Tóm tắt luận án tiến sĩ luật học thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp từ thực tiễn tỉnh thanh hóa

Trên thực tế, vi phạm pháp luật về BVMT diễn ra trên nhiều lĩnh vực, địa bàn, nhất là lĩnh vực sản xuất trong các KCN; lĩnh vực sản xuất làng nghề; nhập khẩu; khai thác lâm sản, khoáng s

1

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

2

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh

Phản biện 1: PGS.TS Lê Thị Hương

Phản biện 2: TS Nguyễn Tuấn Khanh

Phản biện 3: TS Trần Thị Hiền

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ họp tại : Học viện khoa học xã hội

vào hồi giờ ngày tháng năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Quốc gia,

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

1

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, khi nền kinh tế phát triển ngày một mạnh mẽ thì vấn đề BVMT càng trở nên quan trọng và cấp thiết không chỉ đối với mỗi quốc gia mà đã trở thành vấn đề toàn cầu Bỡi

lẽ, môi trường liên quan chặt chẽ đến cuộc sống của con người, đồng thời là một dạng tài nguyên đặc biệt Trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam, sự suy thoái, ô nhiễm và sự cố môi trường đang làm cho môi trường có những thay đổi bất lợi cho con người Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác, trong quá trình phát triển phải đối mặt với những khó khăn là làm thế nào để cân bằng giữa tăng trưởng kinh

tế và BVMT

Trên thực tế, vi phạm pháp luật về BVMT diễn ra trên nhiều lĩnh vực, địa bàn, nhất là lĩnh vực sản xuất trong các KCN; lĩnh vực sản xuất làng nghề; nhập khẩu; khai thác lâm sản, khoáng sản, lĩnh vực quản lý và xử lý chất thải; an toàn vệ sinh thực phẩm… Đối với các KCN, theo cổng thông tin điện tử Viện nghiên cứu lập pháp đến hết năm 2019 cả nước có 326 KCN, trong đó một số doanh nghiệp có lắp đặt hệ thống xử lý chất thải nhưng luôn cố tình vi phạm, thủ đoạn tinh vi, lén lút xả thải ra môi trường như xây dựng hệ thống bí mật, phức tạp, ngụy trang bằng hệ thống đạt tiêu chuẩn rất khó phát hiện

ra như công ty Vedan Việt Nam, công ty Miwon, công ty Hào Dương, công ty giấy Việt Trì, formosa Hà Tĩnh vi phạm tới 53 lỗi về những quy định của pháp luật về môi trường trong KCN …Tình hình

vi phạm pháp luật BVMT diễn biến phức tạp, nhưng việc thực hiện pháp luật BVMT còn nhiều tồn tại Các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực môi trường chưa thực sự chủ động, thiếu phương tiện, cán bộ BVMT hạn chế… là nguyên nhân chủ yếu của thực trạng yếu

2

kém trong thực hiện pháp luật BVMT hiện nay Thực tiễn này đặt ra vấn đề cần phải hoàn thiện các cơ chế nhằm kiểm soát việc thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN có hiệu quả, trong đó có việc hoàn thiện các quy định pháp luật về vấn đề này Việc quy định và thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN như thế nào để vừa gìn giữ được một môi trường xanh, sạch, bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân đồng thời vẫn có điều kiện phát huy tối đa các nguồn lực cho phát triển kinh tế đất nước là hết sức quan trọng

Ở tỉnh Thanh Hóa, trên cơ sở các quy định của pháp luật về BVMT, chính quyền các cấp đã ban hành các văn bản và thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN Nhưng nhìn chung việc thực hiện pháp luật BVMT vẫn còn yếu kém, hạn chế, kết quả đạt được chưa đáp ứng yêu cầu Vì vậy, nghiên cứu những vấn đề vướng mắc về lý luận như chủ thể, nội dung, hình thức thực hiện pháp luật BVMT; đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở tỉnh Thanh Hóa cũng như trên cả nước là vấn đề cấp bách hiện nay

Xuất phát từ tình hình trên, tác giả chọn đề tài:“Thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp từ thực tiễn tỉnh Thanh Hóa” làm Luận án tiến sĩ chuyên ngành Luật Hiến

pháp và Luật Hành chính, với mong muốn góp phần bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN trên cả nước nói chung và ở tỉnh Thanh Hóa nói riêng

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN và thực tiễn thực

3

hiện pháp luật BVMT trong các KCN tỉnh Thanh Hóa, luận án hướng đến mục đích nghiên cứu là đề xuất các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt mục đích trên, luận án có nhiệm vụ:

Một là: tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận

án Xác định những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Hai là: phân tích, khái quát làm sáng tỏ các vấn đề lý luận

về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

Ba là: phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện các quy định

pháp luật BVMT trong các KCN ở tỉnh Thanh Hóa

Bốn là: Trên cơ sở nhận thức lý luận, đánh giá thực trạng thực

hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở tỉnh Thanh Hóa, luận án đề xuất các quan điểm, giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu luận án

Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN; hệ thống quy định pháp luật BVMT trong các KCN và thực tiễn thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở tỉnh Thanh Hóa

3.2 Phạm vi nghiên cứu luận án

- Về phạm vi nghiên cứu đề tài: tập trung nghiên cứu những

vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN Không gian nghiên cứu của đề tài là ở tỉnh Thanh Hóa và thời gian nghiên cứu ở thời điểm 5 năm trở lại đây

- Phạm vi về chủ thể:

4

+ Các chủ thể quản lý nhà nước: Chính phủ; Bộ Tài nguyên và Môi trường; UBND các cấp; Sở Tài nguyên và Môi trường; Phòng Tài nguyên và Môi trường; Ban quản lý dự án KCN Thanh Hóa + Doanh nghiệp thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh trong các KCN Thanh Hóa

- Phạm vi về hình thức thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN Thanh Hóa: Luận án đề cập với bốn hình thức thực hiện pháp luật bao gồm tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật, áp dụng pháp luật

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Nội dung nghiên cứu luận án dựa trên cơ sở lý luận là những quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước, pháp luật về môi trường, BVMT và thực hiện pháp luật BVMT

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của triết học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quá trình nghiên cứu luận án sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể trong khoa học xã hội như phương pháp phân tích tổng hợp; phương pháp logic; hệ thống hóa; tiếp cận

đa ngành; liên ngành, thống kê… phù hợp cho từng chương

5 Những đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án là công trình khoa học nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về việc thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

và có những đóng góp mới chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, làm sáng tỏ cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật

BVMT trong các KCN, bao gồm khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội

5

dung, hình thức; các điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

Thứ hai, phân tích, đánh giá ưu điểm, hạn chế đối với việc

thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, chỉ ra nguyên nhân của các kết quả ưu điểm và tồn tại, hạn chế

Thứ ba, đề xuất các quan điểm, giải pháp bảo đảm thực hiện

pháp luật BVMT trong các KCN trên địa bàn cả nước nói chung và ở tỉnh Thanh Hóa nói riêng trong thời gian tới

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

- Luận án có ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ hơn dưới góc độ luật học những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

- Luận án góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN Luận án có thể là tài liệu tham khảo hữu ích cho các địa phương khác về việc thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

- Về mặt thực tiễn, luận án là cơ sở cho các cơ quan nhà nước

có thẩm quyền xây dựng pháp luật; nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung những quy định của pháp luật có liên quan đến thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN chưa hoàn thiện

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm bốn chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Chương 2: Những vấn đề lý luận của thực hiện pháp luật bảo

vệ môi trường trong các khu công nghiệp

ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN

TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Các công trình nghiên cứu trong nước

1.1.1.1 Các công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận về

thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

Các công trình nghiên cứu trực tiếp về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN đều đề cập đến khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN; nội dung, hình thức, các điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

Về khái niệm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở các

địa phương, các tác giả đều xuất phát từ những vấn đề lý luận cơ sở,

có tính chất công cụ đã được khẳng định trong nhiều công trình như môi trường, BVMT, pháp luật BVMT, thực hiện pháp luật BVMT

Về đặc điểm thực hiện pháp luật BVMT và thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN, các công trình nghiên cứu đều đề cập đến các

đặc điểm về chủ thể, nội dung, thời điểm về lập quy hoạch đến đầu tư xây dựng hạ tầng và quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

7

Đồng thời, các tác giả cũng phân tích vai trò thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở các địa phương

Các điều kiện bảo đảm, các yếu tố ảnh hưởng là một nội dung

lý luận cơ bản được các công trình nghiên cứu phân tích khá cụ thể

1.1.1.2.Các công trình nghiên cứu về thực trạng thực hiện pháp

luật bảo vệ môi trường và thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

Các tác giả chủ yếu tập trung đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật môi trường của người dân, doanh nghiệp, các cơ quan tổ chức có trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật môi trường; phân tích nguyên nhân dẫn đến kết quả thực hiện pháp luật BVMT chủ yếu

là do ý thức pháp luật của các chủ thể pháp luật chưa cao; do thiếu vốn đầu tư cho các công trình xử lý ô nhiễm môi trường; công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật môi trường còn nhiều hạn chế; các cấp uỷ đảng, chính quyền địa phương chưa thật sự quan tâm đầy đủ về vấn đề môi trường

