Thd ba, Cuba vd cdc chinh phu cdnh td My Latinh phdi hdp vdi nhau chat che tren cdc dien ddn da phiidng ciia khu vUc vd the gidi ddu tranh chd'ng chinh sdch ciidng quyen cua My, tra[r]
Trang 1CHAU MY NGAY NAY SO 02-2009
QUAN HE QUOC TE
6 MY LATINH HIEN NAY
La mdt qudc dao n i m d vinh
Caribbean cd nhieu diem tUdng
ddng vdi khu vUc My Latinh,
nen Cuba dUde coi la ddng minh tii
nhien cua cac chinh phu canh ta d My
Latinh hien nay N^a the ky qua, hdn
dao anh himg nay v l n hien ngang ndi
"dau sdng ngon gid", cimg vdi cac liic
lUdng canh ta d My Latinh tren hanh
trinh di tdi nhflng muc tieu cao ca, vi
hoa binh, doe lap dan tdc, dan chu,
hdp tac va phat trien Quan he gifla
Cuba va phong trao canh ta d My
Latinh hien nay cd the khai quat d
mot so' noi dung sau:
Tha nhdt, Cuba tru vUng triidc dp
liic ciia My chinh la chd diia, niem tin,
nguon cd vd ddng vien tinh thdn cung
nhiC vat chdt cho phong trao cdnh td d
My Latinh
Sau Chien t r a n h Lanh, My va cac
the liic thu dich da xiet chat bao vay
cam van chd'ng Cuba Trong gan hai
thap ky qua, Cach mang Cuba v i n
tiep tue phat trien trong dieu kien vd
cung khd khan
Ngay nay, ddng dao ban be qudc te,
ban be truyen thd'ng d My Latinh va
c i khdng it the liic thu dich deu that
sii kham phuc ban linh va tiem nang
sang tao cua Dang, Nha nUdc va nhan
dan Cuba Mac dii phai doi mat vdi
nhieu khd khan, thif thach, Cuba v i n
la diem sang ve tang trudng kinh te
trong toan khu vUc My Latinh vdi td'e
TS Thai Van Long
Vien Quan he Qudc te
do binh quan hang nam la 3,5%, rieng
nam 2005 la 11,8%; 2006: 12% va 2007: 11,5% Tren linh vile xa hdi, Cuba tiep tue duy tri vi tri hang dau trong khdi cac nUde dang phat trien, tham ehi mdt sd' chi tieu edn vUdt ca cac nUde cdng nghiep phat trien, 100% dan eU phd cap tieu hdc, 98,8% phd cap ca'p hai; dat nUde 11 trieu dan nhUng cd tdi 700 nghin ngUdi td't nghiep dai hoc, 310 nghin giao vien,
70 nghin bac si Cuba la nUdc dflng dau the gidi ve ty le giao vien va bac
sy tinh theo dau ngUdi Tudi tho trung binh tang tif 60 len 76 trong thdi ky 1959-2002 '
Hdn the nfla, xa hdi Cuba edn duy tri td't nhieu gia tri nhU giao due, y te, the thao, boat ddng nghe thuat d che do bao cap mien phi cho ngUdi dan Cuba la da't nUde cua du lich nhUng khdng ed sdng bac, xa hdi hau nhu khdng cd ma tuy, ngUdi lang thang cd nhd va ra't it tdi pham; hang nam nha nUde danh hdn 17%) ngan sach cho viec dam bao an sinh xa hdi" Day la nhflng thanh tiiu ra't dang tii hao cua nhan dan Cuba, thanh tich nay con cd y nghia hdn khi nd dUdc dUa ra so sanh va lam bai hoe cho cac Chinh phu canh ta My Latinh hien nay Trong thap nien 90 cua the ky
XX, eac nude My Latinh dudi sii lanh dao cua cac chinh phu canh hUu deu budc vao cai each kinh te - xa hdi theo
Trang 2s o 02-2009 CHAU MY NGAY NAY
md hinh chu nghia tU do mdi Cang
cai each, nhieu nUde My Latinh cang
lam vao nghich ly eua sii tang trUdng
phan phat trien Mae du kinh te ed
tang trUdng, nhUng cang tang trudng,
eang lam tram trong them nhflng ba't
cdng xa hoi, phan hoa giau ngheo,
tha't nghiep, van hoa xud'ng ca'p, mdi
trUdng sinh thai hi huy hoai, an ninh
xa hoi ngay eang tdi te Trong bdi
canh a'y, Cuba ndi len nhu mot
"trUdng hdp thii vi" (interesting case):
tang trudng trong cdng bing, xif ly
cimg mdt liic nhflng van de kinh te va
