qudc tl giai doan 1850-1871
1 Nhung nhan td tac dong din kha nang thay doi vi thd ciia Vu-ong qudc Phd
Nhdn td tdc ddng ddu tien la nhu cdu thdng nhat thi trudng dan tdc vd thdng nhdt lanh thd, chfnh tri nudc Dire Su phat triln kinh te tu ban chii nghTa chfnh la tiln dl
Trang 2^Vl the eua <Vu:aug, quae <J)hd 49
quan trgng nhat cho su thdng nhdt nay
Nhirng nam 20 cua thi ki XIX, phuang thuc
sdn xudt tu ban da du nhdp vdo Due, gay ra
su bien ddi ldn trong cung each ldm an ciia
cac vuong qudc Dire ciing nhu sir phdn hda
xa hdi Nhiing cai each trong nganh det, giao
thdng cimg vdi su thiet lap Lien minh Thue
quan da tao nen nhirng bien ddi sdu sac Tu
san Dire dii non tre nhung ciing manh dan
dau tu vdo khai thdc than da, quang, van
chuyen hdng hda, xay dung dudng sat (1848,
Dire cd 2.500 km dudng sat') Tu ban tdi
chfnh vd kT nghe Diic da dat den mdt trinh do
trudng thdnh khdng cho phep nd thd a vd thu
dpng dudi su dp hire cua nen quan chii nira
phong Men, nira quan lieu
Ve chfnh tri Lien hiep Due sau nam
1815 tuy rdng ldn nhung lai trdng rdng trong
quyen lire vi cac vuang qudc chi quan tam
den quyen lgi rieng ciia minh Y I U td phong
kien, lac hdu, quan lieu da trd thdnh buc
tudng ngan cdn su phat trien ciia qudc gia
Yeu cau thdng nhdt dan tdc va lanh thd da
trd thanh nhu cdu hire thilt liic bdy gid Giai
cap tu sdn mdi ra ddi ciing nhdn thirc rd rdng
can xda bd quyen luc ciia giai cdp phong
kien cdng nhu sir chia re ciia cac vuang qudc
khac nhau Chinh nhung quy tdc Jongker
cung nhdn thiic dugc dieu dd nen da ddn din
cugc ddu tranh quylt liet nham muc tieu thdng nhdt dan tdc
Nhu cdu thdng nhat dugc the hien cu the trong eudc ddu tranh thdnh lap Nghi vien Lien bang vd viec ban bd nhiing quyen tu do tdi thieu d Hanover, Baden, Wurteberg, Bremen Trong van hgc, triet hgc ciing the hien nhu cdu thdng nhdt, vdi quan diem chii
dao Id ''chi dp qudn chit lap hien la hinh
thicc chinh quyin cao nhdt vd hodn thien nhaf^ Cdch mang 1848 bung nd chinh Id
dinh cao ddu tranh cua nhdn ddn eho nhu cdu thdng nhat ddn tdc ciing nhu xda bd che do phong kien Tuy nhien, cude dau tranh dd da khdng thdnh cdng Giai cap tu san non yeu khdng dil sue ra ddn quyet dinh vdi che do phong Men Nghi vien Frankfurt da trieu tap
ngdy 15/5/1848 nham bdn vl ''thdng nhdt
ddn tpc'''' ciing khdng dat dugc hieu qua
Nhirng de nghi ve thdng nhdt kinh tl, thii tieu quan thue ndi dia, thdng nhdt tien te vd
he thdng do ludng deu bi cac vuong qudc phdn ddi vi lgi feh rieng cua hg Cudi cimg, Nghi vien de xudt thdnh lap Lien bang Due mdi khdng cd su tham gia cua Ao^ vd mdi hodng de Vuong qudc Phd lam hodng dl Due Nhung bdn than sir thdng nhdt nay cirng chua dung nhiing mdm mdng ciia su
' F.L.Polianxki, 1978, Lich su kinh ti cdc nieac ngodi
Lien Xo, tap 2 Thai ki tu hdn chu chu nghia, NXB
KJioa hnr xa hoi Ha Noi, tr.495
" Ph.Enghen, 1961, Cdch mgng ddn chii tu sdn Due, Chiin tranh nhdn ddn a Dire, Cdch mang vd phdn cdch mgng a Diec, NXB Khoa hoc xa hoi Ha Noi tr
1 8 7 • • • •
'Ph.Enghen, Sdd, tr 201
Trang 350 NGHIEN CQU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°8 (i 1 010
chia re, bdt hda, tham chi Id ndi chien"*, nen
viec thdng nhat nudc Due van chua dugc
gidi quylt Vdn de ndy cdn dugc thuc hien