1.1.1.3.Các công trình nghiên cứu về giải pháp thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường và thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

Về giải pháp thực hiện pháp luật BVMT và thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN, các tác giả đã đề xuất một số giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật BVMT như xây dựng pháp luật về môi trường ở Việt Nam; xã hội hóa các hoạt động thực hiện pháp luật về BVMT bằng cách tăng cường sự tham gia của các tổ chức chính trị -

xã hội, đoàn thể và cộng đồng dân cư; tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực môi trường, đặc biệt là hợp tác quốc tế về pháp luật; tăng nguồn chi cho BVMT

1.1.2.Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.2.1.Những thành tựu trong nghiên cứu mà luận án kế thừa

và tiếp tục phát triển

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu ở giác độ nhất định cũng

đã nêu và phân tích khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

Thứ hai, phân tích các quy định pháp luật; ĐTM trong các

KCN; nghĩa vụ phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục ô nhiễm; trách nhiệm của nhà nước trong thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

9

Thứ ba, các công trình nghiên cứu ở mức độ nhất định cũng

phân tích về tác động của việc thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN đến sự phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương nơi đặt các KCN

Thứ tư, các công trình nghiên cứu đã đưa ra một số giải pháp

hoàn thiện pháp luật về BVMT trong các KCN; trách nhiệm của nhà nước và các chủ thể thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

1.2.2 Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

1.2.2.1.Về lý luận thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường

Theo nội hàm của đề tài luận án, nghiên cứu sinh cần nghiên cứu làm sáng tỏ và chính xác hóa, đầy đủ, toàn diện, cụ thể hơn các vấn đề lý luận của việc thực hiện pháp luật BVMT như khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật BVMT; nội dung và hình thức thực hiện pháp luật BVMT; các điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT

1.2.2.2.Về thực trạng thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa

Nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở tỉnh Thanh Hóa là tỉnh đang phát triển mạnh mẽ các KCN lớn, đặc thù khu Lọc hóa dầu Nghi Sơn có nhiều khác biệt với các KCN địa phương khác

1.2.2.3.Về quan điểm và các giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

Đề xuất các quan điểm, giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT phù hợp hơn, đầy đủ, bao quát hơn để vận dụng thực tiễn thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN hiện nay ở Việt Nam

1.3.Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

1.3.1.Câu hỏi nghiên cứu

10

Về lý luận: khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung, điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT cần bổ sung những gì để bao quát hết chủ thể, nội dung thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN?

Về thực trạng: thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở tỉnh Thanh Hóa có những ưu điểm, hạn chế gì? nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế?

Về quan điểm và các giải pháp: quan điểm, giải pháp nào bảo đảm hiệu quả thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN?

1.3.2 Giả thuyết khoa học

- Quan niệm về môi trường, pháp luật BVMT; thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN chưa toàn diện, chưa rõ ràng

- Cơ sở lý luận của pháp luật về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN ở Việt Nam chưa đầy đủ, toàn diện

- Các quy định của pháp luật về pháp luật BVMT trong các KCN còn bất cập, thiếu sót, hạn chế, chưa có tính hệ thống

- Thực trạng thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN và kiểm soát việc thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN còn gặp nhiều vướng mắc, bất cập

- Chưa có phương hướng rõ ràng, xuyên suốt, lâu dài về thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN

- Các giải pháp còn chưa đồng bộ, thiếu giải pháp mang tính đặc thù bảo đảm thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN được hiệu quả

Kết luận Chương 1

11

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 2.1.Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

2.1.1.Khái niệm thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

2.1.1.1.Khái niệm khu công nghiệp

Khu công nghiệp là khu vực lãnh thổ riêng, có ranh giới địa lý xác định, có hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật đồng bộ; là nơi tập trung các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, dịch vụ phục vụ sản xuất công nghiệp, nằm trong quy hoạch tổng thể các khu công nghiệp do Chính phủ phê duyệt, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đầu tư theo quy định của pháp luật

2.1.1.2 Khái niệm môi trường

Môi trường là các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, phát triển của con người và sinh vật

2.1.1.3 Khái niệm pháp luật bảo vệ môi trường

Pháp luật bảo vệ môi trường là hệ thống các quy định pháp luật do

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

2.1.1.4 Khái niệm pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp

Pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh quan hệ xã hội phát sinh giữa cơ quan nhà