Ngodi ra, tac dpng cua khiing hodng kinh te todn cdu doi voi ITnh vyc tdi chinh a cdc nuac MENA co tdc dpng kh6ng nhieu voi cdc qu6c gia thupc kh6i GCC bai day Id cdc nuoc co yeu to [r]
Trang 1ITRUNGDONG
TINH HINH KINH TE - CHINH TRI TRUNG DONG
NAM 2009
Trdn Thuy Phuong^
1 CHINH TR! TRUNG DONG NAM 2009
- Thir nhdt, tien trinh hda binh Trung
Ddng vdn chira cd ddu hieu khd quan: Sau
khi nhdm chirc, T6ng th6ng My Barack
Obama sam dat chan toi ddy vol th6ng diep
hod binh, van dpng cho tien trinh hoa binh
Trung D6ng song duong nhu khong may
hieu qud Chien dich tan c6ng qudn sy cua
Isarel vdo Dai Gaza nhirng ngdy cu6i nam
2008 va keo ddi tai ngdy 18 thdng 1 nam
2009 duang nhu bdo hieu cho mpt nam moi
2009 vai nhieu kho khan trong cdc boat dpng
thiet lap hoa binh a khu vuc Tien trinh ddm
phdn hod binh giira Isarel va Palestine cho
den cu6i nam 2009 co the noi vdn be tac,
chua thdy tin hieu lac quan trong viec noi lai
dam phdn giira hai ben Chinh quyen Palestine
ducrng nhu vdn bat lye trong viec no lye dau
tranh cho dpc lap dan tpc, thdnh lap mpt nhd
nuoc th6ng nhdt, the hien ro nhat qua viec
Thac sT, Vien Nghien ciru Chau Phi va Trung Dong
T6ng thong Palestine Mahmoud Abbas tuyen b6 se kh6ng ra tranh cir trong nhiem ky tai Trdi ngugc lai, chinh quyen Israel lu6n duy tri thai dp cimg ran vai van de hoa binh Trung D6ng, ke tir khi Thii tuong Israel Benjamin Netanyahu len nham chirc sau cupc bau cir Quoc hpi truac ban thang 3 nam
2009 Sy cirng ran do the hien ro trong viec ban hdnh va thyc thi cdc chinh sdch doi ngoai ciia Thii tuang Israel va npi cac d6i vai nguai Palestine, cu the la viec tiep tuc xay dyng cdc khu dinh cu cho nguoi Do Thai tai Bo Tdy Sy cimg ran do tham chi khien chinh quyen My phdi nhugng bp mac dii T6ng th6ng My Obama ke tir ngay len nam quyen da nhieu lan tuyen bo quyet tam tim kiem gidi phdp hod binh cho cupc xung dot dai dang tai Trung D6ng Song co the thdy, My kh6ng bao gia hy sinh lgi ich ciia d6ng minh chien luge than can nhat tai Trung D6ng de tao ra mpt dpng lye moi cho tien trinh hod binh Trung Dong Ngay ca khi
Tap chi nghien ciru CHAL P H I & T R L \ G B 6 : \ G SO 03 (55) thang 03/2010
Trang 2Tran Thiiy Phydng Tinh hinh l<inh te-chi'nh tri
T6ng thong My Obama lya chpn thu do
Cairo Ai Cap de giri toi the giai H6i gido
birc th6ng diep ve boa binh vao thdng 6 nam
2009, thi hod binh theo dimg nghia van con
la qua xa vai a Trung D6ng
- Thir hen, vdn de hat nhdn cua Iran vdn
khd cdng thdng: Nhirng bat d6ng quan diem
giu'a hai ben, mpt ben la My, cac nuac
phuang Td}, Isarel: ben kia la Iran xung
quanh chuong trinh hat nhan cua nuac nay
duong nhu dat Trung Dong truac nguy co
tiem an doi ddu qudn sy My va Israel duang
nhu kh6ng chu trpng den khd nang gidi
quyet van de hat nhan cua Iran Mac dii,
T6ng th6ng My Obama ngay tir khi len nam
quyen da tuyen b6 thay doi each tiep can doi
voi van de hat nhan cua Iran, song hai ben
khong the thong nhat ve quan diem Thai
ban chot ma T6ng th6ng Obama dua ra cho
Iran da sap gan ke nhung cang thang giira
hai ben \an chua dugc thao go Neu nhu My
\a phuang Td} dang de doa se tiep tyc gia
tang cdc bien phdp trimg phat manh ch6ng
Iran thi ngugc lai, Iran duoi sy dirng dau ciia
Tong th6ng Ahmadinejad vira tai trung cir
trong cupc bau cir thdng 6 nam 2009 van the
hien quyet tam bdo ve tai cimg chuong trinh
hat nhan vi muc dich hod binh dan sy ciia
minh Cac cupc thu nghiem ten lira tam
trung r6i tam xa cua nuac nay trong nam qua
la sy bieu duang lye lugng d6ng thai cung
dugc cho la sy ran de san sang dap tra bat
cir sy tan c6ng tir ben ngoai
- Thir ba bdt dong trong ddm phdn giira
Israel vd Syria ve chu quyen cao nguyen
Golan: Cao nguyen nay dugc xem la da bi
Israel chiem giir cua Syria trong cupc chiln
tranh Trung Dong nam 1967 Hai ben da
phuc h6i dam phan boa binh gian ti§p qua
Th6 Nh! Ky tir ddu nam 2008 Tuy nhien, cupc ddm phdn da bi ngung tir cu6i nam
