SKKN: Hóa học-Rèn luyện kỹ năng giải bài tập hỗn hợpcác chất tính theo PTHH có vận dụng toán học

Bài tập hoá học có vai trò rất lớn trong việc dạy học tích cực môn Hoá học.Ngoài ra bài tập hóa học là phương tiện để tích cực hoá hoạt động của học sinh ởmọi cấp học, bậc học, giúp học

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU 2

I.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

I.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 3

I.3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU : 3

I.4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: 4

I.5 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU : 4

I.6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU : 4

I.7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU : 4

I.8 GIẢ THIẾT KHOA HỌC : 5

I.9 CẤU TRÚC ĐỀ TÀI : 5

II NỘI DUNG ĐỀ TÀI 6

II.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN : 6

II.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN : 9

II.3 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11

II.4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 18

II.5 BÀI HỌC KINH NGHIỆM : 20

III PHẦN KẾT LUẬN 21

PHẦN PHỤ LỤC 23

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

I PHẦN MỞ ĐẦU.

I.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hoáhiện đại hoá của đất nước hiện nay đòi hỏi con người phải có tri thức đạo đức đặcbiệt phải có tính năng động sáng tạo biết làm chủ trong mọi lĩnh vực và biết ứngdụng những tri thức đã học vào thực tế để nâng cao chất lượng cuộc sống

Muốn tạo ra những thế hệ biết làm chủ công nghệ hiện đại ngày nay thì nhàtrường có vai trò đặc biệt quan trọng, trong đó bộ môn hoá học có vai trò hết sức tolớn thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trường THCS Môn học này cung cấp chohọc sinh một hệ thống kiến thức phổ thông, cơ bản và thói quen làm việc khoa học,góp phần làm nền tảng cho việc giáo dục xã hội chủ nghĩa, phát triển năng lực nhậnthức, năng lực hành động chuẩn bị cho học sinh học lên và đi vào cuộc sống laođộng

Với mục tiêu chung đó thì môn Hóa học giúp cho học sinh được những mụctiêu cụ thể về kiến thức, kĩ năng, thái độ Trong đó có kĩ năng biết giải bài tập hóahọc

Bài tập hoá học có vai trò rất lớn trong việc dạy học tích cực môn Hoá học.Ngoài ra bài tập hóa học là phương tiện để tích cực hoá hoạt động của học sinh ởmọi cấp học, bậc học, giúp học sinh hình thành kiến thức mới, kĩ năng mới và vậndụng tốt kiến thức

Trong chương trình Hoá học THCS có rất nhiều dạng bài tập Trong đó dạngbài tập tính theo phương trình hoá học là một trong những dạng bài tập cơ bản Họcsinh được làm quen từ bài 22 hoá học 8 Tuy nhiên học sinh vẫn còn nhiều bỡ ngỡkhi giải các bài tập này đặc biệt là bài hoá học vận dụng học

Năm học 2008 - 2009 là năm thứ 3 toàn ngành giáo dục hưởng ứng cuộc vậnđộng “hai không” với 4 nội dung và được xác định là "Năm học đẩy mạnh ứng dụngcông nghệ thông tin, đổi mới quản lý tài chính và triển khai phong trào xây dựng

trường học thân thiện, học sinh tích cực" Tơi luơn trăn trở phải làm thế nào để thựchiện tốt cuộc vận động này, và điều tơi đúc kết được đĩ là phải làm sao để nâng caođược chất lượng dạy và học Muốn nâng cao chất lượng dạy học thì “Thầy phải dạytốt, trị phải học tốt”

Trường THCS Mạc Đĩnh Chi là nơi tơi dạy Khả năng nắm bắt, tư duy củacác em cịn hạn chế đặc biệt về các mơn tự nhiên như : Tốn, Vật lí, Hố học địi hỏi

tư duy cao Do đĩ việc giải bài tập Hố học nĩi chung đạt hiệu quả chưa cao và kĩnăng giải bài tập hố học tính theo phương trình dạng hỗn hợp cĩ vận dụng học nĩiriêng cịn thấp Do đĩ đã ảnh hưởng khơng nhỏ đến chất lượng học tập của các em.Trên cơ sở đĩ tơi đã dành thời gian nghiên cứu chương trình Hố học THCS tìmhiểu và phân loại các dạng bài tập tính theo phương trình hố học, một mặt nâng caochuyên mơn của mình, mặt khác cĩ thể giúp các em học tốt mơn hĩa học Đây chính

là lí do mà tơi chọn nội dung của đề tài này: “Rèn kĩ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tính theo phương trình hố học cĩ vận dụng tốn học”

