Xin mfldn ldi nhan dinh ciia Ha Huy Tfl ve dfldng hfldng sd'ng dao cua ngfldi Cdng giad Viet Nam de ke't thuc bai viet nay: "Sd'ng dao dich thflc la phai biet dan than phuc vu g[r]
Trang 1Nghien ciru Ton giao Sd6 - 2008 31
1 Sinh hoat tun giao cua
I ' l i ' f ^ l ' : ' ! ' • ' , ; - ! " /
' ' i •! • ' b i , • , ; :
cong dong dan or lang Cong giao ;' vung ddng bang song I^dng qua huong uoc
doc dao gan lien vdi lang xa ngudi
Viet ndi chung va vung dong bang sdng
Hong (DBSH) ndi rieng HUdng udc cd
nhflng quy dinh dieu chinh mot sd' linh
viic cua ddi sd'ng sinh boat lang xa nhfl
kinh te, chinh tri, xa hdi, giao due, dao
dflc, van hda tam linh,v.v Nhflng quy
udc dd da trd thanh nep sinh boat van
hda trong cdng dong lang Viet
Theo thdi gian, cac quy dinh trong
hUdng udc cd the dUdc dieu chinh va bo
sung cho phfl hdp vdi sfl bien ddi xa hdi
Hfldng udc vfla cd nhflng phin quy dinh
chung lai cd nhflng p h i n quy dinh rieng
theo tuc le, tin ngfldng, tdn giao cua mdi
lang Dieu nay, lam cho noi dung ciia
hfldng udc lang Viet vflng DBSH, trong dd
cd lang Cdng giao, da dang va phong phu
Hfldng flde ngUdi Viet vflng DBSH cd 3
loai, tfldng flng vdi ba giai doan: giai doan
trfldc cii Ifldng hfldng chinh (hUdng udc
cu, dUdc viet bang Han - Ndm), giai doan
cii lUdng hUdng chinh (hUdng Udc cii
lUdng, dUdc viet dong thdi bang Qud'c
ngfl, Han ngfl, hoac Phap ngfl) va giai
doan sau cii Ifldng hfldng chinh (hUdng
udc mdi, dUdc viet b i n g Qud'c ngfl) Tai
lieu dfldc chung tdi sii dung trong bai viet
nay la nhflng ban hfldng udc c i i lUdng
NGUYfiN THI QUE HUONG'**
(1921-1944) cua met so'lang thudc vung DBSH'"
Hudng udc cua lang Cdng giao vflng DBSH cd nhflng net dac thfl Ben canh nhflng diem tfldng tii nhu lang Viet, ndi dung cua nhflng b i n hfldng udc nay cdn quy fldc them ve cac Thanh le, chii yeu la cac le trong, va mot sd'ndi dung khac nhfl tang che, hdn le, phong hda, doan ke't Ifldng - giao hay dao dien,v.v
1 Vai net ve lang Cong giao va
hiiofng vide lang Cong giao vung DBSH
Vflng DBSH la cai ndi ciia nen van hda Viet, tfl lau mang dau an van hda Phat giao, Nho giao, Dao giao, den the ki XVII
la sfl du nhap ciia Cdng giao Do sfl hien dien cua cac tdn giao nay d vflng DBSH, nen hfldng fldc ndi day danh mot p h i n dang ke quy dinh ve thflc hanh nghi le tdn giao Ndi dung cac hfldng fldc khu vflc
' M i ^ • • , ' • ' ' , : • : >
* ThS., Vien Nghien ciru Ton giao
1 Hien nay, cac van ban huang udc (HU) cai luong dang dugc luu trir tai Vien Thdng tin Khoa hoc Xa hdi Viet Nam De' tien cho viec theo ddi, chiing tdi giu nguyen ten lang theo dia danh cu, cdn cac tinh, thanh dugc trinh bay theo danh muc nhu hien nay
Theo Nien gidm thdng ke nam 2006, trang 21, ciia
Tdng cue Thdng ke, viing DBSH bao gdm 11 tinh,
thanh: Ha Ndi, Vinh Phiic, Bac Ninh, Ha Tay, Hai Duong, Hai Phdng, Hirng Yen, Thai Binh, Ha Nam,
Nam Dinh va Ninh Binh • <•
Trang 2-32 Nghien cuii Ton giao So 6 - 2U0d
nay p h i n nao p h i n anh sfl da dang trong
ddi sd'ng tdn giao d mdi lang que
Nhieu nha nghien cflu lich sii Cdng
giao lay nam 1533 la nien diem danh dau
viec truyen ba Cdng giao vao Viet Nam'^*
Tfl dd den nay, lich sii truyen giao va
phat trien dao cua Cdng giao d Viet Nam
da trai qua nhflng thang t r i m lich sii, tuy
nhien nd cflng da cd chd dflng trong ldng
dan tdc d mot so' khia canh nhfl van hda
nghe thuat, ldi sd'ng,v.v
Ldi sd'ng cua ngfldi Cdng giao Viet
Nam dfldc the hien qua cac nghi le Trong
mot sd' nghi le cua ngfldi Cdng giao khu
vflc DBSH nhfl gid tet ma chay, cUdi
xin, da cd sii dan xen gifla nghi le Cdng
giao Roma vdi nghi le truyen thd'ng dan
toe Ben canh dd, ldi sdng cua ngfldi Cdng
giao ndi day cdn the hien trong md'i quan
he gifla giao dan vdi chflc sac; gifla ngfldi
dong dao vdi ngoai dao trong cdng dong
lang xa
Trong qua trinh truyen giao, cac giao
si da long he thd'ng to chflc Giao hdi vao
trong to' chflc lang xa Viet Nam, tfl dd
hinh thanh nen cac xfl dao, ho dao - td'
chflc Giao hoi Cdng giao cd sd d Viet
Nam Theo Nguyin Phu Ldi, qua trinh
hinh thanh xfl dao, ho dao diin ra khdng
gid'ng nhau qua cac thdi ki Trong giai
doan diu, khi Cdng giao mdi du nhap vao
Viet Nam, theo chan cac nha truyen giao,
