NhQng vien cai ba tftu bao chung tdi thi le bfti yet, dieu mft chung tdi lftm theo each ciia ngQdi Hft Lan, mftc du chung tdi vin khdng dQdc bidt ddi tQdng mft chung tdi chfto mQng 1[r]
Trang 1NHUNC THl/dNC NHAN HA LAN DAU TIEN DEN DANG NGOAI VA KE CHd NAM 16^7
(Tiep theo vd het)
NGUYEN THlTA HY*
(Dich va gidi thieu)
- 23 thdng Tit Vien quan vft vien cai ba
tftu vfto trieu Liic hai gid chidu, t i t ca moi
thuydn hftng da vd ddn sat kinh thftnh
NgQdi ta mang 4 hdm vai da vfto trieu dinh
Cac quan tridu t h i n yeu ciu 30 hdm bac,
ddi lai hp se giao eho chung tdi td sau mpt
thdi gian Chung tdi phai ndi khd khftn va
cum cung dQa t i t ca 12 hdm NhQng ngQdi
Dang Ngoai da xQ sQ ddi vdi sd bac vft hftng
hda dd mdt eftch rft't trftng trdn, nhQ the ddi
vdi ciia ftn eftp vay
Budi chidu, cftc dng Hartsinek, Vincent
Romeyn, Nagtglas, nhQng trd 1^ vft nhQng
ngQdi phue vu, tft't ca gdm 17 ngQdi, da vfto
tridu dinh cung vdi dng quan vft vien cai ba
tftu NgQdi ta ra Ipnh cho hp trQdc khi di
vfto, mpi ngQdi ddu phai thao bd gQdm
NgQdi ta d i n hp vfto mdt phdng hanh lang
d l lai nhQng tftng p h i m dfing len tridu
dinh, gdm cd:
1 MOt tft'm (24 aunes) da mftu dd
2 Hai mQdi tft'm vai hoa sarasse
3 Hai mQdi t i m pareoUe (vai hdng min
BaTQ)
4 Mpt t i m vai x6e mau den
5 Mdt chide gQdng ma vang
6 Ba hpp sdn mai di^ng dd trang sQc
7 25 can nu dinh hQdng
8 Hai k h i u dai bftc ndng xoin, cftn nftng
2070 hvres moi chide b i n dan s i t nftng 12 livres
9 NhQng gift dd ndng ciia nhQng k h i u sung dd
10 30 vien dan
11 Bay cfti schuiftangen (kpp nhd)
\1 Ba bao thude sung kruisballen
13 Ba chide truy
14 Mdt cai beursvaatje (thung nhd thude sung)
NhQng vien cai ba tftu bao chung tdi thi
le bfti yet, dieu mft chung tdi lftm theo each ciia ngQdi Hft Lan, mftc du chung tdi vin khdng dQdc bidt ddi tQdng mft chung tdi chfto mQng 1ft ai, ca nhft vua l i n cac quan dai t h i n khdng mpt ai ed mftt Chung tdi ngdi xudng nhQng chide chidu, r i t nhidu ngQdi mang vu khi dQng chung quanh chung tdi NhQng tftng p h i m ciia chung tdi dat trong phdng vdi rft't ft nghi le vft ft sQ tdn trpng
NgQdi ta thdt dai chung tdi nhQng mdn ftn vft dd udng theo phong tue eua xQ sd
• PGS TS D?ii hpc Quoc gia Hft N^i
Trang 25S Rghi&n curu Lich sit s6 5.2009
Chung tdi eiut eac vien trd ly Mathys ten
Broecke va Pieter Huysmans vfto phdng d l
md nhQng hdm vft nhQng hftng hoa khac,
de dQc hoang thQdng cd t h i ehpn iQa
Sau bQa ftn chidu, nhft vua cii hai vien
cai tftu tre tud'i den hdi chung tdi r i n g nQdc
Hft Lan d dau, d phQdng Bftc hay phQdng
Nam? Hft Lan cd nhQng loai hftng hda gi?