2008 khi Israel tan cong vao Gaza Mpt nam qua, hai ben khong co cupc trao doi hay tien trien gi Nam 2009, ddm phan Golan van khong CO thay doi khi bai ben khong the ngoi vdo bdn dam phdn cung nhu khong tim dugc trung gian
- T/n'r tu, cdc vii ddnh bom lieu chet tgi Iraq vdn tiep dien: Cdc cupc tan c6ng lieu
che bang bom o ddt nuac ndy khien hdng tram nguoi thiet mang khien du ludn the gioi rat lo ngai ve tinh hinh an ninh vd 6n
dinh chinh tri o Iraq Mau thudn phe phdi vd
sac tpc tai Iraq van cang thang vi cdc ben deu dat lgi ich rieng len tren lgi ich quoc gia, dan tpc Luat Bau cir mai da dugc th6ng qua,
mo duang cho cuoc bau cir Qu6c hpi vdo thang 3 nam 2010 Nhung chi rieng viec phdi lui lai thai gian bdu cir tir thdng 1 den thdng
3 nam 2010 da cho thdy, cupc dau tranh gianh quyen lye lgi ich giira cdc phe nhom
vd sac tpc tai ddt nuoc ndy mai vdn Id mpt cdu chuyen ddi My dang tiep tyc tien hdnh rut qudn khoi Iraq theo ke hoach, con voi Iraq c6ng cupc tai thiet vd 6n dinh dat nuac
se dat ra nhirng trach nhiem va thdch thirc lan d6i vai bat cir chinh quyen ndo dugc lap nen sau bau cir
Nhu vdy, trong nam 2009, van de chinh tri noi com ciia Trung Dong thu hut sy quan tam ciia the gioi bao gom ba npi dung chinh,
do la van de boa binh Trung D6ng van dang con dai dang chua co dau hieu ket thuc; van
de hat nhdn Iran van con dang gay qua nhieu tranh cai trong qud trinh thdo ludn de dua ra dugc nhirng thoa thudn cuoi ciing giira hai ben, mpt ben Id Iran, ben kia la My, Israel vd m6t s6 nuac Chdu Au; van de bat 6n dinh an
Tap chi nghien ciru CII.AL PHI & TRL!%G B6:>fG so 03 (55) thang 03/2010
Trang 3Tinh hinh kinh te-chi'nh tri Tran Thiiy PhUdng
ninh trat ty tai Iraq trong cong cupc tdi thiet
thai hdu chien
Sang nam 2010, nhirng van de con dang
ton tai ciia Trung D6ng se tiep tyc khien du
ludn todn the gioi chu y Hy vpng hoa binh
cho Trung Dong se van lu6n dugc nhirng
nguoi yeu chuong boa binh tren the giai
mong m6i Nguoi Palestine se con gap nhieu
kho khan trong c6ng cupc tim kiem hod
binh, xay dyng mpt nhd nuoc, mpt qu6c gia
th6ng nhdt, dpc lap De gidi quyet kh6ng chi
doi hoi quyet tdm ciia nhirng nguai trong
cupc ma con can sy h6 trg thyc sir n6 lye ciia
cpng d6ng qu6c te trong do My co vai tro
quan trpng Ngodi ra, trong cong cupc tim
kiem boa binh cho Trung Dong, du ludn
quoc te cung chu y den Th6 NhT Ky vai tu
each Id thdnh vien trung gian boa gidi co
nhieu hy vpng nhdt, bai nuac ndy co quan he
t6t vol Iran, Iraq, Pakistan vd nhieu quoc gia
viing Vjnh Hon nira, Th6 NhT Ky van co
moi quan he t6t voi Israel, dugc Israel coi Id
dong minh virng chac trong khu vyc Do do,
dua Th6 NhT Ky vao nhom cdc qu6c gia
trung gian hoa gidi se Id each tot nhat de tao
hieu qua cho c6ng cupc dam phdn boa binh
giira Israel - Palestine, hay rong hon la giira
Israel vd kh6i Arab
Van de hat nhdn ciia Iran co the se tra nen
cang thang ban nira bai co the My va
phuong Tdy se gia tang sire ep vai Iran bang
viec dp dat manh me cdc bien phdp trimg
phat nuac ndy neu Iran khong thay doi thai
dp trong thai gian tai Con voi Iraq, nuac
nay se co chinh phu moi sau cupc bau cir dy
kien vdo thdng 3 nam 2010, song cupc ddu
tranh gidnh quyen lye giira cdc phe phdi vd
sac tpc tai ddt nuoc ndy se van dai dang khi
cdc ben khong chiu tir bo nhirng doi hoi lgi ich cho phe nhom
2 KINH It TRUNG DONG NAM 2009 VA
TRI^N VONG NAM 2010
a Kinh te ndm 2009 - hdi plnjc phdn ndo tdc dp tdng tnrang
Theo danh gid ciia Quy Tien te Quoc te kinh te Trung D6ng nam 2009 dat ty le thap song da the hien viec kh6i phuc dugc mpt phdn t6c dp tang truong Nguyen nhan bai suy thoai kinh te toan cdu da phdn ndo dugc gidi quyet va do gid dau the giai co xu huong tang len Nam 2008, khiing hoang kinh te todn cdu co tdc dpng lan den nen kinh te cdc nuac Trung D6ng do do t6c dp tang truong kinh te sut giam dang ke Tuy nhien, den nam 2009, kinh te todn cau dan h6i phuc dieu kien tai chinh todn cau dugc cdi thien, gid cd hdng boa tang len da tao dieu kien de thiic day t6c dp tang truong ciia nen kinh te Tu}' nhien sy sut giam dang ke ciia gid cd bat dpng sdn trong khu vyc ciing
