NghÖ thuËt: NghÖ thuËt trÇn thuËt vµ nghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt tiªu biÓu cho v¨n phong cña NguyÔn Kh¶i.. 2..[r]
Trang 1
Một ngời Hà Nội
- Nguyễn Khải -
A Mục tiêu cần đạt
Giúp HS:
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp và chiều sâu văn hoá của ngời Hà Nội qua hình tợng nhân vật bà Hiền
- Nắm đợc một số nét cơ bản trong nghệ thuật văn xuôi của Nguyễn Khải: cách kể chuyện, giọng văn, chất triết lí
B Cách thức tiến hành.
1 Dặn dò HS chuẩn bị kỹ lỡng ở nhà (đọc 2-3 lần tác phẩm, trả lời theo câu hỏi SGK, làm miệng phần luyện tập, chuẩn bị t liệu về HN và ngời HN, những cảm nhận về ngời HN…)
2 Tổ chức giờ dạy theo hớng phát huy tính tích cực chủ động của HS: đọc diễn cảm, đọc hiểu, phát vấn, thảo luận, trình bày… )
C Ph ơng tiện thực hiện.
1 SGK, SGK, SBT Ngữ văn 12
2 Một số tài liệu tham khảo: thiết kế bài giảng…
3 Một số tranh ảnh minh hoạ về HN, ngời HN, tác giả Nguyễn Khải
D Tiến trình giờ dạy.
I
ổ n định tổ chức lớp
II Kiểm tra bài cũ
1 Trắc nghiệm ghép nối:
Đáp án: 1 – 1964; 2 – 1965; 3 – 1966; 4 – 1990.
2 Nhận xét ngắn: ba tác phẩm đầu có điểm gì chung về thời gian, nội dung sáng tác? Một ngời
Hà Nội có gì khác biệt về thời gian và nội dung phản ánh so với ba tác phẩm trên?
Gợi ý trả lời:
* Ba tác phẩm: - Sáng tác trong thời ký kháng chiến chống Mĩ
- N i dungộ phản ánh: về cuộc đấu tranh chống đế quốc Mĩ
* Một ngời Hà Nội: - Sáng tác trong thời kỳ đất nớc đổi mới – văn học đổi mới.
- N i dungộ phản ánh: con ngời và cuộc sống đời thờng
Trang 2 Dẫn vào bài.
III Bài mới
Hoạt động của
- Dựa vào SGK,
hãy giới thiệu
những nét chính
về cuộc đời và sự
nghiệp sáng tác
văn chơng của
nhà văn Nguyễn
Khải?
GV nhấn vào sự
đổi mới sau 1978
- GV giới thiệu cho
HS về tập truyện
Hà Nội trong mắt
tôi: Tiêu biểu cho
ngòi bút của NK
trong giai đoạn
sáng tác thứ 2: tình
yêu, hiểu biết về
Hà Nội, phát hiện
về “chất kinh kì”
Một ngời Hà Nội
là sự phát hiện bất
ngờ về chất kinh kì
qua một con ngời
cụ thể, sống động
- GV yêu cầu HS
tóm tắt văn bản
- Định hớng phân
tích:
+ Nhân vật trung
tâm? Nhìn vào kết
cấu văn bản, nhận
thấy nhân vật đợc
xây dựng theo trình
tự nào? (thời gian)
Mốc chính?
+ Song song là
nhân vật nào?
Quan hệ và vai trò?
(Có thể có hớng
khai thác khác)
- Chú ý gì về lai
lịch của bà Hiền?
- Trong không khí
của cuộc k/chiến
chống P, bà vẫn ở
lại HN Vì sao?
Cho thấy điều gì về
n/vật bà Hiền?
- Thái độ của nhân
vật Tôi?
