Ve phfa My, vi bong lfi mfit hfing xufi't k h i u quan trgng nhfi't sang Nhfit ddng thdi sfl phat trien ngfinh trdng bdng vfi sd che bdng cung phy thudc vfio xufi't k h i u hdn bfi'[r]
Trang 1^'
QIJAN HE HINH TE MY-l^IHAT BAN
1931-1941
TRAN T H I £ N THANH*
Giai doan 1931-1941 chflng kidn sfl
thay ddi tinh chfi't trong quan hf
My-Nhfit Ban tfl eanh tranh sang chien
tranh Trong sud't nhiing nfim 1930, mfic
dfl cflng cd tham vgng ddi vdi Viin
Ddng-Thfii Binh Dfldng, nhflng My vfi Nhfit Ban
theo dudi nhiing mye tieu cy t h l khdng
gid'ng nhau, thfim chi trfii ngfldc nhau
Trong khi Nhfit Ban mud'n Washington
chfi'p nhfin ti If ngang bang v l lflc Mgng
hai quan, md rgng anh hfldng d Trung Qud'c
vfi Ddng Nam A, ddng thdi ngan can sfl iing
bd cfla My ddi vdi eac cfldng qud'c cbau Au,
thi My lai mud'n duy tri flu the vd hai qufin
vdi Nhfit Ban, thflc hifn chinh sach "md
cfla" d Trung Qud'c vfi ngfin chfin qua trinh
banh trfldng cua Nhfit bfing ehinh saeh
"khdng tham chidn" Vifc thye hifn nhiing
mye tieu trai ngflge dd da nudi dfldng tinh
trang xung dot trong quan hf My - Nhfit
Ban vfi cudl cflng kdt thflc bfing mdt eudc
chidn tranh
Song, trong khi tfnh chfi't ddi diu vfi
xung dot ngfiy cfing gia tfing trong quan hf
an nmh-cMnb trj My-Nhfit Ban tM quan
hf kinh te lai cbo chflng ta thfi'y mdt sic
thfii khac trong mdi quan hf gifla hai qudc gia ddi difn vdi nhau qua dai dfldng rdng nhfi't the gidi nfiy
Vifc pban tfch cac sd lifu kinh te se cho chflng ta thfi'y ro dilu dd (Xem bang 1) Bang 1 eho thfi'y, gifi trj xufi't-nhfip khiu tfl nfim 1931-1940 gifla My vfi chau A xep thfl 3 chi sau chau Au vfi Bic My Trong
dd, can can thfldng mai My - Nhfit chiem tdi khoang 45% gia tri xufi't k h i u vfi 21,9% gifi trj nhfip khau vdi tofin chau A Gia tri thfldng mai vdi Nhfit Ban cung gfi'p tren 4
l i n v l xufi't k h i u vfi tren 2 l i n vl nhfip
k h i u so vdi Trung Qudc Ti If nfiy cflng ldn hdn nhidu l i n so vdi eac qud'c gia, viing dfi't khae d chau A Ngofii ra, gifi tri thfldng mai qua eanh va chuyen tfiu eua Nhfit Ban qua Ifinh thd My tfl 1933-1940 cung chidm phin ldn nhfi't so vdi tofin chau A (Bang 2)
Cac so' Uf u tren eho thfi'y, trong khi tinh trang xung dot ngfiy cfing gia tfing trong quan hf an ninh-cMnh trj gifla My vfi Nhfit Ban, quan hf thfldng mai song phfldng vfin tiep tyc dflge duy tri, thfim ehi gia tfing trong nhidu nfim dfic bift lfi tfl 1931-1937, hofic giam khdng dfing ke tfl 1938-1940
*TS Khoa Ljch sfl - Trfldng Dai hgc KHXH&NV - DHQG HN
Trang 2Quan h^ hinh te my-Rhat Bin 35
B a n g 1: Xuat (gdm ca tai xuat) • nhap khau h a n g hoa giiifa My (gdm cac bang luc dia My, Alaska, Hawaii, Puerto Rico v a tir 1-1-1935 d e n 31-12-1939 la
Virgin Island) v6i cac chau luc, qudc gia t i e u bieu tU 1931
Dcfn vi: 1.000 USD
C h a u l ^ c /
Quo'c gia
t i e u b i e u
T o n g
Bic My
Nam My
Chau Au
Chau A
N h p Ban
Trung Quoc
Philippines
Quan Dong
(Kwantung)
Hong Kong
An Dp
Mien Di$n
Dong Dudng
Chau Dai
dudng
Chau Phi
Xua't k h a u (gom c a t a i xua't)/nh|lp k h a u
1931-1936 Trung binh
m o i nfim
2.025.196/
1.713.102
462.806/
413.421 141.074/
244.160 960.158/
518.313 349.911/
490.909 169.567/
148.186 62.571/
47.775 47.680/
89.174 2.836/
2.073 10.154/
5.602
28.067/
50.509
1.221/
754 48.868/
16.209 62.377/
32.088
1936
2.456.978/
2.422.592
616.711/
618.580 204.222/
291.505 1.042.804/
717.544 398.885/
707.728 204.348/
171.744 46.819/
74.232 60.350/
101.679 3.542/
3.988 8.550/
8.541
26.807/
70.340
3.120/
4.187 79.154/