da CO dnh huang kh6ng t6t den tinh hinh kinh te chung
Toe dp tang GDP todn Trung D6ng nam
2009 chi dat khodng 2% giam so vai con so 5,4% cua nam 2008' Ve gia tri t6ng GDP todn khu vyc dat 1.673 ty USD, thdp ban so vai con s6 1.884 ty USD ciia nam 2008 Cac nuac c6 t6c dp tang truong cao g6m: Lebanon 7%, Qatar 11.5%: cdc nuac co toe
dp tang truong trung binh g6m Iraq 4.3% Oman 4,1%, Yemen 4,2%, Bahrain 3% Jordan 3%o Syria 3%; cac nuoc co toe dp tang truong thdp g6m Iran 1,5%, Libya 1,8%: cac nuac tang truong am g6m Kuwait -1,5%, Saudi Arabia -0,9%, UAL -0,2% Toe dp tang truong ciia Israel nam 2009 la -0.1% sut gidm manh so voi con s6 4% cua nam 2008
Tap chi nghien ciru CHAL PIII & TRL:\G B 6 > G SO 03 (55) thang 03/2010 !29
Trang 4Tran Thuy Phydng Tinh hinh kinh te-chinh tri
Neu theo dy bdo ciia IMF, toe dp tang
truong GDP trung binh ciia cdc nuoc xuat
khdu ddu mo' chi dat 1,3%) nam 2009, giam
nhieu so vai con so 4,9%o nam 2008 Nam
2009, trong nhom cdc nuac xudt khdu ddu
mo, chi Iran Id co t6c dp tang truong GDP
dat con s6 duang Id l,5%o; ba quoc gia con
lai deu CO t6c dp tang truong dm, trong do
Kuwait la nuoc co toe dp tang truong am cao
nhdt, -l,5%o Dieu ndy ngugc ban voi thyc te
tang truong duong cua nhom qu6c gia nay
vao nam 2008, cd ba quoc gia ndy deu dat
toe do tang truong cao ban nhieu so voi Iran
Nhu vdy, trong nhom cac nuoc xuat khdu
ddu mo, Iran co t6c do tang truong khong
cao nhung 6n dinh, nam 2009 so voi nam
2008 syt gidm khong lan, van duy tri toe dp
tang truong duong; t6c dp tang truong GDP
cua ba qu6c gia con lai trong nhom ndy sut
gidm manh, tir con so khd cao trong nam
nam 2009 Dieu ndy dugc ddnh gid Id do cac quoc gia xudt khau dau mo phu thupc nhieu vao sy on dinh va tang truong ciia kinh te todn cdu, do do khi kinh te todn cau suy gidm, nhu cau nhap khau ddu mo gidm, bai vay toe do tang truong ciia cac nuoc ndy cung gidm Toe do tang truofng GDP trung binh ciia cdc nuoc Mashreq^ nam 2009 dat khodng 4,5%), trong do cao nhdt Id Lebanon, dat 7%o, ti6p do Id Ai Cap dat 4,7%o, tiep do
la Syria vd Jordan ciing dat 3%) GDP ciia cac nuoc nhdp khdu dau mo cao ban, khodng 4,5%o, cao ban khoang 3 lan so vai toe dp tang truong GDP cua cdc nuoc xuat khau ddu mo"* So di toe dp tang truong 6 cdc nuoc xudt khau dau mo nam 2009 khong cao
la bai: boat dpng sdn xudt ddu mo a cdc nuoc ndy syt gidm, do cdc nuoc ndy cat gidm sdn lugng theo nhu nhirng cam ket trong OPEC nham binh on gid dau
2008 sut xu6ng mirc tang truong dm trong
Bang 1 : GDP thuc te, chi so gia ca, can bang tai khoan hien tai cua mot so quoc gia
Trung Dong
(Don vi: %)
Trung Dong
Cac nu-ijc xu4t khau
dan mn
iran islainc Rep of
Saudi Arabia
United Arab Eirtrates
Kuivait
Mashreq
Egypt
Syrian Arab Republic
Jordan
Lebanon
Memotanaum
^srael
T6C 6Q tar
2007 2008 6.2 6.0 7,8
3 3 6,5
2 5 6.8 7,1
42 S9 7.5
5.2
5.4
4.9 2.5 4.4 7.4 6.3 7.0 7.2 5.2 7.9
65
4.0
ngGDPtt-2009
2.0 1.3
1.5 -0.9 -0.2 -1.5
4.5
47 3.0 3.0 7.0
-0.1
lUC t4
2010
4.2 4.2
2.2 4.0 2.4 3.3
4.4
4.5 4.2 4.0 4.0
2.4
Chi s6 gia
2007 200B
11.2 11.8
18.4 4.1 11.1 5.5 9.1 11.0 4.7 5.4 4.1
05
15.0 15.8
25.4 9.9 12.5 10.5
12.3
11.7 15.2 14.9 10.6
4.6
1 tieu dur
2009
8.3
7.0 12.0 4.5 2.5 4.6
13.0
15.2 7.5 0.2 2.5
3.6
2010 6.6 6.3 10.0 4.0 3.3 4.4 7.5 B.5 6.0 4.0 3,5
2.0
Can can tai kh
2007 2005
18.1 21.5
11.9 24.3 16.1
447 -1.6 1.9 -3.3 -17.2 -6.8
2.6
18.3 21.8
67 28.5
157 44.7 -2.7 0.5 -4.0 -11.3 -11.6
1.0
oan hi$n hanh
2009 2.6
4.0
3.0 4.1 -1,6 29.4 -4.1 -2.4 -3.2 -10.0 -11.3
3.2
2010 7.9
10.4
3.6 11.4 5.2 35.3 -4.4 -2.8
^.3 -8.8 -10.5
2.4
Nguon: IMF, World Economic and Financial Survey, (Oct 2009), p 88
