dd la nhiing sinh boat vg chdng, khdng phai la bao lire. Do vay, giai phap chii yeu nhdm phu nii dua ra la phai chap nhan va phai ehilu chdng. Ngay trong nhan thiic ciia phu nir Hmdn[r]
Trang 1Tgp chi Ddn tdc hgc sd4 - 2008
VAN DE BAO lASC GIA DINH O VUNG DAN T O C THIEU SO
MIEN NUI PHIA BAG VIET NAM (Nghien ciru trircmg hap dan toe Hmong)
DANG THI HOA, PHAM THI KIM GANH
Rghien ciin v6 bao luc gia dinh la va'n
6i da duge nhieu nha nghien cuu quan tam
Trong dilu kien ciia mot nude dang phat
triln nhu d Viet Nam, van d l bao lire gia
dinh dang dat ra nhu la mdt va'n de xa hgi
can duge giai quyet
Bao lue gia dinh d viing dan tgc thieu
sd va mien niii cd bilu hien nhu the nao va
tinh trang ciia nd ra sao, cho den nay van
chua cd mot cdng trinh nghien ciiu chuyen
biet nao Trong nghien ciiu nay, ehiing tdi
xin d l cap trucng hgp dan tdc Hmdng, mot
dan tgc cd sd dan dung thii 8 trong danh mue
54 dan toe ciia Viet Nam, cu tni chii yeu tap
trung d cae tinh bien gidi phia Bac nhu: Ha
Giang, Lai Chau, Lao Cai, San La, Thanh
Hoa, Nghe An va Yen Bai
1 Mot sd q u a n diem trong nghien
ciru bao tuc gia dinh
Trong Tuyen ngdn ve loai trir bao lire
chdng Iai phu nir do Dai hdi ddng Lien hiep
qude thdng qua nam 1993, bao lire trong gia
dinh duge coi la "Bat ky mot hanh dgng bao
lire dua tren ca sd gidi nao din den, hoac cd
kha nang d i n den, nhiing tdn thai ve than
the, vl tinh due, hay tam ly, hay nhimg dau
khd ciia phu nir, bao gdm ea sir de dga ed
nhung hanh ddng nhu vay, su eudng biie hay
tudc doat mdt each tiiy tien su tu do (ciia phu
nu), bat k l trong ddi sdng rieng tu hay ben
ngoai cdng ddng." (United Nations, 1995, tr
73; UNIFEM, 1998) Bao lire gia dinh theo y nghia nay duge edng ddng qude te nhin nhan nhu la "mot trd ngai eho su binh ding va la
su vi pham khdng the chap nhan duge ddi vdi nhan pham eon ngudi" Tuy nhien, nd dang la mdt hien tugng toan cau vi nd tac dgng den mot bg phan khdng nhd phu nil tren the gidi "Phan Idn bao lire chdng Iai phu nir xay ra trong gia dinh va ngudi gay ra bao luc gan nhu ludn ludn la dan dng, thudng la ngudi chdng/ban ddi, hoac chdng eu/ban ddi cu, hay nhiing ngudi dan dng quen biei eiia phu nir" (WHO, 1998, tr 5)
6 Viet Nam, eac nghien ciiu ve bao luc gia dinh duge quan tam va trien khai tir cudi nhirng nam 90 the ky trude Mot trong nhiing nghien cuu dau tien duge edng bd la nghien ciin eiia Hgi Lien hiep phu nir Viet Nam vao nam 1997 Tiep dd la eac cdng trinh nghien
ciin "Van de bao luc ddi vdi phu nit vd gia dinh vd thdi do hdnh vi thue hdnh cua cdn
bo y tt' do RaPH thue hien tai Ha Ngi va
Ninh Binh nam 2001; Nghien ciin eiia Hdi Lien hiep Phu nii Viet Nam va Trung tam Nghien ciiu Thj trudng va Phat triln (2001)
vl "Bao lUc gia dinh ddi vdi phu nd d Viet Nam: kit qud nghien cim tgi Thai Binh, Lang Son, Tien Giang"; Nghien cuu v6 tinh hinh bao luc gia dinh trong du an "Xu hudng binh ddng gidi trong gia dinh trong cdc ehuong trinh sue khde, ddn sd d Viet Nam tai Hd Ngi, Thdi Binh vd Phu Tho" do Trung
Trang 2Ddng Thi Hoa Phgm Thi Kim Danh