35.865 114.202/
51.398
1937
3.349.167/
3.083.668
840.126/
890.476 318.354/
422.026 1.359.610/
843.329 579.971/
967.261 288.558/
204.201 49.703/
103.622 85.032/
126.061 16.088/
3.708 20.266/
9.213
•
43.747/
95.942
2.532/
6.577 98.948/
68.428 152.158/
92.148
1938
3.094.440/
1.960.428
739.994/
490.228 299.714/
262.613 1.352.943/
567.226 516.777/
589.503 239.662/
126.762 34.719/
47.189 86.464/
94.244 17.005/
1.626 21.288/
3.367 33.441/
58.354 2.322/
224 3.128/
7.137 93.662/
16.189 118.350/
54.671
1939
3.177.176/
2.318.081
802.197/
580.629 329.127/
317.267 1.289.753/
617.166 561.572/
699.582 232.184/
161.212 55.614/
61.831 99.939/
91.927 15.751/
1.546 18.121/
3.570 42.811/
66.401 4.065/
426 8.246/
9.611 79.505/
26.705 115.023/
76.732
1940
4.021.146/ 2.626.378
1.085.888/ 693.408 435/584/ 395.105 1.645.428/ 390.161 619.210/ 980.869 227.220/ 158.376 77.968/ 93.002 93.315/ 89.671 9.857/ 2.096 17.387/ 3.193 68.428/ 102.204 8.050/ 1.857 6.019/ 13.080 94.483/ 34.673 160.609/ 131.162
Ngudn: US Department of Commerce, Bureau of the Census, Statistical Abstract of the US 1941
Trang 336 R g h i ^ cflu Lich siSr s g 5.2010
Bang 2: Thfldng m^i qua canh va chuydn tau cua My (gdm cac bang lyc dja My, Alaska, Hawaii, Puerto Rico vfi tfl 1-1-1935 den 31-12-1939 Ifi Virgin Island) ttt 1933-1940
Ban vi: 1.000 USD
N&m
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
C h a u l ^ c vk c&c q u o c g i a t i § u b i e u
tiJf
C h u y e n
d ^ n
B i c My
T o n g 90.060
108.293
101.472
111.432
121.161
91.672
117.112
172.147
35.204 42.888 47.994 44.134 60.888 43.633 58.304 70.053
C h a u P h i
T o n g 1.108
639
452
373
853
561
1.260
2.786
3.484 4.496 4.516 5.579 8.124 4.641 6.775 23.822
N h ^ n tvr
C h u y e n
d e n
N a m My
T o n g 10.359 12.227 14.802 14.733 23.402 9.974 15.997 51.021
11.969 17.048 19.479 20.919 31.370 22.259 34.919 38.685
N h ^ t i f C h u y d n
d e n
C h a u A u
T o n g 25.261 27.182 27.823 30.771 41.970 30.198 39.898 38.233
78.266 83.730 61.702 75.165 68.162 50.394 64.610 119.759
N h | i n t v r C h u y d n
d e n
C h a u D a i di^ofng
Tong
2.216 2.722 1.285 1.840 1.959 1.391 1.950 3.607
2.880 6.357 10.737 9.444 15.110 10.868 10.381 7.788
C h a u A To'ng
7.223 12.710 12.717 9.229 13.808 8.636 10.451 16.057
4.425 9.454 14.123 13.137 19.590 10.638 11.679 23.745
N h ^ t B a n 2.493
4.454 4.842 3.681 6.882 3.058 4.591 4.670
1.570 5.334 9.837 9.266 14.062 5.035 5.775 12.163
Ngu6n: US Department of Commerce, Bureau of the Census, Statistical Abstract of the US 1941
Tuy nhien, gia tri xufi't k h i u cac mfit
hfing tfl My sang Nhfit vfi ngflge lai c6 sy
thay ddi dang ke Trfldc day, vfio cudi t h d ky
XIX d i u the ky XX, Nhfit Ban lfi nfldc cung
cfi'p lya, ehe vfi mgt sd^ m a t h a n g sd cfi'p ldn
nhfi't cfla My Ngflge lai My cflng la ngudn
cung cfi'p chu yeu ve bong, d i u mo, gd, bgt
gifi'y, p h a n bon, cho Nhfit Ban Td lya vfi bong lfi nhiJtng mfit hfing the m a n h eua moi nfldc vfi lfi mgt trong nhiing tac n h a n hfldng ndn kinh te cua ca My, Nhfit Ban t h a m gia tich eye vfio nen thfldng mai the gidi, md rgng thj trfldng xufi't-nhfip k h i u eac san
p h i m thfldng mai Song tfl d i u nhiing nfim
Trang 4Quan h^ hinh tef my-Hhat Bin 37
Bang 3: Nh|ip khau slit ph^ lieu cua Nhat B ^ tii 1929-1938
Dctn vi: tan
Niidc/
v i m g
Man Chau
Trung Quoc
Thupe dja
cua Anh
Dong An
thugc Hk
Lan
Uf
Australia
Cac nu6c
khac khac
Tdng
1929-1932 (TB h&ng nam)
9.600 13.900 111.800
25.200
163.500 11.600 122.400
467.900
1929-1932 (%) 2,1%
