Dd la nhiing ngudi khdng du vdc dang, khdng ten tudi (nguai dan ba khdng dau), dan mudi khdng Id nhu mgt cai cay, cat, trirng, la khdng gian md ao khdng dinh danh hoae la sa mac, dao[r]
Trang 1SANG TAG CUA Y.KAWABATA
HAVANLl/DNG*
1 Nhu-ngyeu to ky ao khae nhau Neu nhu d truyen Bdt tu, Con Viee sir dung cac ye'u td ky ao xuat hien tir chdu chdu vd con de deo chuong, Mat ng lau trong van hgc nghe thuat Nha van sir cho ngudi diet, Ngudi ddn dng khong cudi, dung eac ye'u td ky ao nhu mgt phuang thiic Su sdng dudi tdm mat ng, tieu thuyet Tieng nghe thuat de chie'm linh va kham pha hien ren ciia nui, Nguai dep say ngu, ye'u td ky ao thuc Trong phuang thiic ky ao, cac nha van dugc sir dung cdn ft, bang bac, thi d Qud thudng sir dung cac dang thiic khae nhau tiio tricng, Con ran, dac biet la truyen Cdnh tay,
nen eac sic mau phong phii da dang, ha'p din chiing ta nhu lac vao the gidi mgng ao, ky di cho tac pham, gdp phan ciing vdi cac yeu td O dd, cai ky ao thuc sir trd thanh mgt phuang nghe thuat khae de xay dung cdt truyen, lien nghe thuat dac sic, lam nen gia tri eiia nhan vat hudng de'n viec bgc Ig chii de tu tac pham Trong cac tac pham ciia tudng lac pham Chfnh cai ky ao eting la mgt Y.Kawabata, cac ye'u td ky ao dugc nhin trong nhting ye'u td tao nen phong each nghe nhan nhu nhu'ng nguyen nhan chii khdng thuiil ciia tac pham van hgc Sang tac ciia mang lai kei qua nhu ky ao trong sang tac Y.Kawabata chira dung va dan cai nhieu ye'u eiia G.G.Marquez Dd la diem khae nhau
td huydn ludng, cu va mdi, thuc va ao, sdng (tuy cd mgt sd diem gidng nhau) eua van hgc
va cbdi, tfnh hien diii vdi phong each haiku, huyen ao My Latinh va van hgc huyen ao tfnh sieu thuc vdi tinh than Thien tdng, cam phuang Ddng Chfnh truyen thdng van boa thirc thiim my phuang Dong vdi ddng y va tu duy nghe thuat trong sudt hang nghin ihiic Cd thd ndi, trong mgt sd tac pham cua nam phat trien ciia cac dan tgc da hun due Y.Kawabata nha van da dua vao va sir dung tao nen nhirng gia trj van hoa nghe thuat dgc cac ye'u td ky ao nhu mgt bien phap dac dao khae nhau Ne'u nhu d G.G.Marquez, cai trung mang tinh nghe thuat Chfnh cac sic ky ao dugc sir dung trong tac pham nhu la thai tham my ciia cai ky ao khdng he lam mgt muc dfch sang tac ca ban gdp phan lao giam gia trj hien thuc cua tac pham ma nd thanh phong each nha van va trao luu van cdn cung ca'p cho chiing ta each nhan dien ve hgc thi nguge lai, Y.Kawabata chi sir dung cugc sdng lam gia tang diem nhin nghe thuat ky ao nhu la mgt hinh thiire diic biet de
va cac chieu tie'p can hien thuc chuyen tai cac thong diep nghe thuat trong Cae ye'u td ky ao xuai hien trong sang tac tac pham Bdi vi, nha van chau My Latinh ciia Y.Kawabiita d tai ea cae the loai (truyen thdng qua Ciie hinh thiic ky ao nhim hudng ngIn trong long ban tay, truyen ngIn, tieu tdi vide len an, phe phan hien thuc xa hdi,
ihuyei) nhirng vdi nhiing mu'c do dam dac trong khi do, cai ky iio cua Y.Kawabata lai
Khoa NgO van, Truong Dai hpc Khoa hpc Hue
64 NGHIEN ecru OONG BAC fl, so 7(101) 7-2009
Trang 2hudng de'n viec phiin anh cai dep hu ao trong
thien nhien va con nguoi
Trong mgt sd sang tac ciia Y.Kawabata,
cac ye'u td ky ao phd bie'n la mat ng, edi chet,
su vdt nhdn hod, sue mgnh sieu nhien ,
Trong Bdt tu mdi tinh ciia mgt dng gia va
mgt cd gai Ire chenh lech nhau chirng 65 tudi