tam nghien ciiu Gidi va Phat triln (RCGAD)
phdi hgp vdi Hdi Lien hiep Phu nir Viet
Nam, RaFH vdi sir trg giiip ciia Quy dan sd
Lien hiep qude va Ca quan hgp tac phat triln
Thuy SI thue hien nam 2002-2005; v.v
Hien nay, khai niem vl bao lire gia
dinh chua duge cae nha nghien cim thdng
nhai "Cung km y rSng cac khai niem bao
luclbgo hdnh trong gia dinh bao life!bao
hdnh tren co sd gidi va bao luclbgo hdnh
chdng Igi phu nit ddi khi duge sir dimg thay
the eho nhau trong nhilu trudng hgp ma
khdng ed mot su luu y ve sir khae biet trong
noi ham ciia timg khai niem" (Nguyin Hiru
Minh va edng su, 2006) Dudi day, ehiing tdi
xin neu mot sd each phan loai bao lire gia
dinh thudng tha'y trong cac nghien eiiu ve
van dl nay:
• Hai loai bao lire gia dinh: a) Bgo luc
nhin ihdy duge, thudng la cac hanh vi bao
luc ve thi chai nhu danh dap, cudng biic tinh
due, sir dung vu lire hoac de doa dimg vu luc,
kl ca viec diing vu luc de can thiep vao y
mudn sir dung cac bien phap tranh thai ciia
vg; b) Bgo lire khdng nhin tlid'y dupe, bao
gdm viec si nhue, chiri bdi, thd a lanh dam,
hoac "chien tranh lanh" (Le Thi Quy, 2000;
Le Ngge Van, 2004)
• Ba loai bao lire gia dinh: a) Bgo
hdnh the xde; b) Bgo hdnh tinh thdn: mgi
hanh ddng tdn thuang tdi ddi sdng tinh than
ciia ngudi phu nir nhu lang ma, chiri riia,
mang mo de doa hoac nhimg hanh vi khae
xiic pham lam nhue vg trude mat ngudi khae
lam eho hg dau ddn lo sg, ngoai tinh; c) Bgo
hdnh tinh due: eudng ep vg trong quan he
tinh diic trai vdi y mudn ciia ngudi vg, tham
chf luc met mdi, dm dau (Le Phuang Mai,
2000; Nguyin Thi Hoai Diic, 2001)
• Bdn loai bao luc gia dinh: a) Ngugc
ddi thdn the; b) Ngugc ddi ve ldi ndi; e) Ngugc ddi ve tinh cdm: chien tranh lanh,
phdt Id; d) Ngugc ddi lien quan den tinh due:
cudng ep tinh due (Vu Manh Lgi va cac edng su, 1999)
• Nam loai bao lire gia dinh: a) Cudng
biic than the, bao gdm eac hanh vi nhu dam
da, bat tai gay tdn thuang ve the xac; b)
Cudng buc tinh due, bao gdm viec ep phai
quan he tinh due hoac bat xem nhiing hinh anh khieu dam ma khdng duge phep eua phu
nii; e) Cudng buc ve tdm ly vd tinh cdm, bao
gdm viec sdng trong bau khdng khi bi de dga
va so sanh hg vdi ngidi khae vdi Idi le mat
sat; d) Cudng buc ve mat xd hgi, bao gdm
viec eat dirt eac mdi quan he giiia ngudi phu nir vdi ngudi than trong gia dinh va ban be;
e) Cudng bdc ve tdi chinh, trong dd ngudi
chdng hoan toan kiem soat ve mat tai ehinh ddi vdi ngudi vg (Biii Thu Hang, 2001)
2 Dja ban va phuong phap nghien ciiru
Hoat ddng nghien ciru vl bao lire gia dinh trong nhdm dan toe Hmdng duge tien hanh tai hai tinh Lao Cai va San La, chu yeu tai hai huyen Bac Ha va Mdc Chau vdi 400 phieu didu tra hg gia dinh Ddi tugng dieu tra
la dai dien cho cac hd gia dinh ngudi Hmdng tai 4 xa: Thai Giang Phd, Lau Thf Ngai Tan Lap va Van Hd Ngoai ra, nhdm nghien ciiu edn thue hien 22 cudc thao luan nhdm vdi eac ddi tugng la nhdm phu nir, nam gidi da co vg/chdng; nhdm ngudi cao tudi; nhdm thanh nien chua lap gia dinh; nhdm lanh dao va nhdm nan nhan eiia bao luc gia dinh 15 cudc phdng van sau tap trung vao nhiing ngudi dai dien cho chi'nh quyen dia phuang gia lang trudng ban, trudng ddng hg va mdt sd nan nhan va thu pham ciia bao luc gia dinh