3 %
24,4%
5,5%
35,7%
2,5%
26,7%
100%
1933-1936 (TB h a n g nam)
13.500 17.200 132.800
40.600
942.100 27.200 210.200
1.403.800
1933-1936
(%) 1%
1,2%
9,5%
2,9%
67,2%
3,4%
15%
100%
1937
43.900 10.700 200.100
97.400
1.777.000 84.000 206.700
2.419.800
1937
(%) 1,8%
0,4%
8,3%
4%
73,4%
3,5%
8,5%
100%
1938
47.200 30.200 81.700
66.700
1.006.700 30.400 95.000
1.357.900
1938 (%)
3,5% 2,2% 6%
4,9%
74,1% 2,2% 7,1%
100%
Ngu6n: Mantetsu, Tokyo shia, chosashitsu, Nichi-Bei tsuslio Icokai joyalcu tiaici no eilcyo narabini sonotaisaku (Tokyo, 1939) DSn theo Michael A Bamhart, Japan prepares for total war, Ttie search for economic security, 1919-1941, Cornell
University Press, Ithaca and London, 1987, tr 145
Bang 4: Nhap khau thep cua Nhat B a n trong cac nfim 1933,1937
Dcfn vi: tdn
Nfldc
My
1933
Tren 1.000.000 tfi'n th6p phe lieu
1937
990.000 ta'n th^p thoi
Ngudn: Tdng hop tCf Eliot Janeway, Japanese purcliases in ttie American Economy, Far Eastern Survey, Vol 7, No 11
(Jan., 1,1938), tr.l24
B a n g 5: Nhap khau gang cua Nhat B a n tii 1936-1937
Dan vi: tdn
Nfldc
Man Chau Ly
Anh
My
An Do thugc Anh
Cac nfldc khac
Tdng
1936 (ca nfim)
271.225 2.263
573 375.323 322.585
971.969
1937 (6 t h a n g dau nfim)
120.570 4.642 148.741 171.660 69.548
515.771
Ngu6n: Mantetsu, Tokyo shia, chosashitsu, Shino jihen stiori narabini Ostiu senso boppatsu ni tomonau senji Iceizai taisalcu (Tokyo, 1939) D5n theo Michael A Bamhart, Japan prepares for total war, The search for economic security 1919-1941,
Cornell University Press, Ithaca and London, 1987, tr 150
Trang 52S Rghien cuu Lich sit s6 5.2010
B a n g 6: Xuat k h a u dau mo tiJf My s a n g Nh^t Ban trong cac nfim 1936 va 1937
Dem vi: thiing
N a m
So thung
1936 (9 t h a n g dau nfim)
16.574.000
1937 (9 t h a n g dau nfim)
23.102.000
1937 (fldc t i n h ca nfim)
30.000.000 Ngofii ra My con xua't sang Man Chau Ly 2.250.000 thung
Ngu6n: Tdng bap tir Eliot Janeway, Japanese purchases in the American Economy, Far Eastern Survey, Vol 7,
No 11 (Jan., 1,1938), tr.l25, 126
B a n g 7: Xuat khau may moc cua My nfim 1937
Dcfn vi: l.OOOUSD
Nfldc Nhfit Ban Anh Cac nfldc khac
T o n g cong
1937
Khoang 9.000 11.300 19.700
40.(HX)
Ngu6n: T6ng hop tiJ Eliot Janeway, Japanese purchases in the American Economy, Far Eastern Survey, Vol 7,
No 11 (Jan., 1,1938), tr 127
30 cfla t h d k y XX, Nhfit Ban da giam nhfip
k h i u bong vfi cfic vfit lieu khac nhfl gd, bgt
gifi'y (vo'n chiem ti trgng ldn nhfi't trong
tdng gifi tri xufi't k h i u cfla My sang Nhfit
trfldc khflng hoang) de tfip t r u n g ngudn vo'n
CO b a n m u a nguyen lieu tho va eac t r a n g
thidt bj phye vy cong nghiep chien t r a n h
Thay vi nhfip k h i u nhidu bong, go vfi p h a n
bon nhfl trfldc day, Nhfit tfing cflcing m u a
th6p, sfit, gang, d i u md, vfi may moc
(Bang 3, 4, 5, 6 vfi 7)
Cau hdi dfit r a b day lfi: Thff nhdt, t a i
sao khi tinh chfi't x u n g dot ngfiy cfing gia
tfing trong q u a n h e a n ninh-quan sy gifla
My va Nhfit Ban, My vfin tiep tyc xufi't
sang Nhfit eac nguyen vfit lieu co y nghia
ehien Iflgc eho chidn t r a n h Viec xufi't k h i u
do tac dgng nhfl t h e nao den nen eong
nghiep My va co gop p h i n thflc d i y sy
bflng nd chidn t r a n h ci My nhfl da tflng xay
r a nfim 1916-1917 khong? Thff hai, viec
nhfip khfiu nhflng mfit hfing nfiy co dong vai tro thidt yeu trong Iflgng tieu t h y th^p,
d i u vfi eae nguyen vfit lieu q u a n trgng khae ddi vdi s a n xufi't eong nghiep vfi chien t r a n h cfla Nhfit B a n h a y khong?
