Thdi Tien Le, vua Le Dai Hanh cho tien hanh dao sdng tii' Ddng Cd (huyen Yen Djnh) den Ba Hda (huyen TTnh Gia), tinh Thanh Hda. Cdng trinh nay di qua vimg dat ke Ry, ke Che. Con sdng[r]
Trang 1Tgp chi Ddn tdc hgc sd5 - 2009 69
TL/LIEU
•
DAN TOC HOC
V ' J
PHONG TUC CUA LANG NGHE O VUNG DONG BANG SONG MA
T H A N H H O A
HA MANH KHOA
Cu dan ddng bang sdng Ma khdng ehi
CO tinh than lao ddng can eii, tri thdng minh
sang tao trong trdng trgt, chan nudi ma vdi
ban tay kheo leo, hg cdn lam ra rat nhieu san
pham thii edng phue vu ddi sdng Nhieu lang
que trong viing viia lam ndng nghiep viia
chuyen lam mdt nghe thii cdng va trd nen ed
tieng Moi lang nghe deu cd lich sii' hinh
thanh va phong tuc tap quan gan lien vdi
nghe tao nen sac thai van hda rieng ciia
minh Dudi day ehiing tdi xin gidi thieu hai
trong eac lang nghe eiia vimg chau thd sdng
Ma XU' Thanh: lang nghe da An Hoach va
lang nghe diic dong Tra Ddng
I Lang nghe da An Hoach
1.1 Vdi net ve idng An Hoach
Lang An Hoach (cdn ggi la Nhue
thdn, lang Nhdi), each thanh phd Thanh
Hoa 3 km ve phfa Tay - Nam Vao thdi
Nguyen (the ky XIX), An Hoach (ed sach
chep la Yen Hoach) thude tdng Quang
Chieu gdm ba lang la An Hoach Thugng
(lang Nhdi Thugng), An Hoach Ha (lang
Nhoi Ha - Nhue thdn), thdn Ddng Tir nam
1953 den dau nam 2006, An Hoach Thugng
(lang Nhdi Thugng) thdn Ddng, thuoc xa
Dong Tan; An Hoach ha (lang Nhdi Ha
-Nhue thdn) thude xa Ddng Hung va chia
thanh 3 xdm: xdm Trung xdm Bac va xom Nam, nay thude thj tran Nhdi'
Lang An Hoach la mdt trong nhirng lang ed xua nhat ciia huyen Ddng Son tinh Thanh Hoa Cach lang khdng xa cd di chi khao cd niii Nap thude thdi ky van hoa Dong Son duge phat hien nam 1976 Lang ed mdt nui da thudng ggi la niii Nhdi (ciing ed ten
la niii Khe, Nhue son An Hoach son, niii Vgng phu ) san sinh ra mdt loai da quy duge biet den d nhieu noi trong ea nude
dudi ten ggi "da Thanh" Sach "Dgi Nam
nhdt thdng chi' (the ky XIX) viet: "niii An
Hoach (hay niii Khe, lai ed ten la Nhue son)
d each huyen Ddng Son bdn dam ve phia Tay Nam, sac da trang mjn, tieng da vang trong, ed the diing lam khi dung nhu ehieng, khanh, bia, ke " "Niii An Hoach san xuat thir da tdt, Pham Ninh la Thai thu
Du Chuong nha Tan, thudng sai ngudi lay
da lam khanh, tire la nui da nay Chan niii ndi len ngg nhd nhgn hoat diing mdt minh, ben eanh cd den thd Cao Son, lai eo chiia" (Quoc sir quan trieu Nguyen, 1970, tap 2,
tr 222-224)
' Thi tran Nhdi duge thanh lap theo Nghi dinh cua Chinh phu so 40 2006/>JD-CP ngiiy 21-4-2006, tren
ca sg 184.34 ha dien lich tu nhien 4.577_nhan khau ciia xdm Dong Hung va 3 ha dien tich dat tu nhien
478 nhan khau cua xom Ddng Tan
Trang 270 Hd Mgiih Khoa
Van bia chiia Bao An eung eho biet
ve da d day: "Sac da dng anh nhu ngge lam,
chat xanh biee nhu khdi nhat Sau nay due
lam khi eu vf nhu deo thanh khanh danh
len thi tieng vang mudn dam dung lam bia,
van ehuong de lai thi edn mai ngan ddi"
