Chung ta co th8 h9C t~p, rut kinh nghi~m a nuac ngoai nhfing cd sa ly lu~n, ky thu~t, bi~n phap su ph~m trong vi~c xay dt;!ng chudng trinh, bien so~n sach giao khoa ma khong ch~ch dinh h[r]
Trang 1SU KrnN"DIENBIENPIIU"
Sach giao khoa cua hllu he't cac
nuoc la tai li~u CCibim cho h9C sinh
h9C t~p No phan anh trinh dQ van hoa,
xii hQi, st,t phat tri~n nganh khoa h9c
tUCIngung cua mQt nuoc Sach giao khoa
la ke't qua st,t tich h<;Jpgiua khoa h9C
chuy€m nganh voi khoa h9C giao d1,1c.Vg
cCiban, sach giao khoa dU<;Jcxem la mQt
cong trinh khoa h9Cgiao d1,1c,vi doi tu<;Jng
cua no khOng phai la doi tu<;Jngnghien
cuu cila khoa h9C chuyen nganh, ma qua
trinh nh~n thuc, tie'p th1,1kie'n thuc khoa
h9c cCiban cua h9C sinh vg nhung van M
chu ye'u, vua suc, phu h<;Jpvoi m1,1ctieu
giao d1,1c
Vi v~y, sach giao khoa ph8.i th~ hi~n
dinh huong chinh tri trong giao d1,1cthe'
h~ tre, twin thu nhung nguyen tilc giao
d1,1ch9C vg vi~c truygn th1,1nhung kie'n
thuc cCiban cua khoa h9C - nhung kie'n
thuc hi~n dl;li, tudng doi dU<;Jcxac dinh,
theo chuCing trinh dii ban hanh Doi voi
cac bQ mon khoa h9c xii hQi noi chung,
lich s\i noi rieng, tinh khoa h9C va tinh
chinh tri ke't h<;Jpch~t cM voi nhau d~
gap phlln tht,tc hi~n m1,1ctieu giao d1,1cdii
dg ra Vi v~y, mQt st,t ki~n lich s\i co th~
.GS Trttdng D~i hQcSt1ph~m Hfl Nqi.
PGS.TS.Trt1dngD~i hQcSt1ph~m Hfl Nqi
PHAN NGQC LIEN"
TR~NH DINH TUNG""
dU<;Jcnh~n thuc va trinh bay khOng giong nhau, th~m chi trai ngti<;Jcnhau, trong sach giao khoa b nhigu nuoc Digu nay cling dU<;Jcth~ hi~n C1,1th~ bst,t ki~n "Di~n
nuoc pht1dng Tay ma chung toi co digu ki~n tie'p c~n
ChuCing trinh lich s\i b trudng ph6 thOng nhigu nuoc tren the' gioi dU<;Jcxay dt,tng theo hai huong: chuCing trinh lich
s\i the' gioi va chuCing trinh lich s\i dan
tQc dU<;Jccau tl;lo song song voi nhau; ho?c chi co chuCing trinh lich s\i dan tQc ke't
h<;Jpvoi nhung st,t ki~n lich s\i the' gioi lien quan Song du cau tl;lo theo nguyen
titc nao, chuCing trinh lich s\i nhigu nuoc
v~n neu moi quan h~ ngay cang ch~t cM giua cac quoc gia, dan tQc, d~c bi~t tU thdi c~n dl;li trb di Trong sach giao khoa
lich s\i nhigu nuoc, cac ~t,t ki~n lich s\i
Vi~t Nam tu sau 1858, khi tu ban Phap
bitt dllu tht,tc hi~n am muu xam luqc nuoc
ta, moi chi dU<;Jcgioi thi~u rat dCln sd,
mang tinh thOng tin nhigu hCln di~n giai
lich s\i Tu sa~ 1945, st,tki~n "Cach ml;lng