De t r a loi nhflng eau hoi nfiy, chflng ta
p h a i cfin cfl vfio t h y c t r a n g k i n h te vfi quan diem cua gidi e l m quyen My vfi Nhfit Ban
ve eac vfi'n de c6 lien quan
Vd phia Nhfit Ban, tfl k i n h nghiem trong qua khfl vfi nhiing bfii hge ve eae eugc xung dot gifla eae cflcing qudc t r e n the gidi, ehinh gidi Nhfit B a n nhfin thflc ro rfing rfing ket qua cfla cae cugc ehien t r a n h trong tfldng lai khong ehi dfldc djnh doat bfing sung d a n mfi con b i n g k h a nfing huy dgng tfi't ca cac ngudn lflc cfla dfi't nfldc
Trang 6Quan he hinh t& STy-Rhat BJbi 39
Neu Nhfit khong xay dflng dflge mgt nen
cong nghiep Men dai sfin sang dap flng mgi
yeu clu khi cin thiet thi mgi no lflc khae
cung se thfinh vo nghia Mgt qudc gia
khong c6 kha nfing tfl dap flng cac nhu clu
trong thcli chidn se bj cac nfldc khac gfiy sflc
6p ve kinh te, do d6 vfla khong dam bao
dflge an ninh vfla khong co ehu quyen thye
sfl
Ngay tfl nfim 1915, dfla tren ket qua
didu tra tinh binh Nhfit Ban, mien Bfic vfi
Trung Trung Qudc, nghien cflu ky tae
phim viet vd nhflng no lflc cfla Dflc nhim
xay dflng nen kinh te tfl chfl trong tbdi
chien, dai ta Koiso Kuniaki da de xufi't mgt
ke hoach vdi hai ngi dung ehinh: Thff nhdt,
Koiso cho rfing ea dao qudc Nhfit Ban hay
cfic thugc dia cua Nhfit gdm Dfii Loan,
Trieu Tien, Nam Sakhalin deu khong eung
cfi'p du cae ngudn lyc eho viSc tien hfinh
mgt cugc ehien tranh hi6n dai Vi vfiy, vfi'n
dd cfi'p bach dfit ra ddi vdi Nhfit Ban lfi phai
chiem dflge nhflng Ifinb thd gifiu co hdn, vi
dy Trung Qudc Thff hai, neu khong c6 mgt
ndn kinh td ngi dja dflge td ehflc tot, eo the
huy dgng nhanh eh6ng vfi hieu qua cho
chidn tranh thi viec bd sung them nhieu
ngudn lflc ben ngofii eung khong co gia tri
Theo Koiso, giai phfip lfi phai xay dflng mgt
ke hoach huy dgng tofin dien mgi ngudn lflc
(1) Ke hoach nay dflge Bg Qudc phong ung
hg
Tfl d6 den nfim 1931, Nhfit Ban da ban
hfinh mgt sd^ dao lufit vfi thfinh Ifip nhieu cd
quan de thyc hjen kd hoach nfiy nhfl Lufit
eung cfi'p dan dflge (1917), Cue Quan gidi
(1918), Ban Danh gia sflc manh qudc gia
(1920), Sfic Ignh ve nghiem cflu dan dflge
(1920), Cyc Trang bi (1924) thugc Bg Qudc
phong, Cyc Tfii nguyen thugc Ngi cac
(1927) Tai Hgi nghj l i n thfl 2 cua Cyc Tfii
nguyen cae nhfi hoach djnh ehinh sach
quan sfl vfi dan sfl dfla ra ke hoach d i u tien ve huy dgng tofin dign cho chidn tranh tdng lflc vfi dfl djnh hofin thign ke hoach nfiy vfio thang 9-1932 Trong dieu kien Nhfit thieu b l u bet cac nguyen vfit ligu thidt yeu cho mgt cugc chien tranh hien dai, giai phfip tfi't yeu lfi phai chiem cfic viing lanh thd c6 vj tri chidn Iflgc, gifiu tfii nguyen thien nhien vfi nhfip k h i u nguygn vfit lieu Tren thflc te, cflng vdi viec tfing cfldng xfim Iflgc Trung Quoc vfi Dong Nam
A, Nhfit Ban con diy manh nhfip khiu nhflng nguyen lieu cin thiet eho sfl phfit trien eong nghigp, dfic bi$t la eong ngbiep qufin sfl Ro rfing lfi, so vdi vi$c khai thfic tfii nguyen cl eac vflng lanh tho do Nhfit chiem dong, giai phap nhfip khfiu chi mang tinh tam thcli, song day v i n luon lfi ngudn
bd sung nguyen lieu quan trgng cho Nhfit Ban Sd lieu thdng kg cho thfi'y, tuy san Ifldng nguyen nhign ligu do Nhfit khai thac
cl eac thugc dja (dfic biet lfi d i u mo) kha ldn nhflng vfin khong dap flng dfl yeu clu cfla qufin dgi, nhfi't lfi hai quan Day cung lfi ly
do khien Nhfit de ra chfldng trinh diy tham vgng chiet xufi't d i u tong bgp tfl da phidn hofic than da song san Ifldng thflc te
luon b mflc rfi't thfi'p so vdi mye tigu de ra
(Xem bang 8)