d mot sd' vflng xuat hien cac "diem giao"
Cac diem gido ban d i u thfldng d cac lang
xa ven bien Mdi diem giao chi cd vai ba
gia dinh Khi sd'tin do ddng len mdi lap
ra cac nha rieng, cdn goi la nhd gido hay
ho gido, de giing day kinh bon cho tan
tdng va la ndi ciu nguyen, tren cd sd ay
ho dao ra ddi, nhieu ho dao lap thanh mot
xfl dao'*' Trong qua trinh truyen giao, cac
giao si d i n d i n lay lang xa lam dia gidi
lap xfl dao, ho dao tao nen ldng Cong gido'-*\
Khi de cap den van de nay Dang Chi San nhan xet: "Kitd giao den Viet Nam cflng khdng the khac hdn, each nao dd, Kitd giao da r a t hdi nhap van hda Bi hdi nhap van hda Ngay bat cfl khi nao dfldc binh yen, lap tflc, Kitd hflu Viet Nam lien trd ve, quy tu lai t h a n h lang, td chflc thanh "giao xfl lang" Giao hdi Viet Nam
la cac giao xfl lang cdng lai Va hdn nfla nhieu yeu td' lang da dfldc cung cd' chac chan ben bi hdn trdng cac giao xfl lang Kitd Dinh lang da tr6 t h a n h Nha thd Thanh hoang (Thin lang) trd thanh vi thanh Bdn mang""',
Viec tao ra ldng Cong gido (xfl dao, ho
dao) toan tdng cua cae thfla sai de lo cho tin do cd dieu kien gifl dao, nhflng quan trong hdn chinh la mudn tao nhflng ddn nguyen Cdng giao Sau cflng, neu cd dieu kien se Cdng giao hda Viet Nam, bien lang Viet t h a n h mot cdng xa rieng Ve van de nay, T r i n Tam Tinh viet: "Ngoai trfl cac cum nha thanh thi, dan chung sd'ng lan Ion, ngfldi Cdng giao thfldng tap trung lai t h a n h lang xdm rieng, tach rdi khdi ngfldi Ifldng, sd'ng chen chuc quanh thap nha thd xay thee kieu Tay, choc len trdi, cao vfldt khdi luy tre Bi ddng khung
va dfldc doan ngfl hda bdi hang giad si, ho trd t h a n h mot liic Ifldng quan chflng, mdt life lUdng dang ghe sd khi Cha xfl keu ho dflng len b i o ve dflc tin, b i o ve nha thd
2 Nguydn Thanh Xuan Mdt so tdn gido dViet Nam
Nxb Tdn giao Ha Ngi 2007, tr 204
3 Nguyen Phii Lgi Tim hieu td chuc Gido hoi Cdng
gido ca sd a dia phdn Phdt Diem, tinh Ninh Binh
(Luan van Thac si) Ha Ndi, 2001, tr 14
4 Nguydn Hdng Duong Nghi le vd loi sd'ng Cdng
gido trong vdn hda \'iet Nam, Nxb KHXH, Ha Ndi,
2001, tr 170
5 Dang Chi San Vdi net plidc ve ldng vd gido xii
ldng NS Cdng giao & Dan tdc, sd 42, 1998 tr 50
Trang 3Nguyen Thi Que Huong Sinh hoat ton gido cua cong ddng 33
He thd'ng d'c dao dd tach biet va cd lap
p h i n Idn giao dan khdi hen he vdi dong
bao, thflc day ho tfl khfldc, t i y chay bat
cfl dieu gi khdng dfldc Giao hdi chinh
thflc phe chuan"'®'
Nhfl vay, ldng Cong gido la s i n pham
ciia qua trinh truyen ba Cdng giao vao
Viet Nam Loai hinh s i n pham nay mang
tren minh hai yeu to': yeu to'ldng Viet va
yeu to ton gido Yeu to' lang Viet bao ham
cac thiet che chinh tri, kinh te, van hda
Yeu to' tdn giao chinh la dao Cdng giao va
kem theo nd la van hda Phfldng Tay,
nhflng it nhieu da dUdc cai bien, vay
mUdn van hda lang Viet cho phu hdp vdi
tam thflc ngfldi Viet'^'
Lang Cdng giao cd hai loai: ldng Cong
gido todn tong (chi cd giao dan) va ldng
liidng - gido (ca dan Ifldng va dan giao,
dan gian quen goi la ldng xdi do) Lang
Cdng giao dfldc hinh thanh tren cd sd ciia
lang Viet, bdi vay, hiidng lidc ldng Cong
gido cung cd nhflng quy dinh nhu hfldng
udc cua cac lang Viet vdi 2 ndi dung
chinh: phdn chinh tri (hiidng chinh), va
phdn phong tiic (hiidng dm/^\ P h i n
hUdng am cua hUdng udc lang Cdng giao
phin anh cac le nghi cua ngUdi Cdng giao
trong nam, trong dd, viec phung tii Thien
Chua trong ddi sd'ng h i n g ngay cua giao
dan la quan trong nhat
Cung nhu lang Viet truyen thd'ng,
lang Cdng giao lap hUdng udc vdi muc
dich giao due ngUdi dan trong cdng dong
sd'ng cd van hda hdn, trach nhiem hdn, tfl
dieu chinh nhflng hanh vi ciia minh
Hiidng lidc dp Sa Chau (Nam Dinh) quy
dinh: "Hfldng fldc la mot quyen dieu le,
khoan fldc ciia mot lang cflng nhfl luat le
ciia nfldc: sfl tan bd hay sfl suy doi la d
phong tuc hay hay dd, cho nen lang cflng
can phai cd quyen hfldng fldc lap ra de
chinh dd'n phong tuc Pham nhflng thdi tuc td't thi gifl lai, le tuc xau thdi bd di Khi hfldng fldc da lam roi thdi Hdi dong