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Nguyễn Khải (1930 – 2008), tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải, sinh tại Hà Nội, đã từng tham gia, rèn luyện, trởng thành và bắt đầu sự nghiệp văn chơng trong quân ngũ
- Sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Khải chia 2 giai đoạn:
+ 1955 – 1978: Quan tâm đến vấn đề chính trị, giọng văn chính luận Tiêu chí đánh giá con ngời là tiêu chí đạo đức và chính trị
+ 1978 – nay: Quan tâm nhiều hơn đến số phận cá nhân trong cuộc sống
đời thờng, giọng triết luận Tiêu chí đánh giá con ngời đợc mở rộng ở các góc độ văn hoá, lịch sử và triết học
+ Những tác phẩm tiêu biểu: SGK tr 72
- Cống hiến của ông đợc ghi nhận bằng nhiều giải thởng về văn học nghệ thuật, trong đó có giải thởng Hồ Chí Minh năm 2000
2 Tác phẩm Một ng ời Hà Nội
- Sáng tác 1990, gắn với công cuộc đổi mới của đất nớc
- Rút từ tập Hà Nội trong mắt tôi, XB 1995
II Đọc hiểu văn bản
1 Tóm tắt
2 Phân tích
2 1 Nhân vật bà Hiền qua câu chuyện của nhân vật Tôi:
Thời gian Nhân vật bà Hiền – Một ng ời Hà Nội - Ngời kể chuyện Nhân vật tôi
Trớc năm 1955
- Lai lịch: ngời gốc Hà Nội, có nhan sắc, thông minh, gia đình gia giáo, có nền nếp, yêu văn chơng
- Trong kháng chiến chống Pháp: vẫn sống ở Hà Nội Lí do đơn giản vì
không thể rời xa Hà Nội, không thể sinh cơ lập nghiệp ở một vùng đất khác
Tình yêu Hà Nội, sự gắn bó với Hà Nội
- Cháu họ xa nhng là ngời gắn bó và chứng kiến cuộc đời nhân vật
bà Hiền
Khiến cho nhân vật tôi
“nghi ngại”
Hoà bình lập lại
- Bà Hiền tỉnh táo nhận ra niềm vui hơi quá mức và có phần thoả mãn của con ngời sau chiến thắng “vui hơi nhiều và nói cũng hơi nhiều” Bà
- Phát hiện ra sự từng trải, lịch lãm,bản lĩnh của bà Hiền nhng vẫn còn những băn khoăn,
Trang 3- Tìm những chi
tiết về bà Hiền
trong giai đoạn hoà
bình lập lại?
+ Thái độ của bà
Hiền trớc niềm vui
chiến thắng?
+ Nếp sống nếp
sinh hoạt có thay
đổi?
+ Cách quản lí gia
đình, tính toán làm
ăn?
- Từ đó nhận thấy
bà Hiền là ngời nh
thế nào?
- Nhân vật Tôi đã
vỡ lẽ ra nét tính
cách nào của nhân
vật bà Hiền?
- Trong hoàn cảnh
cả nớc ra trận, hai
con lần lợt ra chiến
trờng, thái độ của
bà Hiền nh thế
nào?
- Nhận ra thêm nét
tính cách nào nữa ở
bà Hiền?
- Thái độ của ngời
kể chuyện?
- Sau ngày thống
nhất, Hà Nội có
thay đổi gì? Thái
độ của nhân vật tôi
trớc sự thay đổi
ấy?
- Nếp sinh hoạt,
nét tính cách của
không bằng lòng với cách bắt chớc ngôn ngữ cách mạng không phải lối
Bằng sự từng trải và trầm tĩnh, bà Hiền nói đến sự làm ăn chứ không mãi say sa trong chiến thắng
- Mặc dù thời thế đã đổi thay nhng bà Hiền vẫn giữ vững nếp nhà Vẫn giữ
đợc nếp sinh hoạt truyền thống của một gia đình có văn hoá, có cách sống đẹp, đờng hoàng, sang trọng
Khi các con còn nhỏ, ngồi vào bàn
ăn, cô thờng chú ý sửa chữa cách ngồi, cách cầm bát, cầm đũa, cách múc canh và cả cách nói chuyện trong bữa ăn “Chúng mày là ngời Hà Nội thì cách đi đứng, nói năng phải
có chuẩn, không đợc sống tuỳ tiện, buông tuồng”
- Cách quản lí gia đình, tính toán làm
ăn:
+ Chuyện hôn nhân, sinh con, tính toán cho tơng lai của con cái
+ Bán một ngôi nhà ở hàng Bún + Không đồng ý cho chồng mua máy
in, thuê ngời làm
+ Bản thân mở một cửa hàng lu niệm,
tự tay làm ra sản phẩm “hoa làm rất
đẹp, bán rất đắt”
+ Phê phán thói gia trởng của ngời cháu
Bản lĩnh, thức thời, khôn ngoan và sắc sảo
nghi ngại, không tin cậy
- Phát hiện ra bà Hiền
có đầu óc thực tế“ ”,
tính toán tr
luôn luôn tính đúng
đã tính là làm, đã làm
“
là không để ý tới những lời đàm tiếu của thiên hạ” Khâm phục
Trong thời kì
kc chống Mĩ
- Bằng lòng cho hai đứa con đi chiến
đấu
+Vì không muốn con sống bám vào
sự hy sinh của bạn bè
+ Bảo nó tìm đờng sống để các bạn
nó phải chết cũng là một cách giết chết nó
+ Muốn bình đẳng với các bà mẹ
khác hoặc sống cả hoặc chết cả, vui“
lẻ thì có hay hớm gì” -> là một con
ngời giàu lòng tự trọng, có ý thức trách nhiệm với cộng đồng -> giải quyết việc nhà việc nớc rất hợp lí Tình yêu nớc biểu lộ chân thực, tự nhiên, không giả tạo
- Cô tôi tính toán việc“
nhà, việc nớc đại khái
là nh thế ” -> Vỡ lẽ ra vẻ đẹp của
bà Hiền (thống nhất giữa tình yêu gia đình
và tình yêu Tổ quốc)
Đất
n-ớc bn-ớc vào thời kì
kinh tế thị tr-ờng
- Hà Nội giàu hơn, vui hơn, hăm hở buôn bán, lối sống xô bồ
- Bà Hiền vẫn là một ng“ ời Hà Nội của hôm nay, thuần tuý không pha trộn ”
- Nơi tiếp khách của bà sau tấm bình phong cao hơn đầu ngời bằng gỗ chạm suốt mấy chục năm không hề thay đổi
- Vẫn duy trì những cuộc gặp mặt bạn bè hàng tháng -> cuộc sống xô
bồ nhng vẫn giữ một lối sống sang
Hoài nghi, lo âu, không tin họ còn giữ
đ-ợc nét hào hoa, thanh lịch của đất kinh kì
Trang 4bà Hiền có thay
đổi?
Biểu hiện?
- Hình ảnh cây si
đổ, sống lại trong
lời kể của bà Hiền
cho thấy điều gì
trong suy nghĩ,
nhận thức của bà?
- Phát hiện của
nhân vật tôi về bà
Hiền so với các
giai đoạn trớc?
Thái độ?
- Nét đẹp nhất
trong nhân cách bà
Hiền là gì?
- Thảo luận nhóm:
+ Cảm nhận về
hình ảnh “hạt bụi
vàng”?
+ Nhận xét, suy
nghĩ về tính cảm,
thái độ của ngời kể
chuyện: Một ng“ ời
nh cô ánh vàng.”
- Qua phân tích,
hãy khái quát vẻ
đẹp cơ bản của
nhân vật bà Hiền?
trọng và thanh lịch
- Vẫn giữ thói quen chơi hoa thuỷ tiên ngày Tết
- Kể về chuyện cây si bị đổ lại“
sống” -> niềm tin về quy luật bất diệt
của sự sống và sự trờng tồn của những giá trị văn hoá truyền thống
- Bà Hiền là một hạt bụi vàng của“
Hà Nội”.
