D Y H C CÂU GHÉP CHO H C SINH TI U H CẠ Ọ Ọ Ể Ọ
(Tác gi : Ths Ph m V n Công, Trả ạ ă ườn g ti u h c K ể ọ ỳĐồ n g - H ng Hà - Thái Bình)ư
Bài này t ng n g r i, nh ng lâu lâu ôn l i nhé, c nhà!ừ đă ồ ư ạ ả
BQT
1 V khái ni m câu ghép:ề ệ
Theo Sách giáo khoa Ti ng Vi t 5 t p 2 trang 8 ã nêu: Câu ghép là câu do nhi u v câu ghép l i ế ệ ậ đ ề ế ạ
M i v câu ghép thỗ ế ườn g có c u t o gi ng m t câu n (có ấ ạ ố ộ đơ đủ ch ng và v ng ) th hi n m t ý có ủ ữ ị ữ ể ệ ộ quan h ch t ch v i ý c a nh ng v câu khác.ệ ặ ẽ ớ ủ ữ ế
â y c n l u ý h c sinh t “th n g” có ngh a là thông th n g thì các v câu ghép có c u t o nh
m t câu n , tuy nhiên có m t s trộ đơ ộ ố ườn g h p (nh tình hu ng ã nêu) v c a câu ghép có th b ợ ư ố đ ế ủ ể ị
l ược b b ph n ch ng ho c v ng mà ta có th khôi ph c l i ỏ ộ ậ ủ ữ ặ ị ữ ể ụ ạ đượ c (V câu N u là chim có th ế ế ể khôi ph c ch ng N u tôi là chim).ụ ủ ữ ế
2 Cách phân bi t câu ghép v i các câu n có thành ph n tr ng ng :ệ ớ đơ ầ ạ ữ
giúp h c sinh phân bi t c â u là câu n , â u là câu ghép có thành ph n tr ng ng là m t
vi c làm không d Sau â y xin ệ ễ đ đượ c a ra m t s ví d c th :đư ộ ố ụ ụ ể
Trong các câu sau, câu nào là câu ghép:
a Nh bác lao công, sân trờ ườn g luôn s ch s ạ ẽ
b Vì h c gi i, tôi ã ọ ỏ đ đượ c b thố ưởn g quà
c Nh h c gi i mà tôi ờ ọ ỏ đượ c th ưởn g quà
d Nh i h c s m mà tôi tránh ờđ ọ ớ đượ c tr n m a rào.ậ ư
e Do không h c bài, tôi ã b i m kém.ọ đ ị đ ể
f T i tôi mà c l p ã b m t i m thi u a.ạ ả ớ đ ị ấ đ ể đ
g Vì nhà nghèo mà c u y ph i b h c.ậ ấ ả ỏ ọ
h Nh t p tành u n nên D Mèn r t kho ờ ậ đề đặ ế ấ ẻ
i Vì thành tích c a l p, các b n y ã thi u h t mình.ủ ớ ạ ấ đ đấ ế
j Vì D Mèn t p tành u n nên r t kho ế ậ đề đặ ấ ẻ
k Vì s c v c a l p, các b n y thi u r t nhi t tình.ự ổ ũ ủ ớ ạ ấ đấ ấ ệ
l Tuy h c gi i nh ng Lan không h kiêu c ng.ọ ỏ ư ề ă
m Tuy Lan h c gi i nh ng ít khi t i m cao.ọ ỏ ư đạ đ ể
n Tuy rét nh ng các b n y v n i h c u ư ạ ấ ẫ đ ọ đề
o M c dù nhà nghèo nh ng b n y v n h c gi i.ặ ư ạ ấ ẫ ọ ỏ
p Không ch h c gi i mà Lan còn hay giúp ỉ ọ ỏ đỡ b n bè.ạ