Trang 3Tgp chi Ddn tgc hgc sd4 - 2008 11
Bang 1: Dia ban va sd lugng hd gia dinh dilu tra Tinh
Lao Cai
San La
Huyen Bac Ha
Mdc Chau
xa
Thai Giang Phd Lau Thf Ngai Tan Lap VanHd
Sd lugng hd dieu tra (hd)
100
101
99
100
3 Dac diem ddi tugng nghien ciiti
Tai thdi diem nghien ciai nam 2006,
trong sd 400 hg gia dinh duge lira chgn dieu
tra, 100% la ngudi dan tdc Hmdng (khdng
ed hg gia dinh nao ed thanh vien la ngudi
ngoai dan tdc Hmdng) Trong dd cd 221 nam
(55,3%) va 179 nu (44,8%) Do tudi eiia ddi
tugng dieu tra tap trung chii yeu d do tudi tir
20 - 50 tudi (79,7%), dac biet cd 6,5% sd
ngudi la dai dien cho hg gia dinh, da cd
vg/chdng dudi 19 tudi
Trong sd gia dinh duge dieu tra, 60,3%
sd hd hien nay dang cd hai the he; 35,3% sd
hg cd tir 3 the he trd len eiing ehung sdng
Binh quan sd nhan khau trong hg gia dinh la
5,7 ngudi Sd ngudi hien ed tir 5 eon trd len
chiem 24%
Trinh do hge van ciia ddi tugng dieu tra
la rai thap Cd tdi 63,5% sd ngudi duge hdi
la mil chir; 5,5% ngudi chi biet dge, biei viet
Sd ngudi cd trinh do tilu hgc la 15,8%; trung
hge ea sd la 11,8% va trung hgc phd thdng la
3% Trinh do trung cap trd len ehi cd 2
ngudi, chiem 0,5% Trong khi dd, sd ngudi
la can bg, cdng nhan vien nha nude, can bd
nghi huu la 31 ngudi, chiem 7,8%
Qua khao sat 400 hd gia dinh Hmdng
cho thay gia dinh Hmdng vln la nhiing gia
dinh Idn vdi sd con kha ddng: 5,1 eon/cap
vg chdng Trinh do hgc van thap, chii yeu
sdng bang nghi lam nuong riy Cd tdi 28,5% sd hg tu nhan la hd ngheo: 66,3% tu nhan miie sdng trung binh va ehi cd 4,8% sd
hd tir nhan cd mire sdng kha: chi cd 0,5% sd
hg tu nhan la hg giau
4 Ket qua nghien cuu
4.1 Thicc trgng ve bgo luc gia dinh ff
ngirdi Hmdng
Khao sat thue te eho thay tinh trang bao lire trong gia dinh Hmdng diln ra dudi nhilu hinh thiie khae nhau O cap do nguy hilm nhai la tinh trang tu tir do mau thuin gia dinh, mau thuln vg chdng kha nhieu Theo sd lieu bao cao ciia cdng an huyen Mgc Chau, tinh San La trong nam 2005 ed tdi 13
vu tu tir, trong dd lam chet 10 nan nhan cd lien quan den bao lue gia dinh Trong sd nan nhan ehei lien quan den bao luc gia dinh cd
4 nan nhan la dan tdc Hmdng (do mau thuln gia dinh nen da an la ngdn tu tir)
Theo Toa an nhan dan huyen Mdc Chau, cae vu an ly hdn cd lien quan den bao lue gia dinh cd ty le kha cao: Sd vu ly hdn do
bi ngugc dai trong nam 2005 la 12 vu, chiem 7,2% Hdi Lien hiep phu nir huyen Mdc Chau cho biet, trong 5 nam (2001 - 2005) toan huyen ed tdi 687 vu lien quan den hdn nhan gia dinh, trong dd 70% sd vu cd chi em phu nir bi chdng danh
Trang 4Ddng Thi Hoa, Phgm Thi Kim Ganh
Ddi \'di ngudi Hmdng, do dac diim vu tu tir lien quan den bao lire gia dinh d trong phong tue tap quan nen sd \TJ ly hdn ngudi Hmdng la kha nhieu, Chiing tdi xin thudng rat it Ngudi vg thudng cam chiu va din ra mdt sd trudng hgp dien hinh tai xa chap nhan ke ca trong trudng hgp ngudi Lau Thf Ngai va Thai Giang Phd thuoc chdng rat voi phu, ddi xir te bac Tuy nhien, sd huyen Bac Ha, tinh Lao Cai