(Qude su quan trieu Nguyen 1970, tap 2
tr 223) Da niii Nhdi da di vao ca dao tue
ngir gan lien vdi nhieu viing dat ndi tieng
cua huyen Ddng Son trong Ijch sii'
1.2 Phong tuc lang nghe
Den the ky thir XIX, nhung ngudi thg
da lang Nhdi da cd mdt td chirc nghe
nghiep tuong ddi chat che Viec truyen day
nghe va hanh nghe khdng edn bd hep trong
pham vi gia dinh ddng hg cd tinh "cha
truyen con ndi' nua ma cd tinh cdng ddng
cao Tap tuc eiia lang nghe duge thi hien
trong Huang udc ciia lang
Huang udc xa An Hoach do ly trudng
Le Van Thuyen phd ly Nguyen Xuan Hoa,
cu nhan Tran The Diie viet nam Dong
Khanh thu 2 (1887) ngay 15 thang 2 (Hd
Dire Thg, 1999, tr 209-213) Qua huong
udc chiing ta cd thi thay duge mdt phan
phong tuc ciia lang due da An hoach
Nghi due da d An Hoach ed tii- lau, it
nhat la tir thi ky X Ong td nghi 6uo-c 6an
lang bat dau thd tir thi ky XIII: "Td nghi
due da la Le Khae Phue (gio ngay 15 thang
Gieng) Nam At Hgi (1275), Le Khae Phue
day 5 ho la hg Do, Le, TrAn, Duong, Nguyen
lam nghe Khi dng tir Mudng Mai vl day la
ngay 10 thang Gieng" Cd le viec thd tu bat
dati tir mot su kien vao thdi Tran trong cudc
khang chiln chong quan Mdng - Nguyen,
khi vua Tran: "Sai thg da d An Hoach (niii
Nhdi) md cua hang niii Thien Kien va hang
nui Khuan Mai dl \ky tiln eiia ehdn d dd
khi trude" (Ngd ST Lien, 1985 tap 2 tr 181) ma dng Le Khae Phue la ngudi dung dau tdp thg due da lang Nhdi duoc giao
nhiem vu "md cira hang" Sau khi hoan
thanh cdng viec, dng trd ve lang va duge dan lang tdn thanh dng td eiia lang nghe Hang nam, tir ngay 9 den 16 la ngay
md hgi eiia lang Ngay nay ca hai xa An Hoach va Phil Luu deu lam le Ngay 9, lang Phil Luu rude den den lang Nhdi, sang 11 rude ve Trong lang ngay 9 thang Gieng lam
le cao, sam mot ddi Ign nhd va mot ddi ga trdng, xdi gac, trau rugu (xdi 10 can, Ign mot eon 30 can, ga trong moi con 1,5 can)
Le xong dem xdi thjt bieu tien chi, ly trudng, bieu dai khoa, dai xac (thg kheo nhat lang); phan thjt va xdi cdn lai mdi ca ky hao, than lao, chirc djeh eiing an
Ngay 10 td chiic khanh ha, lam il tam sinh hoa qua va phdng sinh cau phue Phdng sinh theo le la phai mua chim trdi vl tha dii
10 con, ca chep nhd 10 con tha d sdng cai Ngay 10 thang Gieng md cheo hat, hat bai
"xa dan phong phu, gia huong thuan hoa" do eac huong than vilt tii' cudi nam trude, hoac
do dau nam cac vj ay khai but vilt nen Cheo hat 3 ngay tir ngay 10 din 12, cdn ngay 13,
14 lam le dang sao cau phiic Ngay 14 lam le cao ky vao budi ehilu cho din toi Tdi ngay
14 se chdng kieu Sang ngay 15 lam le thien dja bach than d tren mot khu dat lang da djnh sEn va quet dgn tii' nam trude lam le rude than ra dd Nhung phai chgn la nai gan nude chay, do tien chi xin le tir trude mdt thang Cd the nam trude va nam sau ciing mdt ehd, cd the khae cho Le tir gid Mao din gid Thin thi rude ve den Ca lang ra le bai vao Budi ehilu gid Ngg (dau gid) lam le