triet dl ban, vd cdn mdt lire lugng khdc thay
thi tu sdn Due qua non yeu da khdng hodn
thdnh dugc nhiem vu ciia minh Dd chfnh la
CO hdi cho Vuang qudc Phd cd the thuc hien
tham vgng thdng nhat nudc Dire
Ben canh dd, su suy yeu cua Ao - ddi
thu true tiep canh tranh vdi Vuong qudc Phd
trong viec gidnh quyen lanh dao Lien hiep
Diic - Id mdt yeu td vd ciing thudn lgi Ve
kinh te, dau the ki XIX, Ao ciing nhu Vuong
qudc Phd vdn Id nhirng nudc phong kien lac
hau vd duy tri ldu ddi che do ndng nd
Nhung, trong khi vuong qudc Phd tien hdnh
cdi each theo hudng phdt trien kinh te tu ban
thi Ao van hau nhu khdng thay ddi Chinh
sdch thien can cua chfnh phu cimg vdi thi
trudng ndi dia nhd hep da ldm nin kinh tl
Ao chet mdn Nhirng hdng rdo thul quan, cdc
vien cdnh sat vd nhdn vien thul van dugc
duy tri de ngan chan dnh hudng ciia each
mang chdu Au ciing nhu dnh hudng cua nin
kinh te Phd YIU td tu bdn da xudt Men d Ao
ddu nhung nam 40 ciia thi ki XIX vdi 135 xi
nghiep ban ddu' nhung chua cd tdc dung
hieu qua Viec bde lot nhiing "thupc dia ben
trong" nhu Tiep Khdc, Hungary khdng giiip
Ao dil siic canh tranh vdi Vironi ^c Pho
vd ddnh mat ddn dia vi cu ^^ng Lien hiep Dire
v l chfnh tri, Ao la nhd tu ciia cdc dan tdc vd Id thanh tri virng chac ciia che do phong kien Ach ap birc dan tdc ket hgp chat che vdi ach dp hire giai cdp dudi sir cai trj ha
khac cua chinh quyen Metternich Sir "dong
cua" vdi the gidi ben ngoai khien Ao khdng
dil sue manh dam bao dia vi trong Lien hiep Due eiing nhu tren trudng qudc te Su thieu
hut sue mgnh tong the bin vieng ciia Ao da
khien nhdn dan Dire mudn gat Ao ra khoi
gidi phdp nudc Dice hep vd mudn thdng nhat
dudi su lanh dao ciia Vuong qudc Phd
Trong quan he qude te, su sa siit cua Ao ciing dugc the hien khd sdu sac Ao tuy tham gia cdc td chuc phdn ddng cua phong Men chdu Au nhung khdng cdn dii lire lugng can thiep vdo cdng viec ndi bd cdc nudc khac nira Phong trdo each mang 1830 khiln Ao ngdy cdng suy yeu vd mat di dia vi ma Metternich da ddy cdng tao dung tai Hoi nghi Vien 1815 Sau dd, trong chiln tranh Crimean^, su trung lap ciia Ao da khiln cho
cd Nga, Phdp tiic gidn vd Ao ngay cdng dan ddc ban trong quan he qudc tl Vd din sir can thiep vdo phong trdo each mang Italia'
•* Ph.Enghen, Sdd, tr 205
^ Pham Gia Hai, Phan Ngoc Lien, 1971, Lich su thi
giai can dgi, quyln 1 (1640 - 1 870), tap 2, NXB, Giao
due, HaNoi; tr 105
* Cuoc chiSn tranh giu'a Nga va lien quan _ li pj^ap n5 ra tir 1853 din 1856 nham tranh gianh - hu'cma
a khu vuc bien Den
^ Sau each mang 1848, Italia bj chia cit th,_ ;-ti6u qu6c, trong do Lombardy va Venice nSn
Trang 4<Vi tlte^eua IJuloitq^ qxiae <J)ltd 5 1
thi anh hudng cua Ao tai chdu Au dudng nhu
suy sup hodn todn Cd thi ndi, sir suy ylu
cua Ao vd nhu cdu thdng nhdt nudc Due Id
su ket hgp tuyet vdi ciia nhirng nhan td
khach quan giiip Vuong qudc Phd cd the
khang dinh dugc dia vi cua minh Van de
cdn lai se dugc quyet dinh bdi sue manh
tdng hgp vd tham vgng to ldn ciia Vuong
qudc Phd
Ben canh nhiing tdc dgng tich cue til
tinh hinh the gidi, su phdt trien vugt bac cua
kinh te ciing nhu tham vgng ciia gidi cam
quyen da dua Vuong qudc Phd den vdi vinh
quang trong quan he qudc te Cdch mang
1848 - 1849 da md dudng cho su phdt triln
