Kế họach truyền thông giáo dục sức khỏe của nghành mầm non - Phần 3

Chất sắt là một thành phần quan trọng trong chế độ dinh dưỡng của trẻ và là thành phần cần thiết để tạo thành hemoglobin, giúp quá trình vận chuyển khí oxy của các tế bào hồng cầu.. - T

NHỮNG MÓN ĂN DÀNH CHO TRẺ

BỊ THIẾU MÁU

Bệnh thiếu máu hay gặp ở trẻ em, trong đó có nguyên nhân do chế độ

ăn uống, thiếu chất dinh dưỡng cần thiết cho sự tạo máu Trẻ bị thiếu sắt lâu ngày có nguy cơ dẫn đến thiếu máu Một số món ăn dưới đây sẽ giúp cải thiện tình trạng thiếu máu ở trẻ:

* Cháo long nhãn - hạt sen:

Nguyên liệu: Long nhãn (50 gr), hạt sen

(50 gr), gạo (100 gr)

Cách chế biến: Ba thứ trên cho chung

vào nồi để nấu cháo, nêm nếm gia vị vừa ăn

Công dụng: Kiện tỳ bổ khí, dưỡng huyết

* Thịt bò xào với lá tỏi và mộc nhĩ:

Nguyên liệu: Mộc nhĩ (nấm mèo) 25 gr, lá tỏi (200 gr), thịt bò (300 gr), gừng (2 lát), cà rốt xắt thành sợi (một ít), rượu (một ít), nước tương, đường cát, bột năng (mỗi thứ nửa muỗng cà phê) và dầu mè, tiêu bột (mỗi thứ một ít)

Cách chế biến: Nấm mèo đem ngâm, rửa sạch và xắt thành sợi, cho vào nước sôi luộc sơ qua; lá tỏi bỏ phần cứng, rửa sạch xắt thành từng đoạn, rồi dùng dầu và muối xào sơ; thịt bò xắt thành từng sợi lớn, ướp gia vị khoảng 15 phút; bắt chảo lên bếp, cho dầu vào, khi dầu nóng thì lần lượt cho gừng lát, nấm mèo, cà rốt, thịt bò, lá tỏi và gia vị vào, xào sơ qua, sau cùng cho bột năng vào cho sền sệt thì được

Công dụng: Bổ máu, dinh dưỡng dồi dào

* Gan heo xào trứng gà và bó xôi:

Nguyên liệu: Gan heo (từ 50 - 100 gr), bó xôi (từ 30 - 50 gr), trứng gà (1 - 2 trứng), gốc hành (1 cái), gia vị lượng vừa đủ

Cách chế biến: Cho gan heo vào nước sôi luộc chín, vớt ra xắt thành dạng hạt lựu, sau đó cho trở lại vào chảo để xào lại, cho trứng, bó xôi, gốc hành, nêm nếm gia vị vừa ăn

Công dụng: Dưỡng huyết

* Gan heo nấu với đậu nành:

Nguyên liệu: Gan heo (50 gr), đậu nành (50 gr), muối vừa đủ

Cách chế biến: Cho đậu nành vào nước lạnh ngâm cho mềm, rồi vớt

ra cho vào nước nấu, nấu đến sôi thì cho gan heo vào, nêm nếm vừa ăn

Công dụng: Ngoài việc bổ dưỡng, món này còn chứa nhiều chất sắt

* Gan heo nấu nấm mèo đen:

Nguyên liệu: Nấm mèo đen (10 gr), gan heo (50 gr), muối, dầu vừa

đủ

Cách chế biến: Bẻ nấm mèo ra, rửa sạch, xắt thành miếng nhỏ rồi cho vào nước nấu, sau đó cho gan heo vào nấu cho đến chín, thêm hành, nêm nếm vừa ăn