q N u h c gi i, tôi s ế ọ ỏ ẽđượ c b thố ưởn g quà
r N u m a thì chúng tôi s l i nhà.ế ư ẽở ạ
s Tôi v n nhà thì tr i ềđế ờ đổ m a rào.ư
t Chúng tôi ph n u h c gi i ấ đấ ọ ỏ để th y cô vui lòng.ầ
u Th y cô r t vui lòng khi chúng tôi ph n u h c gi i.ầ ấ ấ đấ ọ ỏ
v Chúng tôi ph n u h c gi i, th y cô vui lòng.ấ đấ ọ ỏ ầ
w Anh y i h c b ng chi c xe máy màu ấ đ ọ ằ ế đỏ
x V a i làm mà anh y ã mua ừ đ ấ đ đượ c xe máy
y Ch a sáng rõ, bà con ã ra n g làm vi c.ư đ đồ ệ
Trang 2z M t tr i ch a lên, bà con ã ra n g làm vi c.ặ ờ ư đ đồ ệ
Á P ÁN:
Đ
- Đối v i câu a, “bác lao công” là c m danh t do ó câu này ớ ụ ừ đ được coi là câu n có tr ng ng ch đơ ạ ữ ỉ nguyên nhân
- Câu b là câu ghép vì “h c gi i” là tính t Có th khôi ph c ọ ỏ ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: Vì tôi ủ ữ ế ứ ấ
h c gi i, tôi ã ọ ỏ đ được b thố ưởn g quà
- Câu c là câu n có tr ng ng ch nguyên nhân vì â y “h c gi i” b chuy n thành danh t ch đơ ạ ữ ỉ ở đ ọ ỏ ị ể ừ ỉ
vi c h c gi i Không th vi t: Nh tôi h c gi i mà tôi ệ ọ ỏ ể ế ờ ọ ỏ được th ưởn g quà
- Câu d c ng là câu n có tr ng ng ch nguyên nhân và “ i h c s m” c ng b chuy n thành danh ũ đơ ạ ữ ỉ đ ọ ớ ũ ị ể
t ch vi c i h c s m.ừ ỉ ệ đ ọ ớ
(Hai câu c, d, n u thay t “Nh ” b ng t “Vì” thì chúng l i tr thành nh ng câu ghép vì “Nh ” â y ế ừ ờ ằ ừ ạ ở ữ ờ ở đ
ch nguyên nhân tích c c, ch vi c nh có m t i u gì ó , có th hi u nh m t s nh v hay d a ỉ ự ỉ ệ ờ ộ đ ề đ ể ể ư ộ ự ờ ả ự vào, khác h n v i “Vì”)ẳ ớ
- Câu e c ng là câu ghép vì “h c bài” là n g t Có th khôi ph c ũ ọ độ ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: ủ ữ ế ứ ấ
Do tôikhông h c bài, tôi ã b i m kém.ọ đ ị đ ể
- Câu f là câu n có tr ng ng ch nguyên nhân vì “tôi” là danh t đơ ạ ữ ỉ ừ
- Câu g là câu ghép vì “nhà nghèo” được coi là m t v câu có ch ng là “nhà”, hi u y ộ ế ủ ữ ể đầ đủ là “nhà
c u y ” Vì nhà c u y nghèo mà c u y ph i b h c.ậ ấ ậ ấ ậ ấ ả ỏ ọ
- Câu h là câu ghép vì “t p tành u n ” là c m n g t Có th khôi ph c ậ đề đặ ụ độ ừ ể ụ được ch ng trong v ủ ữ ế
th nh t: Nh D Mèn t p tành u n nên D Mèn r t kho ứ ấ ờ ế ậ đề đặ ế ấ ẻ