Thang Tam 1945", d?c bi~t cac st,t ki~n
ma cac nha s\i h9C phudng Tay g9i la
Trang 262
,
Rghien Ctlu Ltch :sa :so 5.2004
"Chien tranh Dong DlicJng lan thr:t nhdt (1946-1954)", "Chien tranh Dong DlicJng ldn thr:thai (1965-1973)" moi chie'm tll~
nhi~u hon trong sach giao khoa cua cac m1oc, d(lc bi~t cua Phap va My (1) Tuy v~y cling con nhi~u van d~ clln du<;1Clam
sang ro Ngay cac thu~t ngiI "Chien tranh
Dong Dlidng" dB phan anh quan di~m
khong dung cua cac nha sd h<;>cva giao
dl;lCIjch sd phuong Tay Bai vi, v~ khach
quan, tht;!c chat cua cac st;! ki~n ay la
"CuQc khang chie'n cua nhan dan Vi~t Nam ch6ng tht;!c dan Phap (1945-1954)"
va "CuQC khang chie'n ch6ng My, cuu nuoc cua nhan Vi~t Nam (1954-1975)", chu khong phai la "cuQcchie'n tranh giua cac nuoc CQng san va cac nuoc dan chu",
"cuQc chie'n tranh v~ y thuc h~", ho(lc
"cuQc nQi chie'n giua nhung ngttCJicQng san va qu6c gia a Vi~t Nam"
Quan di~m tu tuang cling th~ hi~n
trong vi~c trinh bay st;! ki~n "Di~n Bien
Phil" trong sach giao khoa Ijch sd mQt sO'
nuoc phuong Tay Chung toi nh~n thay di~u nay a ba di~m chu ye'u sau day khi
cac sach nay d~ c~p de'n st;! ki~n "Di~n
Bien Phil".
- Ml;lCti€m d?y h<;>c
- NQidung d?y h<;>c
- Phuong phap trinh bay
Khi dua cac st;!ki~n Ijch sd Vi~t Nam
tli sau 1945, sach giao khoa nhi~u nuoc xem day la nhung st;! ki~n lon, c6 tac dQng, anh huang de'n mQt cuCJng qu6c (Phap, My), de'n the' gioi n6i chung ("st;!
Ian tran chu nghia cQng san xu6ng khu vt;lcDong Nam A", "vi~c phi tht;!c dan hoa cua cac nuoc phuong Tay") Voi "tieu chi"
nhu v~y ma st;! ki~n "Di~n Bien Phu"
du<;1cxem xet d~ dua hay khOng dua vao
sach giao khoa Ijch sd cua cac nuoc.
Nhin chung, sach giao khoa Ijch sd
truCJng Trung h<;>cPhap d~u nh:1c de'n
"Di~nBien Phil", song khOng trinh bay v~
"Tr~n danh Di~n Bien Phu", ma chi n6i de'n h~ qua "st;!that b?i cua Phap a Di~n Bien Phu" d6i voi vi~c ky Hi~p djnh Gionevo v~ l~p l?i hoa binh a Dong
Duong, dua de'n ke't thuc chie'n tranh
o ti~u ml;lc C "Chien tranh Dong DlicJng" trong ml;lc 2 "Vi~c phi th1!c clan
Terminales" (1991) (2) c6 do?n vie't: "M(lc dil dU<;1Cst;! giup da v~ tai chinh cua Hoa
Ky tU nam 1950, do My 10 Sf! banh trlidng
nuoc Phap cling khOng th~ danh b?i dU<;1c quan dQi Vi~t Minh, do tuong Giap chi huy Ngay 7-5-1954, vien tuong nay dB
bUQc12.000 quan Phap (3) phai dllu hang
a long chao Di~n Bien Phu Thang