Công dụng: Món này giúp dưỡng máu

TRẺ VÀ CHẤT SẮT

Chất sắt là một thành phần quan trọng trong chế độ dinh dưỡng của

trẻ và là thành phần cần thiết để tạo thành hemoglobin, giúp quá trình vận

chuyển khí oxy của các tế bào hồng cầu

Các tế bào hồng cầu lưu thông khắp cơ thể để cung cấp khí oxy cho các tế bào Nếu không có đủ chất sắt, cơ thể không thể tạo thành đủ các tế bào hồng cầu và các mô và các cơ quan của cơ thể sẽ không nhận đủ khí oxy cần cho hoạt động của chúng

Vì vậy việc cung cấp đủ chất sắt trong chế độ ăn hàng ngày là đặc biệt quan trọng đối với trẻ và thiếu niên

Trẻ cần bao nhiêu chất sắt?

Trẻ có nhu cầu về sắt khác nhau tuỳ thuộc vào từng lứa tuổi và từng giai đoạn

- Trẻ sơ sinh bú sữa mẹ có khuynh hướng nhận đủ chất sắt từ mẹ cho đến 4-6 tháng tuổi, khi các loại sữa bột với công thức củng cố sắt thường được đưa vào trong chế độ nuôi dưỡng trẻ

- Trẻ 6-12 tháng tuổi cần 11 milligram sắt mỗi ngày Giai đoạn này, bên cạnh sữa mẹ, trẻ cần thêm vào chế độ ăn hàng ngày bột ngũ cốc với công thức củng cố sắt hoặc bổ sung sắt

- Trẻ từ 1-1 tuổi cần 7-10 milligram sắt mỗi ngày

- Bé trai trong độ tuổi thanh thiếu niên cần 11 milligram sắt mỗi ngày còn bé gái cần 15 milligram sắt mỗi ngày Đây là giai đoạn phát triển nhanh

và các bé gái cần bổ sung chất sắt thay cho phần sắt mà bé bị mất hàng tháng khi tới chu kỳ kinh nguyệt

- Các vận động viên trẻ thường bận bịu với việc tập luyện cường độ cao và có khuynh hướng mất nhiều sắt và có thể cần bổ sung sắt trong chế

độ ăn

Chất sắt trong chế độ ăn hàng ngày cho gia đình bạn

Sắt có thể được tìm thấy ở nhiều nguồn thức ăn khác nhau, nhưng sắt

từ thịt dễ được cơ thể hấp thu hơn so với từ các nguồn thực vật Dưới đây là các thức ăn giàu chất sắt mà bạn có thể lựa chọn trong bữa ăn hàng ngày cho gia đình mình:

- Thịt đỏ

- Thịt gia cầm sẫm màu

- Cá ngừ

- Cá hồi

- Trứng

- Đậu hũ

- Gạo bổ sung vitamin

- Đậu sấy

- Trái cây khô

- Cải rậm lá xanh

- Bột ngũ cốc giúp củng cố sắt

Giá trị dinh dưỡng của chất béo

Dinh dưỡng để bổ não cần ít nhất là 5 dưỡng chất Glucose được xem

là "nhiên liệu cho não hoạt động" Các loại ngũ cốc nguyên hạt, đậu, khoai, rau củ sẽ tốt hơn đường tinh vì hấp thu vào máu từ từ giúp lượng đường máu

ổn định Chất béo thiết yếu (Omega 3 và 6) được xem là "kiến trúc sư xây dựng trí thông minh" Các chất béo thiết yếu này có trong các loại cá như cá basa, cá thu, cá ngừ, cá hồi, cá trích và các loại hạt nhiều dầu như bí đỏ, hướng dương, mè

Phospholipid - "người bạn tốt nhất của trí nhớ" là chất béo "thông minh" của não, giúp tạo myelin bao bọc dây thần kinh nên thúc đẩy sự truyền các tín hiệu một cách trơn tru trong não Chất này có nhiều trong lòng

đỏ trứng và thịt nội tạng

Nhóm chất béo có phải là xấu nhất không?