nhUng va'n de xa hoi; tao ra md hinh
phat trien toan dien Trong bao cao
nam 2005 eua Uy ban Kinh te - Xa hdi
My Latinh cua Lien hdp qud'e
(CEPAL) ed neu; "ddng gdp cua Cuba
ed gia tri Idn khdng ehi ddi vdi sii phat
trien san xua't ma con ea vdi tien bd
va cdng b i n g xa hoi"^
ThiC hai, Cdch mang Cuba vd
phong trdo cdnh td My Latinh Id
"ddng minh tii nhien" cua nhau vdi
tinh dodn ket hHu nghi ddc biet
Khu viic My Latinh cd tdng dien tich
tren 20,5 trieu km'^ vdi dan so' tren 500
trieu ngudi, ed 33 qudc gia doe lap va 14
vimg lanh thd Rieng ngudi Brazil ndi
tieng Bd Dao Nha, edn lai ta't ea ngUdi
dan d cac nUde va vimg lanh thd khac d
My Latinh deu ndi tieng Tay Ban Nha
va hau nhu trong thdi thiic dan, cac nUdc
dd deu la thudc dia cua nUdc thiic dan
nay Net dac thu nay dUde coi nhu mdt
"cha't xue tac" tao nen mdi quan he ddng
minh tii nhien gifla Cuba vdi cac nUdc
My Latinh, ddng thdi ciing ra't thuan ldi
cho viec lan tda rong rai trong khu viic
khuynh hUdng canh ta hien nay
Su toa sang eua liic lUdng canh ta
ca'p tien va sii tUdng ddng-ve y thifc he,
lap trUdng chd'ng de qud'e, doan ket My
Latinh eiia cac chinh phu thuoc nhdm
nUde nay la "cha't keo dac biet" gin ket
Cuba vdi Venezuela, Bolivia, Ecuador
va Nicaragua trong quan he ddng minh chien lUdc diia tren ldi ich eiia mdi nUde
va cua phong trao Viec Cuba tang eUdng quan he vdi My Latinh va cac liic lUdng canh ta ca'p tien tren ta't ca cac linh vUe kinh te, chinh tri, van hoa, giao due da giiip nUdc nay pha dUdc the bao vay ca'm van cua My, cd them dieu kien thuan ldi va ngudn liic can thiet de day manh cdng cuoc bao ve va xay diing da't nUde, dUa nen kinh te tang trudng d mflc cao trong nhflng nam gan day, cho phep Cuba thoat khdi khimg hoang kinh te va thdi ky dac biet Venezuela va cac nUdc canh ta
My Latinh khac diia vao Cuba, nha't la
ve mat tinh than, kinh nghiem va chuyen gia de cimg cd' lUc lUdng ben trong, dn dinh tinh hinh, giai quye't mot sd'va'n de xa hoi cap bach
ThUc te, dodn ket, ung hd Cuba luon la hoat ddng quan trong cua cdc chinh phu cdnh td My Latinh
TrUdc he't, cac nUdc canh ta My Latinh the hien tinh than doan ket, ling ho Cuba thdng qua cac hoat ddng da'u tranh phan ddi chinh sach ca'm van cua My ddi vdi qud'e dao nay Cac chinh phii canh ta My Latinh deu danh gia cao vai trd cua Cuba ddi vdi sii nghiep each mang ciia khu viic, deu thiet lap quan he ngoai giao day
du va ngay cang t h a t chat mdi quan
he hflu nghi nhieu mat vdi Cuba Thdng qua dien dan Lien hdp qudc, eac nude My Latinh img ho Cuba va ehd'ng chinh sach bao vay cam van cua My Ke tir nam 1992 den nay, Dai hoi ddng Lien hdp qud'e da 16 l i n bd phieu thdng qua Nghi quye't yeu eau
My bai bd chinh sach bao vay, ca'm van chd'ng Cuba So' nUdc tan thanh nam sau ludn cao hdn nam trUdc va dat ky luc vao cac nam: 2007 la 184 phieu/192 nUdc t h a n h vien va 2008 la
185 phie'u/192 nUdc t h a n h vien
Trang 3CHAU MY NGAY NAY s o 02-2009
Tai cac dien dan khu viic, cac thu
linh canh ta ca'p tien deu khang dinh
lap trUdng doan ket, ung ho Cuba Tai
cuoc mit tinh ky niem 1 nam ngay
Cuba va cac nUdc ky cac Hiep dinh
thiic hien sang kien: "Su lUa chon
Bdliva cho chau My" (ALBA) diln ra
tai Quang trUdng each mang d Thu dd
La Habana (Cuba) vao tdi ngay
29/4/2006, Tdng thd'ng Venezuela
Hugo Chavez va Tong thd'ng Bolivia