7-1954, Hi~p djnh Gionevo ma Mang-det Pho-rangxo dB.ky, chia Vi~t Nam thanh hai qu6c gia, phan cach b~ng mQt gioi
tuye'n quan st;! t?m thCJiavi tuye'n 17
Mi~n BAc la nuoc Vi~t Nam Dan chu CQng hoa, mi~n Nam la mQt nuoc CQng hoa qu6c gia chu nghia theo My Voi chie'n thAng cua H6 Chi Minh, tren tht;!c te' vi~c phi tht;!c dan hoa achau AdB
hoan thanh" (tr 76)
Qua trinh bay ngAn g<;>nv~ st;! ki~n Di~n Bien Phu, cac tac gia sach giao khoa Phap lam cho h<;>csinh hi~u r~ng, Phap dB.that b?i trong cUQcchie'n tranh xam lU<;1cVi~t Nam va phai ky Hi~p djnh Gionevo v~ Dong Duong Voi thAng l<;1inay nhan dan Vi~t Nam dB.g6p phlln vao cong cUQcgiai ph6ng dan tQc Tuy
nhien aday, sach cling d~ lam cho h<;>c
sinh hi~u khOng dung r~ng, Hi~p djnh Gionevo dB.chia doi Vi~t Nam thanh hai
"qu6c gia" rieng, d6i djch nhau, chu khOng phai la quy djnh lay vi tuye'n 17 lam gioi tuye'n quan st;!t?m thCJid~ qua
hi~p thuong t6ng tuy~n Cd th6ng nhat
dat nuoc M(lt khac, vi~c cong nh~n cUQc
Trang 3khang chie'n ch6ng tht.tc dan Phap "Tren
tht.tc te' da hoan thanh vi~c phi tht.tc dan
hoa achau A" la chua hoan toan sat
dung Bai vi, chie'n thAng Di~n Bien Phu
nhu Chu tich H6 Chi Minh da kh:1ng
dinh: "No ghi ro ndi chu nghia tht.tc dan
Ian xu6ng d6c va tan ra, d6ng thdi phong
trao giiii phOng dan tQc khAp the' gidi
dang len cao de'n thAng l<;1ihoan toan"
(4) Vi~c "phi tht.tc dan hoa" ma Lien
H<;IpQu6c ra Tuyen ngon vao nam 1960,
mQt phftn do suc mlilnh dau tranh doi
dQcl~p cua nhan dan cac nudc thuQc dia
va ph1,1thuQC, "tac dQng n6 day chuy~n",
anh huang to ldn cUQckhang chie'n cua
nhan dan Vi~t Nam, nhung m~t khac la
am muu cua cac nudc tu ban, de' qu6c
mu6n thay the' "chu nghia tht.tc dan cii"
b&ng "chu nghia tht.tc dan mdi" va cUQc
dau tranh ch6ng chu nghia tht.tc dan v~n
tie'p di~n ThAng l<;1icUQckhang chie'n
ch6ng My, cuu nudc cua nhan dan Vi~t
Nam dB giang cho chu nghia tht.tc dan
mdi mQt don chi tit
Trong sach giao khoa "Histoire de
1939 a nos jours -classes terminales" (5),
a ti~u m1,1c "CU9C chien tranh Dong
Dztdng 1946-1954" cua m1,1c2 "Phi thl,tc
dan hod d chau 4" da danh mQt dOliln
ngAn vie't v~ st.tki~n "Di~n Bien Phil" nhu
sau : "Mua Xuan nam 1954 (tU thang 3
de'n thang 5), tr~n danh Di~n Bien Phu,
trai vdi mong d<;licua bQtham muu Phap,
la m9t thdt b{Li.Du a cach xa nhung can
cu cua minh, nhung tUdng Giap v§.n dam
bao thanh cong vi~c h~u dn, nhd st.t huy
dQng mQt It.tclu<;Ingto ldn.