Chit y: 1 Thay ddi chi sd gid dupe tinh trung binh; 2 Don vi: %GDP
Tap chi nghien ciru CHAL PIII & TRLIMG BO.XG so 03 (55) thang 03/2010
Trang 5Tinh hinh kinh te-chinh tri Tran Thuy Phyc(ng
b Lam phdt gidm so vdi ndm 2008
Toe dp lam phdt a Trung Dong ciing gidm
dang ke Neu tinh cd khu vyc, toe dp lam
phdt trung binh gidm tir 15%o nam 2008
xu6ng con 8,3%) nam 2009\ N6u tinh tirng
nuac, Jordan va Lebanon dugc ddnh gid la
hai qu6c gia co t6c dp kiem che lam phdt t6t
nhdt, tir mirc hai con so nam 2008 xu6ng chi
con mirc mpt con so nam 2009, do Id ket qua
cua viec gidm gid luong thyc nhdp khdu vd
gidm gid nhien lieu bai day Id hai nuoc co
miic dp phu thupc nhdp khdu khd lan Tuy
nhien, lam phdt a Cpng boa H6i giao Iran
vdn giir o mirc hai con s6 Tham hut tdi
khodn hien tai ciia khu vyc dugc thu hep bot,
khodng 15,7%)GDP trong nam 2009, chii yeu
Id do gidm thdm hut tdi khodn ciia cdc nuoc
xudt khdu ddu mo gom Kuwait, Qatar, Saudi
Arabia Tuy nhien, thdch thirc lan nhdt d6i
voi khu vyc van Id viec duy tri kha nang
phuc hoi ciia nen kinh te todn cau vd gid ca
ddu tho CO the syt gidm kho luofng, dieu do
dnh huang khd manh doi voi cdc nuac xuat
khdu ddu m6 va cdc doi tdc thuang mai ciia
cac nuac ndy trong khu vyc De trdnh lam
phdt, cdc nuac xudt khdu ddu mo co the cat
gidm chi tieu ngdn sdch chinh phii Mpt
thdch thuc khdc nira do Id he th6ng cdc ngdn
hdng cua mpt s6 quoc gia xudt khdu ddu mo
CO the se bi tdc dpng khd manh neu nhu cdc
the che tai chinh todn cdu lai tien hdnh that
chat cho vay
Trong tinh hinh do, doi hoi cdc chinh phu
phai ban hdnh cdc chinh sdch nham kich
thich tieu diing npi dia trong khi khd nang
phyc hoi ITnh vyc ndy con dang mong manh
Cdc chinh sdch ve tien te nen dugc can bang
giira nhu cdu de tiep tuc khuyen khich tieu
diing trong khi do vdn phdi trdnh nguy ca
tang sire ep lam phat Mpt s6 qu6c gia da ban hdnh chinh sdch giam lai sudt nhu Kuwait Saudi Arabia UAE khi lam phdt giam Mac dii kh6ng con nhu cdu tiep tuc cat gidm lai suat, song rnpt so ngdn hdng quoc gia vdn tiep tuc gidm lai sudt khi nen kinh te tang truong cham
Chinh sdch tdi chinh da co tdc dung tot trong viec kich cdu a mpt s6 qu6c gia Trung Dong Cy the, cdc nuac xudt khdu dau mo da duy tri mirc dp chi tieu ngdn sdch c6ng khd cao mac dii ngu6n thu ciia khu vyc c6ng gidm sut Mpt s6 nuoc dang con cdc van de
ve tdi chinh thi tiep tuc duy tri cdc chinh sdch ndy de giup lay lai dd h6i phuc Saudi Arabia, mpt qu6c gia co quy in6 tham hut chi tieu chinh phii khd lan trong suot giai doan gid ddu mo tang biing n6, da tien hdnh mpt chuong trinh ho trg tai chinh qu} mo lan nhdt (tinh theo %GDP) trong so nhom
20 qu6c gia Tuy nhien, cdc qu6c gia co vi the tdi chinh con yeu tren quy m6 khu vyc van tiep tyc cat bat cdc khodn chi cho cdc khu vyc phi sdn xudt nham trdnh tang ganh nang ng
Theo ddnh gid ciia IMF, nhiem vy quan trpng d6i voi mpt s6 nuac trong Trung D6ng
Id kh6i phyc dd tang truong cho mpt s6 ITnh vyc tdi chinh va dat nen tdng de tang truong 6n djnh Mu6n vdy, nhirng nguoi lanh dao ngdn hdng cdn quan tdm chat che den cac the che tdi chinh ndy, chang ban Hpi d6ng Hgp tdc Viing Vinh, trong do cdn quan tdm nhieu den viec co the kiem tra mirc dp anh huang
vd ddnh gid ky luang nhu cdu von tiem nang Ben canh do, ciing rat can de ra nhirng ca che gidm sat cheo giira cdc qu6c gia Tinh dung ngdn hang d6i vai khu vyc kinh te tu nhan ciing da bi that chat a Bahrain \a
Tap chi nghien ciiu CHAL PIII & TRL\G Bd.\G so 03 (55) thang 03/2010
Trang 6Tran Thiiy Phydng Tinh hinh kinh te-chinh tn
Dubai, noi dugc coi la cdc trung tam tdi
chinh quan trpng ciia khu vyc, do do da lam
yeu khd nang h6i phuc ciia bdn than ngan
hang De h6 trg cho he th6ng ngan hang, cdc
ngan hang qu6c gia nen tang cuo'ng tinh linh
boat, chang ban co the tang cdc khoan von
cho vay d6i voi khu vyc kinh te tu nhan,
tang cdc khodn ky quy ciia khu vuc kinh te