Trang 3Tap chi Ddn tgc hgc sd5 - 2009 71
gio chii te vao dang dd kheo eiia ea lang
Khi dang dd nay thi rude tir nha ngudi dang
do ve den bang kieu hanh Khi rude ve den
san den vj tien chi eiing ngudi thu djeh
(giup viec) mang xudng Neu thay cd gigt
nude d dd "hien xao" thi ca lang nam nay se
lam an tin tdi Ngudi chii hien dang dd kheo
dupe lang eho I can thjt thu va 5 can xdi
gae Ngudi chii sir hdi ca tdp thg ciing an
hay chia phan ve nha tuy y Khi dang dd
kheo xong thi dge van, rdi ken sao hanh le
Hanh le xong thi dge van le ta Budi ehieu tii'
gid Mill sang den ngay hdm sau thi dang le
"khat xao" hay "hien xao" tuy nghi tuy tam
khong e6 quy djnh gi khae
Ngay 16 le ta eiia lang va le son than,
giang than Khi rude den thi rude theo mdt
doi ca chep mot thii Ign Liic rude ve thi
mang thii Ion ve cdn ca chep dem tha
xuong ao
Khi tha ea xudng ao xong, phai lay
inpt chiim hoa hdng dat len kieu de rude
Khi hai hoa dng ly trudng Phii Luu di thang
den khdm hdng, dng ly An Hoach lay manh
Ilia do triiin len dau dng ly.Phii Luu Ong ly
Phil Luu dua hai tay ra hai hoa Neu hai
duge chiim tir 2 hoa trd len la may man cho
ca lang Neu hai duge mdt hoa thi khdng tdt
cho viec trong nam di lam an va chi nen
chpn ngudi tir 30 tudi den 40 cho di xa lam
an (lay y tam thap nhi lap)
Dau nam ea lang lam le the nao tuy y,
con tu nhan cd the lam le "khat xao" (xin
kheo) ddi vdi ngudi mdi hge nghe, hay le
"khat lgc", vdi ngudi lam nghe d xa, cudi
nam ve lang neu ed dd lam dep thi dang len
den ggi la ll "hien xao" Sau khi le xong
ong tien ehi se ban cho mdt dau gao nep
mdt can thjt Ign ciia lang cdn tinh khiet, dem
ve ta on gia tien tai nha Thudng le tien t l vdi le ""khat xao", "hien xao" hay "khat lgc,
ta lgc" nhu d ngoai den
Nhirng san pham tieu bieu duge lang chgn tir trong cae gia dinh lam an kha gia duge dang len mieu thanh hoang Sau dd ly trudng lai chgn ra vai thir de dau nam dem sang mieu An Hoach lain le "hien xao" (dang dd kheo) Le nay thudng thue hien vao cac ngay 2, 4, 6 ciia thang Gieng Neu khi lam le, dng chii te thay cd gigt nude roi vao mat thi eoi nhu ea nam cay cay duge miia, lam an nganh nghe duge may man Cudi nam mgi ngudi di lam an xa deu
ve lang, dan xa ai ed nghe gidi thi duge dng ly Phil Luu chgn lam dd thd nhu bat dTa, khay, cay den de dang len mieu thanh hoang
Thg gidi di lam xa khi ve lang neu phat tai thi lam le ta, hoac lam le "hien xao" Ngoai le diing thdng thudng, tuy tam
CO the dang dd lam to dep nhieu cdng khdng cd quy djnh, nhu cay quan, tay da, phuong da, ngai da theo su hudng dan eiia dng tien chi
Nhung thg gidi di lam an xa nhirng khong gap may man cd the lam le "khat xao" (xin kheo), cdn ddi vdi ngudi mdi hoc nghe lam le "khat lgc"
Dan lang An Hoach ke tir 10 tudi trd len, nlu la con trai thi duge td phu truyen nghi Ngay nao bat dau hgc nghe (phai chgn ngay tdt ed sao Thien Dire) thi gia dinh phai lam le xdi ga tai din rdi mdi ve hgc nghi Ai hgc nghe duge dan xa giiip eho 2 thimg thde Din tudi trudng thanh eon trai duge cap hai sao rugng va mot sao
Trang 472 Hd Manh Khoa
rugng khuyen hgc Con gai khdng cd rugng
Neu den tudi ma lay chdng d lang thi 6uoc
cap hai sao rugng, di lay chdng phuo'ng
khae thi thdi, trude khi di lay chdng phai
den le d hdn Vgng Phu tren nui Nhdi
(Hoang Anh Nhan, 1996, tr 181)
Thg ngudi lang neu dinh di lam xa,
thudng ra den lam ll td nghe, trong le vat
can nhat ed trau cau cdn thi tuy nghi d
tam long Le xong xin mieng trau an d
trude nhang an Neu an thay dd tuoi la lain
an se phat dat Le nay ggi la le "khat lgc"
(xin loc)
Lang due da An Hoach kit "cha" vdi
lang Trau Dira d huyen Quang Xuo'ng
Lang Trau Dira la lang ren chuyen san xuat
dung cu due da ndi tilng Lang Nhue cung
cap da eho Trau Dira Trau Dira cung cap
dung cu due da cho lang Nhue Nhd dd ma
nghe ed truyen duge duy tri va phat triln d
ca hai lang Lang Trau Dii'a lam dinh, lang
Nhue miing biic trudng cd 4 chQ:'"Thiit
Thgch nhdt tdm" (sat da mdt Idng) (Ljch su
Thanh Hoa 1994, tap 2, tr 118)
2 Lang nghe diic dong Tra Ddng
2.1 Vdi net ve Idng Trd Ddng
Lang Tra Ddng cd ten Ndm la ke Che
xua thuoc giap Bdi Ly (Phu Ly) nam ben
hiru ngan Luong Giang (sdng Chu) each
thanh phd Thanh Hda 12 km vl phfa Tay
Bac nay thude xa Thieu Trung huyen
Thieu Hda
Lang Tra Ddng, diu thi ky XIX la
mot thdn thude xa Tra San, Tra Son vao
dau the ky XIX nam ngay ben eanh con
sdng dao nha Le gan dudng tinh Id di len
cae huyen miln nui Tay Bac Thanh Hoa
Xa Tra Son cd hai thdn: Thdn Thugng (Tra Thugng), thdn Ddng (Tra Ddng) Lang Tra Ddng thudng quen vdi ten ggi la Tra Ddng, Tra Diic hay Che Diic
Lang Tra Ddng vao nira dau the ky XIX thuoc tdng Van Quy, phfa Ddng giap vdi xa Phiic Thg (tdng Thaeh Khe), phia Tay va phia Nam giap vdi xa Phii Ly, phfa Bac giap vdi thdn Thugng, each Cdn Chan Tien 6 km, noi ed di chi khao cd cua xudng due ddng thude so' ky thdi dai ddng thau Dau the ky X day la mot trong nhirng trung tam kinh te - xa hdi eiia viing ddng bang sdng Ma Lang Tra Ddng la que goe eua Le Luong - mot hao trudng cua chau Ai
Le Luong que d Ke Ry (nay la xa Thieu Trung, huyen Thieu Hoa): "la nha cu tgc Chau Ai, gia thi giau thjnh, thde chiia hon tram kho, trong nha nudi tdi 3.000 mdn khach, ddc Idng lam viec thien" (Tha van Ly
- Tran, 1977 tap 1 tr 354) Ong cd cdng giup Dinh Bd LTnh dep loan 12 su' quan
thdng nhat 6k nude Ong duge Dinh Tien
Hoang phong la Dd djeh quan Ciru Chan, quan giu mdt vung ddng bSng rgng Idn d chau Ai: "Ddng din Phan Djeh, Nam din
Vu Long, Tay din dinh niii Ma La, Bac din Kim Cdc" va "ddi ddi eon chau duge quyIn trdng eoi" (Tha van Ly - TrAn, 1977, tap 1,
tr 354) Viing dat nay thuoc pham vi ba huyen Ddng Son, Thieu Hoa, Quang Xuong, tinh Thanh Hoa ngay nay Ke Ry cdn la mot trung tain cua dao Phat thdi bay gid Le Luong vdi cuong vj la ngirdi dirng dau trong viing do cho xay dung cac chiia: Trinh Nghiem d ke Go, Minh Nghiem d ke Bdn va Huong Nghiem d ke Ry Chiia Huong
Nghiem edn ed ten la "Kiin Ne son, Huong
Nghiem tu" Din nay tuy chiia khdna cdn
Trang 5Tgp chi Ddn lgc hgc sd5 - 2009 73
nira, nhung qua van bia de lai ta cd the hinh
dung quy md ciia ngdi chiia do dng xay
dung: "Tren da chenh venh tugng Phat oai
nghiem, giira sdng thap cao, toan than Da
Bao Mai hien cong cong nhu eanh trT, ngdi
Ip'p Idp Idp nhu vay rdng Lan can thoang
mat, eua ngd thenh thang Mat trai cd mdt
toa lau nguy nga trong treo ehudng Idn Ben
phai dung mdt tam bia da ghi chep edng lao
ngo hau mong nghin nam khdng mai mdt
Tudng vach bao quanh, each xa tran gidi; ed
hoa tuoi tot, ngao ngat khdi huong" (Tha
van Ly - Tran, 1977, tap 1 tr 354)
Thdi Tien Le, vua Le Dai Hanh van
trpng dung Le Luong Dat va ngudi vimg ke
Ry ke Che do gdp cdng sue eho Le Dai
Hanh trong su nghiep dep ngi phan va thang
Tong, binh Chiem Le Luong duge Le Dai
Hanh phong la Bdc Xa Tudng Qude
Thdi Tien Le, vua Le Dai Hanh cho
tien hanh dao sdng tii' Ddng Cd (huyen Yen
Djnh) den Ba Hda (huyen TTnh Gia), tinh
Thanh Hda Cdng trinh nay di qua vimg dat
ke Ry, ke Che Con sdng dao dd trd thanh
eon dudng giao thdng thiiy thuan tien khiln
cho mien dat giau tiem nang nay ngay cang
sam uat
Thdi Ly - Tran, khu vuc nay van la
trung tam Idn ciia ddng bang sdng Ma Dau
an ve sir phat trien kinh te - xa hdi tuy cdn
md nhat, nhung vdi su kien Thai iiy Ly
Thudng Kiet da tirng din nai day phan xii'
tranh chap dat dai giua hai giap Vien Dam
va Bdi Ly va cac nhan vat ndi tieng nhu
Luu Khanh Dam, Le Van Huu, Dao Tieu,
Le Quat, Le Gide da ehirng minh dieu dd
Danh nhan tieu bieu nhat eiia viing dat nay
thdi Ly - Tran la Le Van Huu Le Van Huu
do Bang nhan khoa Dinh Miii (nam 1247), ddi vua Tran Thai Tdng khi mdi 18 tudi Le van Huu dd tiing giu cae ehuc Han lam vien hgc sT, Binh bd Thugng thu tudc Nhan uyen
hau Ong la tac gia bd "Dgi Viet su ky" gdm
30 quyen, "Ngudi md dau, dng td etia nIn sii hgc Viet Nam"
Cudi thi ky XVIII, dau thi ky XIX nghe due ddng d Tra Ddng da phat triln rat manh me Phan Idn cac hg gia dinh diu cd
Id be de due ddng Tuy vay, nghe diie ddng
d day chua phai la hoan toan tach khdi ndng nghiep, nhieu gia dinh viia diie dong vira lam rugng, mdt sd gia dinh chi lam rugng, khdng lam nghe due ddng Cd y kiln eho rang cudi thi ky XVIII, dau thi ky XIX d lang Tra Ddng da ed "su tach rdi giua nghe ndng vdi nghe thii cdng" va "90% dan lang chuyen ve nghe diic"
2.2 Phong tuc Idng nghe due dong
Trai qua hang ngan nam, tdn tai va phat trien, nghe due ddng d lang Tra Ddng cho den ngay nay van bao luu duge nghe ed truyen Ngudi lang Tra Ddng, thd dng to lang nghe la Thanh Su Khdng Minh Khdng" Trong den lang cdn thd mdt dng hg Vu la
' Nguyen Minh Khdng ten that la Nguyen Chi Thanh, sinh ngay 14 thang 9 nam Binh Ngo (1066) mat ngay 1 thang 8 nam Tan Dau (1141), que d xa Dam Xa hu)-en Gia Vien, phii Trudng Yen, nay la thdn Dam Xa, xa Gia Tien, huyen Gia Vien tinh Ninh Binh Tir nam 11 tuoi dng da theo nghiep tu hanh va la mdn sinh cua Thien su Tir Dao Hanh vai phap danh la Minh Khdng Ong duge Thien su Tir Dao Hanh rat tin yeu: "Khi Dao Hanh sap trut \ac, ben dem thuoc va than chii giao cho hoc trd la Nguyen Chi Thanh tire Minh Khdng va dan rang hai muai nam sau neu tha) Quoc vugng bi benh nang thi den chira ngay" Nam 1136 vua Ly Than Tdng bi
mac benh "hoa ho", dng duge mdi den va da chCra
khdi benh cho Vua Vi the dng duge Ly Than Tdng phong lam Quoc su va thien ha suy tdn la "than )""
""dng to" cua nghe diic ddng
Trang 674 Hd Miinli Khoa
ngudi mang nghe diic ddng ve lang Che nem xudng dat Mgi ngudi tranh nhau
Ddng va dng hg Le la ngudi cd nhieu dat '"cudp" mdt manh nho de lam "khirdc" Neu
trong Ling Hai \ i Tien iiien nay da ciiting ngudi do chain coi ao nhieu khi bj dan
Stic Cling nhau de \ a \ dung \ a phat trien xdng \ a o turn lay de xe lay •"tf do"
lang due ddng Che Ddng .^^^, ^,.^^„ ^^,^ ,^,,^,^ ^ , ^^,^ ^^^ „^.,
Ngoai nhting tuc !e ehiiny ciia Ci'^ig khdng may gap nhiing true Irae thi nguiyi
ddng cu dan ian-i i-idi-ig nghiep nghe dtic thg thuong dimg etiy en cang (mot loai cay
ddng a ling i r:i Ddng den nay ciuia tim i^ai ea mgc itr nhiC-n) de ••ciiiide via", "keo
thay nhirng quy dinh u,tiy uo'c hang van ^ [ j - |;^,^ khirdc
C) iani! Tra Done, viec truven nshe
ban Nhung tren thue te lai cd nhirng quy
udc bat thanh van va duoc moi nmro-i lan-i
nghe thue hien Hang nam lang eo le kv ^'^", '"^ ''''''- l^'^^'^" "^'^^ - ' ^ ^'"'^ ""^'^^
Thanh su Day la le quan trgng nhit cua tat ^''^'>'^'" *-^^^" "^^'""' ^'^^'^ ' " ' ^'^'' "^ ^"O' ^^eo
ca nhiing ngudi lam nghi diic ddng o' Tra '"^^ "^'^ '^"^ ^^^^ 'Jen khi tir minh lam duge
Ddng Le nay duge tiln hanh 2 ky trong I "i^:'' ^^'-''n? ^^oan cua nghe va khi ed gia dinh
nam vao cae r.gay N thang 4 va 13 thanii 9 i'i>^'ng mdi duge tach lam dge lap (ngoai ra
i r o n g do le ngiiy 13 thang 9 la quan trgng khi td chirc diie dam phu thuoc vao nhieu
nhat Le nay la le te " Thanh", duge to chirc yeu td khae ma ngudi ta tiep tuc truyen dat
tai den thd "thanh Khdng" (dng td nghe) them eac kinh nghiem khae trong nghi)
Trong mot nam le lang eo cae quy *^''^" -^'' '-•'^' ''^'•''•^ ''^^^^' '"^' ''^'^'" ^^'''- ^^^'^
djnh bat buge nhu sau (theo am lich): '-''^^^^" "^L'>'^^"I ^^it lieu
- Ngay 20 thang Chap: Nghi dtic de Nhirng ngudi lam nghe diic dong a
an Tet Nguyen dan, Tra Ddng cd mot sd ""tieng long" thudng su
+ Ngay 26 thanu Chap: Cha Che hop ^^"^- "^'^ '^'' ''' ""^^^ '^^"^ "-'^^ "^"^^"
phien cudi nam ^ dong) mdi hieu dirge:
+ Mdng 6 Tet: Chg Che hop phien ^ ^'' '^^"^' ^ '^'''^''^ "Shia la \: Ldi = 2:
dau nam ^''^'"" " -^- '^'1^''" = -^^ Kci = 5: Mdc = 6:
_^ X , - , , , /^''le^^: Bel = H: Khinnii = 9: \an= \0
+ Mong 7 Let tro di cae nha chgn '
ngay tdt, sira le eiing "Thanh" vii tiln hanh "^ ^^9^ so tir thudng dimg: Dgt nghTa