manh me ciia tu ban Phd Cdch mang cdng
nghiep budc vdo giai doan hodn tdt da dem
den nhirng chuyen bien can bdn, quan trgng
vd giup Phd thuc sir trd thdnh mdt cudng
qudc kinh tl Su phdt triln he thdng dudng
sdt ciia cd Vuong qudc Phd vd Due Id nhan
td ddu tien dua ddn su phdt triln kinh tl
Nam 1850, toan Due cd 5.822 km dudng sdt
din nam 1865 (trudc khi Lien bang Bac Due
ra ddi) Id 13.821 km vd nam 1870 Id 18.560 km^ Giao thdng phdt trien khdng chi thiic ddy nen kinh te phdt trien md cdn giiip cho
su thdng nhdt chinh tri thuan lgi hon
Cdng nghiep nang da trd thdnh ddng lire phat trien chfnh vdi nganh luyen kim vd khai
thdc md Trong ngdnh luyen kim, VA ddu the
ki XIX mdi cd 2 cdng ty vdi 1.5 trieu mac tien vdn, giai doan '/4 thu hai cd 18 cdng ty vdi 82,8 trieu mac tien vdn, den giai doan
1850 - 1871 da cd tdi 79 cdng ty vdi 275,4 trieu mac Tdng sd ngdnh cdng nghiep nang
Id 295 cdng ty vdi 2,4 ty mac vdn^ Vuang qudc Phd vugt trdi hodn todn cdc vuong qudc Due khae trong nganh ehl tao may Nam 1846, Vuong qudc Phd cd 33 cdng ty vdi 2.821 cdng nhan, din nam 1861 Id 67 cdng ty vdi 5.313 cdng nhdn Nam 1857, cd tdi 1.730 ddu may ciia Due Id do cdng ty Borsig (Phd) san xuat"* (Xem Bang I)
th6ng trj cua dg qudc Ao Thang 4-1859, Virong qu6c
Sardinia (vuo-ng qu6c phat triin nhit a Italia) lien
minh voi Phap tiln hanh cuoc chign tranh ch6ng Ao
-mof dau cho cuoc dSu tranh th6ng nhit Italia Trong
liic do, phong trao dau tranh chong phong kiln cua
cac tang lop quin chiing nhan dan n6 ra khip cac tilu
quoc cua Italia D I ngan chan phong trao each mang
va duy tri tinh trang chia cit Italia dual sir th6ng tn
ciia chi do quan chii, Ao da dong y voi giai phap cua
Phap (tilp tue thSng tri Venice va tra Lombardy cho
Sardinia) Tuy nhien, giai phap nay vin khong thi ' Alan S Milward, S.B.Saul, 1977, The economic
development of Continental Europe 1780 - 1870
• -J - • ^ • - _ o -;- »w,^.^^,„c„i UJ <^ununeniai t,urope I/dU
ngan can duge phong trao each mang va cac tieu quoe George alleu and Unwin Ltd London p 380
miln trung Italia da ehinh thue sap nhap vao Sardinia ' F.L.Polianxki, Sdd, tr 508 ' ' ^'^ • (3/1860)
10
Alan S Milward, S.B.Saul, p 410
Trang 552 NGHIEN CQU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°8 fl ^ ^ ^ ^
Nam
1840
1846
1852
1855
I86I
Bdng 1: San pham ciia nganh chd tao
May mdc su dung
trong cong nghiep,
nong nghiep
615 1.130 2.124 3.049 7.000
Dau may xe Ma
13
275
607
913 1.449
may a Vxrong qudc Phd (dv:
cir^:-Tau chay bdng dong CO ho'i nuoc
6
77
102
123
198
.',i ~'i
Mi)
634 1.491 2.833 4.085 8.647
Nguon: Alan S.Milward, S.B.Saul, Sdd, tr.410
Bdng 2: San lugng luong thuc cua vucng quoc Phd giai doan 1816 - 1870 (dv: tdn)
1816
1831
1852
1870
Liia mi
392.000 527.000 818.000 847.000
Liia mach den
1.798.000 2.437.000 3.017.000 4.353.000
Lua mach
895.000 1.050.000 1.040.000 1.335.000
Yen mach
I.54I.000 1.916.000 1.852.000 2.731.000
Nguon: Alan S.Milward, S.B.Saul, Sdd, tr 393
Ndng nghiep da dp dung nhieu thdnh trong Lien minh Thul quan va vimg Bavaria, tuu cua cdng nghiep vd dat den trinh do phat cdn tiln Ao bi tir chdi sir dung'^ Cugc ddu trien mdi Ngdy 2/3/1850, dao Mat thii tieu tranh kinh t l ngay cdng cang thdng khi Ao ra nhimg nghia vu lat vat ciia ndng ddn dugc ban sue thu hiit cdc vuong qudc Dire khac chdng