dugc md la bang nhirng chi tiei ky ao, la
thudng the hien sire manh sieu nhien cua con
ngudi Tren dudng linh tu "chan hg chlng
dirng ma di xuyen qua tam ludi nhu mgt lan
gid xuan" va "cd gai de dang di xuyen qua
than cay Va dng lao cung lam nhu the ( )
Hg bie'n mai vao trong than cay Ong gia va
cd gai khdng trd ra nira"(5a'r tic) Chi tiei dng
gia va cd gai di "xuyen qua ludi", "xuyen
qua than cay" va "bie'n mai trong than
cay"(fia'r tic), cung gidng nhu viec nhan vat
Duylion trong truyen Ngicdi di xuyen tuimg
(Miicxen Ayme - nha van Phap) di xuyen
ludng va eudi cting "Duylion nhu ddng cii:ng
liii d trong ludng Hien nay chang vSn con d
da'y, bie'n vao trong d-d"{Ngudi di xuyen
tudng) Ca hai nha van tren deu sir dung mgt
yeu id ky ao, dd la sii'c miinh phi ihudng ciia
con ngudi va chi ra kei cue ciia hg Tuy
nhien, y nghia ciia Iruyen thdng qua ciic
nhan viit trong hai tac pblni tren lai hoan
loan khae nhau, mac dii hg dudng nhu cimg
sdng trong mgt thoi diii va deu sir dung chi
tiei nghe thuat mang tinh ky iio gidng nhau
(Y.Kiiwiibala (1899 - 1972), M.Ayme (1902
- 1967)) Ne'u qua NgUcri di xuyen tudng,
M.Ayme the hien ude ma ciia nhtrng con
ngudi nhd be trong xa hgi phirgng Tay, khi
khdng cdn con dudng nao khiic hg tim de'n
vdi mgng tudng de cd the giiip hg trd thanh
ngudi "phi thudng" nhim kiem sdng va tra
ihii cugc ddi, thi ngugc liii d truyen Bdt tic,
Y.Kawabata mugn ye'u td ky iio nhim the
bien cai bai tir ciia tinh yeu va cai dep hu ao
ma dng sudt ddi di tim kiem
Chi tiei ehiie mat ng dugc nha van lap liii
trong nhieu truyen Cd the hinh anh nhtrng chie'e mat na trong san khau kjch Noh (the
ky XV, XVI) am anh nha van, ddng thdi tac gia mudn sir dung nd nhu mdt ye'u td ky ao thugc bien phap nghe thuat de thd hien nhtrng va'n de hien thuc ciia cugc sdng Nd la mgt hinh anh rat dac sic, sinh dgng chiia dung nhieu bi an, nhieu tang y nghia sau xa
tham tram Qua binh anh chie'e mat ng, Y
Kawabata mudn giri gim mgt y nghia triei ly sau sic ve con ngudi va cugc ddi Cai mat nil danh cho ngudi chei "vira gidng dan dng vira gidng dan ba Nd vira gidng mgt cd thieu nir vira gidng mgt cd ihie'u ntr ludng tudi" va ding sau cai mat na iiy "la nang nhung chlng phai la nang Ding sau dd ta chlng phan biet
dugc gidi tfnh"(M(/r //(/ eho ngUdi chdt) Phiii
chang khi chei, con ngirdi trd nen thiinh thien
va mgi vuang luy ciia cugc ddi dudng nhu khdng cdn nira? Chie'e mat nil khdng cd gidi tinh phii len mat ngudi i lu ntr da chei nhu che day mdt quang ddi day king miin trong linh yeu ciia nang Thdng diep ma Y.Kawabiita mudn giri de'n nguai dgc la ciii dep tu nhien khdng can che day Id ve; con ngudi, dac biet la phu nu" phai ed long chung thuy
Ddi vdi nhan vat "tdi" trong Ngudi ddn dug khdng cudi, chie'e mat na cudi khi dat len
khudn mill nguai vg anh ta dang dm thi mdl didu thiit khiing khiep da xay ra Va "khi tdi vira gd mat na ra, khudn mat nang hien ra xau xi mgt each tham te gan nhu trd thanh
ky quai Tdi rgn ca tdc gay khi nhin vao khudn mat phd phac dd ( ) khdng chi phiii xau xi khd coi, khudn miii dd gid day hien
ra cdn heo hon, tram uiii de'n cue do\Ngidfi ddn ong khong cubi) Va nhan vat "tdi" thdt
NGHIEN ecru OONG BflC fl, SO 7(101) 7-2009 65