-Evo Morales deu da khang dinh quyet
tam eua chinh phu va nhan dan
Venezuela cung nhU Bolivia n h i m
tang eUdng khdi lien minh, hdp tac va
doan ket vdi Cuba cung vdi cac dan tdc
khu viic My Latinh de ddi phd vdi cac
am mUu can thiep, xam lUde eua My
Trong chUdng trinh "Aid, tdng thd'ng"
ngay 14 thang 10 nam 2007, nhan dip
ky niem 40 nam ngay ngUdi anh hung
Che Guevara by sinh tai chien trUdng
Bolivia, Tdng thd'ng Venezuela da ca
ngdi Chu tich Fidel Castro, ddng thdi
khang dinh Cuba dang gifl vai trd tien
phong trong phong trao each mang
hien nay d My Latinh
Tren nhieu linh viic viec hdp tac
gifla Cuba vdi cae nUde My Latinh da
cd nhflng budc phat trien manh me
Cuba ed ngudn nhan lUc trinh do cao,
Venezuela cd ngudn dau md ddi dao
ddng vai trd hat nhan va hd trd cac
nude canh ta ca'p tien khac cung pha'n
dau xay diing "CNXH the ky XXI"
Trong khudn khd ALBA, mdi quan he
hdp tac gifla Cuba vdi cac nUde canh
ta cap tien eang them t h i t chat Theo
dii an Barrio Adento, 15.000 bac si
Cuba da den vdi ngUdi dan ngheo d
Caracas (Venezuela) Trong ehUdng
trinh "PhSu t h u a t ky dieu" dUdc thiie
hien thang 6 nam 2004, ehfla benh ve
m i t cho ngUdi dan d 25 nUdc trong
khu viic, cac bac si Cuba da thiie hien
30.000 ca p h l u t h u a t m i t mien phi
cho ngUdi dan va nhan 5.000 benh
nhan ngheo Bolivia sang Cuba dieu tri mi§n phi" Con ve phan minh, Venezuela cam ket dam bao ngudn cung ca'p dau md theo thdi gia dn dinh cho cac nUdc My Latinh (rieng vdi Cuba, Venezuela hien cung cap mdi ngay khoang 80-90 nghin thung d i u vdi gia re chi b i n g 1/2 gia the gidi)* Ngoai ra, de pha the ddc quyen thdng tin cua cac hang thdng tan, truyen hinh My va phUdng Tay, tU thang 2/2004 theo sang kien eua Tong thd'ng Venezuela H Chavez, cac nUde
My Latinh da thanh lap kenh truyen hinh cd phan TELESUR, trong dd Argentina gifl 20% cd phan; Cuba 19%; Uruguay 10%, Venezuela 31%, Brazil 20% Tru sd TELESUR dUde dat tai Caracas vdi eac chi nhanh d Thu dd cac nUdc thanh vien va ea d Lds Angeles (My)^
Thd ba, Cuba vd cdc chinh phu cdnh td My Latinh phdi hdp vdi nhau chat che tren cdc dien ddn da phiidng ciia khu vUc vd the gidi ddu tranh chd'ng chinh sdch ciidng quyen cua
My, trao ddi kinh nghiem, hoc hdi Idn nhau trong xay diChg xd hdi mdi
Ngay tfl d i u thap nien 90 eua the
ky XX: Dang Cdng san Cuba da phdi hdp vdi cac dang; Dang Lao ddng Brazil, dang Cach mang dan ehii Mexico va Mat tran rong rai Uruguay thanh lap Diln dan Sao Paulo - vdi tu each mdt diln dan thudng nien eua cac dang, phong trao canh ta My Latinh va cac khu vUc khac tren the gidi cung chung lap trUdng chd'ng de qud'e, chd'ng chu nghia tii do mdi, vi mot xa hoi td't dep hdn Chu de Trung tam eua Diln dan Sao Paulo la phe phan md hinh chu nghia tu do mdi va tim tdi giai phap thay the, n h i m bao dam sii phat trien ben vflng eua cac qud'e gia, hdi nhap qud'e te va tang cUdng doan ket gifla cac lUe lUdng canh ta, tien bd Tinh den nam 2007,
Trang 4s o 02-2009 CHAU MY NGAY NAY
Dien dan Sao Paulo da tien hanh dUde
13 phien hop vdi sii tham gia cua tren
50 dang, td chflc va phong trao xa hoị
Cude gap l i n thii 13 dUdc tien hanh
vao thang 1/2007 tai San Salvador (El
Salvador) vdi sii tham gia cua 58
dang, td chflc phong traộ
Tfl nam 1999 den nay, Cuba da dflng
ra td chflc Hdi nghi qud'e te thudng nien