nay a cdc ngan hdng thuang mai
c Throng mai ddu mo bi anh huang khd
lan tir khung hoang kinh te
Theo Ngdn hang The gioi, do dnh huong
cua khung hodng kinh te todn cau, cdc qu6c
gia Trung D6ng vd Bac Phi (MENA) phdi
doi mat vai nhieu bat on trong phdt trien
kinh te g6m thuang mai qu6c te gid cd vd
ngu6n cau ve dau mo, du lich tien luong di
lao dpng va cdc dieu kien tai chinh qu6c te
khdc Dac biet, vai boat dpng thuang mai,
tong kh6i lugng thuang mai qu6c te nam
2009 dy dodn syt gidm manh den 9,7 diem
% so vai nam truoc mirc sut gidm lan dau
tien ke tir nam 1982 va mirc gidm lan nhat
trong 80 nam qua
0 Trung D6ng boat dpng thuang mai
chii yeu la khai thdc vd bu6n bdn ddu mo
Do do, CO the thay thuang mai quoc te suy
gidm da da tdc dpng trye tiep den cdc nuoc
xuat khdu ddu mo thupc MENA^ thong qua
dong tien thu dugc tir ban dau mo, ngodi ra
con dnh huong den khd nang xuat khdu cac
hang boa khdc ciia MENA vd cdc boat dpng
dich vy co lien quan ciia MENA nhu gidm
nang lye van chuyen qua canh qua kenh
Suez, giam nang lye van hdnh cdng bi6n ciia
Dubai a Djibouti
Gid dau mo dy ki6n khodng
55,5USSD/thiing trong nam 2009 vd khodng
63USSD/thiing nam 2010, se la hieu qud de trdnh khiing hodng kinh te do gid dau gidm trong pham vi cac quoc gia sdn xuat dau mo boi theo dy doan, nhu cdu ddu mo cua the gioi van thdp Voi viec cat gidm sdn lugng cua cdc nuoc OPEC va voi viec Saudi Arabia tang nang lye khai thdc len khodng 12,5 trieu thiing/ngdy do dugc tang cuong dau tu, se dii khd nang cung iing dau mo neu cdc thi truong khdc gidm sdn lugng khai thdc
d Hogt dpng ddu tir true tiep cua Trung Ddng ra nudc ngodi soi dpng hon ddu tu true tiep vdo khu vuc
Ve gid tri ddu tu: Theo bdo cdo ciia
UNCTAD, dong FDI do vdo Trung Dong dat khodng 90 ty USD nam 2008 tang 16% chiem 15%o tong FDI vdo cdc nuoc dang phdt trien, tang nhieu so voi con so 3%o ciia nam
2002 Tir thdng 1 den thdng 6 nam 2009, t6ng gid tri cdc du an sdp nhdp vd mua lai (M&A) tai khu vyc Trung Dong dat 1.391 trieu USD; trong do vdo ITnh vyc che tao la
39 trieu USD, ITnh vyc dich vu la 1.352 trieu USD, chua CO dy an ndo do vdo ITnh vyc khai thdc Con so nay thap ban rat nhieu so voi tong gid tri cdc dy dn M&A md cdc c6ng
ty ciia Trung Dong thyc hien tren quy mo todn cau, trong ciing thai ky dat den con so 8.652 trieu USD (trong do vdo ITnh vyc khai thac la 281 trieu USD, ITnh vyc che tao la 45 trieu USD, ITnh vuc dich vu Id 8.327 trieu USD) Nhu vay, trong nira dau nam 2009, von qua cdc du an M&A do vdo ITnh vuc
dich vy chiem den 912% tong so cdc dy dn
M&A, 2,8%o con lai la do vao ITnh vyc che tao, che bien Con voi hinh thirc ddu tu 100%o von nuoc ngodi, trong quy 1 nam
2009, CO t6ng so 311 dy dn loai nay d6 vdo khu vyc Trung Dong, trong khi con s6 nay
Tap chi nghien cuu CII.AL PIII & TRLIMG B 6 \ G SO 03 (55) thang 03/2010
Trang 7Tinh hinh l<inh te-chinh tri Tran Thiiy PhUdng
ciia nam 2008 la 1.078 du dn Trong do, chii
yeu tap trung a UAE (136 dy dn), tiep do
gom mpt s6 nuoc nhu Qatar: 30, Saudi
Arabia 35, Bahrain 28; con lai so dy dn do
vdo cdc quoc gia con lai thupc Trung Dong
chi tren duoi 10 dy dn Con so dy dn ddu tu
true tiep moi 100%o cua Trung D6ng ra the
gioi trong quy 1 nam 2009 g6m 104 dy dn,
con so ciia nam 2008 la 572 dy dn''
Ve linh vuc ddu tu: Trong linh virc khai
thdc (primary sector): Dong FDI d6 vao cdc
du an FDI 100%) v6n nuoc ngodi ciia ITnh
vuc ndy tang khd nhanh Tgi Saudi Arabia,
nam 2009 cdc c6ng ty g6m J.Ray
MacDermott (My), c6ng ty thiet ke va xdy
dyng Huyndai (Hdn Quoc), Petrofac (Anh)
da gidnh dugc mot so hgp d6ng phdt trien
vd khai thdc gieng ddu Karan vd mpt so dy
an che bien ddu mo khdc Hdu bet cdc dy dn
ndy deu do c6ng ty Nhd nuac ciia Saudi
Arabia Id Saudi Arameo thyc hien Con tai
UAE, Adco da ky mpt s6 hgp dong tri gid
khodng 3,6 ty USD voi c6ng ty Petrofac
(Anh), Tecnicas Reunidas (Tdy Ban Nha) vd