Hop 1: Trudng hgp d xd Ldu Thi Ngdi
Chi Giang Thi Pha, sinh nam 1974, trinh do van hoa lap 9, la can bd trudng thdn ciia xa Lau Thi Ngai, an la ngdn tu tir nam 2002
Chi Pha la ngudi cd uy tin trong thdn, duge bau lam trudng thdn nam 2000 Trong thdi gian cdng tac, chi thucng xuyen phai di van dgng ba con, td chiic cac cudc hgp thdn, dac biet vao cac budi tdi Nam 2001 chi duge giao kiem nhiem vu cdng an vien eiia thdn Cdng viec ban rgn: ngay di nuong dem tranh thii di lam nhiem vu eiia thdn Do nghi ngd chi di chai ngoai (chai trai) nen chdng chi thudng xuyen cd hanh ddng mang chiri, tham ehl edn earn dao dga giei vg neu bat duge qua tang vg di chai vdi ngudi khae Chi Pha da nhilu lan thanh minh nhung chdng khdng tin Do phln ua't, chi da an la ngdn tu tir, de lai mdt chau gai 4 tudi
Hop 2: Thdo ludn nhdm cao tudi xdThdi Gidng Phd
Hoi: Tir nam 2000 trd lai day ed may trudng hgp an la ngdn tu tir
Dap: Thdn Ngai Ma khdng ed trudng hgp nao trong nam nay Tir nam 2000 den nay thi cd
2 ngudi Chet hai eon ciing trong mdt nha, diia eon dau ciia dng Do nay chet nam ngoai do chdng danh, tir tim la ngdn an chet rdi Diia con trai la anh cua nd cung an la ngdn chet, thay bao la do bd chiri nhilu nen an la ngdn ehei
Hdi: 0 thon nao cd nhilu ngudi an la ngdn nhai?
Dap: Thon Din Thang, Xan Sa Hd thi ed nhilu lam Thdn Lang Thd cung cd nhilu ngudi chit do an la ngdn Nguyen nhan chet thi minh khdng biet; nghe ndi la eon gai di lay chdng cung chet, con trai la'y vg vl khdng thich thi ciing chet Nam ngoai di dam ma 3 lan Nam nay thi khdng ed Ian nao
Trong tinh hudng khae, bao luc gia ciia nhiing em gai bi bd me ep ga lay dinh lai xay ra gitia cha me va con cai chdng nhung bi chdng thd o da tim an la
Da cd nhieu trudng hgp dan tdi cai chet ngdn tu tir
Trang 5Tgp chi Ddn tdc hgc sd4 - 2008 13
Hop 3: Thdo ludn nhdm thanh nien/hoe sinh xdThdi Gidng Phd
Nir, hgc sinh Idp 9: Cd trudng hgp chi cua em lay chdng, chi ten la Cg Liic dd chi 18 tudi
Chi khdng tam su vdi ai Chi da di hai la ngdn an Chi bi chet nam 1997
Liic dd bd me da cho keo vl nha chdng Chi thich anh nhung anh khdng thich chi Anh cii
di tan gai nen chi budn va an la ngdn
Nir, hgc sinh Idp 7: Em ed ehi Siia Chi hon em 8 tudi (sinh 1985) Chi bi bd me ep la'y
chdng d Van Ban Chi cd di Chi budn mai, khong thich va an la ngdn chet Chi chet nam
2000 (liic dd em hgc lap 2) Liic chi chet bd me budn, khdng cd y dinh bat em la'y chdng sdm nira
Nd, hgc sinh Idp 8: Chi con bac em eung bi chet Chi Dua bd me bat lay chdng d ban
Lin Chi khdng thich Bd me bat di Khi vl nha chdng, ehi budn an la ngdn chet Chi Dua it ban chi Sua 1 tudi (1986) Chi gai ciia em la Sua, sinh nam 1987, do bd me ep phai lay chdng d Van Ban, chi khdng ddng y, khdc nhilu dem va quyet dinh tim la ngdn
tu tir nam 2001
Chi hg ciia Tdc la Diia sinh nam 1988, ciing do bd me ep la'y chdng Chdng cua Diia ban 1 tudi nhung khdng thich Diia, thudng bd vg di choi tim ban gai khae Diia da tim tdi cai chet nam 2003