vdi chu de: "Toan c i u hoa va cac ván de
phat trien" Day la mot dien dan
thudng nien phdi hdp hoat đng giUa
cae hoc gia, chinh khach cua Cuba vdi
cac hoc gia, chinh khach cua eac nUde
canh ta My Latinh cung ed quan diem
tien bd va dai dien cua cae td chflc qud'e
te va khu viic, eac cd quan chuyen
trach thudc Lien hdp qud'ẹ Den nay, da
ed 11 cude hdi thao dUde td chflc tai La
Habana (Cuba), mdi cuoc hdi thao deu
ed tren 1000 dai bieu tham dii® Bam
sat chil de; "Toan eau hoa va cac ván de
phat trien" cac cuoc hdi thao da di sau
phan tich cae khia canh cua toan ciu
hoa va nhUng tac đng cua nd đi vdi
cac nUde dang phat trien Cae dai bieu
edn cung nhau trao đi kinh nghiem
hdi nhap qud'e te, trao đi va phdi hdp
vdi nhau trong cuoc dáu tranh chung
chd'ng cac tac đng tieu ciic do mat trai
eua toan eau hoa dem laị
Ngay 15-9-2006, Cuba tiep tuẹ
dang cai td chflc Hdi nghi cáp cao lan
thfl 14 (lan '1 vao nam 1979), đng
thdi lam chu tich Phong trao khdng
lien ket (NonAligned Movement
-NAM) nhiem k:y 2006-2009 Tai dien
dan hdi nghi, Cuba va cac nUdc My
Latinh v i n k h i n g dinh can thuc day
manh me hdn nfla tinh doan ket khu
viic vdi tinh doan ket giUa eac nUde
thanh vien Phong trao khdng lien ket
cac nUde nay cung de, cao nhflng đng
gdp tich ciic eua cac chinh phu canh ta
My Latinh trong viec lam thay đi "bo
mat" eua khu viic theo hudng tien bọ
Tai Hoi nghi Khdi thUdng mai Caribbean (CARICOM) diln ra d Santiago de Cuba (cd 16 qudc gia) ngay 8/12/2008 viia qua da td chflc mot budi le dac biet n h i m vinh danh lanh t u Cach mang Cuba - Fidel Castrọ' Tdng ThU ky CARICOM
k h i n g dinh; "Lanh t u Fidel Castro da
CO đng gdp to Idn đi vdi phong trao each mang giai phdng dan toe d khu viie"^ (ihu tich Cuba - Raul Castro tuyen bd': "Trong sud't 50 nam qua dát nUde dng da phai dáu t r a n h vdi sii bao vay cám van kinh te eua My va trong trUdng hdp c i n thiet Cuba san sang dUdng dau vdi Chinh quyen Washington them 50 nam"^°
Tdm lai, Cach mang Cuba cd mdi
quan he đng minh tii nhien, truyen thd'ng vdi phong trao each mang canh
ta d My Latinh Men nay^ Cuba va cae chinh phii canh ta d My Latinh ngay cang doan ket, gan bd, hd trd lan nhau trong xay diing dát nUde tUdi dep va cung phdi hdp chat che, hieu qua hdn tren eac dien dan da phUdng khu viic cflng nhU qud'e te, chd'ng lai sii ap dat cudng quyen eua My, ehd'ng lai nhflng tac đng tieu ciic tfl cuoc khiing hoang tai chinh hien nay va tfl mat trai toan cau hoa dem lai •
Chu thich:
1) Din theo: NguySn Viet Thao; "Cuba hien ngang nOi dau song", Website DCS 4/7/2008
2) Din theo: Nguyin Viet Thao: "Phong each kien dinh
va dung khi sang tao cua Cuba", Chuyen san Ho sd sU kien, Tap chi Cong san so 3 (25-4-2008), tr.28
3) Dan theo: Bao cao tong quan ket qua nghien cilu de tai nhanh 3 "Chu nghia Mac - Lenin v6i van menh
va tuong lai cua CNXH", Ha Noi, 2008, Vu Quan ly Khoa hoc Hoc vien CTQGHCM, tr.201
4) Din theo: Thuy Chung: Tong thong Bolivia: "CNTB chi lam ton thuOng den My Latinh", trang Website http//che-vietnam.com cap nhat ngay 19/7/2007 5) Nguyin Manh Hung: "Trao luu canh ta My Latinh va cong cuoc xay diing CNXH the ky XXI d Venezuela", Tap chi Ly luan chinh tri, thang 9-2007, tr.76
6); 7) Nhu 5, tr.76; tr.71 8) Din theo Nguyen Manh Hung, Trao luu canh ta
My La tinh Sđ, tr.72