Ky muc chflc dich cflng dan sfl phai tuan theo y thflc, neu cd hfldng fldc ma bd xd d tii, khdng thi hanh den thi that la mot dieu dang tiec Hfldng Udc nay mdi nam mot l i n nhan Ky hao ddng dan hoi hop ddng, vien Tien chi p h i i dem ra tuyen doc cho dong dan nghe nhd ma theo Khi doc xong phai lap bien b i n vao sd bien bin"""
Ndi dung hUdng fldc lang Cdng giao
p h i n anh he thd'ng thd tfl, phung tii ciia ngfldi dan trong he thd'ng lang Cdng giao Theo dd, cd the thay, viec tdn thd cac vi thanh ciia tflng lang Cdng giao nham dap flng nhu ciu tam linh ciia cdng dong, dong thdi dap flng muc dich ve kinh te
-xa hoi cua cac td° chflc thiet che dd thdng qua cac ngay le cua lang Dd la sfl hda nhap gifla ldi sd'ng ciia ngfldi Viet va ldi sd'ng cua ngfldi Cdng giao, gifla truyen thd'ng va hien dai trong lang que Viet Nam, tuy hai ma mot Mac dfl sdng chung mot lang, nhflng cac le nghi thd tii hay phung tU ciia ben nao, ben ay chuan
bi, tat c i dUdc quy dinh rd trong hUdng fldc lang Vi du, tfl Dieu 119 den Dieu
124, Hiidng lidc ldng Thiidng Lao (Nam
Dinh) quy dinh: "Lang ta cd 6 bieu, 5 bieu giao va 1 bieu lUdng giao dan thi cd nha thd rieng cua giao ma lUdng thi cd den Den ve d a n g lUdng thdi tdc bieu lUdng
6 Tran Tam Tinh Thdp gid vd ludi guam Nxb Tre,
1975, tr 54
7 Nguy6n Hdng Duong Ldng Cdng gido Luu
Phuang (Ninh Binh) tii nam 1829 den ndm 1945
Nxb KHXH, Ha Ndi, 1997., tr 214
8 Xem them: NguySn Thi Que Huong Ddi sdng tin
ngUdng tdn gido ciia ngudi Viet viing ddng bdng sdng Hdng qua huang udc: Luan van thac sy Ha Ndi,
2006, tr 35-40
9 Huang udc dp Sa Chdn Giao Thuy Nam Dinh
Ki hieu ,sdHU 2021 i •: ;; ;, ,' ,
Trang 434 Nghien cuii Ton giao So 6 - 2008
lam thii tfl, cdn nha thd ciia giao thi da cd
trflm tdc ciia giao trdng coi Den nhfl sdc
vong d den thdi bieu lUdng siia le dan di
giao cd cac ngay le theo lich tay va lich
dao"""'
Trong hdn 40 ban hfldng Udc lang
Cdng giao ma chung tdi tim hieu, sd
hUdng udc lang Cdng giao toan tdng
chiem so' lUdng it hdn so vdi hUdng Udc
lang lUdng - giao Tuy nhien, khdng phai
van ban hUdng udc nao cung quy dinh cu
the ve ddi sd'ng tdn giao ciia Cdng giao
Trong 16 b i n hUdng Udc lang Cdng giao
toan tdng, chi cd hUdng Udc lang Ha Linh
(Nam Dinh) khdng de cap so' lUdng ngay
le trong nam ma chi ghi: "Lang ta toan
tdng giao, vay cac sii te le thudc dflc linh
muc lam ca"""
Trong hdn 20 b i n hUdng Udc cac lang
lUdng - giao, cd nhflng lang cd de cap chi
tiet nhflng ngay le trong cua Cdng giao
trong nam nhfl Tfl Quy, hay Ngfl Quy, sd'
cdn lai chi de cap cac van de nhfl chi phi
cho cac ngay le, hoac phan bo sd' lUdng
rudng giao dudng thu hoa ldi phuc vu
trong cac ngay le Dieu 76, hiidng lidc
ldng Yen £)d'(Ha Nam) quy dinh: " Cac
thdn ben giao chi tieu ve cac le ki niem
trong mot nam het 20d,00""-'
Xhu vay cd the thay, ndi dung hUdng
Udc cac lang Cdng giao vung DBSH, nhat
la nhflng quy Udc trong p h i n hUdng am,
deu diia theo nhflng tuc le rieng de vfla
phfl hdp vdi le lang, vfla p h i n anh dfldc
ddi sdng tdn giao cua tin do
Theo Xguyen Hong Dfldng, khoang
gifla the ki XIX, nha Xguyen ap dung
chinh sach cam dao Dudi thdi Tfl Dflc,
mdt trong nhflng bien phap de thflc hien
chinh sach dd la phan thap giao dan vao
cac lang ludng n h i m xoa bd lang Cdng
giao toan tdng va q u i n thuc ngUdi Cdng
giao Day la thdi ki cac lang Cdng giao bi
xe le va pha tron vao cac lang lUdng Do vay, hUdng Udc cac lang xa dUdc lap vao thdi ki nay khdng thay de cap cac ndi dung lien quan den Cdng giao Cudi the
ki XIX, d i u the ki XX, nhflng lang Cdng giao mdi dfldc hinh t h a n h va hfldng fldc ciia cac lang dd mdi cd noi dung dac thu ciia Cdng giao"^'
Dudi day, chung tdi xin dUdc de cap mot vai ndi dung dac thfl ciia hfldng udc lang Cdng giao vflng DBSH,
2 Sinh hoat ton giao cua ngfloS
Cong giao qua hifdng \idc vung DBSH
2.1 Ddi song dao ciia ngifdi Cong gido
Ddi sd'ng dao (ddi sd'ng tdn giad) ciia tin do Cdng giao Viet Nam dfldc hinh thanh trong lich sii, nd vfla mang dac diem chung do Cdng giao La Ma quy dinh, vfla cd nhflng dac thfl do lich sii, van hda, phong tuc mdi vflng que tao thanh Theo giao li Cdng giao, sd'ng dao khdng chi ddn gian la chuyen cham nguyen ngam, linh nhan bi tich, an chay ham minh, rfldc sach, ma cdn phai phan dau theo le sd'ng bac ai Hien che Muc vfl quy dinh: "Lay viec lam de thfldng xuyen nudi minh, nudi gia dinh, cdng tac va phuc vu anh em deng loai, do chinh la sdng dflc ai va cdng tac de hoan thanh cdng cuoc sang tao ciia Thien Chua"'^"" Nhfl vay, sd'ng dao cua ngUdi