-> Một so sánh độc đáo nhằm ca ngợi bản lĩnh, cốt cách của bà Hiền
- Nói đến hạt bụi, ngời ta nghĩ đến một vật nhỏ bé, bình thờng Nhng
“hạt bụi vàng” thì dù nhỏ bé nhng lại
có giá trị quý báu
- Bà Hiền là một ngời Hà Nội bình thờng nhng trong bà chứa đựng những cái tinh hoa của ngời Hà Nội
-> Bản sắc Hà Nội, văn hoá Hà Nội,
là chất vàng mời của Hà Nội Mỏ vàng trầm tích đó đợc bồi đắp tích tụ
từ những hạt bụi vàng nh bà Hiền
Bao nhiêu ngời nh bà Hiền sẽ hợp lại thành những ánh vàng chói sáng
ánh vàng ấy là phẩm giá của ngời Hà Nội, là cái truyền thống, cốt cách của ngời Hà Nội
- Phát hiện ra bà Hiền:
giỏi quá , khiêm tốn
và rộng lợng quá”.
Ngỡ ngàng, thán phục
- Một ng“ ời nh cô phải chết đi thật tiếc, lại một hạt bụi vàng của Hà Nội rơi xuống, chìm sâu vào lớp đất cổ Những hạt bụi vàng lấp lánh đâu đó ở một góc phố Hà Nội, hãy mợn gió mà bay lên cho đất kinh kì chói sáng những
ánh vàng ”
Tiếc nuối, lo âu, tin t-ởng, tự hào
Tha thiết nâng niu và mong muốn nhân lên những nhân cách văn hoá
Kết luận Qua thời gian, sự biến thiên của
thời thế nhng bà Hiền vẫn giữ đợc cốt cách của ngời Hà Nội, bản lĩnh,
tự tin, trung thực và giàu lòng tự trọng.
Qua thời gian, nhân vật tôi càng ngày càng hiểu dần ra ngày một
rõ hơn đầy đủ hơn vẻ
đẹp của lối sóng Hà Nội, văn hoá Hà Nội (Từ hoài nghi, e ngại
đến nể phục; từ tò mò
đến cảm động, trân trọng).
2 Những đặc sắc nghệ thuật
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Đặt nhân vật trong nhiều quan hệ (gia
đình, xã hội), nhân vật đợc soi chiếu trên nhiều bình diện (hôn nhân, nuôi dạy con cái, quản lí gia đình, cách nhìn nhận đối với con ngời và hiện tợng xung quanh, quan niệm và cách xử thế )
- Ngời kể chuyện xng tôi tăng cảm giác tin cậy cho câu chuyện và tăng tính
đối thoại dân chủ với ngời đọc
- Ngôn ngữ sắc sảo, giàu tính trí tuệ, uyên bác, giọng văn linh hoạt, đa thanh (lúc lo lắng, chiêm nghiệm, lúc hóm hỉnh, lúc sôi nổi, nhiệt tình )
- Sử dụng những hình ảnh có tính biểu tợng: hình ảnh cây si, hình ảnh hạt bụi vàng
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật: Nghệ thuật trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật tiêu
biểu cho văn phong của Nguyễn Khải
2 Nội dung:
Trang 5- Trân trọng và khao khát lu giữ vẻ đẹp và chiều sâu văn hoá của ngời HN, cũng là của con ngời thời nay trớc những biến động dữ dội của thời kinh tế thị trờng và hội nhập văn hoá thế giới
- Cho thấy sự đổi mới trong quan niệm và góc nhìn, chuẩn đánh giá con ng-ời
Sự vận động của nhà văn Ng Khải và của nền văn học mới
IV Củng cố.
1 Hớng dẫn HS giải quyết BTNC: Qua chân dung một ng“ ời Hà Nội”, Nguy nễ Khải đã trình bày quan niệm nghệ thuật của cá nhân ông về con ngời Hãy làm rõ quan niệm đó?
2 Hiểu nh thế nào về nhan đề Một ng“ ời Hà Nội”?
V H ớng dẫn học bài và chuẩn bị bài
E Rút kinh nghiệm giờ dạy.