Hdn nfla, trong qua trinh bfinh trfldng lanh thd vfi xay dflng nen kinh te tfl chu, Nhfit vfi'p phai lflc can rfi't ldn tfl Lign Xo Trong eugc hgp gifla cac tfldng linh quan dgi cao cfi'p td chfle thang 6-1933 dfldi sy ehu toa eua Bg trfldng Qude phdng Araki Sadao, tfi't ca cac thfinh vign tham dfl deu nhfi't tri cho r i n g Lign Xo lfi mdi de dga ldn nhfi't ddi vdi an ninh Nhfit Ban Thfing
9-1933, Araki de trinh Ign ngi cac kd hoach cung co' vj tri cfla Nhfit Ban ea trong vfi ngofii nfldc Xufi't phat tfl quan diem cho
r i n g Nhfit se phai ddi mfit vdi eugc khflng
Trang 740 Rghien curu Ljch sir, sd 5.2Q1Q
Bang 8: Muc tieu va san Ifl^tag dau tdng hdp cua Nhat Ban tii 1937-1941
B(fn vi: trieu lit
Nfim
1937
1938
1939
1940
1941
Muc t i e u
87
446
489
930
1243
San Ifldng thflc t e
5
11
21
24
194
Ngu6n: Bamhart, M.A (1987), Japan prepares for total war- The search for economic security, 1919-1941, Cornell
University Press, Ithaca and London, tr 146
hoang quo'c te vfio nam 1936, Araki dfla ra
ke hoach: b trong nfldc, Nhfit Ban phai tien
hfinh cai each giao dye vfi tfl tfldng de nang
cao tinh t h i n dan chflng, trg gia eho nong
dan vfi dam bao ngudn cung cfi'p Ifldng thyc
thyc phim dfl thfla ngi dja ddng thdi tai vu
trang vfi trign khai chfldng trinh tfing
cfldng dfic biet la ve nhien Ueu de giflp de
chd Nhfit Ban cbd'ng chgi vdi cugc khflng
hoang nfim 1936 O ngoai nfldc, Nhfit Ban
ein tfing cfldng kha nfing phdng thu Man
Chau Ly, loai Lign Xo ra khoi eae moi quan
he ddng minh vdi Nhfit, huge Trung Quo'c
phai cam ke't duy tri quan he hflu hao vdi
Nhfit Song neu chidn tranh xay ra vdi Lign
Xd, Nhfit Ban se phai tao ra mgt nfldc dem
d midn Bfic Trung Qud'c de bao ve sfldn
phia Bfic (2) Moi de dga tfl Lign Xd cfing
ldn hdn khi ddn nfim 1936 lyc Iflgng quan
sy eua Lien Xo b Vien Dong da tfing tfl 4 sfl
doan dflge trang bj sflng trfldng (1932) Ign
14 sfl dofin vdi gin 1.000 xe tfing vfi nhieu
may bay chien dfi'u cdn dgi quan Quan
Ddng cfla Nhfit ehi cd 3 sfl dofin vdi eac
trang thidt bj cu ky
Trong bdl eanh Nhfit Ban dang tfing
cfldng chidn tranh trdn lyc dja chau A,
ngudn eung cfi'p nguyen vfit lieu tfl thugc
dja khdng du dap flng nhu clu eua quan
dgi vfi cdng nghigp quan sy, phai ddi dign
vdi de doa sat sfldn tfl phia Lien Xd, Nhfit
phai tim each thoat khoi tinh trang hien
thdi bing each tim kiem giai phap hda binh (hofic it nhfi't lfi tranh xung dot tryc tiep) vdi cac cfldng qudc khac dfic bigt la My de tfing cfldng nhfip k h i u nguyen lieu va may mdc Song trong quan hg vdi My, gidi quan sfl Nhfit Ban ed hai y kien khac nhau Trong nghidn cflu d i u tien eua Ban Lanh dao ehien tranh vfio mfla hd nfim 1936, phe lye quan eho r i n g duy tri moi quan hg tdt dep vdi My lfi khdng the thieu de ddi phd vdi ke thfl nguy hiem nhfi't cua lyc quan lfi Lign Xd Trong khi dd, hai quan Nhfit lai coi My lfi mdi de doa ldn nhfi't trgn bien vfi
de xufi't ke hoach tfi'n cdng ca My vfi Lign
Xd, trong dd lyc quan tfi'n edng Lidn Xd, hai quan tfi'n edng My Song de xufi't cua hai quan hoc Id mdt nghich ly, dd lfi trong khi hai quan Nhfit tfi'n edng chien ham My thi Nhfit vfin se phai nhfip bdng cfla My, se, det sdi bdng vfi ban thfinh phim sang thi trfldng ehinh lfi My, phai nhfip tfl My cac loai thdp, hdp kim, may mdc vfi cac thiet bj phflc tap dfic biet cin thiet cho viec tien hfinh chien tranh Dieu dd cho thfi'y vfio thdi diem nfiy, phat ddng chien tranh vdi
My lfi giai phap thidu sang sudt Hdn nfla, theo phan tich eua lye quan, Nhfit Ban cin duy tri hofi binh trong it nhfi't 5 nfim dd md rgng san xufi't, tfing cfldng kha nfing dap ling cho qufin ddi (3)