Xấu nếu dùng nhiều hơn nhu cầu Tốt nếu dùng vừa phải

Một số ít có thể cần phải dùng nhiều chất béo hơn, là trẻ em dưới hai tuổi, và những người thiếu dinh dưỡng cần lên cân Còn đa số nên giảm thiểu luợng chất béo trong các bữa ăn

Chất béo cũng có thể chia một cách đơn giản là chất béo thực vật và chất béo động vật

Chất béo thực vật cũng có loại tốt và xấu Ví dụ của loại chất béo thực vật tốt là dầu ô liu, dầu canola, dầu bắp Ví dụ của chất béo thực vật không tốt là dầu dừa

Chất béo động vật, có thể chia ra hai nhóm: từ cá và thịt

Chất mỡ từ cá có nhiều omega fatty acid, tốt cho tim mạch vì có nhiều cholesterol tốt

Chất mỡ từ thịt, như mỡ gà, mỡ heo thường góp phần làm tăng cholesterol xấu, không tốt cho sức khoẻ

Các loại dầu ăn tốt:

Dầu ô liu, dầu ca nô la, dầu bắp là các loại dầu ăn tương đối tốt Nói chung, các loại dầu chứa các loại a xít béo không bão hoà (non-saturated fatty acid) tốt hơn cho tim mạch

Các loại dầu đơn (mono) được cho là tốt hơn so với các loại dầu đa (poly) Ta có thể kiểm tra xem loại dầu nào tốt hơn cho tim mạch bằng các đọc nhãn hiệu để xem thành phần hoá học của dầu ăn

Chất mỡ từ cá có nhiều omega fatty acid, tốt cho tim mạch vì có nhiều cholesterol tốt

Nên tránh các loại dầu bão hoà (saturated fatty acid)

Tuyên truyền ngày nước thế giới 22/3

Mỗi năm, một hoặc nhiều cơ quan của LHQ đứng ra đảm trách việc hướng dẫn kỷ niệm Ngày Nước Thế giới.chiến dịch nhân Ngày Nước Thế giới (22/3) còn nhằm thúc đẩy các cộng đồng và các nhà chính trị hành động

để ngăn chặn, giảm thiểu các thảm hoạ liên quan tới nước, góp phần giảm đói nghèo và xây dựng sự phát triển bền vững như mục tiêu phát triển thiên niên kỷ

Nước:

Nước là yếu tố thiết yếu đối với phát triển và xoá đói giảm nghèo Khả năng tiếp cận với nước sinh hoạt là nhu cầu căn bản nhất của con người

và là trọng tâm của các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ Tuy nhiên, gần 1,1

tỷ người không được tiếp cận với nguồn cung cấp nước sạch và đại bộ phận trong số này đang sống ở các nước đang phát triển Theo Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), tình trạng không được tiếp cận với các dịch vụ cấp nước bền vững là do công tác quản lý cung - cầu yếu kém chứ không hẳn do khan hiếm nước Hệ thống quản lý nước yếu kém khiến cho nước trở thành một trong những nguyên nhân gây tử vong trên thế giới ngày nay, do quá ít hay quá nhiều nước, hoặc do nước là môi trường truyền bệnh

Tài nguyên nước ở Việt Nam chỉ có hạn và hiện đang chịu một sức ép nghiêm trọng trước tình trạng ô nhiễm và sử dụng nước quá mức cho phép Đây là hậu quả chung của các yếu tố gia tăng dân số, phát triển kinh tế và công tác quản lý chưa thoả đáng Ngoài ra, mức chênh lệch về khả năng tiếp cận với nước giữa các tỉnh, thành đã trở nên rõ rệt hơn Tỷ lệ hộ được tiếp cận với nước sạch ở khu vực thành thị là 78%, trong khi đó tỷ lệ này ở khu vực nông thôn Việt Nam chỉ có 44% Những con số này còn tồi tệ hơn vào những lúc lũ lụt và hạn hán

Ngoài ra, các đợt thiên tai chẳng hạn như lũ lụt nghiêm trọng ở đồng bằng sông Cửu Long hay hạn hán tại Tây Nguyên vào năm ngoái có thể xoá