bd Nam 1865 da cd 12.706 "nong ddn ldn" lai anh hudng ciia Vuong qudc Phd Ao cdn dugc chude thdn, cimg vdi 1.014.341 "nong mudn thilt lap lien minh kinh tl than thien
ddn nho" vdi sd tiln la 213,8 trieu tale" vdi Vuang qude Phd dl tranh mdt hit quyln
Vuong qudc Phd da dam bdo dugc nhirng nhu luc, nhung khdng dugc chdp nhdn Lien cdu ve luong thuc qudc gia, tao dilu kien cho minh Thul quan dudi su lanh dao ciia Vuang viec chii ddng md rdng anh hudng din cdc qudc Phd ngay cdng cd dnh hudng din nhilu nen kinh te khdc (Xem Bdng 2) nudc Nam Due, tim each thdng nhdt thi Dac biet, Vuang qudc Phd da tirng budc ^ ™ ^ § "^^ ' ^ ^ " S '^^ ^ ° *^™ gia, tao dilu
hoan thdnh su thdng nhdt thi trudng kinh tl ^^^ ""^^ ^^ ^''°"g "^^^^ ^'"^'^^ ^'"' sau nay Tir
Dire, tao dilu kien cho sir thdng nhdt laMi <^°' ^ " ° ^ g ^"^^ ^^^ ^° "hung each thirc thd va chinh tri Nam 1850, tiln Phd da trd ™^i' ^^"^ "h^" mdi trong quan he vdi cdc thanli ddng tiln luu hanh thdng dung Midt ^ " ' ^ ^ ^^^" ^ ^^^^^ ^"•
Trang 6(Vi atl'eua (Vu:o4tq qu&e fj)hd 53
Tham vgng ngay cdng ldn ciia quy tdc
Jongker'^ dai dien tieu bilu Id Vua Wilhelm
IV, Wilhelm 1 va Thii tudng Bismarck chfnh
la ylu td quan trgng va cd y nghia quylt dinh
din sir phdt triln ciia Vuang qudc Phd Bd
phan ndy da nhdn thuc rd su biln ddi ciia
thdi dai ciing nhu yeu cdu ciia lich sir ddi vdi
Vuong qudc Phd vd todn nudc Diic Id thdng
nhdt dan tdc Ben canh dd, quy tde Phd cGng
hilu ring nlu khdng tao ra sue manh chinh
phiic cdc qudc gia khdc thi se mai Id ke chu
hdu yeu dudi, khdng thd tu quylt dinh van
menh cua chfnh minh Tham vgng dd da
dugc the hien trong nhung bien phdp cdi
each kinh tl, chinh tri, qudn su trong sudt
nira ddu thi ki XIX vd mang dam ddu dn ciia
nhirng con ngudi nhu Frederick Wilhelm IV,
Otto von Bismarck, Albercht von Roon,
Moltke
Frederick Wilhelm IV''', trong nhung
nam 50 cua thi ki XIX, da cimg cd vdn
Radwitz lap ra mdt k l hoach thdng nhdt Diic
theo the thiic lanh chua lien minh vdi vai trd
lanh dao ciia Vuong qudc Phd Tham vgng
Quy toc Ph6 chuyin huang kinh doanh theo
phuong thiie tu ban chti nghTa va giau len nhanh
chong
'"• Frederick Wilhelm IV (1795-1861), la vua Ph6 tir
1840 den 1861 Sau khi len ngoi, ong nhanh chong
tim each xay dung trilu dinh phong kiln Ph6 ngay
eang manh me va quyen uy Nhan thiy ban chit ylu
duoi va non kem ciia tu san Pho, ong da tim moi each
dan ap each mang 1848, phuc hung quyln lire cua quy
toc Ngay ca khi Nghi vien Frankfurt (1848) dl nghi
ong tra thanh hoang dl Dire ong cung khong quan
tam ma can '^sie ung thudn ciia tdt cd cdc vi vua trong
cdc Vuang quoc Dice" (Robert Hermann Tenborck,
Trin D6ng (d), Lich su DIK quoc, 1972, Phii qu6c vu
khapi^ f^sr trach van hoa, Sai Gon, tr 418)
dd gan lien vdi sir theo dudi nhiing cdi each trong quan sir nham ldm cho nhung ngudi
Ifnh Phd hieu duac gid tri ngudi linh thuc
su, luon nghiem trang vd ki lugt, hdp thu dugc tinh thdn ddng cdp trong qudn dpi
Tiep ndi eon dudng ciia anh trai, sau khi Ien ngdi, Wilhelm l'^ nhdn thay tham vgng vd khd nang ciia Bismarck'^ nen dng da dimg Bismarck nhu mdt phuong an cdp thilt cho cugc ddu tranh vi quyln lire ciia quy tdc Jongker