I.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Với mục đích nhằm nâng cao kiến thức cho học sinh, địi hỏi ở người giáoviên phải sáng tạo tìm tịi và cĩ sự vận dụng kết hợp với tốn học để phát triển nănglực tư duy cao hơn cho các em từ những bài tốn hố học cơ bản của SGK, từ đĩgiúp các em hứng thú học tập bộ mơn Hố học cũng như Tốn học

Từ việc nghiên cứu vận dụng thực hiện, bản thân tơi tự đúc rút ra những kinhnghiệm, biện pháp hay để cĩ thể vận dụng cho những năm học sau

I.3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU :

Nghiên cứu thực tiễn cơ sở vật chất nhà trường, gia đình, xã hội

Nghiên cứu về Rèn kĩ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tính theophương trình hố học cĩ vận dụng tốn học cho học sinh ở trường trung học cơ sở

Đúc rút kinh nghiệm của mình và đưa ra các biện pháp để giải quyết vấnđề Rèn kĩ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tính theo phương trình hố học cĩvận dụng tốn học cho học sinh ở trường trung học cơ sở.

I.4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Nghiên cứu về rèn kĩ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tính theophương trình hố học cĩ vận dụng tốn học cho học sinh ở trường trung học cơ sở

I.5 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU :

Giáo viên giảng dạy và học sinh học mơn hố học ở trường trung học cơ sở

I.6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU :

Vì điều kiện thời gian, kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế nên phạm vinghiên cứu chỉ giới hạn đối với học sinh khối 8 trường trung học cơ sở

I.7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU :

- Phương pháp quan sát : Sử dụng phương pháp này để nghiên cứu, quan sát

các hoạt động dạy học của giáo viên và học tập của học sinh

- Phương pháp đối thoại : Trực tiếp trị chuyện với giáo viên và học sinh để

bổ sung kinh nghiệm cho phương pháp điều tra

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu : Để nghiên cứu tài liệu, sách báo cĩ liên

quan đến đề tài

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động của học sinh : Thơng qua

các bài kiểm tra để thấy được rèn kĩ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tínhtheo phương trình hố học cĩ vận dụng tốn học cho học sinh ở trường trung học cơ

sở cĩ hiệu quả hay khơng

- Phương pháp thống kê toán học : Sử dụng phương pháp này để xử lí các

số liệu đi đến kết luận phù hợp với giả thiết khoa học

I.8 GIẢ THIẾT KHOA HỌC :

- Nếu những biện pháp trong đề tài này được áp dụng một cách đồng bộ, có

sự tìm tòi của giáo viên bộ môn và sử dụng các biện pháp này một cách linh hoạt thìtôi tin chắc rằng chất lượng bộ môn hoá học sẽ thu được kết quả khả quan

I.9 CẤU TRÚC ĐỀ TÀI :

- Phần kết luận

- Tài liệu tham khảo

II NỘI DUNG ĐỀ TÀI.

II.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN :

II.1.1 Phương pháp dạy học được hiểu như thế nào ?

Nói tóm tắt thì phương pháp dạy học là cách thức hoạt động của giáo viêntrong việc chỉ đạo, tổ chức hoạt động của học sinh nhằm đạt được mục tiêu dạyhọc

Trong phương pháp dạy học cần nắm vững các mối quan hệ sau :

II.1.1.1 Quan hệ giữa dạy và học :

Thuật ngữ “ dạy học “ ( dạy việc học, dạy cách học ) vốn dùng để phảnánh hoạt động của người dạy Nhưng đối tượng của hoạt động dạy là người học Người học vừa là đối tượng của hoạt động dạy vừa là chủ thể của hoạt động học,phương pháp dạy học và quan niệm chức năng cơ bản của dạy là dạy cách học;trong hoạt động dạy - học thì giáo viên giữ vai trò chỉ đạo, học sinh giữ vai tròchủ động

II.1.1.2 Quan hệ giữa mặt bên ngoài và mặt bên trong của phương pháp dạy học

Mặt bên ngoài là trình tự hợp lý các thao tác hành động của giáo viên vàhọc sinh như : Giáo viên giảng giải, đặt câu hỏi, treo tranh, biểu diễn thínghiệm… học sinh nghe, trả lời, quan sát, giải thích điều đã quan sát…

Mặt bên trong là cách thức tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh, làcon đường giáo viên dẫn dắt học sinh lĩnh hội nội dung dạy học : giải thích minhhoạ, tìm tòi từng phần, đặt và giải quyết vấn đề

Mặt bên trong phụ thuộc một cách khách quan vào nội dung dạy học vàtrình độ phát triển tư duy của học sinh Mặt bên ngoài tuỳ thuộc ở kinh nghiệm

sư phạm của giáo viên và chịu sự ảnh hưởng của phương tiện thiết bị dạy học

Mặt bên trong quy định mặt bên ngoài Nếu chú trọng nhiệm vụ phát triển tư duythì phải quan tâm đến mặt bên trong của phương pháp dạy học.