Chung tdi dap: "d 52 vi dp Bftc, vft r i n g
nQdc Ha Lan cung eft'p hd phftch, da len, td
vft vai lua, nhung, sa tanh, nhQng tham
theu vftng bac vft nhieu thQ khac"
Chung tdi dQng day cao tQ va sau khi lai
cui chao mdt l i n nQa, v i n khdng dQdc gftp
nhft vua hay mdt vi dai t h i n nfto khfte,
chung tdi ra di, ft bfti long vd sQ ddn tidp vft
eung eftch tiep nhftn nhQng mdn quft bieu
ciia chung tdi Ddn chieu tdi, dQc hoftng
thQdng eho giii tra lai nhQng kipn hftng hda
cdn lai (mft ngfti khdng c i n dung) tdi cho
chung tdi tru ngu, tftng them chung tdi
50.000 ddng tidn ddng, mdt vai hu d i y eft
(khd) mui ndng nftc vft mdt vfti hu rQpu
Dem hdm ft'y, t i t ca mpi chung tdi ddu ngvi
d dQdi thuydn
- 24 thdng TU Chiing tdi c i t dd b^c vft
hftng hda, trQ ddng va s i t thi di lai dQdi
thuydn Chung tdi n h a n dQdc ciia con trai
nha vua, Tua-caw, mdn qua tftng 1ft 10.000
ddng tien ddng, 2 eon be vft 4 vd rQdu (arac)
Ong ta yeu e i u eho dng ta mQdn 5 hdm bac
Chiing tdi tra ldi rftng chiing tdi khdng t h i
dap Qng dQdc yeu c i u dd, vi vua cha cua dng
da chiem dung hdn mdt niia sd von mft
chiing tdi mang theo, vft cd t h i nhft vua se
khdng tQ choi con minh dp 3, 4 hdm Vien
cai ba nfti ni hdi chiing tdi 1ft chung tdi lipu
cd y dinh trao ddi quft tftng vdi hoftng tii
khdng Chung tdi dap: "ngay sau khi ngQdi
Hft Lan dQdc nhftn vfto yet kidn nhft vua"
- 25 thdng Tii NhQng ngQdi Hft Lan
dQdc mdi den trieu dinh, nhQng v i n khdng
dQdc giap mftt vdi nhft vua, mft chi nhin
t h i y ngfti tren dQdng di, khi ngdi tren ki$u cang Cd tdi 3 den 4.000 Ifnh di theo ngfti vft ngfti trdng cd ve diing tudi NgQdi ta ndi vdi chung tdi rftng ngfti cd tdi 83 ngQdi con ciia khoang 60 bft vd Ngfty hdm sau, nhQng ngQdi Bd Dfto Nha lai dQdc ph6p vfto tridu,
nhftc lai ldi vu khong thQdng thSiy (25)
- 26 thdng Tii Trong nhQng mdi lien h$
vdi trieu dinh Dftng Ngofti, chiing tdi da nhftn dQdc sQ giup dd Idn lao ciia mdt phu
nQ Nhftt Ban 1ft Ouru san, ddng thdi 1ft ngQdi phien dich cho chung tdi Bft nhftn trach nhipm bao vp chung tdi ben canh nhft
vua di ehdng lai nhQng ldi vu khdng ciia
ngQdi Bd Dfto Nha Qua bft, chiing tdi dQpe bidt hp khdng coi 1ft quan trong lftm nhQng thdng tin cua ngQdi Bd Dfto Nha vft d trieu dinh Dftng Ngofti, ngQdi ta khdng tin 1ft
ngQdi Hft Lan ddn xQ sd hp vdi nhQng f dd
xft'u
Chiing tdi da tftng mpt mdn quft cho ngQdi dftn bft Nhftt Ban gdm mdt bp q u i n
ao Nhftt vft mdt cataber (thanh kidm Nhftt?)
