Trung Quoc, sau khi chua thanh cong trong viec thiic diiy y tuang khoi dgng EAFTA trong giai docin nghien cuu thii nhat (2004-2006). da to ra kh6ng con thuc su "miin ma" thii[r]
Trang 1TRONG KHU VlTC DONG A HlTOTNG T A MOT CONG DONG KINH TE DONG A
TirONG LAI
BUI TRUlOrNG GIANG'
Tom tat
Dc nhan dien ro sit van dong cua tien trinh xciy dipig mot Cong dong Kinh te Dong A
trong thai gian ten, can danh gia xac thifc chiefii huerng hinh theiiiti nluCng the che va khung
klw he/p tdc chu yeu ciia cong dong kinh te de') Trong boi canh biing no hefn 300 lep trinh hinh
thanh cac Hiep dinh Thitang men tu do tren the gieri vet hern 143 sang kich FTA trong khu vuc
Dong A cho den thai diem hien nay, bai vied se tap trung phdn tich nam phuefiig thirc hinh
thanh FTA chii yen dang dien ra tre>ng khu vuc De)ng A genu (J) Phuefng thifc FTA se>ng
phuemg giila e/iidc gia ve'ri e/itc>'c gia; (2) Phue/ng thirc FTA ASEAN +1 ve'ri ASEAN la "tam
true": (3) Phuemg thirc APIA ket he/p vdi FTA De'mg Bdc A; (4) Phuemg thirc FTA
ASEAN+3; va (5) Phuemg thirc FTA ASEAN+6 Tren ca set de), hai vied ked liian rang nhirng
iieim vira e/iia cd ASEAN vd cde nue'/c Demg A kheic eld lira chgn phuemg thirc FTA ASEAN+1
nhu la hue'rc di phii he/p nhdt hue'm^ teri hoi nhap kinh te De'mg A mot each chinh thirc hem, sau
r(}nii hem Trong then gian tin day, vice hinh ihanli Cejng de'ing Kinh le' De')nii A sinn hay
miion, mang tinh the che he)d cae> hay the'ip se phu thuoc veio vice cac e/iie'ic gia Dong A tim ra
phuemg thirc te'ii uu tich he/p ce'ie FTA ASEAN +1 dang dean plie'in, eld due/c ky ket va thuc thi
hien nay ihiinh mot hTA rang khdp klie'>ng ^ian kinh tc De'>ng A Tac gia ky vepng rang qua
trinh nghien ciru chung ve me}t FTA ASEAN+3 (EAFTA) hay FTA ASEAN +6 (CEPEA) se~
tim ra due/c the' thirc vd le) trinh ket he/p heiy hoi tu ede Ig trinh FTA ASEAN +1 vd cd the Id
ce'ic FTA dem le khac trong Dong A tlidnli mot nwt troni> cde the che'kinh te'ce'd loi ciia Cejng
ele'mg Kinh te Dong A tuo'ng lai, hien thuc he)d hue'/e di eldii tien ciia tien trinh xay dung Cong
de'mg
I DONG A DANG BAT KIP LAN SONG HINH 1995, liin song hoi nhap kinh te khu vuc k i
TIIANH CAC FTA TREN THE GICJI biing no voi nhieu bieu hien moi v^ quy mo,
Lan song lien kei kinh te khu vuc tren miic do vii pham vi tu do hoii Tai cii ciic khfa
song song ton tiii voi cac khung kh6 lien kei canh niiy chiing ta d6u co the quan sat thiiy
kinh te da phuong vai tiim vong dam phiin tir nhLi:ng bien chuyen dang diln ra trong
trong khung kho Hiep dinh Chung ve quan he kinh te quoc te ngay nay Do Id \u
Thuong miii va Thue quan (GATT) Ke tir hue/ng hinh thanh cde Hiep dinh Thiremg men
thiip ky 1980 vii diic biet hi sau khi To chirc Tudo (FTA) tren the gie'n
Thuong miii The gioi (WTO) ra dai niim Tiii khu vuc Chiiu A, ciing voi nhung ke
hoiich hiinh dgng ciia Difin dim APEC, mot
• Tien sT Pho Trirong ban Qiuin ly Khoa hoc & Dao tao loiit CilC Siing k i e n i h o a ihuiin k h u VUC milU
Vien Khoa hoc Xa hoi Viel Nam
NGHIEN CdfU DONG B^C fl SO 9(103) 9-2009 19
Trang 2dich tu do da dugc trien khai tir nhirng niim
1990 va phiit trien manh me \hb\ gian giin
day nhu cac thoa thuiin vii sang kien FTA
sau: Khu vuc Miiu dich Tu do ASEAN
(AFTA), Thoii thuan Quan he Kinh te giin
giai hon 6txtriiylia-Niu Dilan (CER), Khu
vuc Thuong miii Tu do ASEAN-Trung Quoc
(ACFTA), Hiep dinh Thuang mai Tu do
A S E A N - ^ Do (AlFTA), Hiep dinh doi tdc
Kinh te ASEAN-Nhiit (AJEPA) Hiep dinh
Thuang mai Tu do ASEAN-Han Quoc
(AKFTA), Khu vuc Thuong miii Tu do Nam
A (SAFTA), Hiep dinh Thuong miii Tu do
Dong A (EAFTA) v.v
Voi khu vuc Dong A, mai tai nhirng nam
cuoi ciia the ky XX, chiing ta moi quan sat
thay sir xuat hien cua xu huang hoi nhap
kinh te khu vuc a Dong A mot ciich ro net
vai bieu hien song dgng nhiit lii liin song
hinh thanh ciic FTA trong khu vuc Co the
nhan xet r^ng khu vuc Dong A di sau hai
trung tiim kinh te la EU vii Bile My trong qua
trinh hgi nhap kinh te khu vuc song trong
mot thap ky qua (1998-2007) ciic quoc gia Dong A dang dieu chinh manh chfnh sach kinh te doi ngoai cua minh theo hudfng can bang han giira hgi nhap kinh te da phuang vai hgi nhap kinh te khu virc va dang bdt kip rat nhanh voi lan song FTA toiin cau
Cho den nam 2002 khi Nhat Biin va Xingapo ky FTA song phuang (JSEPA) thi AFTA (1992) van lii sir thir nghiem FTA dau tien vii duy nhat vai muc tieu thiic daiy thuang miii noi khoi ASEAN Song ke tir niim 1999, tai Dong A dii bung no ciic n6 lire FTA song phuang (BETA), ma diiu la Xingapo, sau do Nhat Ban, Han Quoc tuyen
bo di6n dan da phuang WTO khong con la sir lira chgn duy nhat Trung Quoc va Thai Lan cung nhanh chong dua ra cac sdng kien FTA song phuang cua minh, ASEAN vai tir Ciich lii mot khoi thong nhii't cung tang cuang thiet lap cac cam ket FTA song phuong v6i mot loat Ciic nu6c doi thoai chfnh nhu Otxtritylia vii NiuZilan (thuoc CER) Trung Quoc, Hiin Quoc, Nhat Biin va An Do"
Nam
1976
1986
1996
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Bang 1: Dong A dang bat kjp lan song FTA the gioi
So lirpng FTA
1
1
4
7
10
14
23
42
67
96
102
Hien trang cac sang Daky
1
1
3
3
5
6
9
14
21
31
36
Dang dam phan
0
0
0
1
2
4
5
16
30
42
41
ilea FTA Dang de xuat
0
0
1
3
3
4
9
12
16
23
25
Nguon: Jetro (2007)
Xem Bin Trirong Giang (2005) mo ta chi tiet xu huong hinh thanh cac FTA song phircmg tai khu virc Dong A
20 NGHIEN CUU DONG BflC fl SO 9(103) 9-2009
Trang 3Qua trinh gia tang hgi nhap kinh te Dong
A thong qua viec hinh thiinh ciic FTA song
phuong va tieu khu vuc vira mang tfnh ngoiii
sinh, vira mang tfnh noi sinh Dieu niiy co
nghla mot mat xu huang hinh thanh FTA
trong khu vuc Dong A the hien sir phiin iing
chfnh siich truac ciic siic ep ciinh tranh mai
tir moi truang kinh te-chfnh tri ben ngoiii khu
virc Mat khiic, xu huang nay hinh thiinh dua
tren nhirng ti6n de kha chin muoi cua thuc
ti6n quan he kinh te giLi:a cac quoc gia trong
khu vuc suot nhieu thap ky qua Mire do lien
ket kinh te, thuong miii vii diiu tu ciio tren
thirc te doi hoi ciic quoc gia trong khu vuc
Dong A phiii tim ra phuong thii'c the che hoa
cac quan he thi truong nay, ma chfnh sach
hinh thiinh FTA giifa ciic quoc gia Dong A
chfnh lii loi giiii thiet thuc cho biii toiin tang
cuang hgi nhiip kinh te khu vuc trong boi
Ciinh quoc te hien nay
II CAC PHUONG T i m e HINH THANH FTA
CIIU YEU TAI DONG A
Chira bao gia ciic siing kien lien ket kinh
le tiii khu vuc Dong A hii no rg nhu hien nay
dac biet ke tir cuoc khiing hoiing kinh te khu
virc niim 1997 Phuemg thirc hinh thdnli cde
FTA song phuemg la mot bieu hien me'ti trong
he/p tac ve) hgi nhejp kinh te'khu vUc De'mg A
Quii trinh hgi nhiip kinh te khu vuc dang
dugc chinh thirc hod bi\ng mot loiit cac siing
kieii tir do hoii thuang miii thong qua cac
Hiep dinh Thuong miii Tu do (FTA) song
phuang va da bien giira Ciic chfnh phu tiii
Dong A
Ciiu hoi dill ra lii lieu mot loiit Ciic FTA
song phuong dii vii dang hinh thimh co dua
den sir hinh thiinh mgi Khu vuc Thuang miii
Tir do toiin Dong A, liim nen liing cho mot
Cong dong Kinh te Dong A chat che hon trong tuang lai? Can cir viio phuang thirc hinh thiinh ciic FTA song phuong trong khu
vuc va cde Vdc dgng co the xay ra doi vai tien
trinh tu do hoa thuang mai vii hgi nhap kinh
te khu vuc biii viet xin dua ra mot so quan Silt ve chieu huong van dgng cua xu huang hinh thanh ciic FTA tiii khu vuc Dong A hien nay vdi niim phuang thirc chfnh sau:
L Phirong thiifc FTA song phirong giira quoc gia vol quoc gia
Xu huang hinh thanh ciic FTA tiii khu vuc Dong A da, dang vii se tien trien theo huong hinh thanh mot miing luai Ciic FTA song phuang dan xen, trimg liip nhau Neu phuong thuc nay lii chii diio thi viec thiic day sir hgi
tu ciia hang loiit ciic Ig trinh FTA song phuang quoc gia-quoc gia rieng le viio ig trinh hinh thanh Khu vuc thuang mai tu do toiin Dong A (EAFTA) duy nhii't sc rat kho khiin VI mot miing luai cac FTA song phuong quoc gia voi quoc gia kho diim biio khii nang tfch hgp thiinh mot FTA toiin khu vuc Chieu huong theo "chii nghla song phuang quoc gia" nay da va dang diSn ra tai khu vuc Dong
A, theo do tirng thiinh vien Dong A noi chung Vii tirng thiinh vien ASEAN noi rieng tim kiem cho minh Ciic quoc gia de hinh thiinh FTA song phuang Mot loiit cac FTA song phuang dii vii dang dugc hinh thiinh theo phuang thirc nay nhu FTA Xingapo-Nhat Biin; FTA Trung Quoc-Thiii Lan; FTA Nhat Biin-Xingapo; FTA Han Quoc-Nhat Biin; FTA Thiii Lan-Trung Quoc, FTA Malaixia-Nhat Biin v.v Nhu viiy, phuong thirc chiiy dua hinh thanh ciic FTA song phuang giua ciic quoc gia nhu the niiy se giiy
ra chi phi dieu chinh Ion mot khi Dong A
NGHIEN CCJfU DONG BflC fl SO 9(103) 9-2009 21
Trang 4quyet tam xay dung mot cong dong kinh te
trong tuang lai
2 Phuong thuc FTA ASEAN+1 \6\
ASEAN la "tam true"
Neu ASEAN dong vai tro nhu mot thuc
the kinh te thong nhat va tra thanh "trung
tam" hinh thanh mot so FTA song phuang
chii chot vai ba quoc gia Dong Bac A thi kha
nang hgp nhat thanh mot FTA toan Dong A
la CO the Theo do, cac nu6c Dong Bac A se
ky FTA song phuang v6i ASEAN theo
phuang thirc ASEAN+L^^^ Ket cue ban dau la
khoi kinh te Dong A se dua tren he thong
FTA hinh banh xe gom "true va nan hoa"
Phuang thiic ASEAN+1 dang tra thanh hien
thuc cua hgi nhap kinh te Dong A vai viec
FTA ASEAN-Trung Quoc (hang hoa) va
FTA ASEAN-Han Quoc (hang hoa) da co
hieu lire FTA ASEAN-Nhat Ban, FTA
ASEAN-Han Quoc (dich vu) dugc ky nam
2008, FTA ASEAN-Trung Quoc (dich vu) va
FTA ASEAN-An Do (hang hoa) cung dugc
ky ket trong Thang 8 nam 2009 vira qua.'^'
Tuy nhien, lieu ASEAN co thuc sir dii
manh va gdn ket de dong vai tro "tam true"
hay khong la van de can thao luan sau han
Van de dat ra la vai quy mo kinh te va
'-' Nhu vay, ASEAN/AFTA/AEC se la "tam triic" con cac
FTA song phuang voi Nhat Ban Trung Quoc va Han Quoc
se la "nan hoa" g6m FTA ASEAN- Trung Quoc FTA
ASEAN-Nhat Ban va FTA ASEAN-Han Quoc va FTA
ASEAN-^ Do
''' V6i cac ben doi thoai khac, ASEAN da tham van voi
EU \'i FTA song phuang ASEAN-EU tir nam 2007, nhung
do EU thay doi phuong thuc dam phan nen qua trinh nay
dang chuye'n sang huang EU lira chon dam phan rieng v6i
tiing thanh vien ASEAN Cach tiep can nay giong vai Sang
kien Doanh nghiep vi ASEAN (EAI) ma Hoa Ky de xuat
nam 2002 lai chon each tiep can FTA song phuang dan le
vai timg thanh vien ASEAN (co chon loc) thay vi ky kei
mot FTA song phuang vai ca khoi ASEAN nhu mot so
quoc gia tren
thuang mai chi bang 1/10 ba nude Dong Bac
A thi lieu ASEAN co phat buy dugc vai tro
"tam true" thuc su hay khong vSn can phai quan sat them vi ro rang viec giir vi the "tam true" ciia cac FTA khong dong nghla vai viec ASEAN co the tra thanh "cue tang truang" hay "dau tau tang truang" ciia n6n kinh te Dong A De thuc hien dugc phuang thuc ASEAN lam tam true nay, ban than noi dung va pham vi cam ket cua cac FTA ASEAN-i-1 phai dugc dinh hudng trong mot khung kho chung va toan dien han Song thuc ti6n hien nay cung cho thay mot mat ASEAN dang tang cuang dia vi phap ly va tfnh gan ket ciia minh thong qua 16 trinh hinh thanh Cong dong ASEAN vai ba tru cot Chfnh tri-An ninh, Kinh te va van hoa-xa hgi Mat khac, ro rang phuang thiic FTA ASEAN+1 dang noi trgi, la khung kho chfnh cho cac Ig trinh FTA khu vuc huang tai mot
16 trinh hgi nhap sau rong han cua toan khu vuc Dong A
3 Phuong thu^c AFTA ket hgp vdi FTA Dong Bdc A
Neu hgi nhap kinh te Dong A dugc hinh thanh dua tren su tich hgp cua hai FTA da bien chfnh trong khu vuc la (1)
ASEAN/AFTA a D6ng Nam A va (2) FTA
D6ng Bac A*'*' thi day se la kich ban toi uu
ve mat phuc Igi tong khu vuc vi ve mat ly thuyet, viec xay dung mot hiep dinh thuang
'"' Trong khung kh6 bai viet, "Dong Bic A" chi gom Nhom ba quoc gia Trung Quoc, Nhat Ban va Han Quoc Xet ve dia ly, FTA khu virc Dong Bdc A co the gom 5 nSn kinh te la Dai Loan, Han Quoc, Hong Cong, Nhat Ban, va Trung Quoc, theo do ba nuac Nhat Ban Han Quoc va Trung Quoc cijng vdi H6ng Cong va Dai Loan se din hinh thanh FTA khu virc Dong Bdc A (NEAFTA), sau do NEAFTA nay se "nhap" vai ASEAN/AFTA de tra thanh FTA loan Dong A (EAFTA)
Trang 5miii tu do bao triim toan khu vuc hieu iing
phuc Igi cao han nhieu so voi mot he thong
diing "true va nan hoa" Tuy nhien, ekly Id
phuemg thirc klw khd thi han tren may
phuang dien sau: Thir nhdt, cac quoc gia
trong khu vuc Dong Bac A van con chua giai
quyet het mot loat cac van de cang thang
trong quan he song phuong va khu vuc nhu
van de lich sir chien tranh va sach giao khoa
lich sir, van de lanh tho Dai Loan hay tham
chi la van de Bac Trieu Tien Thir hai, cac
nghien ciiu cho thay ASEAN hoan toan biit
Igi ne'u cac nen kinh te Dong Bac A thiet lap
dugc mot FTA v6i nhau, chac chiln dong
thuang mill vii dau tu se "chuyen huang" tir
ASEAN sang Trung Quoc Hon nira ASEAN
cung khong con co hgi tiep can cong nghe
nham tien len nii'c thang phan cong lao dgng
khu vuc va toan ciiu cao ban Tuy nhien, voi
nhirng dgng thiii hoii diu quan he Trung-Nhat
giin day vii dgng co thiic diiy hgp tac kinh te
Dong Biic A manh me ciia Han Quoc, rat co
the y tuang ve mot FTA Dong Bac A se
"song day" va tao dgng lire cho cac Ig trinh
FTA khac trong khu vuc, diic biet la cac Ig
trinh FTA ASEAN+1
4 Phuang thiic FTA ASEAN+3
Tiii Hgi nghi Thugng dinh ASEAN+3 tai
Vieng-chan, Lao (2004) nguyen thii 10 quoc
gia ASEAN va 3 quoc gia Dong Bac A la
Han Quoc, Nhat Biin va Trung Quoc da di
den nhat tri ve tinh can thiet ciia mot Khu
virc Thuang miii Tu do toan D6ng A
(EAFTA) vii giao cho cac Bg truang kinh te
ciia 13 quoc gia to chiic nghien ciiu va soiin
thiio bao cao ve viec xay dung EAFTA trong
thoi gian tai De cu the hoa y tuang nay, Thii
tuong Trung Quoc On Gia Bao dai dien cho
Trung Quoc dii nhan dang cai thiinh lap
Nhom chuyen gia hon he/p (JEG) nghien ciru
ve tinh khd thi ciia Khu vuc Thuang men Tu
do Dong A (ggi tiic la Nhom nghien ciru
EAFTA) Nghien ciiu ciia Nhom nghien ciru EAFTA giai doiin 1 (2005-2006) cho thay hien cac nuac ASEAN+3 dang hgi tu nhirng dieu kien kinh te-chinh tri tien de thuan Igi cho viec hinh thanh mot khu vuc thuong miii
tu do ASEAN+3 Phan tfch mo phong dinh lugng cung cho ket quii phuc Igi tong ciia mot FTA gom 13 nuoc ASEAN+3 se lan hon ciia phuang thirc m;ing luai FTA song phuang hay tong 3 FTA ASEAN+1 Do do, Nhom chuyen gia EAFTA giai doiin 1 (JEGFSE, 2005-2006)*'* da de trinh Bao cao ciia minh len Hgi nghi Thugng dinh ASEAN+3 vao Thang 1 nam 2007 vira qua tiii Cebu (Philfppin) vai khuyen nghi ciin sam khai dgng mot 16 trinh mai cho viec hinh thanh mot FTA ASEAN+3 Hien nay, Nhom nghien ciru EAFTA giai doiin 11"^* (Nhom EAFTA-Il) do Han Quoc nhan lam Trirong nhom nghien cii'u va dang tien hanh phan tfch sau tac dgng ngiinh ciia mot EAFTA trong tuong lai nhiim dua ra nhLi:ng
CO so khoa hgc dap ii'ng tot ban yeu ciiu ciia lanh diio cap cao ASEAN+3
Day la phuang thiic the che' hoa hgp tac va hgi nhap thuong mai Dong A dua tren nen tiing la khung kho hgp tac ASEAN+3 da hinh thanh va phat trien giin 10 nam qua, do
do kha thuan Igi ve cam ket chfnh tri va tien
de hgi nhap thuong miii-diiu tu noi khoi Day
'^' Tac gia la thanh vien Viet Nam chinh thuc trong Nhom
chuyen gia EAFTA giai doan I (ti:r thang I nam 200.'S den thang 7 nam 2006) va giai doan II (2007-2009)
"'" Nhom bat diiu lam viec lir thang 5/2007 lich hop la 6
thang/lan va du kien ket thuc cong viec vao nam 2009
NGHIEN CLfU DONG BflC fl SO 9(103) 9-2009 23
Trang 6cung la phuang thii'c nhan dugc dgng lire dan
dat miinh me tir Trung Quoc do do cac nuac
Dong Bac A khac nhu Nhat Biin hay Han
Quoc khong the khong tham gia neu muon
duy tri Igi the canh tranh tiii D6ng A Tuy
nhien chieu huang dan dat ciia Trung Quoc
doi vai tien trinh FTA ASEAN+3 nay cung
khien cac nuac tham gia phiii lo ngai ve tiim
anh huang, chi phoi ngay cang miinh ciia
Trung Quoc trong quan he kinh te khu vuc,
do do tim each thiet lap the "can bang mai"
voi Trung Qu6c trong qua trinh hgi nhap
kinh te khu vuc ngiiy ciing sau rong
5 Phuong thiJc FTA ASEAN+6
Day la phuang thii:c hinh thiinh mot FTA
giira 16 qu6c gia thuoc khung khd Hgi nghi
Thugng dinh Dong A (EAS), gom 10 qu6c
gia ASEAN, ba quoc gia D6ng Biic A la
Trung Quoc, Nhat Biin, Han Quoc vii 3 quoc
gia con liii thuoc khung kho Hgi nghi
Thugng dinh Dong A la Otxtraylia, Niuzilan
va An Do Khung kho EAS chfnh lii nen tang
ciia phuang thiic hinh thanh FTA ASEAN+6
niiy.'^' Sau hai ky Hgi nghi Thugng dinh
D6ng A va tren ca so ciia Sang kien NIKAI
'" Sau khi Nhom chuyen gia ASEAN-i-3 de trinh Bao cao
nghien cuu ve Khu vifc Tlufcmg mai tie do Dong A: Ca sd
va The ihiec hinh thanh (EAFTA) len cac Lanh dao
ASEAN+3 lai Hoi nghi Thugng dinh ASEAN-H3 (Cebu
Phih'ppin T 1/2007), Nhat Ban da dua ra Sang liien
NIKAI tai Hoi nghi Tliugng dinh Dong A lin thu II (EAS)
(Cebu Phih'ppin T 1/2007) ve viec Nhat Ban hua tai trg
100 ty Yen (gin 100 trieu USD) trong 10 nam tai de' trien
khai hai noi dung phat trien kinh te va hgi nhap khu vuc
la: (1) Tlianh lap Nhom nghien cuu kenh II cua cac hgc
gia khu virc ve Ddi tac kinh te Toan dien Doug A
(CEPEA) va (2) thanh lap Vien Nghien ciht Kinh te
ASEAN vd Dong A (viet tiit: ERIA) Sang kien NIKAI da
CO dugc sir nhai tri ciia Lanh dao 16 quoc gia tham du Hgi
nghi Tliugng dinh Dong A lan II va giao cho Ban Thu ky
ASEAN va kenh Bg truang kinh te (AEM) thuc hien noi
dung ve CEPEA
do Nhat Ban de xuat, hien y tuang ve mot FTA gom 16 quoc gia ke tren da dugc lanh dao cac quoc gia iing hg va nhat trf cung tien hanh nghien ciru tfnh khii thi ciia FTA
ASEAN+6 v6i ten ggi chfnh thiic la Sang kien De'ii tac Kinh te' Te)dn dien De)ng A (CEPEA),'*^' cung vai de xuat thanh lap Vien nghien ciru Kinh te ASEAN vd Dong A
(ERIA) Tong Thu Ky ASEAN Ong Keng Yong tirng nhat manh: CEPEA la mot y
tuang tot, ''chua ce') tien le trong lich v/?",''^'
do do cang nghien ciru, trao doi quiin diem thi cac quoc gia cang hieu biet nhau han va cang CO ich cho viec phat trien moi quan he doi tac Day la sang kien da dugc lanh dao
16 nuoc nhat tri th6ng qua
So vai vai nam trudc day thi ro rang kha nang ve mot 16 trinh hinh thanh mot FTA ASEAN+6 dang dien bien kha nhanh vii cung CO dugc nhirng nen tiing kinh te va chfnh tri khii ro net Ca so hinh thanh CEPEA la m6i quan he kinh te thuang mai trong ASEAN+6 (ASEAN + Trung Quoc, Nhat Ban, Han Qu6c An Do, Otxtraylia va Niuzilan) da kh6ng ngirng tang len xet tren cac phuang dien dong thuang miii noi nhom, tfnh bo sung lan nhau trong ca cau thuang mai, mang luai chuyen m6n hoii san xuat trong khu vuc Han the, tam iinh huang ciia nhom ASEAN+6 trong nen kinh te the gidi Cling da va dang gia tang Trong boi ciinh do, viec thai nghen 16 trinh hinh thanh CEPEA chfnh la n6 luc nhilm "can bang" vai tam anh huang ngay cang manh cua Trung Quoc
"" Tac gia dugc Bg Tlurang Mai Viet Nam (nay la B6 Cong Tliuang) cu lam Truang nhom thanh vien Viet Nam tham gia Nhom nghien ciru chung nay
''" Phat bie'u tai Phien hgp thii nhat ciia Nhom chuyen gia nghien cii-u ve'CEPEA, Tokyo 15-16/6/2007
24 NGHIEN C(jru DONG BflC fl SO 9(103) 9-2009
Trang 7trong qua trinh tang cuang lien ket kinh te
khu vuc
Dien bien ciia hai nhom nghien ciru
CEPEA va EAFTA-11 trong nam 2007 cho
thay: Thir nhdt, Nhat Biin dang chii dgng di'iy
nhanh qua trinh soiin thiio Bao cao CEPEA
va hoan toan co khii nang vugt truoc Bao cao
EAFTA-II voi tiin suat cac phien hgp nhu
hien niiy Bao cao cuoi ciing ciia Nhom
CEPEA rat co the dugc de trinh vao dip Hgi
nghi Thugng dinh Dong A vao cuoi nam
2008
Thir hai Trung Quoc, sau khi chua thanh
cong trong viec thiic diiy y tuang khoi dgng
EAFTA trong giai docin nghien cuu thii nhat
(2004-2006) da to ra kh6ng con thuc su
"miin ma" thiic diiy EAFTA giai doiin II vii
tap trung uu tien cho viec thuyet phuc 16
trinh CEPEA phiii khac vai 16 trinh EAFTA,
nghTa lii liim chiim hii y dinh khai dgng ngay
mot 16 trinh hinh thanh FTA ASEAN+6 do
Nhiit Biin dua ra Hien niiy Hiin Quoc vai
vai tro Chii tich Nhom nghien ciru EAFTA-II
chon Ciich tiep can dung hoa hai 16 trinh c6
giing tim ra mot "chien luge chung" cho hai
Nhom nghien ciru, tranh kh6ng de xiiy ra
tinh tr;.ing hai Nhom nghien ciru CEPEA vii
EAFTA-11 "loiii trir nhau" vii ganh dua ve
tien do de trinh bao cao len lanh dao cap ciio
Thir ha, ciic nuac khac tham gia hai Nhom
nghien ciru nhin chung co quan diem kh6ng
coi hai hai Ig trinh EAFTA va CEPEA la loiii
trir nhau, chii'p nhan sir ton tai song song ciia
hai Nhom nghien ciru Ve t6ng the cac
thiinh vien ASEAN deu cho rang nen xuat
phiit tir nhirng khung khd va noi dung siin co
cua ASEAN de ban tiep nhu^ng buac di hinh
thanh EAFTA hoiic CEPEA Dieu niiy co
nghla cac FTA ASEAN+1 hien nay lii co Igi cho ASEAN vii khong nen voi viing khoi dgng mot 16 trinh FTA ASEAN+3 hay FTA ASEAN+6 moi hoiin toan Tuy nhien ciich tiep can niiy ro rimg kh6ng co Igi cho Han Quoc va VI vay Han Quoc dang muon lam s6ng lai y tuang hinh thanh mot FTA D6ng Bac A giua ba nuoc Han-Trung-Nhat cung nhu thiic diiy nhanh vice ky ket FTA Trung Quoc-Hiin Quoc de gay sire ep len ASEAN
i n NHAN DINH CHUNG VE MOI QUAN HE GIIJA CAC PHUC)N(; Tiiirc HINH THANH FTA TAI DONG A veil TRII^N VONG HINH THANH CONG DONG KINH TE DONG A TRONG Tl'ONG LAI
Phan tfch nam chieu huang hinh thiinh FTA dang van dgng trong khu vuc D6ng A a phiin tren co the rut ra mot so nhan dinh chung vc m6i quan he giira cac phuang thirc hinh thiinh FTA tiii D6ng A vai trien vgng hinh thiinh Cong dong Kinh te D6ng A trong tuong lai nhu sau:
Mot la, tien trinh hoi nhap kinh te Dong
A can mot quyet tiim chinh tri chung rat cao: Hien trong khu vi,rc D6ng A dang dien
ra nhieu 16 trinh FTA song song, da diing ve phuang thirc hinh thiinh va trung lap ve thiinh vien Co the quan sat thay mot s6 thanh vien ASEAN nhu Xingapo hay Thai Lan se co gang hinh thiinh vii duy tri cac FTA song phuang CO tfnh chien luge vai ciic cuang qu6c nhu Nhat Biin va My Cac FTA hinh thanh theo khung kho ASEAN+I dang tra thiinh hien thuc vi ciic FTA chfnh trong khu vuc D6ng A dang trien khai dam phiin theo phuang thirc niiy Lg trinh PTA ASEAN+3 vii CEPEA dii xong giai doiin nghien ciru khii thi, nhung de thuc su khoi dgng mot Ig trinh
Trang 8dam phan mai doi hoi cpiyét tam chinh tri
chung rdt cao vi thirc chát day la cuoc dua
tranh kh6ng gian kinh te khu vuc ma Trung
Quoc va Nhat Ban lii hai cuang quoc hieu ro
nhat mire do quyet tam ciia rieng minh
Hai Id, toe do se quyet dinh su thang tlie
cua cac lg trinh FTA dang dua tranh nhau
tai Dong A: Sir song triing ciia cac Ig trinh
FTA trong khu virc D6ng A hien nay cung
nhu giira hai Nhom nghien ciiu CEPEA va
EAFTA-11 minh chiing cho sir ciinh tranh
miinh me giira Nhiit Ban vai Trung Quoc vii
giira Han Qu6'c vai ASEAN trong xu huang
hinh thanh cac FTA khu vuc Le) trinh FTA
ndo nhieu thdnh vien han vd dire/c lanh eleio
cap cao thong qua sémi han se cé) the lam vd
hieu Iwdc thay the cac lg trinh khac Day la
thuc te ma cac nuac diin dat, tham gia cuoc
dua deu y thiic dugc va tim each dat dugc
"Igi the ciia nguai di truac" Neu FTA
ASEAN+3 CO the sam khoi dgng dam phan
thi 16 trinh hinh thanh mot FTA ASEAN+6
se khii thi hon theo each tiep can tuan tu la
FTA ASEAN+3+3, nghla la sau khi hinh
thanh FTA ASEAN+3 se ket nap cac thanh
vien con I;ii cua khung kho EAS thanh FTA
ASEAN+6 Tuy nhien, vai nen tang chfnh tri
ciia khung kho EAS, rát co the ca che hgp
tac ASEAN+6 se trien khai mot 16 trinh hinh
thiinh FTA ASEAN+6 song song vol tien
trinh hinh thanh FTA ASEAN+3 Nhu vay,
van de dat ra la neu chgn each tiep can nay
(do Nhat Biin dua ra) thi v6 hinh chung Sang
kien ve EAFTA thuoc khung khd ASEAN+3
do Trung Quoc thiic day tirng dua ra tir nam
2004 se "bi thay thế bai mot khung kho bao
triim rong Ion ban la Sang kien CEPEA
(2006) ma thuc chat la FTA ASEAN+6
Ba Id, ASEAN Id tac nhan khong the thieu trong tien trinh hinh thdnh mot Cong \ dong Kinh te Dong A sau rong han: Quan
sat thuc tien xu huang hinh thanh cac FTA ; trong khu vuc D6ng A va dua tren nhirng ; chieu huang van dgng neu tren cho thay
ASEAN Id tac nhan khang the thieu ciia tien " trinh tdng cirdng lien ket kinh te Dong A trong béii canh Men nay, co vai tro dSn dat va
dieu phoi tién trinh trong khi ca Nhat Ban va Trung Quoc chua tim dugc phuang thiic
"cung dan dat" qua trinh xay dung Cong dong Kinh te D6ng A tuang laị Ro rang mot mang luai cac FTA song phuang lay kh6i ASEAN lam "tam true" dang dan hinh thanh
va trien vgng hinh thanh mot khoi kinh te D6ng A thong nhat han th6ng qua qua trinh lien ket sau han bang cac FTA ASEAN+1 giira ASEAN vai cac nuac doi thoai chu chot