II.1.1.3 Quan hệ giữa phương pháp dạy học và các thành tố của quá trình dạy học.

Quá trình dạy học - hiểu theo tiếp cận hệ thống - gồm 6 thành tố cơ bản( Mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, tổ chức, đánh giá) tương tác vớinhau tạo thành chỉnh thể, vận hành trong môi trường giáo dục của nhà trường vàmôi trường kinh tế - xã hội của cộng đồng

II.1.1.4 Phương pháp tích cực.

Trong Xã hội hiện đại ngày nay đang biến đổi nhanh với sự phát triển củathông tin, khoa học kĩ thuật, công nghệ tuy vậy không thể nhồi nhét vào đầu trẻkhối lượng kiến thức ngay lập tức mà phải quan tâm dạy cho trẻ phương pháphọc ngay từ bậc tiểu học, càng lên bậc học cao hơn càng được chú trọng và nângcao dần khối lượng kiến thức

Trong phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyệncho người học có được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạocho họ lòng ham học, khơi dạy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả họctập sẽ được nhân lên gấp bội

Vì vậy ngày nay, người ta nhấn mạnh mọi hoạt động học trong quá trìnhdạy - học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang học tập chủđộng, đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học

ở nhà sau bài học trên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn trực tiếpcủa thầy

Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác Trong một lớphọc mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không đồng đều tuyệt đối thì khi

áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hoá về cường độ,

tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là bài học được thiết kế thành mộtchuỗi công tác độc lập.

Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong dạy học việcđánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định hiện trạng học và điềuchỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạnghọc và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

Trước đây thường quan niệm giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh.Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kỹnăng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học, liên quan đến điều này, giáo viên cầntạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau - tự đánh giáđúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là một năng lực rất cần cho sự thành đạttrong cuộc sống mà nhà trường cần trang bị cho học sinh

Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những conngười năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội thì việc kiểm tra đánh giákhông thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện kiến thức, lặp lại các kỹ năng đã học màphải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tìnhhuống thực tế

Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không cònđóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành ngườithiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để họcsinh tự chiếm lĩnh kiến thức nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiếnthức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình

II.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN :

II.2.1 Kỹ năng giải bài tập tính theo phương trình Hoá học

“Rèn luyện kỹ năng giải bài tập tính theo phương trình Hoá học” là mộtvấn đề không mới, vấn đề này có thể được nhiều giáo viên, nhiều nhà giáo dụcnghiên cứu đề cập đến song bản thân tôi nhận thấy bài tập tính theo phương trìnhhoá học, dạng bài hỗn hợp các chất có vận dụng toán học là vấn đề cần đượcphát hiện và được tiến hành thường xuyên, liên tục Theo tôi việc nghiên cứu đềtài góp phần giúp cho giáo viên thấy rõ tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng giảibài tập hoá học cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn hoá.Muốn rèn kĩ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tính theo phương trình hoáhọc có vận dụng toán giáo viên cần:

+ Nắm vững các bước giải bài tập tính theo phương trình hoá học

+ Nắm được một số nét riêng của loại bài tập tính theo phương trình hoáhọc dạng hỗn hợp các chất

+ Biết vận dụng toán học vào hoá học

+ Dựa trên khả năng tiếp thu của học sinh để phân loại bồi dưỡng học sinhcho phù hợp

II.2.2 Tình hình thực tiễn về trình độ và điều kiện học tập của học sinh.