Ve phia My, ngay tfl nfim 1927, Stanley Hornbeek, chuydn gia cua chinh phu My v l
Trang 8Quan h^ hinh tg aTy-Rhat Bin 41
eac vfi'n dd Vien Ddng, da ndu quan diem
cho r i n g neu boat ddng cua Qud'c dan Dang
d Trung Qudc can trd d i u tfl nfldc ngofii vfi
lfim td'e do tfing trfldng kinh te cfla Nhfit
chfim lai, nfldc nfiy se huge phai hfldng sfl
phat tridn kinh td vfio lyc dja chau A dfl
cai gia phai tra lfi sfl hon loan ehinh trj b
Trung Qud'c vfi sfl khac biet ehinh tri sau
sfic vdi My vi an ninh cfla Nhfit phy thudc
vfio dieu dd Thang 6-1931, trgn cfldng vj
Trfldng ban Viin Ddng (thudc Bd Ngoai
giao), Hornbeek dfic bigt chfl y tdi sfl
ehuin bj huy ddng cac ngudn lflc cho cdng
nghigp cua Cyc Tfii nguygn Nhfit Ban vfi
nghi ngd r i n g Nhfit cd the vfldt qua sfl
thieu hyt tfii nguygn dd tien hfinh mdt ke
hoach chi tiet vfi hieu qua Tuy nhign, khi
sfl kien Man Chau xay ra, ca Hornbeek,
Ngoai trfldng My Stimson vfi cac nhan
vien Bg Ngoai giao chju trach nhiem phan
tich chinh sach dd'i ngoai cfla Nhfit deu
khdng thfit sfl tin vfio y djnh xay dyng ndn
kinh te tfl chfl cfla ehinh phu Nhfit Ly do
lfi Nhfit thidu h i u het cae nguygn ligu
ehien Ifldc de cd the bien y djnh dd thfinh
sfl thyc Cud'i nfim 1933, p h i n ldn ngfldi
My, trong dd cd Stanley Hornbeek, Joseph
Grew- Tan Dai sfl My tai Nhfit Ban vfin
tin r i n g vi^e Nhfit chiem Mfin Chau lfi vi
danh dy cua Lyc quan Nhfit chfl khdng
phai vi sy sdng edn cua ke hoach xay dflng
xay dflng ndn kinh te ty chfl Nhflng chinh
khach nfiy cho r i n g sdm hay mugn Lye
quan Nhfit se nhfin thfi'y vige phat trien
Mfin Chau tidu tdn cua Nhfit nhflng khoan
d i u tfl rfi't ldn vfi do dd huge phai dflng
vige xam chidm Hg qua lfi, Lyc quan se bj
mfi't danh dfl vfi gidi chfle dan sy dn hda
vdn ung hd quan hg chfit che vdi phfldng
Tay se trd lai nfim quydn (4) Tfldng tfl
nhfl vfiy, Tdng thdng Roosevelt cung tin
tfldng sau sfic r i n g ndn kinh te eua Nhfit
Ban ye'u, khdng cd kha nfing hofin thfinh
bfi't cfl chfldng trinh diy tham vgng nfio ke
ca trong nfldc hay b nxidc ngofii vfi se d i u
hfing trfldc bfi't cfl hfinh dgng cflng rfin nfio cfla My
Hdn nfla, vdi nhieu lgi the nhfl dign ticb lanh thd, sfl phong phfl vd tfii nguygn thign nhign, dan cfl tfl cud'i the ky XIX,
My dfi xay dyng dflge ndn td tfl chu, lfi nfldc dfin d i u ve san Iflgng cdng nghigp vfi gia trj xufi't k h i u nhieu mfit hfing quan trgng Trgn cd sd kinh td dd, quan didm cfla ngfldi My ve eae yeu td ed t i m quan trgng dfic bigt dd'i vdi an ninh qudc gia khae bigt dang ke vdi ngfldi Nhfit Ban
Sy khac bigt ve quan diem dd cfing gia tfing sau Chien tranh the gidi thfl Nhfi't Trong khi chinh gidi Nhfit Ban nd lflc ca
vd kinh te vfi quan sy de Dd che Nhfit khdng Ifip lai so' phfin nhfl nfldc Dflc thi gidi lanh dao My cho r i n g an ninh qude gia My phy thugc vfio sfl tai Ifip trfit tfl tofin clu dfla tren cfic nguydn tfic cfla lufit phap qud'c te, theo do moi qude gia ed quyen dgc Ifip vfi tfl do ve ehinh trj, ed ed hdi binh d i n g ve thfldng mai vdi cae nfldc khac Day cung lfi mdt trong nhflng ndi dung eua Chinh sach Md cfla dflge My ap dyng dd'i vdi cfic nfldc Ddng A tfl sau sfl kign Mfin Chau den trfldc cugc tfi'n edng cfla Nhfit tai Tran Chau cang vfi eua Higp fldc Thfldng mai vfi Hang hai ky gifla My vfi Nhfit Ban trong eae nfim 1894 vfi 1911
Ngofii ra edn mdt 1^ do nfla gdp p h i n ly giai tai sao My vfin duy tri quan he budn ban vdi Nhfit trong khi quan he an ninh-quan sfl gifla hai nfldc ngfiy cfing cfing
t h i n g dd lfi hieu lflc cua Higp fldc Thfldng mai vfi Hfing hai My-Nhfit ky thang