Sau khi dugc cir ldm Thii tudng trong bdi canh Wilhelm I vd Nghi vien dang xung dot gay gdt'^ xoay quanh vdn de xay dung quan ddi, Bismarck da manh dan thuc thi
nhimg bien phap quyln lire nhdm "tgo ra
bdu khong khi cdn thiit cho su tdn tgi cua nin qudn chu"^\ Ong cung tuyen bd danh
thep trudc Nghi vien: "Bien gidi quSc gia tic
Friedrich Wilhelm I (1797-1888), la vua Ph6 tu 1^861 den 1888 va la Hoang dl Due tir 1871 din 1888
Otto von Bismarck (1815-1898), sinh ra trong mot gia dinh quy tpc truyin th6ng va nhung tu tucmg vl dang cap, quyln luc eiia quy toe da ngim sau vao trong eon ngucxi ong Nam 1847, ong tham gia Hoi nghi Lien bang va tich cue diu tranh cho quyln luc cua nha vua va phat triln quan doi Bismarck la Thu tuang Pho tir 1862 din khi dl qu6c Du'c ra dai (1871)
va tra thanh Thii tuong Due (1871-1890)
" Con dugc goi la cuoc "tranh chip hiln phap" giCra giai cap tu san (chilm da s6 trong Nghi vien) va qui toc do nha Vua dung diu Giai cip tu san chilm da s6 trong Nghl vien da diing quyln thong qua hoac phu quyet eua Nghj vien ve vin dl kinh phi cho quan doi duge qui dinh trong Hiln phap 1850 dl tir ch6i kl hoach eai each quan su cua nha Vua Wilhelm I da tuyen bo giai tan va biu lai Nghi vien 2 lin (1861 1862), iihung van de van khong duoc giai quylt V^
ong da diing Bismarck dl giai quylt kho khan nay'
Fritz Stem, 1977, Gold and iron: Bistnarck, Ble'chroder, and the building of German Empri.e
Alfred A.Knopf, New York, p 25 '
Trang 754 NGHIEN COU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°8 (1 ^0^0
Hpi nghi Vien khong co triin vong cho su
ton tgi hiing mgnh cita ddt nudc Nhiing vdn
di ldn hiin nay khong thi gidi quyit bdng
dien vdn hay quyet nghi cua da so - sai ldm
cua ndm 1848 vd 1849 - md bdng sdt vd
mdu"^'^ Vd bdt chap sir phii quyet ciia Nghi
vien, Chfnh phu Phd dudi su lanh dao cila
Bismarck vdn tap trung dau tu cho quan su
cimg vdi viec thi hdnh chfnh sach ddc tdi
(gidi tdn Nghi vien, tan cdng gidi bdo chi tu
do, thanh lge bd may quan lai) Chfnh sdch
ndy da cd nhirng tac ddng to ldn, vd dugc coi
Id "su kiin tai hgi cho lich sic Dice No ldm
Pho trd thdnh nhd nudc dpc tdi vd qudn
phiit d nua sau the kiXlX'^^
Cai cdch qudn su tiep tuc dugc tien hdnh
vdi muc do cao hon, nhanh chdng hon sau
khi quy tdc Phd nhdn ra nhiing thilu sdt ciia
nd trong thap nien 50 ciia thi ki XIX Sd
lugng trung doan bd binh Lanve tang len con
sd 72 tuong ung vdi su phdt triln ciia phao
binh vd ki binh Vuang qudc Phd cd thi huy
ddng den 1,2 trieu qudn chi trong vdi ngdy
neu cd chien tranh Dac biet, sir thay ddi
trong trang bi vii khf chfnh Id ylu td can ban
dan den nhirng thang lgi ciia qudn ddi Phd
Nhirng sung cii dugc sira lai thdnh sung
trudng trong vdng chua ddy mdt nam vd hai
loai chii yeu la siing khai hda phia trudc 0,6
inch vd simg ranh xoan cdi tiln 0,68 inch^'
Dai bac ciia Phd ciing hien dai ban rat nhieu Nam 1859, Vuang qudc Phd da cd dai bde ndng nhdn 12 pound; sau dd lai tiep tuc sdn xudt dai bde Krupp cd ndng 6 pound (3 kg) dan nap hdu cd thi bdn xa hon, tdc do ban nhanh hon, cbinh xdc hon Td chirc chat che, tinh thdn ki ludt, trang bi hien dai dd giiip qudn ddi Phd thay ddi nhanh chdng, la ndi khiep sg cho quan ddi nudc ngodi theo nhu