- Câu i là câu n có tr ng ng ch m c í ch vì “thành tích c a c l p” là m t c m danh t đơ ạ ữ ỉ ụ đ ủ ả ớ ộ ụ ừ
- Câu j là câu ghép vì “r t kho ” là tính t Có th khôi ph c ấ ẻ ừ ể ụ được ch ng trong v th hai: Vì D ủ ữ ế ứ ế Mèn t p tành u n nên D Mèn r t kho ậ đề đặ ế ấ ẻ
- Câu k là câu n có tr ng ng ch nguyên nhân vì “s c v c a l p” c ng là m t c m danh t đơ ạ ữ ỉ ự ổ ũ ủ ớ ũ ộ ụ ừ
- Câu l là câu ghép vì “h c gi i” là tính t Có th khôi ph c ọ ỏ ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: Tuy ủ ữ ế ứ ấ Lan h c gi i nh ng Lan không h kiêu c ng.ọ ỏ ư ề ă
- Câu m là câu ghép vì “ít khi t i m cao” là tính t Có th khôi ph c đạ đ ể ừ ể ụ được ch ng trong v th ủ ữ ế ứ hai: Tuy Lan h c gi i nh ng Lan ít khi t i m cao.ọ ỏ ư đạ đ ể
- Câu n là câu ghép vì “rét” là tính t Có th khôi ph c ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: Tuy tr i rét ủ ữ ế ứ ấ ờ
nh ng các b n y v n i h c u ư ạ ấ ẫ đ ọ đề
- Câu o là câu ghép vì “nhà nghèo” là c m ch v Có th khôi ph c ụ ủ ị ể ụ đượ địc nh ng trong v th ữ ế ứ
nh t: M c dù nhà b n y nghèo nh ng b n y v n h c gi i.ấ ặ ạ ấ ư ạ ấ ẫ ọ ỏ
- Câu p là câu ghép vì “h c gi i” là tính t Có th khôi ph c ọ ỏ ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: Khôngủ ữ ế ứ ấ
nh ngLan h c gi i mà Lan còn r t hay giúp ữ ọ ỏ ấ đỡ ạ b n bè
- Câu q là câu ghép vì “h c gi i” là tính t Có th khôi ph c ọ ỏ ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: N u ủ ữ ế ứ ấ ế tôi h c gi i, tôi s ọ ỏ ẽđược b thố ưởn g quà
- Câu r là câu ghép vì “m a” là tính t Có th khôi ph c ư ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: N u tr i ủ ữ ế ứ ấ ế ờ
m a thì chúng tôi s l i nhà.ư ẽở ạ
- Câu s là câu ghép n g l p vì có đẳ ậ đủ 2 v câu.ế
- Câu t là câu n có tr ng ng ch m c í ch.đơ ạ ữ ỉ ụ đ
- Câu u là câu n có tr ng ng ch th i gian.đơ ạ ữ ỉ ờ
- Câu v là câu ghép n g l p vì có đẳ ậ đủ 2 v câu.ế
- Câu w là câu n có tr ng ng ch phđơ ạ ữ ỉ ươn g ti n.ệ
- Câu x là câu ghép vì “v a i làm” là tính t Có th khôi ph c ừ đ ừ ể ụ được ch ng trong v th nh t: Anhủ ữ ế ứ ấ
Trang 3y v a i làm mà anh y ã mua c xe máy.