CCC Group (Hy Lap) de mo rgng nang lye
khai thdc vd sdn xuat ddu mo Vdi nhdm cdc
nudc thupc GCC, do sy sup do ciia cdc dy an
tai chinh va viec that chat cho vay cua cdc
ngdn hdng qu6c te da gdy siic ep khien chinh
phil cdc nuac ndy bupc phdi linh hoat boa thi
truong tdi chinh npi dja thong qua viec tang
cuang cdc quy cho vay trye tiep, b6 sung
them v6n tir bdn c6 phieu npi dia, tang cdc
khodn cho vay tir cdc ngdn hdng dia phuang
Nam 2009, GCC da hoan thdnh 2 hgp d6ng
xay dyng duang sat tri gid khodng 3,6 ty
USD thong qua Quy Dau tu cong cpng thupc
Chinh phil (State-owned Public Investment
Fund) Hgp dong thir nhdt Id ky vai mpt
c6ng ty nho cua Trung Qu6c hgp d6ng thir hai ky voi Tap dodn Xdy dyng Duong sat Trung Quoc Ben canh do GCC cung ky mpt hgp dong nang lugng tri gid 2,5 ty USD giiia c6ng ty nang lugng Qu6c gia Hdn Qu6c, KEPCO, vai C6ng ty Nang lugng Qu6c te ACWA ciia Saudi Arabia, dy dn ndy dugc thyc hien duoi sy bdo lanh v6n ciia hai ngdn hdng ciia kh6i do Id Samba vd AI Rajhi
Tgi Oman, Bp Dau mo vd Khi dot da ky mpt
hgp dong vai C6ng ty Epsilon Energy (Canada) quyen dugc khai thdc ddu mo va khi d6t a gieng s6 55 Cd c6ng ty dau mo nuac ngodi dugc ddnh gid la rat nang dpng trong ITnh vyc khai thdc dau 6 qu6c gia nay
Cu the, nhd san xudt dau mo chinh o Oman, Petroleum Development Oman, mpt c6ng ty lien doanh g6m chinh phii Oman, c6ng ty Royal Dutch Shell (Anh/Hd Lan), c6ng ty Hunt Oil (My), Circle Oil (Ai Len) va Sinopec (trung Quoc) ciing da ky mpt cam ket ve lien doanh khai thdc trong nhung nam
gan day Tgi Bahrain, thdng 3 nam 2009,
c6ng ty Ddu m6 vd Khi d6t Qu6c gia (NOGA) da ky ket mpt hgp d6ng 20 nam voi mpt tap dodn do c6ng ty Ddu khi Occidental (My) de ndng cao nang lye khai thdc va che
bien cho gieng ddu Awali Trong ITnh virc che bien: Trong mpt s6 nam gan ddy, do gid
dau mo lien tuc tang, dong FDI do vdo Trung D6ng chii yeu van tap trung vdo cdc ITnh vyc nhu Ipc dau, boa ddu, boa long ga , diem den ciia dong FDI chii yeu van tap trung a cdc nuac GCC Ngodi ra, dong ddu tu con d6 vdo mpt s6 ITnh vyc khac nhu thep, xi mang, sdn xudt nhya, sdn xudt nh6m
Trong ITnh vuc dich vu: FDI d6 vdo ITnh vyc
dich vu o Trung D6ng khd phdt trien bai chinh phil tang cuang chinh sdch ty do boa
Tap chi nghien ciru CHAL PHI & TRLI\G BO.^G so 03 (55) thang 03/2010
Trang 8Tran Thijy PhUdng Tinh hinh kinh te-chinh tn
vd tu nhdn hoạ FDI d6 vao cdc ngdnh dich
vy chii yeu g6m vien thong, ngan hang, nang
lugng, cung cap nuac sach vd dia 6c Tuy
nhien, do dnh huofng ciia khung hodng kinh
te toan cau nen da lam gidm sut dong von d6
vao cac dy an dau tu quy m6 rat lan do cdc
c6ng ty nuoc ngodi thyc hien Them nira,
đu tu vdo cdc ngdnh dich vu nhu xdy dyng
nhd a, thuang mai, dia 6c gan voi du lich
ciing bi dnh huang nang nẹ
ẹ Ca cdu cdc ngdnh kinh te vdn chii yeu
tap trung vdo khai thdc đu md, ngodi ra Id
mpt sd ngdnh cdng nghiep phu tra cho
ngdnh khai thdc đu mo vd cdc ngdnh dich
vu khdc
Do nen kinh te cdc nuac xudt khau đu
mo phu thupc nhieu vao boat dpng khai thdc
cho nen mac dii cdc nuac nay n6 lye duy tri
ty trpng ngan sdch c6ng đnh cho cdc khu
vyc kinh te phi đu mô song tang truong
kinh te ciia ITnh vyc nay van chua hieu qud
Trong so cdc qu6c gia xuat khdu đu mo,
khu vyc kinh te phi dau mo ciia UAE bi tac
dpng nhieu hon cd bai no gan ket chat che
vol thi truong tdi chinh vd thuong mai todn
cau vd cd do sut gidm trong gid cd bat dpng
sdn thyc tẹ Cy the la viec tap dodn World
Dubai tai Tieu vuang qu6c Dubai bat ngo
tuyen bo kh6ng co kha nang thanh todn
khoan ng gan 60 ty USD vao cuoi nam 2009
So tien khong nhieu neu so voi con s6 md
cdc ngdn hdng tai My vuang phdi nam 2008
nhung ciing la mpt Idn de cdc-nuac, cdc nhd
dau tu, kinh doanh tren thg gioi than trpng
han trong qud trinh phuc h6i n6n kinh ik sau
hau qud nang ne ciia cupc khung hoang tdi
chinh the gioi nam 2008 Song ngugc lai,