10 Huang udc ldng Thuang Lao, Nam True Nam
D;«/; Ki hieu HU 2241
11 Huang udc ldng Ha Linh Xidn Trudng Nam
Dinh Ki hieu sd HU 4220
12 Huang udc ldng Yen Dd Binh Luc Hd Nam Ki
hieu sd HU 690
13 Nguydn Hdng Duong Huang udc Idng Cdng
gido viing chau thd sdng Hdng m(a ddu the ki XX
Tap chi Dan tdc hgc, sd 5 nam 2004, tr 19-24
14 Ha Huy Tii Tim hieu net dep vdn hda Thien
Chiia gido Nxb Van hda thdng tin Ha Ndi, 2002, tr
29-32
Trang 5Nguy6n Thi Que Huong Sinh hoat ton gido ciia cong ddng 35
Cdng giao phai the hien b i n g viec lam,
bing hanh ddng ciia mdi giao dan trong
ddi sd'ng hang ngay
Dao Cdng giao cd nhieu ngay le trong
nam, tat nhien theo Tay lich Mdi ngay le
deu cd y nghia rieng va dfldc thflc hanh
vdi nhflng nghi thflc khac nhau
Vao cudi the ki XIX, d i u the ki XX,
moi lang Cdng giao deu thflc hien nhflng
le chinh (le trong) sau day: Le Sinh nhat
(Le Noen), Le Phuc sinh, Le Dflc Chua
Giesu len trdi, va Le Dflc Chfla Thanh
Thin hien xud'ng (dfldng thdi, nhieu
hfldng udc ghi la Le Dflc Chfla
Phiritdsangtd hien xud'ng) Dd la 4 ngay
le lien quan den Thien Chfla Ba Ngdi
dfldc Kitd hflu goi la Tw" Quy Ve sau,
ngfldi ta dfla them Le Dflc Ba Hon xac
elen trdi goi la Ngu Quy'^^^'K
Cho nen, ddi sd'ng dao ciia giao dan
trong cong dong lang Cdng giao vflng
DBSH kha da dang va phong phu Ngoai
cac ngay le chinh, ngfldi Cdng giao cdn
thflc hien mot sd' ngay le khac nhfl Le
San Ti, Li Rd Sa Rio, L i Cac Thanh ki
hon, Li Ba vua, Le Thanh Quan thay, Le
Dflc Thanh Miu-Me Maria, Li Dflc Me
Vd Nhiim Nguyen tdi, Le Tien hoa (Rfldc
hoa), Le Tien nhan,v.v Cac le nghi dfldc
chia thanh tflng thang, tflng mfla trong
nam: thang 3 Kinh Thanh Giuse, thang 5
la Thang hoa Dflc Me Maria, thang 6
Kinh Trai tim Chfla Giesu, thang 8 cd Le
Dflc Ba Maria Hon xac len trdi, thang 10
la thang Man Cdi Dflc Me, thang 11 Li
Cac Thanh, thang 4 Li Phuc sinh
Nhflng thanh le tren dfldc to chflc vao
ba mfla sinh boat chinh trong nam: Mfla
chay, Mfla vong, Mfla thfldng nien Mfla
chay (cdn goi la Mfla thfldng khd) tfl Le
Tro den Li Thfl 5 T u i n Thanh Mfla vong
tfl ngay 30/11 den L i Giang sinh (ngay
25/12) Day cflng la thdi diem ket thuc mot mfla phung vu, bat d i u nam phung
vu mdi Mfla thfldng nien la nhflng thdi gian cdn lai trong nam'"""
Xflng tdi, chiu le la viec lam bat budc ddi vdi tin do Cdng giao Vao cudi the ki XIX d i u the ki XX, hfldng fldc lang Cdng giao cd nhflng dieu muc quy dinh ve viec lang to chflc cho giao dan thflc hien viec xflng tdi va chiu Phep minh Thanh Chua
(chiu Le) dUdc goi la ki Idm phuc hay
tudn Idm phtlc
T u i n lam phuc thudng gan vdi dip Le Thanh Quan thay xfl dae, ho dao, hay
t u i n c h i u lUdt cua xfl Sd di mdi xfl dao,
ho dao mdi nam chi thflc hien mot hoac hai tuan lam phuc chii yeu do thieu linh muc, vi mdi linh muc thfldng phai phu trach nhieu xfl dao, mdi xfl dao lai cd nhieu ho dao le Goi la t u i n lam phuc nhflng thdi gian chi dien ra trong khoing tfl hai den ba ngay Trong nhflng ngay nay, vi linh muc cd the cfldi ngiia hay di thuyen bong ve xfl dao, ho dao Giao dan danh trdng, thdi ken, t r i i chieu nghmh ddn vi linh muc tfl ben ngoai nha thd Dfldc ddn ngfldi cha linh hon de roi dfldc xflng tdi, rfldc le, nen t u i n lam phuc tfla
nhfl ngay "udo ddm" cua lang Cdng giao
Sau thanh le trang trong, thanh kinh, vi linh muc va giao dan (cha - con) cd dip ban huyen, tam tinh Xfl dao, ho dao to' chflc cd ban t h i n h soan cho cha xfl, cdn
15 Nguyen Hdng Duong Ddi sd'ng dao ciia tin dd
Cdng gido qua vdn bia vd huang udc viing dong bdng Bdc Bd den cudi niia ihe'ki XX tr 45-69 trong:
Hdi ddng Giam muc Viet Nam Sdng dao theo cung
each Viet Nam, Nxb Tdn giao Ha Ngi, tr 46-48
16 Tuan Thanh: Tuan trudc Le Phuc sinh tir Chiia Nhat thuang khd (hay Chiia nhat La La) cho den hei thii' bay Tuan Thanh Trong tuan nay, Giao hdi Cdng giao tudng nhd cuoc khd nan ciia Chiia Giesu Xem :
Nguyen Hdng Duong Ldng Cdng gido Luu Phuong Sdd tr 171,tr 174, -^ru, ; ii^^'.v i-rr;,;!