NhQng tin tQc vd each thQc ngQdi Bd Dfto Nha lftm ftn budn ban trong xQ sd nfty Ift khdng thuftn Ipi Chide thuydn mftnh Bd Dfto Nha ddn Dftng Ngofti nftm ngoai dft mang theo 24 hdm bac vft 80 dinh vftng, moi dinh cftn nftng 10 lang Ngofti ra, chide thuydn dd cdn dem ban nhQng mdn hftng
"Tafachelasses" (lua ke spe vung Coronamdel - An Dp), vai len damas, vai nhung vft da Nhft vua da ra l$nh eho dem
t i t ca nhiJng thQ dd vfto trong trieu vft md nhQng hdm dd cd ngfti chQng kien Nhft vua
da giQ lai cho minh vftng vft nhieu hftng hda khac trong khi chi tra 9 midng bac loai niia lang cho mpt lang vftng Ddi vdi hftng hda khac, ngfti da tra nhQng mdn t i l n khft
it 01
Trang 3RhOmg thuong nh&n I)a Lan d£u H^n 59
Khi ngQdi Bd Dfto Nha vftng mat, nhidu
hdm da dQdc md vft nhidu do vkt hi Ift'y di
nhQ 80 tft'm nhung va da kim tuyen NgQdi
ta cdn phai chiu nhQng thipt hai dang ke ve
hftng hda Nhieu lp mQt da hi dftp vd vdi
mvic dich d l tim xem trong dd ed giiu vftng
khdng Chide thuydn mftnh ra di chd 340 ta
td sdng Td loai mdt dQdc mua vdi gift 22:23,
td loai hai vdi gift 27:28 "fakaer" [ s d l i n gft'p
ciia trpng lQ(?ng td so vdi bae] Chide thuydn
budm galiote Bd Dfto Nha da mang den
Dang Ngofti 12 hdm bae vft mdt sd hftng
hda dQdc chd tao trj gift 3000 lang vft ngQdi
ta eung giai quydt dpc doftn nhQ ddi vdi sd
hftng ciia chide thuydn mftnh
NgQdi ta da ldi di^ng viec nhQng ngQdi
Hft Lan den d l i n dinh gift ca re hdn nhidu
so vdi nhQng nftm trQdc Chide thuydn
galiote mang theo sd hftng iQdt vd 1ft 350 ta
td sdng vft 10 ta qud ehi Con tau mang
tdn Navet do eac cha cd d dao Hai Nam cii
ddn Dang Ngoai mang theo 75 ta td sdng
lftm hftng iQqIt trd vd, nhQ vfty tft't ca tdng
eOng sd td len tdi 965 ta Sd bac mang theo
khdng dii d l mua td NhQng d Ke Chd, da
cd 3 t h i y tu dao Thien ehua boat ddng nhQ
nhQng nhftn vien Ddng Ten ciia Ma Cao
Hp da giQ lai trong nhQng chuydn tftu ddn
trQdc 12 hdm bae vft hp da dung sd bae nfty
vfto nhQng vu vipe budn ban bft't thQdng
NhQng hftng hda dem den ban 1ft d l bu vfto
sQ thft't thoat d Dftng Ngofti, ndi ngQdi ta
dem hftng ddn chi 1ft mdt phQdng tipn de
che giiu sdbae Ldi lai 1ft d nhQng hftng hda
dem theo luc iQdt vd
NgQdi ta nhftn dQ{?c tin mpt thuydn
mftnh Trung Quoc da ddn mdt con sdng nfto
dd ciia dao Hai tftc (26) (Roovers eiland),
mang theo 20 hdm bac tQ Nagasaki d l mua
td NgQdi ta ndi rftng thuydn mftnh nfty 1ft
do cftc vien thdng doc (ngQdi Nhftt Ban)
Pheso^-douno vft Miyazakiedouno cii ddn
- 27 thdng Tii Chung tdi dQa len bd mdt
p h i n ldn sdbae cdn lai ciia chung tdi