mdt si quan Ao da thii nhan: "Chiing toi da
ldm hit nhitng dieu co the mong muon d nhiing ngudi linh diing cdm, nhung khong ai
CO the ngdn noi hoa luc bdn nhanh nhu thi"''
Cdi each qudn su ciing vdi chfnh sach ngoai giao thdm hiem vd kheo leo la bien phap chinh giiip Bismarck cd thi dua Vuong qudc Phd vuon len dia vi cudng qudc Nhdn thirc rd ke thu true tilp la Ao nen dng da
thuc hien triet dl chfnh sdch ngogi giao co
lap Ao Ong da tuyen bd rdng: "Toi se ndm lay moi li do tot nhdt di gdy chiin tranh chong lgi Ao, gidi tdn Nghi vien Dice, chinh phuc nhiing nudc nho han va dem din su thong nhdt ddn tpc dudi su lanh dgo ciia Phd"'\ Nhung dng cung thi hdnh chfnh sdch
hai mat vdi nhilu cudng qudc khac, vira trung lap vira tao lien minh Do dd, Vuong qudc Phd da dat duge sir iing hd ciia Nga, su trung lap ciia Anh vd phdn ndo Id ciia Phdp trong hai ldn chien tranh chdng Dan Mach vd
" Fritz Stem, sdd, tr 28
-" Fritz Stern, sdd, tr 22
^' Ph.Enghen, 1985, Tuyin tap ludn van qudn su, tap
5, NXB Quan doi nhan dan Ha Noi, tr 277
Ph.Enghen, 1985, Tuyin tap ludn vdn qudn su, tap
5, NXB Quan dgi nhan dan, Ha Noi, tr 423 -^ Fritz Stern, Sdd, tr 24
Trang 8(Vi titl'eua (Vu-ffitq quae (J)hd 55
Ao Ngay den ke thii true tilp Id Ao ciing bi
Vuong qudc Phd ldi keo trong chiln tranh
Schlewig - Hostlein; vd sau khi bi Phd ddnh
bai trong chien tranh 1866, Ao da trd thdnh
mot ddng minh vdi Vuong qudc Phd trong
chien tranh Phdp - Phd 1871 Nhung bien
phap ngoai giao dd deu the hien sdu sac tham
vong ciia quy tdc Phd, giiip cho nd budc vdo
chien tranh "vdi nhieng dieu kien thugn lgi
nhdt"''^ Dd Id nhiing ca sd, nen tdng quan
trpng giiip Vuong qudc Phd cd the khang
dinh vi the ciia minh trong Lien hiep Due vd
tren trudng qudc te
2 Su xae lap dia vj lanh dao Lien hiep
Due va vi the cuotig quoc cua Pho
Su vuon len ciia Vuong qudc Phd Id cd
mot qua trinh ldu ddi trong kinh te, chinh tri,
qudn sir md giai doan 1850-1871 dd dl lai
ddu dn sdu sac vdi viec Phd gidnh dugc dia
vi lanh dao trong Lien hiep Due vd khang
dinh vai trd trong quan he qudc te
Trudc hit, Vuang quoc Pho khdng dinh
dia vi lanh dgo trong Lien hiep Due Sau Hdi
nghi Vien, Phd vd Ao Id hai vuong qudc
manh nhdt trong Lien Mep Diic, nhung thuc
te Ao van Id nudc quylt dinh cMnh, la ke
cdm ddu trong mgi hoat ddng ciia Lien Mep
Vi vdy, muc tieu trudc mit cua Phd Id ldm
suy yeu va loai bd anh hudng cua Ao trong
Lien hiep Dire Mdt Ioat su kien trong quan
""' John Lowe, 1994, The great powers imperialism
and the German problem 1865 - 1925, New Fette
lane London and NewYork, tr 26
he qudc t l mia sau thi ki XIX da giiip Phd cd dugc nhung ylu td thudn lgi ban trong eudc dua tranh ndy Trong chien tranh Crimean
1853 - 1856, dil cd Phd va Ao deu trung lap, nhung neu Ao bi mat ddng minh Phdp thi Phd lai cd lgi khi Anh vd Nga da riit khdi trung tdm chdu Au de md rdng dnh hudng ra ngoai Cugc can thiep vdo Italia nam 1859 khdng thdnh cdng khien Ao mat di niem tin
d nhirng ayuong qudc Diic khdc Dac biet, trong chien tranh Ba Lan, Vuong qudc Phd
da thiet lap ddng minh than thiet vdi Nga qua
Hiep udc Alvensleben, hai ben cam ket sdn
sdng chi vien cho nhau trong trudng hgp bi