Trang 636 Nghien ciiu Ton giao So'6 - 2008
giao dan, mdi nha tuy dieu kien ma td
chflc dn tiidi'^^'K Hfldng fldc met sd' lang
Cdng giao cd ghi chep ve boat ddng nay
Ching ban, hiidng lidc ldng Vinh Tru (Ha
Nam), Dieu 8, ghi: "Le d nha thd, thang 2
va thang 8, cac dang ve lam phflc chd ho
dao Hai ki nay chi tieu sam siia d nha
thd cdng la 33d,00 Viec nay do ngfldi
trfldng giap lieu tien cdng quy ra ma
tieu '(18)
Le hdi lang d cac lang Cdng giae
thfldng dfldc td' chflc vad ngay Le Thanh
Quan thay, Nguyen Hong Dfldng cho
rang: "Le ki niem thanh quan thay xfl
dao - Mot hinh thflc hoi lang Cdng
giao""^' Hfldng fldc nhieu lang Cdng giao
quy dinh nhflng ngay le t h a n h quan thay
la ngay le trong cua lang Vi du, Dieu 94
hiidng lidc dp Thuy Nhai (Nam Dinh) quy
dinh: "Hang nam cfl ngay 12 thang 9 tay
lai md Le Thanh Quan Thay long trong
thi p h i i phi ton va tien le thi lang sfl so'
cdng lieu trich tien cdng quy la 30d,00 de
chi phi viec le ay cho long trong Va lang
cd le mong 2 thang Gieng ta cd le Nguyen
dan khai cd thi da cd sd cdng tieu hang xa
dii"'^"'
Ben canh dd, cac lang Cdng giao cdn td'
chflc nhflng ngay li khac nhfl Li Ha dien
(cdn goi la Le Ciu mfla), Li Nguyen dan, L i
Tien nhan de ciu mong mfla mang bdi thu
Ve Li Ha dien, Hiidng Udc ldng My
Dinh (Thai Binh), Dieu 28, ghi rd: "Hing
nam cfl den ngay 29 Juin (thang 6), dong
dan te tiiu tai nha thd xem l i c i u nguyen
cho dfldc mfla roi b i t d i u cay tuc goi la
ha dien"'^"
Li ciu mfla, l i c i u binh yen la sfl giao
thoa gifla van hda Kitd giao vdi van hda
lang Viet Theo Nguyin Hong Dfldng, d
nhflng lang Cdng giao ven bien nhfl xfl
Nhfldng Ban (Ha Tinh), l i c i u mfla dfldc
g i n vdi l i c i u ngfl'^^'
Nghi le ddn Tet Nguyen dan cua Cdng giad Viet Nam cung mang nhflng net dac thfl Trong mot Thfl chung giii bon dao Dia phan Tay Dang Ngoai (trong dd co
Ha Ndi) ngay 8/5/1805, Giam muc Dia phan cd de cap den ngay Tet Nguyen dan ciia giao dan Noi dung Thfl chung cho biet, ngay tet la dip anh em ho hang di tham nhau, mflng tudi nhau, an udng cflng nhau Day la nhflng phong tuc td't lanh Do vay, vdi giao dan, viec thao kinh cha me td tien va sinh ich cho linh hdn ngfldi la nhflng viec lam phuc dflc 0 Dia phan Phat Diem, xfl dao Lflu Phfldng ddn ba ngay tet vdi ndi dung: mflng mot
c i u cho Dflc Chfla Cha, mflng hai cau cho Dflc Chfla Con va Chfla Thanh than, mflng ba c i u cho dng ba td tien'^^' Dieu
119, Hiidng lidc ldng Phu Nhai (Nam
Dinh) cdn quy dinh: "Lang ta cd du trong
sd cdng tieu ve cac tet Nguyen dan, Thfldng tan, Doan ngo, mdi tiet la 5d,00
de siia li, huynh thfl thfldng tiet"'^"'
Ve Le Tien nhan (ciu cho nhflng
ngfldi l a p l a n g ) , Hiidng lidc ldng Liiu
17 Nguyen Hdng Duong Ddi song dao ciia tin dd
Cdng gido qua van bia vd huang udc viing ddng bdng Bdc Bd den cuoi mia tliekiXX tr 45-69, trong :
Hdi ddng Giam muc Viet Nam Sdng dao theo cung
cdch Viet Nam Sdd, tr 53 - 54
18 Huang udc ldng VTnh Tru Li Nhdn Hd Nam Ki
hieu sdHU 782
19 NguySn Hdng Duong Nghi le vd ldi sdng Cdng
gido trong vdn hda Viet Nam Sdd tr 170
20 Huang udc ap Thuv Nhai Giao Thux Nam
D/i;/i Ki hieu,sdHU 2012
21 Huang udc ldng Mx Dinh Diixen Hd Thdi Binh
Ki hieu sd HU 2879
22 Nguydn Hdng Duong Ldng Cdng gido Luu
Phuang Sdd tr.l86
23 Nguyen Hdng Duong Nghi le vd ldi song Cdng
gido trong vdn hoa Viet Nam Sdd, tr 198
24 Huang udc ldng Phii Nhai Xiidn Trudng, Nam
Dmh KI hieu so HU 4232
Trang 7Nguyen Thi Que Huong Sinh hoat ton gido cua cong ddng 37
PhUdng (Ninh Binh), Dieu 72, quy
dinh: "Giao dan Thanh dien ba toa cac
tiet le xin ke : Le Phuc sinh, L i Santi, Le
Tien nhan, L i Thanh sii ba ho """ Hoac
Hiidng lidc ldng Vinh Tri (Nam Dinh) quy
dinh trong Dieu 26 nhfl sau: "Lang toan
Cdng giao cd mot ngdi nha thd va 4 nha
nguyen cua 4 giap Tai nha thd chinh:
Le cau cho tien nhan lang, 3d,00, Le
Thanh Quan thay, 3d,00""'''
2.2 Thiic hdnh cac le nghi Cong gido
Theo tuc le cua tflng lang, viec thflc
hanh cac le nghi trong cong dong ngfldi
Viet Cdng giao vflng DBSH cd sfl khac
nhau Trong nhflng ngay thanh le, tuy
theo vi thanh dfldc phung thd, mdi lang
cd nhflng each td' chflc cho phfl hdp vdi le
lang dd Ngoai viec phung thd cac vi
thanh, cac ngay le cflng la dip de cho giao
dan trong lang td chflc an udng, hop mat