Thang 7, Hi~p dinh Gidnev(/ chia Vi~t
Nam ra lam hai mien va vi~c th6ng nhat
dat nudc du<;lcdt.t kie'n vao nam 1956,
cong nh~n n~n dQc l~p cua Vi~t Nam,
ciing nhu cua Campuchia va Lao
Tac dQng cua Di~n Bien Phu de'n cac
thuQc dia Phap a Dong Duong rat ldn
Chie'n thAng cua Di~n Bien Phu ciing anh hudng de'n cac thuQc dia khac cua Phap Chie'n thAng cua ngudi Vi~t Nam
la mQt nhan to' dua tdi cUQcn6i d~y cua M~t tr~n giiii phOng dan tQc Angieri" (tr 10)
Qua dOlilntren, chung ta nh~n thay r&ng, tac gia sach giao khoa nay co tinh thftn "khach quan" hon, vi da neu ro st.t that blili cua Phap la do sue mlilnh cua nhan dan Vi~t Nam duqc huy dQng, dU<;lc t6 chuc Sach bao cua nhi~u nudc phuong Tay da d~ c~p nhi~u de'n "sue mlilnh Vi~t Nam" trong chie'n thAng Di~n Bien Phu Trong quy~n "Dictionary of Viet Nam War" (6) mang tinh chat tai li~u ph6 bie'n khoa h9C, du<;lCstt d1,1ng kha rQng rai a trudng ph6 thong My, v~
m1,1ctU "Di~n Bien Phil" neu ro: "Nhi~u
nha nghien cuu quan st.t kh:1ng dinh thanh cong cua Vi~t Minh trong vi~c bao yay (quan Phap) la do st.t chu~n bi qua t6t v~ h~u cftn Vdi dia the' hi~m trd cua vung thung liing nay, nhung ngudi chi huy Phap nghi d.ng, chi co th~ co mQt cUQctan cong nho vao (cua Vi~t Minh) a
cu di~m nay Nhung Vi~t Minh dB co' gAng phi thudng d~ cung cap cho mQt dQi quan dong de'n 50.000 quan cua Quan dQi nhan dan Vi~t Nam tlili Di~n Bien Phu "Hang tram nghin nam nu", nhu tUdng Giap ghi llili, da xay dt.tng nhung con dUdng mdi, chuy~n v~n luong tht.tc
va v~t li~u chie'n tranh Nhl1ng nhan cong da mang khoang 250 vii khi n~ng, trong do co phao 105 mm, phao 37 mm, sung phong khOng qua mQt dia hinh g6 gh~ So' lu<;Ing phao ma ngudi Phap khong ngd de'n co vai tro quye't dinh trong suOt tr~n danh
Trong khi do, cu di~m Phap phiii dt.ta vao st.t tie'p te' b&ng dUdng khOng, do dQi
may bay v~n tai CA 7 cua My ra sue dam
nh~n" (tr 125) Khong d~ c~p v~ "tr~n
Trang 4danh Di~n Bien Phu" mqt st,t ki~n c~n
Urn hi~u va chi nh!c dgn "H9i nght
Gidnevd vi Bong Dlidng (1954)" la cach
trinh bay chung cua sach giao khoa lich
s11nhi~u nudc phudng Tay, trong do co
sach giao khoa Nga ngay nay va mqt so
nudc Dong Nam A(7) Co th~ tac gia sach
giao khoa lich s11 chi cong nh~n chign
th!ng Di~n Bien Phu da lam cho tudng
quan It,tcluqng thay d6i, khign cho Phap
va ca Vi~t Nam "phiii chap nh~n giiii
phap Gidnevd", chu khong th~ thay r~ng,
chign th!ng Di~n Bien Phu la "cai moc
lich S11choi 19ibiing vang cua lich s11"(8)
la dinh cao cua cuqc khang chign chong
Phap dua dgn th!ng lqi to IOn cua nhan
dan Vi~t Nam
Nhu v~y, chu dinh bien so~n sach giao
khoa lich s11a cac nudc ngoai khong th~
giup cho h9C sinh hi~u ro, dung v~ y
ngh'ia cua chign th!ng Di~n Bien Phu
1954 doi vdi lich s11 Vi~t Nam va tac
dqng, anh huang cua no dgn thg gidi
(phong trao giai phong dan tqc, lam tan
ra h~ thong thuqc dia cua chu nghia tht,tc
dan) Hdn nua, nqi dung trinh bay tuy
rat ng!n g9n nhung v~n co sai l~c v~ m~t
khoa h9C Chung toi neu mqt vai di~m
Trudc hgt, con so quan Phap a Di~n
Bien Phu t11tr~n va d~u hang duqc neu
quan Phap phiii d~u hang la 12.000 (9)
Quy~n "Dictionary of VietNam War" (10)
l~i ghi trong ngay 7-5, khi quan dqi nhan
dan Vi~t Nam tan cong tieu di~t t~p doan
cu di~m Di~n Bien Phu: "Khoang2.200
linh Phap chgt va 6.500 bi b!t, nhung
Vi~t Minh dua ra con so thudng vong vao
khoang 23.000, trong do co 8.000 ng1idi
chgt" (11)
Di~u quan tr9ng hdn la mqt vai sach
giao khoa khOng neu suc m~nh cua quan
dan ta trong chign th!ng Di~n Bien Phu
Rghien Clru14ch :nT.so 5.2004
ma cho r~ng, st,t th!ng lqi nay chu ygu nhd ngo~i vi~n
Trong quy~n "Le Monde depuis 1945.