Lebanon lai the hien kha nang phuc h6i
nhanh chong truoc khiing hodng kinh te todn cdu bai da cdi thien dugc cac dieu kien ho trg nin kinh te, cy the la trong ITnh vyc du lich vd dich vy tdi chinh
Nhu vdy, tdc dpng ciia khiing hodng kinh
te todn cau phy thupc thyc trang cua qu6c gia do d6i voi cdc thi truong vd hdng hoa tdc dpng ciing nhu phu thupc vdo cdc dieu kien
vd chinh sdch kinh te vT mo thiet yeu cua qu6c giạ Ngodi ra, tac dpng cua khiing hodng kinh te todn cdu doi voi ITnh vyc tdi chinh a cdc nuac MENA co tdc dpng kh6ng nhieu voi cdc qu6c gia thupc kh6i GCC bai day Id cdc nuoc co yeu to tdi chinh khd ma doi voi cdc trung tam tai chinh todn cau, song cac nuoc nay da co nhiíng phdn irng khd tich eye bai truoc day da co khodn kinh phi du phong tir tien bdn dau mo tich luy thai gian quạ
Mac dii du Heb dugc đnh gid Id khong bi dnh huang nhieu do khung hodng kinh te, song ngdnh ndy van tang truong cham trong nam 2009 Duy chi co truóng hgp cd biet Id
Of khu vyc Bor Tdy (mpt phdn lanh th6 ciia nguoi Palestine), trong nam 2009 dugc đnh gid Id biing no tang truong du lich vai tong lugng khdch thong ke dugc la gdn 136.000 khdch den tir chau Au vd My, tdt cd tong so
89 khach san deu boat dpng het c6ng sudt Tinh hinh du lich khd quan nhu vay dugc đnh gid la do Ba Tay da cdi thien mpt phdn
CO so ha tdng phuc vu cho du lich nhu cdc nhd hdng, ngdn hang, hang m6i gioi, cira hang Hon nira, dieu quan trpng Id so lugng
16 cot va tram kiem sodt quan sy cua Israel tai
Bo Tay da gidm di khoang 2/3, tao thuan lgi cho qua trinh th6ng thuong giira cdc thdnh ph6 vd dia diem dan cu tai khu vyc
Tap chi nghien ciru CHAL PIII & TRLI%G BỐG so 03 (55) thang 03/2010
Trang 9Tinh hinh kinh te-chinh tri Tran Thuy Phydng
Ngodi ra, tang truong du lich cua cdc
nuac GCC dugc ddnh gid Id cham chap trong
nam 2009 vd nam 2010, cdc nuoc con lai do
tinh hinh cang thang ciia khiing b6 trong
nam 2009, song dugc ddnh gid la se phat
trien trong nam 2010
/ Ddnh gid tinh hinh ndm 2009 vd du
bdo ndm 2010
- Nam 2009 tang truong kinh te cua
Trung D6ng gidm siit mac dii nam 2008 tang
truong manh Sy suy gidm ciia cdc nen kinh
te phdt trien vd viec gidm gid qu6c te tir nam
2008 khifin cdc nuoc Trung D6ng gidm siit
manh hoat dpng xudt khau, gidm dong ddu tu
vdkieu h6i
• Vdi cdc nudc xudt khdu ddu md, mac
dii ngu6n tien thu ve tir xudt khau ddu m6
giam, song cdc nuoc ndy vdn ky vpng hp se
duy tri dugc cdc chuong trinh kich thich tieu
diing, dugc coi nhu yeu t6 quan trpng d6i vai
t6ng cau ciia todn the gioi Tong tdi khodn
hien tai ben ngodi cua cdc nuoc xudt khdu
dau mo c6 thg thdm hut din 10 ty USD nam
2009, trdi ngugc voi con so thang du khodng
400 ty USD nam 2010 Lam phdt o cdc qu6c
gia ndy ciing gidm tinh tir con so cao nhdt vdo
giira nam 2008; gid cd luong thyc vd nhien
lieu cdng gidm Mpt s6 nuoc xudt khdu ddu
mo cung dang gap trye trac trong he th6ng
ngdn hdng, nhung cdc nhd lanh dao da cdi
thien tinh hinh ndy thong qua viec bam them
tiln vao luu thong vd tang cuong cdc bien
phdp linh boat boa thi truong tien te
• Vdi cdc nudc nhdp khdu ddu mo tinh
hinh kinh te ciia nh6m ndy bi tdc dpng manh
truac sy suy gidm kinh te ciia cdc qu6c gia
chdu Au Hdu bet cdc nuac ndy dang phdi
duong ddu voi cdc khodn ng khd Ion vd kho
CO khd nang giai quyet cdc khoan chi phi tudn hodn do do cung khong co dieu kien tap trung vdo cdc dong dau tu tir ben ngoai d6 vdo; lam phat giam do do co dieu kien de noi 16ng cac chinh sdch tien te; ty le that nghiep tang khien ngheo doi tang, ben canh
do ciing dat ra cdc sire ep xa hpi khdc tang nhu cau ciing c6 an sinh xa hpi
- Nhu vdy tang truong kinh te cua nam
2009 khong cao Id do nguyen nhan khung hodng kinh te todn cdu no tdc dpng den cdc qu6c gia Trung D6ng theo ba kenh gian tiep sau:
• Gid ddu mo gidm manh khien thu nhdp ciia cdc qu6c gia xudt khdu ddu mo su}-gidm, ciing nhu chi phi nhap khau cua cac nuac nhdp khau ddu mo