- 28 thdng Tit Chung tdi nhftn dQdc tin
r i n g chide thuydn mftnh Trung Qude mft chung tdi d l m i t da tdi dfty trong ddng sdng Possin vdi 9 ngQdi Hft Lan vft vfti ngQdi Trung Qude Vien quan dft chidm giQ
t i t ca nhiing siing ldn, vu khi va thidt bi cua thuydn Chide thuydn nay, sau 10 hdm, lai da bd di, d l lai vien hoa tieu va 2 ngQdi
Ha Lan khfte trong nhft ngue ciia vien quan, nhQng ngQdi Trung Qude tren thuydn mftnh da trdn thoftt Vien hoa tieu cho bidt r i n g ngQdi ta da nhin thft'y mdt chide tftu Hft Lan d g i n dd
Chiing tdi giii mdt 1ft ddn len nhft vua
xin tha nhQng ngQdi Hft Lan hi b i t giQ, vft xin dQdc hoftn lai nhQng sung ldn vft trang thidt hi Chiing tdi xin chiu mpi khoan phf tdn bao dQdng eho nhQng ngQdi ciia chiing tdi, trong trQdng hdp mft ngQdi ta phai chi tieu cho hp
Chung tdi dft nhftn dQcjc thQ tra ldi thuan ldi, vft mudn chuyin vd Quinam nhQng tin tQc v*mpi didu dft xay ra den vdi
hp, nhQng nii 1ft khdng tim dQde cd hpi nfto
dd de lam vipe dd
- 29 Thdng TU Sd bac cdn lai dQdc dem len bd Chung tdi dem vai midng bac ra thii
chiet xuit, kdt qua la ed 82% c h i t bac rdng Chung tdi dem cftn ddng vft sftt trong trieu dinh vdi sQ ed mftt cua cac vien cai ba tftu
va nhQng trd ly Huibrecht Eems vft Mathys ten Broecke NhQng cai ba tftu nay thQdng
r i t gia tra va khdng t h i tin hp dQdc, ddn noi cac trql ly thinh thoang lai phai cftn lai vft ra khdi trieu dinh ndi hp tidn hftnh cftn Luc dd nhQng ngQdi Nhftt Ban d Dftng Ngofti xin dQng lftm trung gian Vien trQdng cai ba tftu chft'p nhftn dieu nfty nhQng chung tdi tQ chdi Kinh nghipm ciia
Trang 460 R g h i ^ curu Lich sit s6 5.2009
chung tdi d Quinam cho biet r i n g trong
mdt trQdng hdp tQdng tQ nhQ vfty thi ngQdi
ta khdng t h i trdng ddi nhiJng dieu tdt dep
tQ mdt each thQc nhQ thd
Ngfty hdm dd, nhft vua da cho md hdi vdi
nhieu vien cai ba tau (27) vft ldi dung dip
nfty de mudn bidt y kidn cua hp ve nhQng
ngQdi Ha Lan Cau tra ldi ciia hp 1ft thuftn
ldi Ho ddu nhft't tri tra ldi rftng ngQdi ta cd
t h i tin tQdng nhidu d ngQdi Hft Lan hdn 1ft
nhQng ngQdi Trung Qude vft Bd Dfto Nha,
hoftc nhQng ngQdi ngoai qude khae da ddn
xQ nfty Ban t h a n nhiing vien cai ba tftu
eung ndi nhQng ldi tdt dep dd vdi ngQdi Hft
Lan 1ft nhiJng ngQdi bie't dQdc nhiing cfiu
ndi dd cd gift tri nhQ thd nfto Nghia la nd
dQdc coi nhQ mdt phQdng tipn true ldi tranh
thii long tdt ciia hp d l ban td eho hp vdi gift
that dat, trong khi ngan can hp dQng budn
ban vdi cac tQ thQdng
- 30 thdng Tii Vien trQdng cai ba tau cho
chung tdi bidt r i n g chie'e xudng ma chung
tdi mudn cii di tQ day den con tau ciia chung
tdi se khdng t h i di dQdc ndu khdng ed Ipnh
dac bipt cua nha vua Ddn buoi chieu, gia'y
phdp khdi hftnh dQdc trao eft'p, chung tdi vidt
mdt la thQ cho vien chii tftu vft cii mdt ngQdi
hoa tieu ban xQ xudng xudng
- 1 thdng Ndm Ddng vft s i t dft dQdc giao
hftng Chide thuydn galiote ciia ngQdi Bd
Dfto Nha ehft't d i y hftng xudi ddng sdng, d l
lai d Ke Chd mdt chie'e thuydn manh cu,
dem bftn cho ngQdi Nhftt Ban
- 2 thdng Ndm Chung tdi dQdc tin mdt
chide thuydn mftnh cua ngQdi Trung Qude
mang nhidu hftng ngQde sdng tdi kinh
thftnh, Vi hoftng tii tre tudi Ift'y mdt vfti mdn
hftng hda
- 3 thdng Ndm NgQdi ta cho chung tdi
dQdc quydn tidn hftnh budn bftn d xQ nfty
MQdi chie'e thuydn mftnh mang hftng hda
ciia chung tdi den Ke Chd bi giii tra lai mft khdng cd sQ ddng y ciia chiing tdi
- 4 thdng Ndm Sd ddng vft sftt cdn lai
dQdc giao hftng ^^ cftn sai, nen thieu m i t eiia chiing tdi 15 ta vft 70 can ddng vft 11 ta
50 can sftt
- 5 thdng Ndm Chung tdi dQdc vien
trQdng cai ba tftu trieu ddn Chung tdi tdi nha dng ta, mang theo qua tftng gdm:
- Ba aunes vai da dd t h I m
- Ba aunes vai da mftu tia
- Mdt chide gQdng soi
- Hai cfti jaequan ldn
- Hai cai jaequan nhd (Km dun nQdc
Nhftt Ban)
- Bd'n ft'm dun trft kim loai nhd Chung tdi ftn udng no say Chung tdi phan nan ve nhieu khd khftn mft ngQdi ta
da gfty ra cho chiing tdi moi khi chung tdi mudn budn ban vdi cae tQ thQdng, mftc du
da cd Ipnh cua nhft vua cho phdp chung tdi dQdc tQ do budn ban Chung tdi nhftn dQdc nhieu ldi hQa bpn dpp de cua dng ta Chung tdi nfti xin d l ngQdi ta tra lai tQ do cho 3 ngQdi Hft Lan ciia chide thuydn mftnh vft hoftn lai eho chiing tdi eo sung ldn cQng dan dQdc NgQdi ta tra ldi rftng dieu dd se dQ(?c lftm vft rftng nhQng ngQdi ciia chiing tdi sg dQdc giii len tren tftu
- 6 thdng Ndm Cac vien cai ba tftu da cd gftng nhQng khdng kdt qua di chung tdi cd
t h i dQdc yet kien nhft vua, dftng chung tdi
cd t h i ndi ehuypn vdi ngfti vd nhQng Iqli fch trong cdng viec budn bftn vdi ngQdi Hft Lan Chung tdi viet thQ cho dng chii tftu ciia chiing tdi Piter Feunisz d l cd dQ(?c 2 hdm bae v i n cdn d l lai cho dng ta
- 7 thdng Ndm Chung tdi chi nhftn dQ(?c
nhQng ldi hQa hpn ciia cac vien cai b ^ tftu, mft muc dich khdng cd gi khac hdn 1ft ngftn
Trang 5RhOmg Hiuong nhdn I^a Lan d&u H^n 61
can dfin chung budn ban trQc tidp vdi
ehiing tdi vft tQ do mang td ra chd ban
NhQng cai ba tftu nfty mudn dp budc chiing
tdi phai Iiy td ciia hp vdi gift cao hdn vft
tQdng rftng da nftm dQdc chung tdi nhQ dftn
chupt n i m trong b i y
Tft't ca nhQng cd gftng cua chung tdi de