Cac trudng hgp bd me ep ga eon lay
vg lay chdng d do tudi 1 5 - 1 7 kha phd
bien Trong sd 8 hgc sinh duge chgn dl
thao luan nhdm d xa Lau Thf Ngai thi cd
tdi 4 em da ed vg, ed chdng, trong khi cae
em dang hge d Idp 7, 8 Cae em diu tuan
theo sir sap dat ciia cha me vi eho rang
"Con cai khdng duge lam trai y cha me,
cang khdng duge cai lai cha me"; trong khi
dd, nguyen vgng cua cac em van la mong
mudn duge di hgc
Trong khi dd, nhan dinh ehung eiia
cac cap lanh dao xa Lau Thf Ngai va Thai
Giang Phd cho rang mau thuln trong gia
dinh ngudi Hmdng la rat ft; theo dd, bao
lire gia dinh xay ra la khdng dang kl Kit
qua dilu tra vl thirc trang bao lire trong gia
dinh d 400 ddi tugng duge dilu tra eung cho thay bao lire rat ft xay ra ddi vdi gia dinh Hmong Vay van dl d day la gi? Vdi ty le 63,5% ddi tugng la mil ehu", khdng biei tieng phd thdng thi phan Idn hg khdng hilu duge cau hdi va eung khdng tra ldi dung vdi thire te Mat khae, trong bdi canh van hoa tdc ngudi, cac hanh vi chdng mang chiri vg hay bd me danh, mang chiri con cai la viec lam binh thudng trong sinh boat hang ngay Cae hanh vi dd khdng duge coi la hanh vi bao lire Vi vay, khi hdi ve thirc trang hanh vi bao lire trong gia dinh, chiing tdi da khdng thu duge thdng tin vi tuyet dai da sd phieu tra ldi diu cho rang hg khdng bao gid thay ed nhirng hanh
vi bao luc gia dinh
Trang 614 Dgng Thi Hoa, Phgm Thi Kim Ganh
Bang 2: Miic do xay ra hanh vi bao lire gia dinh
TT
1
2
3
4
5
6
Hanh vi
Danh dap
Chiri mang
Dudi khdi
nha
Pha hoai
lam hu hdng
tai san
Bd nha di
Bat lam viec
nhilu
Miic do Hang
ngay
SL
1
4
0
1
-1
% 0,3 1,0
0
0,3
-0,3
Hang tuan
SL
7
7
1
2
-4
% 1,8 1,85 0,3
0,5
0,3 1,0
Hang thang
SL
12
18
31
2
-% 3,0 4,5 7,8
0,5
-Hiem khi
SL
117
151
-31
27
10
% 29,3 37,8
-7,8
6,8 2,5
Khdng ed
SL
184
144
273
258
267
270
% 46,0 36,0 68,3
64,5
66,8 67,5
Khdng biet
SL
79
76
94
106
105
115
% 19,8 19,0 23,8
26,5
26,3 28,8
Danh gia vl miic do tang hay giam
ciia hanh vi bao lire trong 5 nam qua, cd tdi
62,5% y kien ddng tinh cho rang hanh vi
bao lire gia dinh cd xu hudng giam Chi cd
2,5% y kiln cho rang hanh vi bao luc ed xu
hudng tang len Nhu vay, viec chap nhan
eac hanh vi bao lire gia dinh d ngudi
Hmdng la kha rd rang Dieu nay lien quan
chat che tdi trinh do nhan thu'c va hgc va'n
ciia ngudi dan
4.2 Nhdn thde ve bgo luc gia dinh
Cac cudc thao luan nhdm, phdng van
sau cho thay phan Idn ngudi dan diu khdng
CO nhan thiic ro rang vl bao lire gia dinh
Khai niem bao luc chua duge nghe ndi den
hoac CO nghe ndi nhung d miic do rat ma
hd Theo kit qua khao sat phieu dieu tra hd
gia dinh, cd tdi 63,3% sd ngudi duge hdi
chua bao gid nghe ndi den bao lire gia dinh;
36,8% da duge nghe ndi nhung hilu biet ra't ma hd
Tren thue te, thdng tin vl bao lire gia dinh den vdi ngudi Hmdng chu yeu qua cac cudc hgp thdn va do chfnh quyen co sd cung cap Phan Idn cac hd gia dinh ngudi dan khdng cd cac phuong tien nghe nhin Viec triln khai cae chinh sach, dudng ldi, thue hien chii truang phap luat ciia Nha nude ehu ye'u dua vao dgi ngii can bd ca