Chronologie et sujets de synthese" (12)
l~i kh~ng dinh: "Nhd st,t giup da cua Trung Quoc ma tudng Giap dB.t6 chuc duqc cuqc tan cong va gianh th!ng lqi
quygt dinh a Di~n Bien Phu vao thang
5-1954" (tr 314-315) Trong quy~n sach
"Histoire -Geographie -3 eme" (13) cua
Phap cling c"ho r~ng: "Trong boi canh cua chign tranh l~nh, cuqc' xung dqt duqc quoc tg hoa Nhung ng1idi Dong DUdng duqc vi~n trq cua Lien XO va Trung Quoc Chinh phu (Phap) phai gi1i quan dqi sang ngay mqt dong hdn va da
bi danh b~i Quan dqi Phap phai d~u hang a Di~n Bien Phu ngay 7-5-1954" (tr 114)
Khuynh hudng v~ van d~ "quoc tg hoa cuqc chign tranh Dong Dudng", "st,t giup
da cua Trung Quoc, Lien XO dua Wi chign th!ng Di~n Bien Phu" da th~ hi~n kha ph6 bign trong nhi~u tai li~u nghien
cuu a phudng Tay, d~c bi~t a Phap, My.
Di~u nay nh~m che d~y muu d5 cua My
trong vi~c tht,tc hi~n "hQcthuytt domino"
d~ can thi~p vao Dong Dudng, Dong Nam A, nh~m ngan ch~n "Ian song cqng san" (14)
DUdng loi cua Dang Cqng san Vi~t Nam, do Chu tich H6 Chi Minh lanh d~o da xacdinh ro r~ng, trong cuqc khang chign chong tht,tc dan Phap nhan dan ta phai kien quygt dau tranh chong st,t xam luqc cua Phap va st,t can thi~p ngay cang sau cua My; d6ng thdi tranh thu va bigt dn st,t ung hq cua nhan dan thg gidi, st,t giup da cua cac nudc anh
em Chu trudng dt,ta vao suc minh la chinh th~ hi~n tu tu:ang H5 Chi Minh
"lay suc ta ma giiii phong cho ta", duqc quan tri~t trong cuqc dau tranh bao v~ T6 quoc
Trang 5Vg sach giao khoa noi chung, sach
giao khoa lich st:tnoi rieng, chung ta dn
phai dg c~p difn m~t su ph~m cua vi~c
bien so~n: trinh bay cac bai h9C, cac lo~:i
ban d6, sd d6, tranh anh, vi~c neu cac
diu hoi, bai t~p tht;!c hanh M~t su
ph~m cua sach giao khoa glin lign vai
nQi dung khoa h9C, khong th8 khong bi
chi ph6i bbi dinh huang cua m\lc tieu
giao d\lc Cau t~o sach giao khoa bao
gid ciing phai tht;!c hi~n t6t nhat nQi
dung kiifn thuc theo m\lc tieu nhat
dinh Tuy v~y, khong phai chung ta
khong tiifp th\l duqc gi a phttdng phap
bien so~n, cau t~o sach giao khoa lich
st:t cua cac nudc Cfln phai tiifp th\l,
mi~n la biift It;!a ch9n cac m~t t6t, tich
ct;!c d8 tang them hi~u qua tinh khoa
h9C va giao d\lc cua sach
Van dg "Di~n Bien Phil" khOng duqc
neu dfly du trong sach giao khoa cac
nuac, song cach trinh bay lien quan difn
st;! ki~n nay ciing co mQt sO' di8m ma
chung ta co th8 tim hi8u trong vi~c huang
d~n, gqi y h9C sinh "lam vi~c" vai cac
ngu6n tai li~u tham khao
Trong quy8n "Histoire de 1939 a nos
jours - classes terminates" (15) d8 b6
sung kiifn thuc va gqi cho h9C sinh suy
nghi, am\lc "Tai li~u tham khilo" co
mQt do~n trich nglin "Di~n Bien Phil",
rut tli quy8n "Chien tranh nhan dan va
Quan dQi nhan dan" cua D~i tuang Va
Nguyen Giap NQi dung do~n trich noi
vg cUQcchiifn tranh anh hung cua quan
ta dii d~p tan t~p doan cu di8m hung
m~nh cua Phap a Di~n Bien Phu Kem
theo do~n tai li~u tham khao la buc
thztdng tren DztiJng 5 Ha NQi - Hili
Phong trong chien dich Di~n Bien Phil".