chia se nhflng kinh nghiem sdng Bdi the,
chi phi cho nhflng ngay le dfldc quy dinh
cu the trong cac b i n hfldng fldc:
Dieu 76, Hiidng lidc ldng Hoa Mac (Ha
Nam) quy dinh: " Dan ben giae le 3/12 cd
le Thanh Quan thay, lam le d thanh dfldng
roi ve nha giap trfldng, ky te ay 7d,00 Le
15/8 cd le Tfl van mflng le Phuc sinh lam le
b thanh dfldng roi ve nha giap trfldng, ky te
ay 7d,00 Li 11/5 thdn Due Cat cd le
mflng Quan thay xin lam le d thanh dfldng
roi ve nha giap trfldng, bien le fldc 5d,00
Li 15/8 thdn Due Cat cd le Tfl van mflng le
xin lam li d thanh dfldng roi ve nha van
trfldng, ky ay bien 5d,00"'"'
Cd nhflng lang, ddi tfldng thd phung
chinh la Dflc Me Maria, cdn dfldc goi
bing Dflc Thanh Miu, Thanh M i u
Phfldng Danh, Khdin 19, Hiidng Udc dp
Sa Chau (Nam Dinh), viet: "Lang ta cd 2
ngdi nha thd, 2 den thd ay de thd dflc
Thanh Mau Hai den thd ay theo tuc lang den ngay kinh Thanh Mau bd mdi dmh Od,10 xin le va d i u nen Cac ngay chii nhat ai cung p h i i di chiu le H i n g nam cfl den ngay kinh Thanh Mau rfldc cu ve
lam l i tai den thd ay"'^*' HUdng Udc ldng
Ninh Phu (Ha Nam) ghi; "Dan lang toan
tdng Cdng giao nen khdng cd sii te tfl gi, chi cd rfldc Thanh Mau Phfldng Danh la
ky thang 3 tay, thang 5 tay, va thang 9 tay, nhflng khdng p h i i mua le vat gi, chi rfldc xong thdi thdi khdng cd an udng De nien den ngay le Phuc sinh thi dem hfldng fldc ra doc"'^ _, Mot sd'lang ho dao d i u xfl thfldng chia
thanh cac khu dao, mdi khu phung thd
mdt Thanh Quan thay Dieu 92, hUdng
udc ldng Nam Am (Hii Phdng) quy dinh:
" Dan cd 4 khu, nam nao mdi khu cflng
cd mot ngay le kinh Quan t h i y rieng cua tflng khu: Khu Ddng, Kinh le Ong thanh Giacdbe; Khu Nam, Kinh le Ong thanh Gioan; Khu Trung, Kinh le Ba thanh Philome; Khu Doai, Kinh le Ba thanh Anna Cac nga^ le kinh nay deu theo lich Cdng giao, nhflng khu nao den ngay le quan thay minh, thi deu cd goi nhau trong mot khu, mdi xuat 0d,50 hoac 0d,30 tuy theo nhieu it lay tien mua nen, phao
va cflng nhau an udng mot bfla trong ngay le ay de ban ve viec le, cac le nay cho mdi khu mot ngay thdi"'^"' i t^,-, ,, T'
HUdng Udc dp Thiiy Nhai (Nam Dinh),
25 Huang udc ldng Luu Phuang, Kim San Ninh
Binh Ki hieu sdHU 4623
26 Huang udc ldng VTnh Tri Nghia Hung Nam
£).(/(/i Ki hieu s d H U 3528
27 Huang udc ldng Hda Mac Dux Tien Hd Nam
Ki hieu s d H U 718
28 Huang udc dp Sa Clidu Nam Dinh Da dan
29 Huang udc Idng Ninh Phii Thanh Liem Hd
Nam Ki hieu sd HU 845
30 Huang udc ldng Nam Am, VTnh Bdo Hdi Phdng
Ki hieu sdHU 1711
Trang 838 Nghien cuu Ton giao So 6 - 2008
Dieu 93 chi rd: "Cac ngay l i la 19 thang 3
tay kinh Ong Giuse, ngay 24 thang 6 tay
kinh Ong thanh Gioan, ngay mong 4
thang 8 tay kinh Ong t h a n h Ddmimcd,
ngay 15 thang 9 tay kinh B i y sfl Dflc Ba,
cac li nay deu phai d i u nen deu thuoc
rudng so 422, 423"'^"'
Viec thflc hien cac le nghi Cdng giao
cung dfldc quy dinh chi tiet trong hfldng
fldc cac lang de giao due tinh to chflc, ki
luat d nhflng ndi trang nghiem Mdi
ngfldi se p h i i hoan t h a n h nhflng p h i n
viec da dfldc Hoi dong c i t cii Nhflng ai
khdng hoan t h a n h nhiem vu dfldc giao,
Hdi dong se phat, Tien phat se dfldc
xung vao cdng quy Tfl Dieu 125 den
Dieu 127, HUdng Udc ldng ThUdng Lao
(Nam Dinh) ndi rd: "De men nhflng ngay
l i d nha thd thdi trflm trfldng p h i i trdng
COI xep dat cdn hfldng ly thdi phai gifl
cho nghiem trang phep tac Trong khi
hoi hdp kinh le d nha thd ai cung phai
chinh ddn va gifl trat tfl, khdng ai dfldc
to tieng ndi can, dflng ngdi p h i i cho
nghiem trang Ai khdng tuan hfldng hdi
phat tfl 0d,30 den Id,00 Giao dan chi cd
sam t r i u , nen de kinh le bai thdi chfl
khdng cd gi ca"'''^' Dieu thfl 76, HUdng
Udc ldng Vdn Gido (Nam Dinh) thi quy
dinh: "Xa ta la phan giao ca, mdi nam
kinh Thanh sfl cflng cac t u i n le trong
Trong lang tfl chanh hfldng hdi trd
xudng, xa trfldng t u i n trd len, dong dan
da cat hanh le, mdi ngfldi deu mac ae
lam dai hang td't, cflng q u i n ao thfldng
cho dUdc sach se de trang quan chiem,
neu khdng cd duyen cd gi tii tien thieu
mat, cung q u i n ao khdng dUdc nhU Udc,
phii phat mdi vien OdSO, sung vao cdng
quy, cdn dan phu va dong dan da c i t flng
dich tfl tien khiem phe phat moi ten
0d,20 sung vao cdng quy"''^^'