sd Tuy nhien, trinh do nhan thiic ciia doi ngu can bd ca sd cdn rat han che
Vdi each nghi don gian nhilu chi em phii nii Hmdng chap nhan nhirng hanh vi thd bao ciia cac dng chdng vdi quan diem cho rang "phai biet thdng cam" Chi cd mdt sd hanh vi duge xac dinh kha rd la hanh vi bao luc gia dinh nhu danh dap, chiri mang
Trang 7Tgp chi Ddn tdc hgc sd4 - 2008 15
Bang 3: Y kien vl hanh vi duge xem la bao lire gia dinh
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
Hanh vi
Danh dap
Chiri mang
Bat phai lam viec nhilu
Bd nha di
Bat an la ngdn tu tir
Khdng cho quan he vdi ngudi ngoai
Ep vg (hoac chdng) quan he tinh due
Bd mac khdng quan tam cham sdc
Pha hoai, lam hdng tai san
Dudi khdi nha
Khdng biet
Khae
Tong sd ngudi tra ldi
' 232
204
30
34
75
24
4
29
64
32
145
13
Ty le %
58
51 7,5 8,5 18,8 6,0
1 7,3
16
8 36,5 3,3
Tuong tu nhu vay, nhan thirc vl hau each ehung ehung, khdng ro rang va khdng qua cua bao lire gia dinh cung duge hieu mdt cd thai do dirt khoat
Bang 4: Y kien vl hau qua ciia bao lire gia dinh
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Hau qua
Gay thuang tich than thi
Tdn thuang vl tinh than
Ly than
Ly hdn
Tai san bi tdn thai
Con cai khdng duge cham lo
Tutir
Tit hai hau qua trd len
Khae
Tong sd ngudi tra Idi
57
72
0
5
2
4
5
100
153
Ty le %
14,3
18
0 1,3
0,5
1
1,3
25
38,3
Trang 816 Ddng Thi Hoa, Phgm Thi Kim Ganh Nhu vay, vl nhan thiic, da sd ngudi
Hmdng trong dien dilu tra diu khdng hilu
mdt each rd rang vl bao lire gia dinh Nhirng
hieu biet rat ma hd cua hg ciing vdi yeu td
van hoa tdc ngudi, trinh do van hoa han che
khien eho hg chap nhan bao luc gia dinh nhu
la mdt dilu hien nhien Dilu dang ndi d day
la chi'nh do sir han che nay ma ty le ngudi
Hmdng tu tir lien quan den bao luc gia dinh
la kha Idn va rat phd bien d miln niii phi'a
Bac nude ta
4.3 Cdc nguyen nhdn ddn tdi bgo luc
gia dinh
Mot trong nhiing nguyfin nhan het siic
quan trgng din tdi tinh trang bao lire trong
gia dinh ciia ngudi Hmdng hien nay la do
trinh do nhan thiic cdn rat han che Vdi ty le
mil chii' kha cao (63,8%), trong dd tap trung chu yeu la phu nir (161/179 ngudi), chiem ty
le 90% Vdi dac tinh it bgc Id tinh cam, it co
ca hgi giai bay vdi ngudi khae nen trong cac tinh hudng eo le eiia cudc sdng, hg thudng tim tdi cai chet ma khdng nhd su giiip dd can thiep ciia nhiing ngudi than, cdng ddng va eac doan the, chinh quyen dia phuang Trong van hoa ngudi Hmdng gia dinh
la phu he, vdi vai trd quyet dinh ciia ngudi cha, ngudi anh Chfnh tfnh gia trudng, doe doan ciia hg trong viec quyet dinh mgi cong viec, sinh hoat cua mgi thanh vien trong gia dinh da dan tdi nhilu trudng hgp thuang tam: mdt sd thanh vien trong gia dinh da tim den cai chet thay cho viec giai bay tam su, mong mudn cua minh
Hop 6: Phdng van sdu mdt nam hgc sinh (sinh ndm 1990) vd mdt nU hgc sinh (sinh ndm 1989) d xd Ldu Thi Ngdi ve viec Idy vg, Idy chdng
- Nam: Em khdng mudn nhung bd me em bat phai la'y
- Nir: Em khdng biet, tha'y ngudi ta den bat em vl nha chdng thi em phai theo Bay gid
em bd chdng rdi nen di hge tiep
Hdi: Vi sao bd me bat phai la'y vg sdm?