Do~n trich va buc anh tu li~u dUdng
nhu huang d~n h9C sinh nh~n thuc mQt
cach khach quan "st;!cO'gling cua ca hai
ben" trong cUQcchiifn d8 di Wi kift lu~n
"Tr~n danh Di~n Bien Phu dii kift thuc b~ng mQt st;!that b~i cua Phap" Huang d~n st:t d\mg tai li~u tham khao va buc anh tu li~u neu tren con tuy thuQCa
thai dQnh~n thuc phudng phap d~y h9C cua giao vien, song cach bien so~n nhu
v~y ciing gqi y h9C sinh tim hi8u st;! ki~n nay
Vi~c tim hi8u chudng trinh, sach giao khoa cac mon h9C noi chung, mon Lich stt noi rieng, a trudng ph6 thOng la mQt trong nhfing yeu du cua vi~c hQi nh~p qu6c tif va khu vt;!cvg giao d\lc Qua do, chung ta co th8 tt;! danh gia trinh dQ, chat luqng giao d\lc, hi8u duqc cai m~nh
va cai yifu cua minh trong vi~c giao d\lc thif h~ tre theo m\lc tieu dao t~o dii duqc xac dinh Chung ta co th8 h9C t~p, rut kinh nghi~m anuac ngoai nhfing cd sa
ly lu~n, ky thu~t, bi~n phap su ph~m trong vi~c xay dt;!ng chudng trinh, bien so~n sach giao khoa ma khong ch~ch dinh huang, m\lc tieu giao d\lc Qua do
tt;!u, nhfing buac tiifn bQ, nhfing thiifu
sot, nhfing van dg t6n t~i d~y h9C lich
stt a trudng ph6 thong, ph an anh buac
phat tri8n vg khoa h9C giao d\lc va stt h9C cua nudc ta trong gfln 60 nam, k8 tli sau Cach m~ng Thang Tam 1945 Tham dt;!nhigu hQi nghi qu6c tif vg giao d\lc lich stt, ciing nhu lam vi~c vdi chuyen gia nudc ngoai, cac nha giao d\lc lich stt Vi~t Nam dii tht;!c hi~n duqc nhfing digu tren
MQt yeu du quan tr9ng khac khi tim hi8u chudng trinh va sach giao khoa lich stt nuac ngoai, la d8 hi8u ra hdn nQi dung cac st;!ki~n lich stt Vi~t Nam duqc gidi thi~u nhu thif nao a sach giao khoa
cac nudc Qua st;! ki~n "Di~n Bien Phil"
va nhigu st;! ki~n khac chung ta thay r~ng, cac kiifn thuc cd ban vg lich stt
Trang 666 Rghien Ctlu blch su sCi5.2004
Vi~t Nam du<;,cgioi thi~u cho the' h~ tre
nuoc ngoai qua sach giao khoa rat so
lu<;,c,don gian D:]lcbi~t co m(>t s6 quan
ni~m, chi tie't khoa h9C chua chinh xac,
cAn trao d6i, "noi l~i cho dung" Bbi vi,
s6 kie'n thuc Ijch s\1 it oi nay se la nh~n
thuc co ban cua h9C sinh trong gAn su6t
cu(>cddi h9
CHef THicH
(1) Xem P~an Nggc Lien CUQcchien tranh
xam lltr;tcVi~t Nam trong lich sa Hoa Ky" (Dq.i
thdng MiLa Xuan 1975 Nguyen nMn va bdi hqc
-Nxb QDND, Ha NQi, 1995, tr 402-415.