Xuất phát từ nhiệm vụ đào tạo của nhà trường là đào tạo thế hệ trẻ cho đấtnước phát triển toàn diện về mọi mặt Xuất phát từ nguyên lí của giáo dục “họcphải đi đôi với hành” Vì vậy trong quá trình dạy học tôi luôn chú trọng cung cấpđầy đủ chính xác kiến thức cho học sinh Tuy nhiên trình độ kiến thức kĩ năngtừng đối tượng học sinh trong lớp không giống nhau do đó tôi đã tiến hành khảosát chất lượng học sinh ngay từ đầu năm học, để từ đó phân loại đối tượng họcsinh để tìm ra những phương án tối ưu sao cho phù hợp với từng đối tượng họcsinh

Khi chuẩn bị thực hiện đề tài qua quá trình nghiên cứu, tôi nhận thấy việcgiải bài tập tính theo phương trình Hoá học của học sinh là rất yếu Đa số học

sinh cho rằng hoá học là môn khó học, các em rất sợ và hầu như rất ít học sinhnắm vững kiến thức cũng như kỹ năng hoá học Vì thế các em rất thụ động trongcác tiết học và không hứng thú bộ môn này, ngoài ra nhà trường còn thiếu nhiềutrang thiết bị, hoá chất để phục vụ cho việc học tập của học sinh Địa bàn nôngthôn rộng lớn, nhà dân thưa thớt nên việc trao đổi lẫn nhau trong học tập là rấtkhó khăn.

II.2.3 Chuẩn bị vận dụng đề tài

Để áp dụng các phương pháp trong dạy học tôi đã thực hiện một số khâuquan trọng sau:

Xác định mục tiêu, dự đoán những tình huống có thể xảy ra trong quátrình rèn luyện kỹ năng giải bài tập dạng hỗn hợp các chất tính theo phương trìnhHoá học

Tìm hiểu tình hình học sinh, tạo niềm tin cho học sinh về khả năng hoạtđộng tìm tòi của các em, đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ cho học sinh để các em chủđộng sẵn sàng tham gia các hoạt động một cách tích cực, tự giác và sáng tạo

Chuẩn bị đồ dùng dạy học : trong phương pháp rèn kĩ năng giải bài tậpdạng hỗn hợp các chất tính theo phương trình hoá học có vận dụng toán học chủyếu dựa vào bảng phụ là chính

II.2.4 Qua đánh giá phân loại học sinh tôi tập trung nghiên cứu và thực hiện những biện pháp cụ thể sau:

II.2.4.1 Xác định kiến thức có liên quan.

Để giải quyết loại bài tập này học sinh cần phải nắm vững các bước giảibài toán tính theo phương trình hóa học Sau đó học sinh phải biết cách lập vàgiải hệ phương trình toán học

II.2.4.2 Giáo viên đưa ra ví dụ cụ thể tiến hành giải song song với giải bài toán cổ.

Cùng với việc giải song song như vậy giúp học sinh biết cách giải toánHoá học có vận dụng Toán học.

II.3 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

II.3.1 Kiến thức học sinh cần nắm.

II.3.1.1 Học sinh phải nắm vững các bước giải bài tính phương trình hoá học ở bài 22, Tiết 22, 23 theo phân phối hoá học lớp 8 đó là

1 Chuyển đổi khối lượng hoặc thể tích chất khí thành số mol chất

2 Viết phương trình hoá học

3 Dựa vào phương trình hoá học để tìm mol chất tham gia hoặc chất tạothành

4 Chuyển đổi số mol chất thành khối lượng (m = n x M ) hoặc thể tích khí

ở ĐKTC ( V = 22,4 x n )

Học sinh nắm chắc các bước và làm thành thạo các bài tập đơn giản cónhư vậy thì khi đưa bài tập hỗn hợp các chất vào học sinh mới vận dụng được

II.3.1.2 Học sinh biết cách giải hệ phương trình bậc nhất hai ẩn số.

- Giải hệ phương trình bằng phương pháp cộng đại số

- Giải hệ phương trình bằng phương pháp thế

- Giải hệ phương trình bằng máy tính bỏ túi

II.3.2 Ví dụ cụ thể.

II.3.2.1: Ví dụ 1: Bài toán 1: Hoà tan hoàn toàn 3,6g Magie vào dung

dịch HCl dư theo sơ đồ:

Mg + HCl     MgCl2 + H2

a, Em hãy lập phương trình hoá học

b Tính thể tích khí Hiđro thu được đo ở ĐKTC

Giải:

Số mol Mg tham gia phản ứng:

) ( 15 , 0 24

6 , 3

II.3.2.2.Ví dụ 2: Bài toán 2 Hoà tan hoàn toàn 5,4 gam Nhôm vào dung

dịch HCl dư theo sơ đồ:

Al + HCl     AlCl3 + H2

a, Em hãy lập phương trình hoá học

b Tính thể tích khí Hiđro thu được ở ĐKTC

Giải:

Số mol Nhôm tham gia phảm ứng:

) ( 2 , 0 27

4 , 5

Từ hai bài toán đơn giản trên nhằm hình thành và rèn luyện kĩ năng giảidạng bài toán hỗn hợp các chất đó là: