So vdi CO che tap trung quan lieu, bao cap, quan he phan phdi ndi chung trong nen kinh te thi tradng cd nhQng bien ddi dang ke ve chu the phan phdi, khach the phan phdi va phaang thac[r]
Trang 1^ K-
Munff, jbdnc^ - Munc^ Xuan
Sir DIEU CHiNH QUAN LY NHA NUtTC DOI VOI
QUAN HE PHAN PHOI TRONG NEN KINH TE THj TRUlhlG
I TS VU THANH SON (*)
Bai viet nay de cap tdi mdt sd dieu
chinh quan ly nha nadc ddi vdi viec
hoan thien quan he phan phdi trong
nen kinh te thj trudng dinh hadng xa hgi chii
nghTa (XHCN) Khi thua nhan ca che khach
quan cua thj trudng, Idgic tat yeu la ddi hoi sg
dieu chinh ca che quan ly nha nadc taong Qng
trong nen kinh te thi trudng, trong dd cd nhQng
khia canh lien quan tdi phan phdi
1 Nhung thay doi trong quan he phan phoi
thu nhap trong nen kinh te thj trudng
So vdi CO che tap trung quan lieu, bao cap,
quan he phan phdi ndi chung trong nen kinh te
thi tradng cd nhQng bien ddi dang ke ve chu the
phan phdi, khach the phan phdi va phaang thac
phan phdi
Trade het, dieu de nhan thay la sg phong
phii va da dang chii the tham gia vao qua trinh
phan phd'i trong nen kinh te thj tradng Nen kinh
te thj tradng thua nhan sg tdn tai ciia nhieu chu
the kinh te dgc lap cimg canh tranh vdi nhau de
tdi au hda lgi ich cua minh Hg dagc ddc lap td
chac san xua't - kinh doanh, tg chiu trach nhiem
ve ket qua Ta't nhien, hg cung dugc quyen dgc
lap, tg chil trong viec phan chia thanh qua san
xuat - kinh doanh, dau vao - dau ra trong hoat
dgng kinh te Tuc la, chii the tham gia qua trinh
phan phd'i bao gom nha nadc, ca nhan, cgng
{*) Tn/dng khoa Kinh te chfnh trj, Hgc vl$n Chfnh
trj - Hanh chfnh khu vgc I
dong, tap the, doanh nghiep trong nudc, doanh nghiep nadc ngoai, cac td chac kinh te khac Khach the phan phdi trd nen phong phii hon trong nen kinh te thj tradng, dac biet trong dieu kien hgi nhap qudc te va tac dgng ciia khoa hgc-cdng nghe Chimg bao gdm ket qua san xuat-kinh doanh, ca hgi va thdi ca sinh Idi tren thj tradng, cac loai nguon Igc trong va ngoai nadc V.V Co che thj tradng cho phep mdi chii the phat huy nang Igc sang tao, tim kiem ca hgi sinh Idi theo dimg cac quy luat vdn cd ciia nd nha quy luat gia trj, quy luat cung - cau, quy luat canh tranh Tat ca nguon Igc sinh Idi hoac
cd tiem nang sinh Idi la ddi tagng can chiem hau ciia cac ddi thii canh tranh tren thi tradng
Dd cung chinh la dd'i tagng can phai dagc phan phd'i giQa cac chu the
Tac dgng cua quy luat gia tri cho phep cac chil the kinh te thgc hien binh tuyen tg nhien trong san chai thi tradng lanh manh Sg ddng gdp cac nguon Igc (tri tue, vdn, ta lieu san xuat, tai san v.v ) vao san xuat - kinh doanh se dagc nhan nhang mac thu nhap taang xang theo gia trj thi tradng NhQng ngadi cd tri tue, nang Igc
va ky nang cao hoac ddng gdp nhieu cho phat trien xa hgi se dagc thu hadng taong xang thanh tgu phat trien trong thang bae gia trj xa hgi dan chii cdng bing Ngagc lai, nhQng ngadi
it ddng gdp han (vi nhieu ly do khac nhau) se dagc hadng thu it han theo gia tri thi tradng Ca che thi tradng cho phep mdi chu the phat huy
To chirc nha nirdc sd 2/2010
Trang 2Mu^Uf jbdnxf - Mu*Uf Xuan
mSf^ lgc, ngudn ddng gdp de thu hudng cao
.,V ban ^di!^ tin hieu thi tradng
Ben canh dd, mdt hien tagng tg nhien la
phan hda giau ngheo hay bat binh dang ve thu
nhap diin ra manh hon trong nen kinh te thj
tradng NhQng ngadi bat Igi (cd the vi ly do chii
quan ndi tai va khach quan ngoai canh) khdng
the dudi kjp sg tang tradng cua ngadi thuan Igi
nen hg trd nen tut hau xa ban trong canh tranh
thj trudng NhQng ngadi ngheo ddi cang roi vao
tinh canh khd khan ban nha co hdi thi trudng,
tie'p can ngudn Igc phat trien, nhQng dich vu
cdng thiet yeu (giao due, y te v.v ) Rd rang,
cam bay ngheo ddi va bat binh dang ve thu
nhap ngay cang cao ddi vdi nhung dd'i tugng
nay tren thi tradng
Trong thdi ky qua do len CNXH d Viet Nam
hien nay, viec xac dinh taong quan Igi ich va giai
quyet thda dang lgi ich giQa cac chu the kinh te
la phuc tap va khd khan Sg thua nhan nen kinh
te thj trudng djnh hadng XHCN ddng nghTa vdi
thaa nhan sg tdn tai nhieu chu the, thanh phan
kinh te cd ngudn gdc sd hQu khac nhau va hoat
ddng dgc lap Dieu nay ddng nghTa vdi sg thQa
nhan nhieu chu the cd Igi ich khac nhau ciing
ton tai, canh tranh lan nhau TQc la, quan he
phan phdi trong viec phan chia ngudn Igc va thu
nhap giQa nhieu chii the cang trd nen phQc tap
hon Trong dieu kien thj tradng, nha nudc trd
thanh chi mgt trong sd nhieu chu the tham gia
vao qua trinh phan phdi trong ddng luan chuyen
ngudn Igc nen kinh te qudc dan Hon nQa, chinh
trong tac dgng cua co che thj trudng, nha nadc
can phai the hien nang Igc quan ly phii hgp han
trong viec xa ly hai boa Igi ich trong quan he
phan phd'i de tao dgng Igc phat then va ban che
nhung tac dgng khdng mong mud'n, dam bao
djnh hudng XHCN
Thgc te khach quan can phai thua nhan ring
su chenh lech thu nhap giQa cac chii the kinh te
trong nen kinh te thj tradng la ta't ye'u, Idgic bien
chung thaa nhan sg that nay Sg thaa nhan co
che thj trudng tac la thQa nhan cac quy luat chi
phd'i cache nay, chang ban quy luat canh tranh
Cac chu the kinh te dugc quyen ddc lap, tg chii trong san xua't - kinh doanh, tuc la canh tranh theo nang Igc ban than, dimg tin hieu thj tradng
de tdi Uu hda Igi nhuan Trong cudc chai do, tat nhien se cd ke thang ngudi thua NhQng ngudi thang cudc se cd thu nhap cao, cung cd them ca hdi phat trien thj trudng Nhiing ngudi thua se trd nen bat lgi, thu nhap tha'p hon Quy tac thj trudng rat vd cam, khdng thien vj va cung khong
"cao bang" mgi ngudi vdi nhau
2 Su dieu chinh quan ly nha nu6c doi vol quan hp phan phoi
TQ nhung nhan thuc nha tren, dadi goc do quan ly nha nadc can phai cd nhQng dieu chinh phii hgp: (1) de tan dung cac tac ddng tich cue cua CO che thj tradng cho viec theo dudi muc tieu dinh hudng XHCN; (2) de bao dam quan he phan phdi the hien dung thgc chat vdi vai tro ddn bay phat trien trong nen kinh te thj trudng, tranh su cao bang lam mat ddng Igc phat trien; (3) de han che tdi muc cd the nhung tieu cue cua CO che thj trudng tdi quan he phan phoi trong nen kinh te thi tradng djnh hadng XHCN Nha nudc can phai dieu tie't phan phd'i thu nhap phii hgp de tao ddng luc phat trien lanh manh, dong thdi nghiem tri mgi hinh thQc phan phoi thu nhap bat hgp phap nham tao sg cdng bang
cd the trong xa hdi
2.1 Nha nifdc tao moi tnidng thuan lgi cho phan phdi cong bang
Trudc het, mdi trudng phan phd'i cdng bang can phai dagc bao dam bang he thdng phap luat day dii va thdng nhat Tren ca sd do, cac chil the kinh te cd du khdng gian tg do sang tao
va tao thu nhap theo dimg nang Igc cua minh, ddng thdi hg cung dugc phan phdi, thQa hucng xQng dang nhQng thanh qua cua minh
Mdi trudng phap ly day dio, thd'ng nha't cho phep cac chu the kinh te (cung la chu the phan phdi) dugc khang djnh quyen hudng thu nhirng thu nhap chinh dang tQ tai san, tien bae va tri tue cua minh Viec phan phd'i thu nhap phai bao dam (bing phap luat) nhQng ta't ye'u kinh
te cho viec tai san xuat md rgng va tai san xuat
Td chirc nha nudc sd 2/2010
Trang 3"^ k
Mum^ jbdnc^ Muncf, Xud^
sQc lao ddng cua ngudi lao ddng chan chinh
He thdng phap luat day du, thdng nhat bao
dam su binh dang cho mgi chu the tie'p can cac
nguon Igc phat trien, cac ngudn Igc cdng, ca
hgi san xua't - kinh doanh va thanh tgu phat
trien Sg tie'p can binh dang dong nghTa vdi
viec tao ca bdi ngang nhau cho ta't ca cac chu
the tan dung ca hgi de tao thu nhap cho ban
than theo each rieng tren thj tradng Dieu nay
doi hoi sg phat huy tinh sang tao va dgc lap ciia
tung chu the trong viec tdi au Igi ich ciia minh
tren ca sd tan dung ca hdi chung trong nen kinh
te thj tradng
Dieu can nha'n manh la sg tao mdi tradng
thuan Igi bao ham: (1) viec tao thuan Igi cho phat
huy nhimg mat tich cgc ciia ca che thj tradng
nham hoan thien quan he phan phdi; (2) tao
khudn khd phap ly phii hgp quy luat thi tradng
de han che tdi mac cd the nhiing khuyet tat ciia
ca che thj tradng dd'i vdi quan he phan phd'i
Nha da phan tich d muc tren, co che thi
trudng cd tinh hai mat dd'i vdi quan he phan
phdi Nd tao ra sg nang dgng cho cac chu the
kinh te tdi au hda Igi ich va phan phd'i linh hoat
tao ra dgng Igc hanh dgng Nha nadc can phai
tinh tdi ye'u td nay trong viec hoach dinh phap
luat, chinh sach phii hgp de tan dung mat tich
cue ciia thj tradng Nha nadc tao mdi tradng de
moi chu the cd the '1am giau hgp phap", dagc
phep lam nhQng gi phap luat khdng cam
Mat khac, nha nadc cung can cd nhQng
cong cu quan ly hieu Igc cao, nghiem minh de
ngan chan hanh vi pham phap, cac hinh thac
phan phd'i bat chinh Sg thadng - phat cdng
minh mdi tao ra sg binh dang cho mgi chii the
thuc hien phan phd'i lanh manh, phu hgp vdi
nhung ddng gdp taong xQng trong nen kinh te
theo nang Igc
2.2 Bao dam sii tuang Mch quan ly nha
mdc vephan phdi vol si/van hanh cua cache
thj tmdng
Sg taong thich nay the hien sg dung hgp
muc tieu kinh te - xa hdi vT md dagc nha nadc
lua chgn vdi sa van hanh khach quan theo ban
chat cua ca che thi tradng Trong tie'p c^"'hien dai, can thiep nha nadc khdng dan thdan bing ' menh lenh quan lieu ma can phai can cQ vao nhung nguyen t i c thi tradng ca ban Thj tradng trd thanh ddi tagng quan ly nhang cung la can
cQ de daa ra quye't dinh quan ly
Can ca vao nhQng nguyen t i c thj tradng, nha nadc cung phai thQa nhan (ve phap ly) nhieu tac nhan quy dinh mac do thu nhap khac nhau, nhieu chii the tham gia quan he phan phd'i khac nhau trong thdi ky qua do NhQng tac nhan cd the gom dieu kien tg nhien (Ijch sa, dja
ly tg nhien), dieu kien ca nhan (nang Igc bam sinh, tri tue), tien de vat chat (ke thQa, tai san tich luy) Nha vay, chiing ta tao thuan Igi ve phap ly cho nhQng ai co nang Igc vagt trdi hay thuan Igi lam giau hgp phap theo tin hieu thj tradng va nhQng cgng dong dan ca sdng trong nhQng viing dia ly thuan Igi se lam giau nhanh hon cgng dong vimg lac hau, khd khan"" Khdng the khdng thua nhan mat tich cgc ciia ca che thi tradng trong viec dan d i t hanh vi kinh te ciia cac chu the sang tao va nang dgng vi dgng Igc tdi au Igi ich rieng
Ben canh dd, nha nudc cung can hoan thien
CO che phi thi tradng (ca che nha nadc) bao dam thu nhap d mac hgp ly cd the cho cgng ddng bi tdn thuong hay gap khd khan Ca che nay khdng phu thugc vao tin hieu cung - cau, gia ca va kha nang thanh toan ciia ngadi tieu diing Nhieu giai phap cdng nha trg cap, chaang trinh cdng, muc tieu xda ddi giam ngheo, tao ca hgi ngang nhau cho cac dd'i tagng hadng Igi Viec bao dam hadng thu thanh tgu tang tradng cho cac ddi tagng nay hay cac vimg kho khan can phai thgc hien thdng qua cac cdng cu chinh sach, ddn bay kinh te cha khdng phai bang menh lenh hanh chinh thd bao
Nha nadc can phai khuyen khich cac chii the kinh te (ca nhan, tap the, doanh nghiep, cac
td chac khac) trong viec tan dung ca hgi thi trudng de lam giau hgp phap Ro rang nha vay, dan giau thi nadc mdi manh Lgi ich rieng la dgng luc trgc tie'p khie'n cho con ngadi hanh
T o c h i i c n h a nirdc sd 2 / 2 0 1 0 O
Trang 4Jr^
Mu*Uf jbdmf - Muntf, Xudn
^ trong
,• ddri^hde duy tri sg tdn tai va phat trien ciia minh
hdi Chang nao Igi ich ca nhan dugc
thda man chung dd Igi ich tap the, Igi ich xa hdi
mdi dagc tdn trgng va thgc hien mdt each thda
dang Dang Cdng san Viet Nam khang djnh
"Lgi ich eua moi ngudi, eua toan xa hgi gan bd
hdu ea vdi nhau, trong dd Igi ieh ea nhan la
dong lue true tiep"'^\
Tuy nhien, can phai nhan thuc rd rang rang,
cimg vdi viec tao dieu kien cho thda man Igi ich
ca nhan, xa hdi chimg ta khdng the chap nhan
nhQng thu doan bat hgp phap de true Igi rieng
2.3 Nghiem tn nhQng hinh thdc phan phdi
thu nhap bat hgp phap
Ca che thj tradng dugc coi la cdng cu dac
Igc trong viec tdi au Igi ich cho cac chii the kinh
te, trong dd sg phan phd'i ngudn Igc va thu nhap
trd nen linh hoat va phii hgp vdi su cdng hien va
nang luc tham gia ciia cac chio the Nhung dieu
nay khdng cd nghTa la lam dung nhQng hanh vi
tieu cgc ciia ca che thj trudng de tdi uu Igi ich
ca nhan bang mgi gia mgt each bat hgp phap
NhQng hanh vi tim mgi each, mgi gia, mgi
thii doan pham phap de mau cau Igi ich rieng
ma cha dap len Igi ich ngadi khac hay vi pham
Igi ich chung la khdng the chap nhan dagc
trong xa hgi va phai dagc nghiem trj bang luat
phap Can trang trj thich dang nhQng hanh vi
nha tham nhung, gian lan thaang mai, trdn
thue, lam hang gia, hang kem chat lagng, budn
ban hang cam v.v
Tren phaang dien quan ly nha nudc, can
phai phan dinh rd Igi ich ca nhan hgp phap va
bat hgp phap De phan djnh ranh mach Igi ich
hgp phap va thgc hien nd, chiing ta can mdt he
thd'ng phap luat day dii, thd'ng nha't va mdi
trudng thuan Igi cho viec tdi au Igi ich rieng mdt
each lanh manh Ben canh dd, hieu Igc thgc thi
phap luat can phai nang cao va ap dung binh
dang vdi tat ca cdng dan Du luan xa hdi khdng
the chap nhan nhung vu xu ly cac trudng hgp vi
pham phap luat khdng nghiem minh, nuong nhe
hay bd qua tinh tiet tdi pham Tren binh dien
hoat ddng kinh te theo thj trudng, hieu luc quan
ly nha nadc nha vay cd the dan tdi nhQng hau qua tram trgng trong kinh te, lam meo md canh tranh Chang han, viec xiir ly khdng nghiem hanh
vi trdn thue dadng nhu tie'p tay cho ke pham toi
va gay ra bat Igi cho nhQng ngadi lam an chan chinh nop thue day dii cho nha nudc
Vi the, dieu can thie't de nang cao hieu qua quan ly nha nudc ve kinh te ndi chung va ITnh vgc phan phd'i ndi rieng la nang cao nang luc cua bg may quan ly nha nudc, bao gom he thdng luat phap va bd may thgc thi hieu Igc cao
"Tao moi trudng phap ly va eo che, ehinh sach thuan lgi de phat huy eae nguon lue xa hgi cho phat trien, eae ehu the hoat dgng kinh doanh dmh dang, canh tranh lanh manh, eong khai, minh bach, ed trat tg, ky cuang" '^' a
Ghi ehu:
(1) Ve ly thuyet, nhieu tiep can hien dai ve phat trien bat can xdng vung cho rang tao dieu kien eho mot so vung thuan lgi phat trien nhif dau tau tieh luy nguon lue va tien de dan dat cae vung lac hau di sau Cae vung di sau se dugc hudng Igi thanh tuu cua vung di trudc de tang tde trong eae giai doan tiep theo
(2) Dang Cong san Viet Nam Van kien Dai hgi Dai bieu toan qudc lan thd Vll, Nxb CTQG,
1991, tr.8
(3) Dang Cgng san Viet Nam Van kien Dai hgi Dai bieu toan qudc lan thd X, Nxb CTQG,
2006, tr.78
Tai li$u tham khio:
1) Dang Cgng sin Viet Nam Van kien Dai hoi Dai bieu toan qudc lan thd Vti, Nxb CTQG,
1991
2) Dang Cgng sin Viet Nam Van kien Dai hgi Dai bieu toan quoe lan thd X, Nxb CTQG,
2006
3) Vu Thanh San Mgt sd van de ve hieu lue quin ly nha nude a Viet Nam, Tap chi To ehde nha nudc, sd thing 5/2009, tr.27-30
® Td chirc nha nirde sd 2/2010