(2), (9) Jean - Pierre Azema, Fran~ois
Beautier, Jacques Bouillon: Histoire - Classes
terminales, Nouvelle edition Fernand Nathan,
Paris, 1991.
(3) Theo Sach giao khoa Ljch s\1 Vi~t Nam 12
THPT cua Vi~t Nam, con s61a 16.200.
(4) H6 Chi Minh: Toan trJ.p,xua't ban l~n thu
2, t~p 11 Nxb Chinh tq Qu6c gia, Ha NQi, 1996,
tr 261.
(5), (15) Denis Fran~ois: Histoire de 1939 a nos
jours -Classes terminales, Fernand Nathan, Paris,
1995.
(6), (10), (11) Dictionary of Viet Nam War",
Webster's New World, New York, 1999.
(7) World History, London, 1982.
- Sach giao khoa "Lich sa the' gidi" (Gregorio F.
Zaida, Sonia M Zaida: World History, Fifth
Edition, All Nations Publishing Co Inc, 2002) cua
Philippin, xua't ban nam 2002 ciing khong h~ nh~c
Mn "Di~n Bien Phu" Trong m1,1c"Doi net n6i b~t
vi Vi~t Nam" tli Chie'n tranh the' gioi thu Hai ke't
thuc ciing chi neu: ngudi Philp ra suc thie't l~p
ll;ii cM dQ thuQc dja ij Dong Duong thuQc Philp
-Do do, chUng wi mong du<;,ccac co quan hiIu quan cung cap sach giao khoa ding OOu
la tai li~u giao khoa cua cac nuoc ngoai,
d~c bi~t b khu V1j.cva cac nuoc Phap, Anh,
My, Duc va co djp tham dt,t cac H(>i nghj
qu6c te' vg sach giao khoa ljch S\1 thudng
duc;1ct6 chuc, tie'p xuc voi cac tac gia, chuyen gia va giao d1;1Cljch S\1nuoc ngoai
nhung thuQc dja cua minh ij.Dong Nam A Nhung nhan dan Vi~t Nam, duoi s1/.li:inh dl;iOcua H6 Chi Minh -ngudi cQng san yeu nuoc dung earn -dung
len dm vii khi ch6ng ll;ii quan dQi Philp Trong cUQcchie'n tranh gianh dQc l~p, nhung chie'n si Vi~t Nam dffu tranh cho t1/.do dii danh bl;iicac 11/.c lU<,JngPhap CUQcchie'n tranh Vi~t Nam l~n thu nha't cha'm dut voi Hi~p djnh Gionevo, ky ngay 20-7-1954 MQt trong nhung di~u khoan cua Hi~p djnh quy djnh chia doi vi tuye'n 17 thanh Nam va B~c Vi~t Nam" (tr 415).
-Lich sa the' gieJi tit sau 1945 Sach giao khoa
Ljch s\1 trl1dng Trung hgc Lien bang Nga, Matxcova, 1998, ban tie'ng Nga
(8) H5 Chi Minh : Toan trJ.p,sdd, t~p 11, tr.
261
(12) "Le Monde depuis 1945 - Chronologie et sujets de synthese", F.Nathan, Paris, 1992.
(13) "Histoire - Geographie - 3eme", Belin,
Paris, 1993.
(14) Xem: Phan Nggc Lien, H9C thuye't domino
va s!, thdt bq.i cua My trong chien tranh xam lltr;tc Vi~t Nam, TI;iPchi Ljch s\1Quan s1/.,so' 2-2000.
- James Ranson, Randy Robert: Wherethe
Domino fell -American and Viet Nam, New York,
1995.