Le vat dang cflng trong cac t h a n h le
d mdt sd' lang Ifldng - giao thfldng la xdi Idn, - nhflng s i n p h a m t h a n h tao nhflng cflng d i y g i i n di cua ngfldi ndng
dan DBSH HUdng Udc ldng Tiic Mac
(Nam Dinh), Dieu 120 quy dinh:
" Thdn Lac Giao thd t h a n h dfldng
h a n g xa cd de 5 mau, 1 sao 11 thfldc d xfl Ky dien de thdn ay phat dong lay tien m u a nen, sap cflng siia chfla thanh dfldng, cdn 2 sao 11 thfldc le dien ciia hang xa chia ve de le le kinh danh Dflc
Ba do h a n g thdn p h a t dong lay tien mua Idn, xdi mflng le ngay 12 t h a n g 9; va ngay 24, 25 t h a n g 12 cd le hang giap do
bd lao thdn ay trfl lieu xdi, Idn cflng le cdn nhfl quan, hdn, tang, te thi thdn ay phan biet t a t ca"'^*" Dd'i vdi cac lang Cdng giao toan tdng, le vat thfldng la
d i u , nen
Chi phi va pham vat dflng trong thanh
le cua cac lang Cdng giao thfldng lay tfl
hoa ldi ciia dao dien - ruong ddt cdng
ddnh cho phung sii Neu lang nao khdng
cd dao dien thi viec bien le se bd ve cac giap, ho dao, hoac lay tfl cdng quy Vi du,
Muc 9, HUdng Udc ldng Xuan Hoa (Hii
Phdng) quy fldc:" Le lang con cd 4 mau rudng cdng cong d nha giao dfldng cay cay
de lay hoa ldi ma chi tieu d trong nha giao quanh nam khdng p h i i bd ban gi
nfla"'^'' Dieu 126, HUdng Udc ldng Ngoc
Ciic (Nam Dinh) lai quy dinh: "De hai
mau rudng Phat tfl giao dng Sfl nhan den hfldng va Ifldng ca nam Lai de ra 2 mau
31 Huang udc dp Thuy Nhai Nam Dinh Da dan
32 Huang udc Idng Thuang Lao Nam True Nam
D/ii/(.Ki hieu sdHU 2241
33 Huang udc Idng Vdn Gido NgliTa Hung Nam
Dinh Ki hieu so HU 2367
34 Huang udc Idng Tire Mac My Ldc Nam Dinh
Ki hieu sdHU 2179
35 Huang udc Idng Xiidn Hda Tien luJng Hdi
Phdng Ki hieu sd HU 4072
Trang 9Nguyen Thi Que Huong Sinh hoat ton gido cua cong ddng 39
chd dng Cu nhan chi Ifldng an ci nam va
hai mau dem dau gia de chi cac le trong
mot nam d hai nha thd"'^*^'
Ro rang, nhflng quy dinh trong hfldng
fldc Cdng giao vflng DBSH ve viec thflc
hanh cac le nghi da tao ra le thdi, mdi
giao dan theo dd tfl giae thflc hien theo
mot trat tfl nhat dinh Viec tham gia cac
boat ddng nay la nghia vu va trach nhiem
vfla ciia tflng ca nhan vfla cua tflng gia
dinh, ddng ho Dieu nay p h i n anh truyen
thd'ng cd' ke't lang xa lau ddi, the hien tren
true gia dinh - lang xa - nha nfldc, la
niem tfl hao cua dan toe
2.3 Duy tri truyen thong gia phong,
doan ke't lUdng - gido ;.:(;,,• •;.• : :-;
Ngoai viec thflc hien cac nghi le tdn
giao, viec gifl gin mot sd' ndi dung cua van
hda truyen thd'ng nhfl hdn le, tang le,
phong hda, vd dodn ke't lUdng - gido,
cung rat quan trong ddi vdi cdng dong
giao dan Dfla vao nhflng dieu khoin quy
dinh trong hfldng fldc, mdi giao dan se tfl
dieu chinh hanh vi dao dflc ciia minh
Dieu dd tao nen nep sd'ng phong hda
trong lang Cdng giao vung DBSH
Van de hon nhdn ,, p.f! v ".•,
Ngfldi Cdng giao de cao hdn nhan mot
vd mot chong Cho nen, Hdn phdi trd
thanh mot bi tich cua Cdng giao Day la
Bi tich thfl b i y trong 7 phep Bi tich ma
Giao luat da quy dinh; "Bi tich Hdn phdi
la sfl nhin nhan ciia Thien Chfla ddi vdi
viec chung sd'ng den tron ddi ciia mot
ngfldi nam va mot ngfldi nfl da chiu phep
Riia tdi Bi tich Hdn phdi lam tang cUdng
tinh duy nhat va ben vflng trong hdn
nhan va quan he gia dinh ciia tin do dao
Cdng giao"''"' Vi vay, hfldng fldc ciia cac
lang Cdng giao deu cd nhflng quy dinh rd
rang, chat che ve van de hdn nhan
Net dac thfl trong hfldng fldc lang Cdng giad ve van de hdn nhan, la quy dinh mdi giao dan chi dfldc phep lay mot
vd, hoac mot chong, dac biet le tuc chfl re
di le nha thd, Dieu 14, 15, HUdng Udc
ldng Ddng Xuyen Ngoai (Hii Phdng) quy
dinh: "Viec tien cheo khi giai, gai trong lang lay nhau phai nop Id,00 Cheo ngoai p h i i nop 3d,00 p h i i cd t r i u cau tfldng trinh huynh thfl Viec cfldi xin do dao Cdng giao quy dinh; Trfldc bet dd la tin do theo giao luat chi dfldc phep lay
mot vd mot chong"'^*' Dieu 103, HUdng
udc ldng Vinh Tri (Nam Dinh) ghi rd:
"Lang toan tdng Cdng giao chi dfldc phep nhat phu, nhat phu thdi Vay ai cdn vd
ca ma lay vd hai thi lang khdng an ngdi vdi nfla de khdi lam gfldng xau cho ke
khac'"^^' Dieu 67, HUdng Udc ldng Nam
Am (Hii Phdng) chi rd: " Lai dan toan