uy hiep Ciing chinh Bismarck da cdng khai Hiep udc nay khien cho cd chdu Au nghi ki, mdu thudn vdi nhau Tat cd Miirng dieu dd giiip cho Phd dat dugc mue tieu mdt each thudn lgi ban trong nhiing cugc chien tranh vuong trieu
Budc ddu tien trong qua trinh chinh phuc dia vi Ianh dao Lien hiep Due la gay chien tranh vdi Dan Mach vl vdn dl lanh dia Schleswig - Holstein Trong ldn tranh chap
1848 - 1852, Vuong qudc Phd da khdng dii tiem lire de chdng lai su dp dat cua cdc cudng qudc khdc (Hdi nghi London 1852 quy dinh hai lanh dia tren vdn thudc Dan Mach) Cude chidn tranh 1863 vira Id sir thir ngMem quan dgi Men dai, vira Id su tham dd thdi do eua cdc vuang qudc Due ciing nhu ciia cdc cudng qudc chdu Au khac Kit qua
Id Vuong qudc Phd da ldi keo dugc hdu hit cac vuong qudc Due (ca Ao) dudi chieu bai
Trang 956 NGHIEN CQU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°8 (1 ^ ^0^0
"tinh thdn ddn tpc" Cdc cudng qudc chdu
Au da khdng can thiep vao chien tranh bdi
chfnh sdch cd lap vd lien minh ciia Bismarck
Vuong qudc Phd da cd dugc nhirng chien
thdng nhanh chdng vd chiem ldy ba lanh dia
Schles-wig, Holstein, Lauenburg Ao mudn
sdp dat mdt eudc tdng tuyen cir de tranh sir
nudt trgn cua Vuong qudc Phd nhung da
khdng thdnh cdng Vuong qudc Phd da dirng
ra gidi quyet moi van de lien quan, huge ba
lanh dia phai cd mdi quan he mat thiet vdi
minh, qudn ddi se dudi quyen chi huy cua
vua Phd vd cdng Kiel se thdnh quan cang cua
Vuong qudc Phd ^ Dudi sue ep cua cdc
cudng qudc, su ddu tranh ciia Ao, ciing nhu
tinh den quyen lgi ciia ddng minh Italia,
Vuong qudc Phd da chap nhdn cho Ao cai tri
lanh dia Holstein qua Hiep udc Gasten
Chien thang vang ddi trong thdi gian ngan da
chirng minh sue manh ciia quan ddi vd todn
bd Vuong qudc Phd sau nhiing cai each todn
dien tir ddu the ki XIX Nhirng cudng qudc
chau Au da khdng the can thiep trong bat cii
giai doan ndo ciia cugc chien tranh Vuong
qudc Phd da cd them mdt ddng minh Id
Italia Ao cd duge Holstein, nhung dd lai la
nguyen nhdn giiip Phd cd thd nhanh chdng
gdy ra mdt cude chien tranh khdc liet hon
Dia vi ciia Vuong qudc Phd da tang len rdt
nhieu trong mat cua cdc vuong qudc Due
khac ciing nhu Id trong todn chdu Au
Sau chiln tranh vdi Dan Mach, de hodn tat viec ciing cd dia vi trong Lien hiep Due, vdn dl trgng ylu nhdt ddi vdi Phd la danh bai Ao Thii doan ngoai giao ciia Bismarck
da khien nhiing vdn dl qudc te dang di theo
su sdp dat ciia Phd - tii'c Id giir trung lap trong cugc chien Phd - Ao Bismarck da cd nhiing cugc gap gd sa bd dai dien Phdp tai Berlin, Paris vd true tiep gap Napoleon III tai Biarritz vdo thang 10/1865 Phd da ddng y sir
md rdng ciia Phap tai Luxemburg vd Bi de ddi lai su trung lap cua Phdp trong chien tranh Phd - Ao Napoleon III da ddng y de
nghi tren "mien Id muc dich cua Bismarck
chi gidi hgn d mien Bac dudi su chi phoi cua Pho"'^ Vuong qudc Phd da tiep tuc cung co
lien minh vdi Italia bang viec nhudng cho nudc ndy nhirng vimg ddt nam ngodi tham vgng Phd ciing tiep tuc tin tudng rang Anh
se khdng nhiing tay vao eudc chien nay khi dang theo dudi chinh sdch khuech truong ngoai luc dia chdu Au Nga luc nay la dong minh quan trgng ciia Phd Nga dang mudn
Ao bi suy yeu hoac that bai trong chiln tranh vdi Phd de cd the mdt minh can thiep vdo
"vdn di phuong Dong" Bd trudng Ngoai
giao Nga Gorchakov da giri cho Phd mdt birc thu ngd y tan thdnh mgi hanh dgng gidi quyet van de nudc Due vdo thang 11/1865 Nhu vdy, tinh hinh chau Au da vd cimg thudn lgi cho Vuong qudc Phd trudc khi budc vao chien tranh
Robert Hermann Tenborck, Trin D6ng (d), Sdd, tr
Trang 10(Vi the eua (Vuoitq qud'e (J)liA 5 7
3V Budc vao cugc chiln, Phd da khang
dinh sire manh bdng thdng Igi trong vdng
chua day ba tuan Phd da ldi keo dugc mdt
Ioat nudc Bac Dire nhu Oldenburg, Anhalt,
Brorswick, Saxe-Altenburg, Saxe-Coburg,
Gotha, Saxe-Lawenburg, Lippe,
Schwarzburg-Sondershausen, Waldeck,
Bremen, Hamburg, Liibeck vdi tdng sd qudn
la 500.000 ciing vdi 300.000 qudn Italia Ao
CO su ung hd ciia Saxony, Bavaria, Baden,
Wiirttemberg, Hanover, Hesse, Hese-Kasel,
RewssElder Linne, Saxe-Meninger,
Schaumburg, Frankfurt, Naussau vdi khoang
600.000 qudn^^ Vdi sire manh ciia phao binh
va Sling trudng nap dan nhanh, Phd da chiem
lai the hoan toan Hai trdn quyet dinh dien ra
ngay 3/7/1866 tai Koniggratz vd Sadowa
khien Ao M.dng cdn du sue chdng cu
Nhung, Vuong qudc Phd khdng tieu diet Ao
rod mudn bien nd thanh "con tot trin hdn cd
chdu All" nhu ddng minh Italia nen Hiep udc
Hod binh da dugc ki ket Sau dd, Vuong
qudc Phd da sap nhdp Hanover, Nassau,
Schlewig- Holstein, Hesse-Kasel, Frankfurt,
mot phdn Hesse-Darmstadt de ndi lien nhung
Idnh thd each biet ciia nd trudc kia thanh mdt
lanh thd thdng nhdt Tren ca sd ndy, Vuong
qudc Phd da true tiep thiet lap va lanh dao
Lien bang Bac Dire Sir Men nay da Idm
"http://en.wikipedia.org/wiki/ehientranhAo_Pho
-* Ngay 23/8/1866, Hiep uac Prague (Praha) dugc ki
kit, Ao phai tir bo ehii quyln a Holstein, Viencie, rai
khoi Lien hiep Due va b6i thuong chiln tranh cho
Ph6
"' Duoc thanh lap nam 1867, dat dual su lanh dao ciia
Vua"° ""(^c Ph6 bao g6m 18 vuong qu6e (Ph6
thay ddi todn bd cue dien chdu Au vd chung
td sue manh ciia Vuong qudc Phd tren mgi ITnh vuc kinh te, chfnh tri, quan sir Dii chua nam trgn ven cdc vuong qudc Dire, nhung sir thdng nhdt lanh thd da dugc thuc hien d muc
do nao dd vd ddc biet la dia vi lanh dao ciia Vuong qudc Phd da dugc khang dinh Ngay tren cd chien trudng chdu Au, cac cudng qudc khdc ciing phdi ne sg siic manh cua Vuong qudc Phd vi nhiing cugc chien tranh
dd khdng don thudn la chien tranh trong ndi
bd nudc Diic md nd cd tam dnh hudng ldn den chinh trudng chdu Au Mdt cudng qudc nira da dan xudt hien de tham gia quyet dinh nhiing van de quan trgng d chdu Au vd the gidi
Sau kM gat bd Ao, gidnh dugc dia vi
lanh dao Lien hiep Due, budc tiep theo ciia
quy tpc Jongker la chinh phuc dinh cao quyin lice a chdu Au, dua Pho vuan len dia
vi cudng quoc, co quyen quyit dinh nhiing vdn de chiin lugc trong khu vuc De ldm
dugc dieu dd, Phd can phdi hodn thdnh viec thdng nhdt Due Dd chinh la viec thu phuc cac qudc gia Nam Due dang chiu dnh hudng
ciia Phap Quy tdc Phd hieu rd: "Chung ta
khong phdi Id cudng quoc duy nhdt a chdu
Au md chung ta song a do vdi ba cudng quoc khdc ghet cay ghet ddng vd them muPn
Saxony, Hesse, Meckleaburg, Oldenburg, Sane-Weimar-Eisenach, Anhalt, Brunswick, Altenburg, Coburg, Gotha, Meininger, Schaumburg-Lippe, Schwarzburg, Lippe, Reuss, Waldeck, Pyrmont) va 3 thanh ph6 tu do (Bremen, Hamburg, Lubeck)