đi những thành quả phát triển mà chúng ta mất nhiều công sức mới đạt được trong nhiều thập kỷ, làm cho tình trạng nghèo đói trở nên nghiêm trọng hơn Hơn 70% dân số Việt Nam có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi thuỷ tai Trung bình, mỗi năm có hơn một triệu người cần được cứu trợ khẩn cấp do bị thiên tai Nhiều người trong số họ vừa mới thoát khỏi cảnh nghèo đói, và chỉ một cơn bão hay một trận lụt có thể làm cho họ bị tái nghèo

Chiến lược quốc gia thứ hai về Giảm nhẹ thiên tai (2001-2010) của Việt Nam lần đầu tiên đặt vấn đề thiên tai, đặc biệt là thuỷ tai, trong một bối cảnh phát triển rộng hơn Chiến lược cũng lưu ý tới mối liên quan giữa thiên tai và công cuộc xoá đói giảm nghèo, quản lý môi trường và phát triển công

bằng, bền vững Một chiến lược quan trọng khác, với tên gọi "Chương trình Nghị sự 21" của Việt Nam nhấn mạnh rất rõ rằng để đảm bảo phát triển bền vững, các phương thức phát triển của Việt Nam cần phải kết hợp các mục tiêu tăng trưởng kinh tế, xoá đói giảm nghèo và quản lý môi trường

Thách thức hiện nay là hết sức to lớn khi Việt Nam đặt ra mục tiêu cung cấp nước sạch cho 85% dân số vào năm 2010 và 100% vào năm 2020 Theo UNDP, cần phải có ba yếu tố để giải quyết được thách thức này:

Thứ nhất, để đảm bảo cung cấp nước sạch cho toàn dân và vệ sinh môi trường tốt cũng như thực hiện phương thức tiếp cận tổng hợp để giảm nhẹ thuỷ tai trong thời gian tới, cần tạo ra nhiều hơn nữa các nguồn đầu tư trong và ngoài nước Bộ Kế hoạch - Đầu tư ước tính: Căn cứ vào mức tiêu thụ nước hiện nay và dự báo về dân số, ngành này cần được đầu tư mức vốn khoảng 147 triệu USD mỗi năm để đạt được chỉ tiêu đề ra cho năm 2020

nhu cầu lớn nhất: trực tiếp giúp các cộng đồng địa phương, đặc biệt là phụ

nữ, đề ra và thực hiện giải pháp riêng của họ

tới nhiều ngành và đòi hỏi phải huy động nhiều đối tượng tham gia, thực hiện phương thức quản lý tài nguyên nước tổng hợp, cụ thể là các ngành y

tế, nông nghiệp và công nghiệp, khu vực nhà nước và khu vực tư nhân, các cán bộ kế hoạch ở cấp Trung ương, phụ nữ và trẻ em

Và các thảm hoạ về nước

Các thảm hoạ liên quan tới nước đã gây thiệt hại lớn cho các nền kinh

tế quốc gia và hiện được thừa nhận là trở ngại đối với các nhiệm vụ phát triển bền vững cũng như xoá đói nghèo Tổn thất do thiên tai gây ra đang cướp đi nguồn lực của các quốc gia mà lẽ ra được sử dụng cho nhiều chương trình phát triển kinh tế - xã hội Tổn thất đó nghiêm trọng và bi thảm hơn nhiều tại các nước kém phát triển và đang phát triển, đẩy lùi mục tiêu phát triển hàng thập kỷ Giảm nguy cơ thảm hoạ đồng nghĩa với việc giảm đói nghèo

Thảm hoạ liên quan tới nước là hậu quả của sự tác động qua lại giữa các sự kiện thuỷ văn - khí tượng khắc nghiệt và hoạt động kinh tế không bền vững của con người tại các vùng bị ảnh hưởng Thỉnh thoảng, các sự kiện này kết hợp với điều kiện hoặc sự kiện địa chất, gây ra thảm hoạ tự nhiên phức tạp: bão mạnh, sóng thần, lũ lụt, lở đất, lở tuyết và hạn hán

Theo WMO, 90% người bị ảnh hưởng bởi những thảm hoạ trên sống tại các nước nghèo nhất Báo cáo gần đây của Uỷ ban liên chính phủ về thay đổi khí hậu (IPCC) chỉ ra rằng thay đổi khí hậu và một thế giới ấm hơn có nghĩa là chúng ta sẽ phải chịu nhiều thảm hoạ hơn Ngoài ra, mọi dạng ô nhiễm nước do thải hoá chất độc hại, gián tiếp hoặc trực tiếp, vào sông suối cũng đặt ra những nguy cơ lớn đối với sức khoẻ và sự thịnh vượng của con người

Phần lớn các nguy cơ tự nhiên liên quan tới nước có tiềm năng lớn biến thành thảm hoạ nếu hoạt động phát triển không tính tới chúng, hoặc không chấp nhận các biện pháp phòng ngừa Con người quản lý thảm hoạ bằng cách đánh giá nguy cơ tiềm năng dựa trên kinh nghiệm và đầu tư vào các biện pháp phòng chống Cảnh báo sớm là yếu tố sống còn trong các chiến lược phòng chống thảm hoạ và kế hoạch hành động ở mọi cấp Các cơ quan khí tượng và thuỷ văn quốc gia trên khắp thế giới đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về nguy cơ đối với các thảm hoạ về nước cũng như cảnh báo sớm về các thảm hoạ sắp xảy ra

Định rõ vai trò của mọi cơ quan tham gia quản lý thảm hoạ liên quan tới nước, từ cấp quốc gia cho tới cấp địa phương có ý nghĩa quan trọng trong việc phối hợp đối phó với thảm hoạ Trong tình hình khí hậu thay đổi, thảm hoạ tự nhiên liên quan tới nước sẽ không giảm Do vậy, giảm nguy cơ thảm hoạ sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng đối phó của chúng ta Giảm thảm hoạ về nước đồng nghĩa với việc phát triển khả năng giám sát, dự báo cường độ, thời gian và vị trí cũng như đánh giá và giảm nguy cơ của chúng

Cảnh báo và dự báo

Tổng thư ký của WMO, ông Michel Garraud, cho biết thiệt hại hàng năm do tổng thiên tai gây ra tăng mạnh trong năm thập kỷ qua, từ 5 tỷ franc Thuỵ Sĩ lên 50 tỷ ngày nay Tuy nhiên, số người chết do những thảm hoạ như vậy (lũ lụt, hạn hán, bão và các hiện tượng thời tiết khác) có xu hướng giảm do công tác dự báo thời tiết và cảnh báo tốt hơn Ông Garraud nói: ''Cách đây chừng 30 năm, mỗi năm có 100.000 người thiệt mạng do thiên tai Hiện, mức trung bình là 50.000-60.000 người'' Các nhà khoa học đã nhất trí rằng không thể tránh được thảm hoạ tự nhiên song có thể giảm thiểu tác động của chúng thông qua hệ thống cảnh báo sớm và biện pháp phòng ngừa

Ken Davidson, giám đốc Chương trình Khí hậu Thế giới của WMO, cho biết những tiến bộ về dự báo thời tiết, khí hậu và đánh giá nước trong vài năm qua đóng vai trò to lớn trong việc giảm bớt hậu quả nghiêm trọng

của thiên tai Điều đó đạt được phần lớn là nhờ sử dụng vệ tinh và thông tin được cải thiện Ông nói: ''Các quốc gia lớn trên thế giới đang khai thác một loạt vệ tinh Dữ liệu do chúng thu thập được truyền tới Chương trình Theo dõi Thời tiết Thế giới Do vậy, nhiều quốc gia trên thế giới nhận được thông tin vệ tinh cùng một lúc Chúng tôi đang cố gắng giúp các nước sử dụng thông tin này để giảm thiểu tác động của thiên tai, giúp mọi người thoát khỏi nguy hiểm cũng như tiến hành các biện pháp cần thiết trước khi thiên tai xảy ra''

Công nghệ hiện đại đã cải thiện việc dự báo và cảnh báo dài, trung và ngắn hạn Chẳng hạn, hiện có thể dự đoán các cơn bão nhiệt đới mạnh trước

ba ngày, nhờ đó giảm thiểu được số người thiệt mạng,

VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM

TÁC HẠI CỦA THỰC PHẨM NHIỄM BẨN ĐỐI VỚI

CON NGƯỜI

- Các tác nhân gây nhiễm bẩn thực phẩm:

+Vi sinh vật gây bệnh hoặc độc tố của chúng

+Hoá chất

+ Phóng xạ, vật lạ

- Biểu hiện của tác hại do thực phẩm nhiễm bẩn hay: hành vi

cẩu thả, thiếu trách nhiệm của bạn có thể gây tội ác như thế nào:

+ Nhiễm độc tiềm ẩn: là sự nhiễm các chất độc hại dưới

ngưỡng có thể gây ra các triệu chứng cấp tính, bán cấp tính; có thể

bị nhiễm liên tục hoặc không liên tục; có thể sau một thời gian

không biết trước sẽ có: ung thư, các rối loạn chức năng không rõ

nguyên nhân, vô sinh, quái thai

+ Bệnh mạn tính: là bệnh mắc phải, có biểu hiện phát bệnh

lặp lại thường xuyên hoặc theo chu kỳ; có thể do di chứng của ngộ

độc cấp hoặc do hậu quả của nhiễm độc tiềm ẩn tới liều gây bệnh;

có thể trở thành bệnh khó chữa hoặc không chữa khỏi

+ Bệnh bán cấp tính (ngộ độc thức ăn): các rối loạn tiêu hóa

hoặc thần kinh nhẹ, hoặc các triệu chứng cấp tính, có thể tự chữa

khỏi hoặc tự khỏi

+ Bệnh cấp tính (ngộ độc thức ăn): các triệu chứng trước đây

tương đối điểh\n hình và bệnh nhân cần đến sự can thiệp của bác sĩ

+ Biểu hiện rối loạn tiêu hóa: nôn, ỉa chảy (gồm cả ỉa ra

máu), đau bụng

+ Biểu hiện rối loạn thần kinh: rối loạn cảm giác, nhức đầu,

mệt lả, hôn mê, liệt chi

+ Các rối loạn chức năng khác: thay đổi huyết áp, bí tiểu

- Thời gian lành bệnh (đến khi hết triệu chứng nhưng bệnh

nhân chưa thể sinh hoạt và làm việc một các bình thường)

+ Với người mắc bệnh bán cấp và cấp tính : 02 ngày – 01

tháng

+ Với người mắc bệnh mạn tính: không khỏi hẳn và thỉnh

thoảng tái phát

- Thời gian phục hồi sức khỏe (đã có thể sinh hoat và làm

việc một cách bình thường): tuỳ theo nguyên nhân, tình trạng sức

khỏe và độ tuổi, thường là:

+ Với người bình thường bị mắc bệnh bán cấp và cấp tính:

01 – 04 tuần với người lớn và trẻ độ tuổi học đường: 01 tháng đến

vài tháng với trẻ dưới 7tuổi và người già

+ Với người mắc bệnh mạn tính bị tái phát: 01 – 02 tuần

trong trường hợp bệnh tái phát có thể chữa được; không xác định

được trong trừơng hợp đã thành bệnh nặng

- Tử vong là hậu quả của ngộ độc cấp rất nặng, ngộ độc cấp

không được cứ chữa kịp thời hoặc hậu quả của nhiễm độc tiềm ẩn

kéo dài đã dẫn đến bệnh hiểm nghèo không cứu chữa được

10 NGUYÊN TẮC VÀNG CỦA WHO VỀ AN TOÀN VỆ SINH THỰC PHẨM

(Cho người làm bếp)

Nguyên tắc 1