- Câu y là câu đơn có tr ng ng ch th i gian vì “Ch a sáng rõ” là c m danh t ch th i gian.ạ ữ ỉ ờ ư ụ ừ ỉ ờ
- Câu z là câu ghép vì có đủ 2 v câu.ế
Tóm l i:ạ
Nh v y ư ậ để phân được s khác nhau gi a câu ự ữ đơn có thành ph n tr ng ng v i câu ghép ta ch ầ ạ ữ ớ ỉ
c n chú ý:ầ
- Đố ới v i các câu đơn có tr ng ng ch nguyên nhân, khi b ph n ch nguyên nhân có ạ ữ ỉ ộ ậ ỉ đủ thành ph nầ
ch ng và v ng thì câu ó tr thành câu ghép.ủ ữ ị ữ đ ở
Ví d : Vì tr i m a, ụ ờ ư đường r t tr n.ấ ơ
- Đố ới v i các câu đơn có tr ng ng ch th i gian, khi b ph n ch th i gian có ạ ữ ỉ ờ ộ ậ ỉ ờ đủ ch ng và v ng ủ ữ ị ữ thì câu ó c ng tr thành câu ghép.đ ũ ở
Ví d : M t tr i ch a lên, bà con ã ra ụ ặ ờ ư đ đồng làm vi c.ệ
- Đố ới v i các câu đơn có tr ng ng ch m c ích, do b ph n ch m c ích thạ ữ ỉ ụ đ ộ ậ ỉ ụ đ ường là m t c m ch vộ ụ ủ ị nên n u thay t ch quan h “ế ừ ỉ ệ để, nh m m c ích, ” b ng d u ph y thì ta s ằ ụ đ ằ ấ ẩ ẽ được m t câu ghép ộ
ng l p
đẳ ậ
Ví d : Chúng tôi ph n ụ ấ đấu h c gi i, th y cô vui lòng.ọ ỏ ầ
- Đố ới v i các câu đơn có tr ng ng ch a i m, phạ ữ ỉ đị đ ể ương ti n ít có s nh m l n v i câu ghép.ệ ự ầ ẫ ớ
- Đố ới v i câu ghép có quan h gi a các v câu là quan h tệ ữ ế ệ ương ph n, t ng ti n hay i u ki n, gi ả ă ế đ ề ệ ả thi t - k t qu c ng ít khi nh m l n v i câu ế ế ả ũ ầ ẫ ớ đơn
- C n chú ý phân bi t 4 câu:ầ ệ
+ Vì rét mà chúng tôi được ngh h c.ỉ ọ
+ N u rét thì chúng tôi ế được ngh h c.ỉ ọ
+ M c dù rét nh ng chúng tôi v n i h c.ặ ư ẫ đ ọ
+ Ch ng nh ng rét mà tr i còn m a phùn.ẳ ữ ờ ư
- Trong 4 câu trên, ch có câu ỉ đầu tiên là câu đơn vì “rét” trong câu này được coi là danh t , 3 câu ừ còn l i ạ đều là câu ghép vì “rét” trong 3 câu ó l i đ ạ được coi là tính t ừ
3 M t s cách chuy n ộ ố ể đổi câu đơn thành câu ghép:
chuy n m t câu n thành câu ghép ta chuy n m t b ph n c a câu n ó thành m t v câu
t c là có ứ đủ ch ng và v ng ủ ữ ị ữ
a Chuy n câu ể đơn có tr ng ng ch nguyên nhân thành câu ghép:ạ ữ ỉ
M t s câu ộ ố đơn có tr ng ng ch nguyên nhân, n u thêm b ph n ch ng ho c v ng vào tr ng ạ ữ ỉ ế ộ ậ ủ ữ ặ ị ữ ạ
ng s tr thành câu ghép.ữ ẽ ở
Ví d 1: T câu ụ ừ đơn Nh bác lao công, sân trờ ường luôn s ch s có th chuy n thành câu ghép ạ ẽ ể ể
Nh bác lao công su t ngày quét d n mà sân trờ ố ọ ường luôn s ch s ạ ẽ
Ví d 2: T câu ụ ừ đơn Vì m a, ư đường làng l y l i có th chuy n thành câu ghép Vì tr i m a mà ầ ộ ể ể ờ ư
ng làng l y l i hay Vì m a d m nhi u ngày mà ng làng l y l i
b Chuy n câu ể đơn có tr ng ng ch th i gian thành câu ghép:ạ ữ ỉ ờ