• Suy gidm kinh te khien t6ng cau thuang mai va cdc boat dpng lien quan cua todn the gioi gidm, do do khien cdc hoat dpng xudt khdu, du lich \a kieu h6i giam
• Thdt chat tin dung tren thi truong tai chinh thi giai va lo ngai ciia cac nhd ddu tu tdc dpng manh den t6ng dong von dau tu, giam gid bdt dpng sdn va sut gidm boat dpng ddu tu
- Anh huong ciia khiing hodng kinh te the gioi tdc dpng den cdc nuoc Trung D6ng theo nhilu cdch khdc nhau phy thupc vdo thyc trang kinh tl ciing nhu cdc chinh sdch cua qu6c gia nhdm doi pho khiing hodng Viec gid dau mo gidm sut manh da tdc dpng trye tilp nhdt vd manh nhdt den cdc nuoc xuat khdu dau m6, bdng viec giam manh thu nhap tir nguon dau mo trong nam 2009 chi con chua bdng mpt nira ciia nam 2008 Gid dau m6 gidm, ngugc lai, da tao dieu kien de cdc nuoc nhap khdu ddu mo cat gidm chi phi
Tap chi nghien ciru CHAL PIII & TRL.XG BOIVG so 03 (55) thang 03/2010
Trang 10Tran Thijy Phydng Tinh hinh kinh te-chinh tn
nhap khau, phan ndo bii dap cho viec suy
gidm hoat dpng xuat khdu hdng boa ciia cdc
qu6c gia ndy
- Dy bao trong nam 2010, t6c dp tang
truong GDP ciia todn Trung D6ng se tang
len so voi nam 2009, khodng 4.2%) Trong
do, t6c dp tang truong trung binh ciia cdc
nuoc xuat khau dau mo tang len khd Ion so
voi nam 2009, dat 4.2%) Neu xet timg nuac,
Saudi Arabia se Id nuoc co t6c dp tang
truong lan nhat, tir con s6 -0,9%o len khodng
4% tilp do Id Kuwait, tir -1,5% len 3,3%
tilp Id UAE, tir -0,2%) len 2,4%o, cuoi cimg la
Iran, tir 1,5% len 2,2%o Du dodn trong nam
2010 t6c dp tang truong trung binh ciia cdc
nuoc Mashreq se gidm sut kh6ng ddng ke so
vai nam 2009 dat 4.4%) trong do cao nhdt la
Ai Cap, dat 4.5%, tilp do Id Syria dat 4,2%o,
Jordan vd Lebanon ciing dat 4%^ Dy bdo toe
dp tang truong kinh te nam 2010 cua nhom
GCC se dat khodng 4.2%, trong do cao nhdt
la Qatar, dat 16,2%, cdc nuac con lai se dat
t6c dp tang truong tir 2-4%
- Theo Ngan hang The gioi, cdc nuac
Trung D6ng trong tuong lai van tiep tyc phdi
duong ddu vai nhieu riii ro tdc dpng den nen
kinh te Tuy nhien, nang lye ciia cdc nuac
nay trong ky nguyen hdu khiing hodng se
dugc cimg c6 neu nhu hp biet tan dyng
nhirng ca hpi tir khiing hodng de cdi thien co
so ha tang va tien hdnh cdc chuong trinh cdi
each kinh te nham h6 trg phdt trien kinh te
va CO nang lye duong ddu voi cdc cupc
khiing hodng tiep theo trong tuong lai./
Chu thich:
IMF, World Economic and Financial Survey
(Oct 2009) p 169
- Gom Iran, Saudi Arabia UAE Kuwait
^ Gom Ai Cap, Syria Jordan Lebanon
•^ IMF (2010), p.2
"IMF World Economic and Financial Survey, (Oct 2009), p 177
'' Theo WB, cac nuoc xuat khau dau mo thuoc MENA ndm trong hai nhom; l)Nh6m cac nuoc GCC xuat khdu dau mo va co nang luc tai chinh lan: gom Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, UAE 2)Cac nuoc xuat khau dau mo co dan so dong phu thuoc nhieu vao nguon thu tir dau mo: gim Iran, Iraq, Syria, Lybia, Yemen Ngoai ra con CO nhom cac nuoc khong xuat khau dau ino, phu thuoc nhieu vao cac nuac GCC va nguon vien trg tir nuac ngoai: Gom Jordan, Lebanon, WestBank &Gaza
' UNCTAD (2009), p.2l3
^Theo phan chia cua IMG, a khu virc Trung Dong, cac nuoc xuat khau dau mo (MEOEs) gom: Bahrain, Iran, Iraq, Kuwait, Libya, Oman, Qatar, Saudi Arabia, UAE va Yemen; cac nuoc nhap khau dau mo (MEOlsO gom: Jordan, Lebanon va Syria
MF, World Economic and Financial Survey, (Oct 2009), p.86
Tai lieu tham khao
IMF, World Economic and Financial Survey,
(Oct 2009), World Economic Outlook 2009 -Sustaining the Recovery
IMF (Jan 2010), A Policy Driven, Multispeed
Recovery, World Economic Outlook Update - An update of the key projection
UNCTAD (2009), World Investment Report 2009: Transnational Corporation Agricultural Production and Development
Tap chi nghien ciru CII.AL PIII & T R L : \ G B O ^ ' G SO 03 (55) t h a n g 03/2010