•"diic ma Id" la nha: \hiic = thjt: Boi = \it: Cdm = nlu:
Trude khi lien hanh ndi lira Id dii ue Lan - nam a; Be = cai qtiin: Kem = cai
kieng sice xin lua kieng ngudi ngoai din '^''' ^^''' " '^'^' "*^'- ^"''^' " ^'•'" -^•^""' = '^'•'^•
!iiia Neu to chirc dtic d;ini thi khi bk d;iu ^'"' " ^"^'P" ^'"" '^" '"•'' " '^'""^ '^''^'^=- '^^^
"^i-nhom lira ddt lo nau ddng nutroi lii,., ca ^^'""^' " '^""i^- Long = nude: Gtiich = xAu;
phai mac mot chile ao do khoac ngoai Den '"'""'^ " m g u
khi hoan thanh vice dd ddng vao khudn Chg C!ie hgp trong dinh hint: \ a mdi
nguoi thg ca eoi chiec ao do mac o ngoai ra gia dinh duge phim ehia mdt ehd n"idi rienu
Trang 7Tgp chi Dctn tdc hgc sd5 - 2009 75
de mua ban Day la mdt trong nhung chg
ndi tieng nhdn nhjp a vimg Ddng Son
3 Nhan xet
3.1 Nhirng net giong nhau
- Ngudi dan ciia hai lang deu nhd edng
an cua ngudi da day nghe truyen nghe eho
hp nhat la ngirdi cd edng dau tien dua nghe
vl vdi dan lang Lang nghe due da An
Hoach thd Td nghe due da la Le Khae Phue
Lang nghe diie ddng Tra Ddng thd dng td
lang nghe la Thanh Su Khdng Minh Khdng
Cac lang nghe deu cd den thd vj td nghe
- Viec dao tao thg theo tfnh ""gia
truyen", thudng la ngudi trong gia dinh
trong hg cd tay nghe truyen lai cho con chau
va thudng tir truyen nghe liic edn rat tre va
ehi eon trai mdi duge truyen nghe Cac be
trai tir 10 tudi trd len bat dau duge truyen
nghe Viec truyen nghe dien ra trong khudn
kho gia dinh "cha truyen con ndi" Vdi lang
nghe diie ddng Tra Ddng, con trai theo bd
lam tir khoang tren 10 tudi cho den khi tu
minh lain duge mgi cdng doan ciia nghe va
khi ed gia dinh rieng mdi duge tach lam
rieng Nghe due da An Hoach ciing tuong tu
nhu vay
3.2 Nhirng net khdc nhau
- Nhung ngay le cua lang nghe due da
An Hoach gan vdi ngay tet cd truyen ciia
dan tdc, cdn lang nghe due ddng Tra Ddng
duge tien hanh 2 ky trong 1 nam vao cae
ngay 8 thang 4 va 13 thang 9 am Ijch
- Nghe diie ddng Tra Dong do tfnh chat edng viec va vai trd, gia trj cua san pham nen cd nhieu kieng ky ed tfnh than bf hon nghe due da An Hoach
- Nghe due ddng Tra Ddng ed chg rieng de trao ddi san pham, edn nghi due da
An Hoach khdng cd chg rieng
- Nghe due da An Hoach ngudi thg hgc nghe duge lang chu cap de hgc nghe va ddng vien viec hgc ehu' edn ddi vdi nghi due ddng Tra Ddng khdng thay de cap van
de tren
- Ngudi lam nghe diic ddng Tra Ddng
ed tieng ""Idng"
Tai lieu tham khao
1 Lich su Thanh Hda (1994), Tap 2
Nxb Khoa hgc xa hdi Ha Ndi,
2 Ngd ST Lien (1985) Dgi Viet su
ky todn thu tap II, Nxb Khoa hgc xa hgi
Ha Ndi
3 Hoang Anh Nhan (1996), Vdn hod
Idng vd Idng vdn hod Nxb Thanh Hda
4 Qude sii' quan trieu Nguyen(1970)
Dgi Nam nhdt thdng chi Tap 2, Nxb Khoa
hgc xa hdi Ha Ndi
5 Hd Dire Thg (1999), Le Idng Viet
Nam, Nxb Ha Ndi
6 Tha van Ly - Tran (1977), Tap 1 Nxb Khoa hgc xa hdi Ha Ndi
7 Vien Khao cd hgc (1994), Vdn hod
Ddng Son o Viet Nam, Nxb Khoa hgc xa
hdi Ha Ndi