2-1911 Sau sfl kign Man Chau, Ngoai trfldng Stimson da phan dd'i dd nghj cua mdt sd nghj si My ve cfi'm vfin vu khf ddi
Trang 942 Rghito curu L}ch sit s6 5.2010
vdi Nhfit, ddng thdi khdng tan thfinh ldi
kdu ggi t i y chay hfing hoa Nhfit cfla cdng
chflng My vdi ly do vi pham nguyen tfic cd
hdi ddng deu vd thfldng mai trong Higp
fldc ky nfim 1911 Thfim chi Stimson cdn
ggi mdt ngfldi trong so' hg lfi "ke gia ddi
dang nguyen rua" Herbert Feis (cd vfi'n
kinh te cua Bd Ngoai giao), mdt sd quan
chfle Bd Thfldng mai vfi Tfii ehfnh eung
cho r i n g viec ap dyng cac bien phap trflng
phat quye't liet dfldi bfi't k^ hinh thflc nfio
lfi khdng phfl hgp vfi khdng hgp phap, trfl
khi Higp fldc Thfldng mai vfi Hfing hai bj
xda bd
Kg't qua lfi, trong nhflng nfim
1931-1939, mac dfl trong ehfnh gidi My ludn
diin ra cude tranh lufin xung quanh vfi'n
dd My cd ngn ap dyng bign phap trflng
phat kinh td vdi Nhfit hay khdng, quan hg
thfldng mai song phfldng My - Nhfit Ban
vfin tiep tyc dfldc duy tri, thfim chi gia
tfing trong nhieu nfim Song, quan hg nfiy
cd nhflng tfic ddng khdng gidng nhau ddi
vdi mdi nfldc
Ve phfa My, vi bong lfi mfit hfing xufi't
k h i u quan trgng nhfi't sang Nhfit ddng
thdi sfl phat trien ngfinh trdng bdng vfi sd
che bdng cung phy thudc vfio xufi't k h i u
hdn bfi't cfl ngfinh nfio khac, ngn viec
Nhfit (vfi mdt sd nfldc khac) giam nhfip
k h i u mfit hfing nfiy dfi khidn boat ddng
xufi't k h i u bdng eua My rdi vfio tinh
trang suy thofii trong nhidu nfim Sfl
dinh dd'n trong xufi't k h i u dfin ddn tinh
trang dfl thfla bdng d My Vfio ngfiy
1-8-1938, khi vy bdng mdi bfit d i u My dy
thfla khoang tfl 12 den 13 tridu kien
bdng R5 rfing lfi, sy suy giam xufi't k h i u
bdng da gay khd khfin ldn cho vide quay
vdng vd'n phye vy d i y manh san xufi't
trong nhflng vy mfla tiep theo Tydng tfl
nhfl vfiy, sfl suy giam gia trj xufi't k h i u
go cung anh hfldng tdi ngfinh cdng nghigp tfldng flng eua My Thdng thfldng, p h i n ldn go xufi't k h i u dfldc chuydn chd tdi Viin Ddng dd phue vu ngfinh cdng nghigp dfldng sfit vfi xay dflng, song vfio nfim
1937 (nhfi't lfi sau thang 7-1937), vige vfin chuydn go ddn Viin Ddng (dfic bi$t lfi khu vyc chien sfl) giam dfing ke tfl 86,35 trigu
•m^ (nfim 1936) xudng cdn 53,02 trigu m^ trong tdng san Ifldng khoang 2 ti m^/moi nfim cua ngfinh cdng nghigp go vflng bd bien phfa Tay nfldc My Quy I nfim 1938, con sd nfiy giam xudng chi edn khoang 5,12 trieu m^ ca nfim 1938 lfi 20,6 trigu m^ Sy giam sut nfiy lfi mdt trong nhflng nhan to' gay nen tinh trang mfi't can ddi trong ngfinh edng nghigp go eua My Nhflng, khac vdi anh hfldng ddi vdi ngfinh bdng cua My, tae ddng cfla Nhfit Ban tdi ngfinh cdng nghigp go cfla My khdng ro ndt b i n g vi mfic dfl ft nhfi't 1/2 Ifldng gd nhfip k h i u vfio Nhfit den tfl My nhflng so vdi cfic nfldc khac Nhfit chfla bao gid lfi nfldc tigu thy gd ehfnh eua My
Trong khi dd, sdt, thep, ddu mo lfi
nhflng mat hfing quan trgng vfi tfing nhanh nhfi't trong tdng gia trj xufi't khfiu
"mdi' cfla My sang Nhfit Nhflng xdt ve mfit con sd, sfl gia tfing nfiy anh hfldng khdng ldn tdi thi trfldng tidu thy nhflng san p h i m dd cfla My cung nhfl ddi vdi cfic ngfinh cdng nghigp nfiy d My Ly do lfi tuy Iflgng sfit thdp xufi't k h i u sang Nhfit chiem ti trgng ldn nhfi't so vdi cfic qudc gia khac nhflng so vdi tdng Iflgng tieu thy sfit thdp My dd v i n lfi con sd rfi't nhd Vf
dy nhfl nfim 1937, Iflgng thdp xufi't k h i u sang Nhfit ehi b i n g khoang 3% tdng Ifldng thdp tidu thy cua My Lygng d i u
md eua My xufi't sang Nhfit vfi Man Chau
Ly nfim 1937 cung chi chiem khoang 1/5 tdng lygng d i u xufi't k h i u cfla My Dieu