- Nam: Vi bd me bao la phai la'y vg de ed ngudi vl di lam nuong
- Nu': Bd me bat la'y va em bi bat lam vg; gia dinh ngudi ta den hdi cudi
- Em khdng thi'ch vi em mudn di hgc
Hoi: Khi em tir chdi bd me cd mang khdng?
- Cd, me mang nhilu Me mang em phai di lay chdng (em nii khdc)
- Em chi mudn di hgc tiep Em chua biet lam gi; lay chdng thi khdng biet phai lam gi
- Bd me bat lay vg, nhung em khdng thich Em mudn di hgc
- Bd me chi mang, khdng danh, nhimg em trdn di nha khae de ddi di hgc
Hdi: Em da keo vg vl chua?
- Em da keo vl rdi Em phai lam theo y bd me khdng thi bd me ming nhilu qua Nhung
em khong thich nen lai bd Em khdng ndi chuyen vdi nd; nd chan nen nd bd di
Trang 9Tgp chi Ddn tgc hgc sd4 - 2008 17
Bang 5: Nguyen nhan quan trgng din tdi bao luc gia dinh
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Nguyen nhan
Khd khan vl kinh te
Rugu bia
Cd bac Id dl
Nghien hiit
Thieu hieu biet vl phap luat
Van hoa thap
Ghen tudng, ngoai tinh
Khae
Khdng biet
Tdng sd ngu'di tra Idi
155
215
23
22
46
51
62
32
103
Ty le %
38,8 53,8 5.8 5,5 11,5 12,8 15,5
8 25,8
Theo ket qua d bang 5, nguyen nhan
rugu bia duge danh gia la yeu td quan trgng
dan tdi cac hanh vi bao lire gia dinh (53,8%
y kien ngudi duge hdi) Ddi vdi ngudi
Hmdng, hien tugng udng rugu, say rugu la
kha phd bien Tham ehf rugu cdn duge eoi la
thii vui ddi vdi nhilu ngudi Do vay, cac
hanh vi bao lire gia dinh thudng xay ra khi
thii pham trong tinh trang say rugu hoac
mugn rugu Nguyen nhan thii: hai la do trong
dieu kien khd khan ve kinh te ciia gia dinh
(phan Idn thdi gian ddng bao phai di lam
nuong, lam rugng) Nhilu ngudi chdng
khdng chiu lao ddng, thfeh di chai, lay tiln
eiia vg di chai nen thudng xuyen xay ra
xung dot va dan tdi eac hanh vi bao luc
Nguyen nhan ghen tudng cung cd vi trf quan
trgng Trong ddi sdng ciia ngudi Hmdng,
viec dan dng di choi (ngoai tinh) cd thi chap
nhan duge Nhung dilu nay khdng thi chap
nhan ddi vdi ngudi phii nu da cd chdng
Ddi vdi hanh vi bi ep quan he tinh due,
phan Idn cac ddi tugng duge hdi diu eho rang
dd la nhiing sinh boat vg chdng, khdng phai
la bao lire Do vay, giai phap chii yeu nhdm phu nii dua ra la phai chap nhan va phai ehilu chdng Ngay trong nhan thiic ciia phu nir Hmdng, chi em cho rang viec ehilu chdng trong quan he tinh due khdng phai la
su eudng ep Vg phai cd trach nhiem chieu
va cham sdc chdng ngay ca khi bi chdng danh, ddi xirte bac
Trong 4 xa duge tien hanh nghien eiiu,
hien tugng nghien hiit, sir dung ma tuy ehi ed
d mdt sd ddi tugng thude xa Tan Lap, huyen Mdc Chau Cac ddi tugng nghien hiit, ehich