Trang 3len ring: "Hay khudn mat vg toi - ma bay sdng binh thudng nhu con ngudi la mdt sang lau nay tdi quen thay vdi nu eudi diu dang tao ky dieu mang tfnh chat ky ao ciia nha van nhan hau - chlng qua cung chi la mgt thii Y Kawabata Chi mgt dem vdi canh tay ma mat na? Phai chang nu cudi tren khudn mat nhan vat "tdi" cam thay nhu sdng trong banh ngudi phu nii cung dugc tao ra nhu nhirng phiic ngap tran vdi ngudi tinh cua minh Cai chie'e mat na da dugc tao ra nhu the phi ly trd thanh hop ly, cai ao trd thanh cai
nkyT{Ngudi dan ong khong cubi) Y nghia thuc Cau chuyen dudng nhu hoang dudng
nhan sinh va triei ly sau sle ve cugc ddi dugc khd tin nhung lai rai sdng dgng, hap din nha van khai quat tir chie'e mat na thdng qua Bien phap nhan hoa su vat d tac pham nay
cam nhan ciia nhan vat "toi" trong tac phim dugc hieu nhu la mgt thu phap nghe thuat
Trong cugc ddi nhieu bg mat con ngudi cung nhim the hien ve dep ciia ngudi con gai va dugc che day dudi cac cai mat na khae nhau sir khat khao tinh yeu ciia nhan vat "tdi" Nhung khat vgng ciia Y.Kawabata la di tim Tudc bd mau sic than bf, ky ao ben ngoai eai dep vinh bing trong tu nhien, xa hgi va eiia truyen thi day la mgt nidm dam me chay con ngudi Dd la ve dep trinh nguyen va tu bdng eua con ngudi vuon de'n cai dep ve hinh nhien, khdng can to ve, che day; la ude the ciia ngudi con gai va tinh yeu bai tir cua mudn nhan ban cao dep cua ngudi nghe si liia ddi Chfnh truyen nay da gdp phan dua
Truyen ngIn Cdnh tay la mgt minh chiing Y.Kawabata diing vao dgi ngu nhiing nha
day thuyet phuc cho tai nang phan anh cai ky van hien dai Nhat Ban tie'p thu va chiu^^nh
ao trong van hgc cua Y Kawabata Cdnh tay hudng manh me trao luu hien dai ciia van
chii:a dung nhieu ye'u td ky ao, than bf mang hge phuang Tay ve phuang dien sir dung ye'u sire sdng manh me, day bai ngd Trong td ky ao trong van hge
truyen, nha van mieu ta chang trai mugn 2 Nhirng giac mo'
canh tay cua ngudi tinh de qua dem Canh Cac giac ma ciing la mgt phuang tien de tay dugc mieu ta cd mgt cugc sdng thuc sir the hien nhung yeu td ky ao trong tac pham nhu mgt con ngudi Canh tay biei ndi, biei ciia Y.Kawabata Mgt dieu dac biet la, hau bat dien, biei cir dgng, tham chf di lai, biei hei eae giac ma trong cac tac pham ciia cam nhan dugc miii vi, mau sic, anh sang va Y.Kawabata deu la ciia ngudi gia, va chu ye'u biei suy nghi Canh tay mang mgt ve dep ky la dng gia Trong cac gia'c ma dd deu lien
la gidng nhu ve dep tran day sue sdng cua quan de'n nhiing didu khung khiep nhu: ngdi
ngudi con gai: "Nd rat day dan, nd nang ( ) nha do, nai dao ving, chd ngoai ddi bien
Ve trdn tria nay thudng gap d ngudi dep thanh chd trong tranh, chiec mat na bie'n phuang Tay chii hiem tha'y d Nhat Mgt ve thanh cd gai, ngudi bi chay, phu nii bdn trdn day thanh tao, trong sach cd d ban than chan, con tau, ngudi cd bg rau den, dan
cd gai ( ) ve trdn day nai canh tay lam tdi mudi, quai thai, triing rin, sa mac Trong Su cam tha'y ve day dan ciia than hinh nang" sdng dudi tdm mat ng, ong gia Shingo d tuoi
{Ccinh tay) Nha van da thdi vao canh tay 62 ma ve mgt cugc du ngoan ciia dng va mdl
ngudi tinh cua nhan vat "tdi" mgt siic sdng co gai tre de'n mgt hdn dao vIng O dd, dng miinh liet bie'n nd thanh mgt co gai dep tuyet nhu tre lai tudi doi muai tran day siic sdng vdi Canh tay la mgt hinh anh thue, nhung ben canh mgt co gai ti^, trinh bach Day la khi tach ra khdi than the nd vin cd mdt cuoc su nudi tiec tuoi thanh xuan, mdt thdi hanh