Trang 10Quan he hinh tg my-Rhat Bin 43
dd eho thfi'y, sy gia tfing gia trj xufi't k h i u
sfit, thdp, cao su, d i u md vfi may mdc eua
My sang Nhfit trong nhflng nfim trfldc
chien tranh tac ddng khdng ldn tdi boat
ddng cfla cae ngfinh edng nghigp tfldng
flng d My Ndi each khfic, nhu clu ngfiy
cfing tfing ve nguyen vfit lieu dflng trong
eae ngfinh edng nghigp phye vy ehien
tranh cua Nhfit Ban khdng thflc d i y sfl
bflng nd san xufi't cdng nghiep chien
tranh d My
Trong khi dd, vdi Nhfit Ban - vd'n ludn
gfip nhflng khd khfin cd hflu ve nguydn
lieu cho sfl phat trien cdng nghigp, sy gia
tfing gia tri nhfip k h i u nhflng nguygn vfit
lieu ndi tren ro rfing ddng vai trd vd cflng
quan trgng trong vide md rdng cae ngfinh
edng nghigp nfing thugc the hg thfl hai
nhfl thdp, didn may, d i u md, may mdc ndi
chung Nfim 1938, Nhfit nhfip cua My trdn
1.000.000 tfi'n sfit phe ligu, chidm tdi
74,1% Iflgng sfit nhfip k h i u cua Nhfit Vi
vfiy, le tfi't nhidn neu My ngflng xufi't k h i u
sfit phe lieu, san Iflgng thdp cfla Nhfit se
giam tfldng flng khoang trdn 1.000.000
tfi'n vfi kdo theo dd lfi cac tac ddng tidu cflc
dd'i vdi ca hai linh vyc quan sy vfi dan sfl
Tfldng tfl nhfl vfiy, nfim 1938, My lfi nfldc
xufi't k h i u may mdc hfing d i u sang Nhfit
Ban, vdi ti Id trgn 60% Cd mgt thye td lfi
sd Ifldng may mdc do Nhfit san xufi't tfing
nhanh chdng nhflng vfin khdng dap flng
du ydu elu cho vige tid'n hfinh cugc chien
tranh tai Trung Qud'c vfi chay dua vu
trang ndi ehung Vi vfiy, Nhfit Ban cflng
ngfiy cfing phy thudc vfio My ve ngudn
eung cfi'p mfiy mdc Trong khi dd, ddng dd
vd'n lfi mdt trong nhflng san phim mfi
Nhfit khdng nhflng san xufi't dap flng du
nhu clu trong nfldc mfi cdn xufi't k h i u thi
tfl gifla nfim 1939 tinh hinh nfiy dfi chfi'm
dflt Nhu clu sfl dyng ddng dd de lfim vd
dan, thiet bj dien tfl vfi md rgng eac ngfinh
cdng nghiep nfing dfit ra ydu elu nhfip
k h i u ddng_ vdi so' Iflgng ldn Nfim 1939, Nhfit san xufi't dfldc khoang 90.000 tfi'n, nhfip k h i u g i n 105.000 tfi'n trong dd 93% lfi tfl My
He qua lfi, trong khi ngfinh cdng nghigp det cfla Nhfit Ban giam d i n sfl phy thudc vfio My vdi tfl each ngudn cung cfi'p nguygn lieu thd chu ydu thi cac ngfinh cdng nghigp quan sfl vfi ban quan sfl eua Nhfit ngly cfing phu thudc vfio My vi day
la nfldc xufi't k h i u nhieu nhfi't hofic lfi mdt trong nhflng nfldc xufi't k h i u nhieu nhfi't eae loai nguyen ligu thd vfi may mdc cho Nhfit Ban Vi vfiy, mdt lenh cfi'm xufi't khfiu cac mat hfing nfiy tfl phfa My cung ddng nghia vdi vige nhieu ngfinh edng nghigp quan trgng cfla Nhfit Ban bj dinh trg Sy phy thudc cfla Nhfit dd'i vdi d i u
md cua My thfim chf cdn nfing ne hdn Nhin ehung My eung cfi'p tdi 80% nhu clu d i u md cfla Nhfit, trong dd mdt sd' san p h i m dfic biet nhfl xfing lfi tren 90% Dieu nfiy cung gdp p h i n giai thich tai sao Nhfit Ban cd' gfing khdng d i y tinh trang xung dot den mflc bflng nd chidn tranh gifla hai nfldc ddng thdi tfch eye diy manh edng eudc Bfic tien vfio lyc dja Trung Hoa vfi Nam tien xudng khu vyc Ddng Nam A
Tuy nhidn, hfinh dgng theo hydng thfl hai cfla Nhfit Ban khien xung dot quyen lgi gifla Nhfit vfi My ngfiy cfing gia tfing Thfing 7-1939, Ngoai trfldng My Hull thdng bao vdi Dai sfl Nhfit d Washington Hironouchi ve xofi bd Hi$p fldc Thfldng mai vfi Hfing hai ky nfim 1911 vfi gia ban
6 thang ke tfl ngfiy thdng bao Thang
1-1940, Higp fldc Thfldng mai vfi Hfing hai gifla My vfi Nhfit Ban chfnh thflc bj xoa
bd Hfinh ddng nfiy da md dfldng ve mfit phap ly cho vide ban hfinh vfi thflc hien