tdng theo luat tdn giao khdng dfldc phep lay vd le, ai pham den cflng nhfl tdi thdng dam, neu cd con thi dfla con ay cflng nhfl con ngoai tinh Con ngoai tinh, con vd le
la cen giai khi den tudi nhap ba thi phii nop phat cho lang la 5d,00"'"" Nhflng quy dinh nay deu mud'n nang cao trach nhiem ciia ngfldi vd cung nhfl ngfldi chong nham duy tri sfl ben vflng cua cuoc sd'ng gia dinh
Mot sd quy dinh ve hdn nhan trong hfldng fldc lang Cdng giao vflng DBSH phan anh rd sfl dieu chinh theo xu the giam nhflng nghi le rudm ra, thiic hanh
tiet kiem cho giao dan Dieu 63, HUdng
36 Huang udc ldng Ngoc Cue Xidii Trirdng Nam
Dinh Ki hieu sd HU 4229
37 Nguyen Thanh Xuan Mdt sd ton gido d \'iet
/Vm/i Sdd tr 176-177
38 Huang udc Idng Ddng Xiyeii Ngoai Tien Ldng
Hdi Phdng Ki hieu sd HU 4030
39 Huang udc Idng VTnh Tri Nam Dinh Da dan
40 Huang udc ldng Nam Am Hdi Phong Da dan
Trang 1040 Nghien cun Ton giao So 6 - 2008
udc ldng Diic Trai (Hai DUdng) quy dinh:
"Cudl xin ngay trUdc cd 6 le nhieu, nay
chi theo cd 3 le nhfl sau: Le van danh,
hay thfldng goi la le dam vd, le nay l i n
diu tien ma hai ben cha me hdi kien de
ndi chuyen va de so sanh ten tudi, ngay
sinh thang de cua cac con ma dinh cuoc
nhan duyen ciia ddi tre Le vat thi hoac
che cau, banh trai dang gia do vai ba
dong Le an hdi, hdm nay thi nha giai,
cha chfl re cflng ba con sinh le sang nha
gai Hdm dd chfl re di le nha thd cflng la
ra m i t ho hang nha vd, Hai ben thdng gia
dinh ngay cfldi, va thach cfldi, le vat thi
tuy theo tflng nha giiu, ngheo nhfl dang
gia do 3d,00 den 20d,00 L i cfldi, hdm dd
chfl re di cflng dng than sinh va cflng ba
con sinh le vat cflng tien xong, sang nha
gai ddn dau, Ben nha gai cung cho ba con
dfla dau ve nha chong Le vat tien nong
thi tuy theo tflng nha giiu, ngheo nhfl gia
tat ci dang do 10d,00 hay 30d,00 chi dd
Hai ben thdng gia lai cdn p h i i theo le
luat ma khai gia thfl cho con vdi thfl ky
ho tich"'^"
Van de tang le ' ' ' •
-Cdng giao quan niem, con ngfldi do
Chua Trdi sinh ra, mdi cdn ngfldi la mot
ngdi den thanh thd phung Chfla Vdi
ngudi Cdng giao, chet ndi t r i n the lai la
su bat d i u ciia mot ddi sd'ng mdi ndi
Thien Dang Ddi vdi ngudi Cdng giao qua
ddi, ben canh cac nghi le cua ngudi Viet
truyen thd'ng, cdn cd nhflng diem khac
biet'^^'
HxiOng fldc cac lang Cdng giao cd
nhflng quy dinh chung ve tang l i nhfl
viec khai bao ngfldi chet vdi quan lai, thdi
ban td'ng tang ddi vdi ngfldi chet thfldng
va chet benh,,, Ben canh dd, ndi dung
hfldng Udc cung cd nhflng quy dinh cu the
phu hdp vdi tflng hang giao dan, Dieu 74,
HUdng Udc ldng Vdn Gido (Nam Dinh)
quy dinh; "Lang ta la dan giao c i , khi cd
ai chet, thi ngfldi chu tang dinh an tang trinh vdi chanh hfldng hdi, chuyen bao xa dan den dfla thi tien le ay chia ra lam ba hang; Hang n h a t nop le la 30d,00 Hang nhi nop le la 20d,00 Hang ba nop le la lOd.OO"'"' Tai cac Dieu 69 den Dieu 71,
HUdng Udc ldng Biic Trai (Hii Dfldng)
ghi ro: "Nhflng tang gia thi dfldc tuy y lam CO ban dai than bang cd' hflu den dfla dam hay tham vieng, chfl khdng ai cam doan b i t budc gi ci Ky ly hoac dan lang,
ai ma hach sach tang gia cd ban, neu xet
q u i thflc thi phai phat 3d,00 Ai cd cha
me ve gia thi tuy y minh sap dat cac le nghi trong nha; nhfl te Thanh phuc te ngu V.V nhflng ngfldi ngheo khdng the mdi giap, mdi lang dfldc thi tuy y nhd ba
con ban hflu dfla vdi nhau thdi"'^"" HUdng
Udc ldng Vinh Tru (Ha Nam), Dieu thfl
74, quy dinh ve van de tang le nhfl sau:
"Khi cd ai chet thdi trong hau 3 ngay phii dem mai tang, neu chet vi dich benh phii dem chdn ngay trong ngay hdm chet Ngfldi nao cd viec hieu ma nop le kinh dan thi chiet nap la; Hang nhat 15d,00, hang nhi 10d,00, hang ba 6d,00, hang tU
la nhflng ngfldi chi mdi hang giap di dfla
ma nop le dan la 3d,00 Le vieng hang nhat la 3d,00, hang nhi la 2d,00, hang 3
la ld,00"'^"
Le khanh dieu (Ban Td' chflc le tang)
cung dfldc quy dinh kha chi tiet treng hfldng fldc cac lang Cdng giao De tranh dieu tieng, nhflng quy dinh nay ludn the
h i e n t i n h cdng b a n g dd'i vdi giao dan
41 Huang udc Idng Difc Trai, Cdm Gidng Hdi
Duang Ki hieu sd HU 962
42 Nguydn Hdng Duong Nghi le' vd Idi sd'ng Cdng
gido trong vdn hda Viet Nam Sdd tr 221-227
43 Huang udc ldng Vdn Gido Nam Dinh Da dan
44 Huang udc ldng Dire Trai Hdi Duang Da dan
45 Huang udc ldng VTnh Tru Hd Nam Da dan