M t s câu ộ ố đơn có tr ng ng ch th i gian, n u b i t ch th i gian ho c thêm vào c m t ch th i ạ ữ ỉ ờ ế ỏ đ ừ ỉ ờ ặ ụ ừ ỉ ờ gian b ph n ch ng thì s tr thành câu ghép.ộ ậ ủ ữ ẽ ở
Ví d 1: T câu ụ ừ đơn Khi tôi v ề đến nhà, tr i ờ đổ ư m a rào có th chuy n thành câu ghép Tôi v ể ể ề đến nhà thì tr i ờ đổ ư m a rào
Ví d 2: T câu ụ ừ đơn Ch a sáng rõ, bà con ã ra ư đ đồng làm viêc có th chuy n thành câu ghép Tr i ể ể ờ
Trang 4ch a sáng rõ, bà con ã ra ư đ đồng làm vi c.ệ
Ví d 3: T câu ụ ừ đơ Đn ang nô ùa vui v thì tr ng báo gi h c ã đ ẻ ố ờ ọ đ đến có th chuy n thành câu ể ể ghép Chúng tôi ang nô ùa vui v thì tr ng báo gi h c ã đ đ ẻ ố ờ ọ đ đến
c Chuy n câu ể đơn có tr ng ng ch n i ch n thành câu ghép:ạ ữ ỉ ơ ố
M t s câu ộ ố đơn có tr ng ng ch n i ch n, n u b i t ch n i ch n thì s tr thành câu ghép.ạ ữ ỉ ơ ố ế ỏ đ ừ ỉ ơ ố ẽ ở
Ví d 1: T câu ụ ừ đơn Trong c n phòng r ng rãi, Lan say s a h c bài có th chuy n thành câu ghép ă ộ ư ọ ể ể
C n phòng r ng rãi, Lan say s a h c bài.ă ộ ư ọ
Ví d 2: T câu ụ ừ đơn Trên sân trường nh n nh p, h c sinh nh y dây, á c u có th chuy n thành ộ ị ọ ả đ ầ ể ể câu ghépSân trường nh n nh p, h c sinh nh y dây, á c u.ộ ị ọ ả đ ầ
d Chuy n câu ể đơn có tr ng ng ch m c ích thành câu ghép:ạ ữ ỉ ụ đ
M t s câu ộ ố đơn có tr ng ng ch m c ích, n u thay quan h t ch m c ích b ng d u ph y thì s ạ ữ ỉ ụ đ ế ệ ừ ỉ ụ đ ằ ấ ẩ ẽ
tr thành câu ghép.ở
Ví d 1: T câu ụ ừ đơn Chúng em h c gi i ọ ỏ để ố ẹ b m vui lòng có th chuy n thành câu ghép Chúng ể ể
em h c gi i, b m vui lòng.ọ ỏ ố ẹ
Ví d 2: T câu ụ ừ đơn B ộ độ ải b o v T qu c nh m m i ngệ ổ ố ằ ọ ười có cu c s ng bình yên có th chuy n ộ ố ể ể thành câu ghép Vì b ộ độ ải b o v T qu c nên m i ngệ ổ ố ọ ười có cu c s ng bình yên.ộ ố
e Chuy n các câu ể đơn có b ph n song song thành câu ghép:ộ ậ
M t s câu ộ ố đơn có b ph n song song, n u thay ộ ậ ế đổ ạ ậ ựi l i tr t t ho c dùng các ặ đạ ừi t thay th thì ế
c ng s tr thành câu ghép.ũ ẽ ở
Ví d 1: T câu ụ ừ đơn L p 5A, l p 5B tr ng cây và quét sân trớ ớ ồ ường có th chuy n thành câu ghép ể ể
L p 5A tr ng cây và l p 5B quét sân trớ ồ ớ ường
Ví d 2: T câu ụ ừ đơn Hoa đậ ừu t ng chùm, màu tím ngát có th chuy n thành câu ghép Hoa ể ể đậu
t ng chùm, nh ng cánh hoa màu tím ngát.ừ ữ
Ví d 3: T câu ụ ừ đơn Chích i ki m m i, tìm đ ế ồ được m t h t kê c a S có th chuy n thành câu ghép ộ ạ ủ ẻ ể ể Chích i ki m m i, chú tìm đ ế ồ được m t h t kê c a S ộ ạ ủ ẻ
chuy n câu ghép thành câu n ta làm ng c l i