66 NGHIEN ecru OONG BAC a so 7(101) 7-2009
Trang 4phiic ma gia day nd chi cdn la hoai niem
trong ma
O Tieng ren eua nui, dng gia Shingo ed 9
giac ma ve nhiing su vat, con ngudi va trong
nhti'ng khoang thdi gian va khdng gian khae
nhau Dd la nhiing ngudi khdng du vdc dang,
khdng ten tudi (nguai dan ba khdng dau),
dan mudi khdng Id nhu mgt cai cay, cat,
trirng, la khdng gian md ao khdng dinh danh
hoae la sa mac, dao vIng khdng bdng ngudi
Sir bie'n ao ky la trong cac gia'c ma deu gin
vdi mgt nguyen do nao dd ddi vdi nhan vat
trong qua khii, hien tai hoae trong tuang lai
Nhan vat ma ve mgt con tau dang lao di vun
viit, ve bd rau den ciia mgt ngudi dan dng
dang nd diia vdi mgt co gai tre nai dao vIng
Ddi khi trong ma, Shingo tha'y minh trd
thanh mgt si quan vai guom va siing rdi bdng
nhien "boa thanh hai ngudi: mgt Shingo
diing nhin mgt Shingo kia vai bg quan phuc
dang bdc lira" Cd le chfnh nhtrng lic che ve
dao dii:c da anh budng den dng ngay ca trong
gia'c ngii C) nhan vat nay, nhti:ng ire che cua
cugc sdng thudng ngay la nguyen nhan dan
de'n sir giai toa ve mat tam ly the hien trong
nhtrng giac ma ve ban dem
Trong Ngudi dep say ngii, nhan vat
Eguchi da cd ba lan nlm ma ve nhiing sir
viec khae nhau Neu d giac ma thii nhai, dng
bj mgt ngudi dan ba bdn chan quap chat va
dng cam thay "mgt cam giac khoan khoai";
gia'c ma thii hai, Eguchi thay con gai minh
sinh ra mgt quai thai khung khiep den ndi
dng phai bam nat va vui di, thi giac ma thii
ba la mgt chudi nhirng mgng mi lien tie'p keo
dai Thoiit dau dng ma ve nhung trd dam due
benh hoan, sau dd ong thay minh dang di ve
nha sau chuyen du ngoan trang mat va"ngdi
nha ciia dng nhu bj chim trong mgt bien day
hoa gidng nhu hoa thugc dugc dang lay ddng
dudi lan gid" {Ngid/i dep say ngii) Dd la
nhting dieu ky la chi gap trong ma thd hien trf tudng tugng ly ky hap dan ciia tac gia va ldi cudn su td md ciia ngudi dgc Day cd thd
la tam trang bai an, dau hieu tudi gia ciia nhan vat
Nhting gia'c ma ky la eiia cac nhan vat trong nhiing tac pham tren ciia Y Kawabata suy cho ciing chi la nhtrng bien phap nghe thuat ma nha van sir dung de khai thac tam ly nhan vat Nhtrng bieu hien cua cac giac ma phan anh nhiing an lie ve dao diic va sinh ly con ngudi, nhiing dieu khdng the thuc hien dugc trong ngay thudng da di vao giac ma dudi mgt hinh thiic vd thiic
3 Ket luan
Cai lam nen gia tri trong nhtrng tac pham cua Y Kawabata va viec nha van dugc giai Nobel van hge (1968) dugc the hien tren nhieu phuang dien nghe thuat dae sic va phong phii khae nhau ma ye'u td ky ao va giac ma cung la mdl ddng gdp khdng nhd Nhirng ye'u td ky ao, giac mo trong sang tac ciia Y.Kawabata la nhtrng ye'u td nghe thuat dgc dao mang ve dep ciia phuang Ddng gin vdi tu duy nghe thuat va he thdng thi phap ciia nha van Dd la sir tie'p ndi mang tinh truyen thdng trong van hge Nhat Ban qua cac thdi dai va sir hgc tap nhirng phuong thurc nghe thuat hien dai ciia phuang Tay Su boa quyen nay cang lam cho nhiing sang tac cua Y.Kawabata vira mang hai thd ciia cugc sdng vira hap din, Idi cudn ngudi dgc
TAI LIEU THAM KHAO
1 Tzevan Todorov (2008), Ddn ludn ve vdn chuong ky do, Nxb Dai bgc Su pham Ha Ngi
2 Tuyen tap Yasunari Kawabata (2005),
NXB Lao dgng, Trung tam van hda va ngon ngir Ddng - Tay, Ha Ngi
NGHIEN ecru 0 6 N G B ^ C fl S6 7(101) 7-2009 67