ma tuy cd nhirng hanh vi.danh vg, ddi vg phai dua tien dl hiit, chich ma tuy Tuy nhien, tai cae diim nghien ciru hien tugng nay khdng nhilu nen khdng phai la nguyen nhan chfnh gay ra bao lire gia dinh
4.4 Gidi phdp phdng, chdng bgo lue
gia dinh
Giai quyet bao luc trong gia dinh d ngirdi Hmdng trude het phai dua tren thue te
Trang 10Ddng Thi Hoa, Phgm Thi Kim Ganh
ddi sdng van hoa va tam ly tdc ngudi ciia
ddng bao Hmdng Do vay, trong nghien ciiu
nay, chiing tdi da tim hieu cae phuong an
duge ddng bao cho la giai phap tdt nhai
phdng tranh bao lue trong gia dinh
Trong sd 400 ddi tugng duge hdi y
kien, co tdi 51,5% y kien cho rang khi cd hien
tugng bao lue trong gia dinh khdng can phai bao cho ai den can thiep Hg cho rang day la chuyen rieng ciia gia dinh, ciia cap vg chdng nen khdng can phai cd su can thiep ciia ngudi ngoai Vai trd eiia chfnh quyIn, doan the trong viec can ngan, hoa giai tren thue te
la rat tha'p
Bang 6: Ngudi can thiep, giiip dd khi cd bao luc gia dinh xay ra
Ddi tugng can thiep,
giiip dd
Nhiing ngudi than
trong gia dinh
Trudng hg
Hdi Phu nir
Hdi Ndng dan
Mat tran thdn/xa
Cdng an thdn/xa
Trudng thdn
Y te xa
Ban hoa giai
Hdi ngudi cao tudi
Thudng xuyen
TS
5
3
2
2
2
2
2
2
2
2
% 1,3
0,8 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5
Thinh thoang
TS
54
39
26
26
22
22
24
24
24
23
% 13,5
9,8 6,5 6,5 5,5 5,5
6
6
6 5,9
Khdng
TS
167
170
167
163
161
164
161
161
163
162
bao gid
% 41,5
42,5 41,5 40,8 40,3
41 40,3 40,3 40,8 40,6
Khdn
TS
169
183
200
204
210
207
208
208
206
207
gcd
% 42,3
45,8
50
51 52,5 51,6
52
52 51,5 51,6 Cac cap chfnh quyIn, lanh dao dia
phuang rai quan tam va iing hd viec phdng
chdng bao luc gia dinh, giai quyei cac mau
thuan gia dinh, nhung ngudi dan coi la
chuyen rieng, chuyen ciia hai vg chdng nen
khdng ai mudn bao cao vdi cac doan thi, cap
chfnh quyln Trong viec giai quyet mau
thuan trong gia dinh va phdng chdng bao luc,
vai trd eua nhiing ngudi than, trudng hg la
rai quan trong Su can thiep ciia chfnh quyln
duge coi la can thiet trong nhii'ng trudng hgp
nan nhan bi danh dap nang, bi danh nhilu lan va da nhilu lin hoa giai khdng cd ket qua 59,3% y kien ddng y vdi quan diim nay 42% y kien cho rang can dua nan nhan den d tam nha hg hang, ngudi than khi can thiet 29,3% y kien de nghi dua di tram y te
va chi cd 3,5% y kien ddng tinh vdi viec dua nan nhan tdi nha tam lanh rieng
VI bien phap xir ly ddi vdi ngudi cd hanh vi bao lire gia dinh: 76,8% y kien cho rang can dua hg ra phe binh, kiem diem d