la mot phuang thiíc dugc cac thanh vien khu vuc D6ng A dat nhieu ky vgng hgp ly hien naỵ
Bon Id, mite do the che hod cua mot Cong dong (hay cong dong) Kinh te Dong
A tuong lai con dmc quyet dinh bai khd nang tich hop cac FTA ASEAN+1 thdnh mot FTA toan khong gian kinh te Dong A:
Gia tri ciia cac phuang thiic con la nhu FTA ASEAN+3 (EAFTA) hay FTA ASEAN+6
(CEPEA) chfnh la a ch6 qua trinh nghien ciru chung dii Id EAFTA hay CEPEA se tim
ra due/c the thirc vd le) trinh ket he/p hay hgi
tu cac lg trinh FTA ASEAN+I hien nay va
CO the la cac FTA dan le khac trong D6ng A thanh mot khu vuc thuang mai tu do thuc sir cua toan viing D6ng A trong thai gian taị Nha do, mot trong cac the che kinh te cot loi cua Cong dong Kinh te D6ng A tuong lai se
26 NGHIEN C(irU DONG BflC fl SO 9(103) 9-2009
Trang 9dugc thiet lap, hien thuc hoa buac di diiu tien
ciia tien trinh xay dung Cong dong./
TAI LIEU T H A M K H A O
1 Bui Truang Giang (2005), "A}( hirdng hinh
llidiili cde hiep dinh thuang meii tu do song
phirenig (BETA) tai Dong A va he qua ddi vdi
khu \';/r", Tap chi Nghien cuu Kinh te So 320,
T 1/2005, Vien Kinh te Viet Nam, Vien Khoa
hoc xa hoi Viet Nam
2 Bui Truang Giang - Cheong Inkyo (2004),
''Ciich tiep can chinh seieli FTA hudng ten Hgi
nhap Kinh te'Denig A: Tien trien ve) theich thirc",
Chuong 2 cudn sach "Hudng ten Cong dong Kinh
te Dirng A", GS, TS D6 Hoai Nam va PCS,
TSKH V6 Dai Luge (dong chu bien, 2004), Nxb
The giai vii Vien Kinh te va Chfnh tri The gidi
3 Do Hoai Nam va V6 Dai Luge (dong chu
bien, 2004), siich song n'gir '"Hudng te'ri Cong
dong Kinh te De'mg A" I "Tem>ards East Asian
Economic Community'', Nxb The gidi va Vien
Kinh te va Chfnh tri The gidi
4 East Asian Study Group (2002), "Fined
Report e)f the East Asia Study Group",
ASEAN+3 Summit, Phnom Penh, 4"' November
2002, Cambodia
5 East Asian Vision Group Report (2000),
"Toward an East Asian Community: Region of
Peace, Prosperity and Progress", ASEAN+3
Summit, Singapore
6 Lee, Jae-Seung (2002), "Building an East
Asieui economic Community, Les Etudes du
CERI, No.87, mai 2002
7 Le Bo LTnh va Bui Trudng Giang (2004),
"Xu tiuenig hinh thanh ce'ic hiep dinh thuemg mgi
tifdo song phUenig (BETA) tai De'mg A vii he qua
ileii vdi khu iv/r", Bai hoi thiio quoc te do Bo
Ngoiii Giao Viet nam vii Quy Ford Foundation
to chu-c ngay 26/7/2004, Ha Noi
8 Luu Ngoc Trinh (chu bien, 2006) "Phdn
irng chinh sach ciia eeie nUe'rc DeJng a trire'fe xu hudng hinh thdnh cde Khu vUc Man dich Tu do (FTA) tir cuoi nhirng nam 1990", Nxb Lao
Dong-Xa Hoi
9 Nhdm chuyen gia EAFTA giai doiin 1
(2005-2006): "Bdo edo nghien ciru Tinh khd dii
ciia EAFTA: Eg trinh vd Me) thirc hinh thdnh"
Ban Thu ky ASEAN
10 Nhdm chuyen gia EAFTA giai do;in II
(2007-2009): Tdi lieu ede phien hop
11 Nhdm nghien cLi:u CEPEA (2007-2009):
Bdo edo eueii ciing nam 2008, Bdo edo cuoi cimg nam 2009 va c<ic tdi lieu cde phien hgp
12 Sakakibara, Eisuke & Sharon Yamakawa
(2003b), "Regional Integration in East Asia:
Challenges and Opportunities", Policy Research
Working Paper No 1079, World Bank, Washington D.C
13 Urata, Shurijo (2002), "Gle)balization and
the Grenvtli in Free Trade Agreements",
Asia-Pacific Review, Vol.19, No.l, pgs 20-32
14 World Bank (2004b), "Eeist Asia
Integrates", Washington D.C, USA
15 Wonnacott, Ronald, J, (2000), "Regiemal
Treiele Agreements", in Brewer, Thomas & Boyd,
Gavin, eds., "Globalizing America: The USA
World IntegreUion", Edward Elgar