dQdc nhft vua tidp kidn da khdng mang lai
kdt qua nfto Chung tdi dQde tin cho bidt
r i n g nhft vua vft cac quan cai ba da thda
thuan vdi n h a u d l ban cho chung tdi chinh
nhQng hftng hda eiia hp vdi gift cao n h i t
- 8 thdng Ndm NhQng ed gftng vd vpng
eiia Hartsinek vft Mathys ten Broecke de ed
t h i cung vdi Ouru San ydt kien nhft vua
Chung tdi budc phai chiu dQng mpi sQ ddi
xii tdi tp dd, dftnh ngftm bd hdn lftm ngot
[nguyen van: ftn chung nhQ fin dQdng] vft
danh cQde sQ kien n h i n ciia chung tdi,
- 9 thdng Ndm Chung tdi giii tdi tridu
dinh mpt thQ thinh nguyen trong dd chung
tdi k h i n e i u cho chiing tdi dQ^e tQ do budn
bfin vdi dfin chung vft thdng bao rftng ching
bao Iftu da ddn lue con tftu ciia chung tdi
phai ra di Vfto luc 4 gid chidu, chung tdi
dQdc chft'p nhftn cho vfto ydt kie'n nhft vua,
chung tdi thft'y d dfiy ed nhidu binh Ifnh
trang hi vu khf Chung tdi chfto dQc hoang
thQdng, ngfti ngdi xa cho chiing tdi dQdi
mdt phdng hftnh lang NgQdi ta d l chung
tdi ngdi tren chidu, trong mdt cho mft chung
tdi khdng t h i nhin thft'y nhft vua dQde
NgQdi ta thdt t r i u chung tdi vft mdi chiing
tdi dung mdn Nftm, sftu ngQdi chdi nbac
cv, theo k i l u each trong xQ, mpt ngQdi khac
mua vui cho chung tdi b i n g mdt trd nhfto
lOn vft nhQng ddng tac t h i liinh NgQdi phu
nQ Nhftt Ban Ouru-San (mft chung tdi da
bidu mdt chide ao dfti td Nhftt Ban, hai
chide Jaequan ldn vft hai chide sieu dun
b i n g kim loai) di lai vft cudi cung d i n mpt
minh dng Hartsinek ddn trQdc mftt hoftng thQdng Ong nfty sau khi thi le da phai ngdi each nhft vua 13 bd (khoang 4m) Nhft vua cho nhftn xdt ve viec dng ddn, yeu ciu dng giai thich vd tfnh eftch eiia dfin tdc Hft Lan, quyen iQc ciia dng hoftng Hft Lan vft nhft vua Tay Ban Nha 6 n g tra ldi theo thudng
le, nhft vua td ra bfti long Sau dd nhft vua hdi Hartsinek r i n g cd thQc 1ft Cdng ty da tftng dng hoftng d Quinam (tQc ehua Nguyen) 150 hat ngpc trai d l ddi lai Ift'y dao Champello [Cu Lao Cham] khdng? (28) Hartsinek phu nhftn tin ddn vft cho dd 1ft do ngQdi Bd Dfto Nha dftt dieu, ndi them r i n g mdt hftnh ddng nhQ vfty se 1ft di ngQde lai vdi nhQng nguyen tftc vft menh lenh ciia cdng ty Cdng ty khdng tim eftch gia tftng lanh thd, ma chi mudn md rdng cdng vipe budn bftn, nd khdng thidt Iftp cd sd bftng mpi each tren nhiing dilm dQpe xac dinh Luc dd cudc ndi ehuypn dft mang tfnh ehft't tbftn mftt hdn, vft ngQdi ta da ndi ddn kha nftng vd mdt eude dung dp eiia eac tftu Hft Lan vft Bd Dfto Nha tren nhQng con sdng ciia dd qude Vi vQdng chii ndi rftng se khdng khoan nhQdng ndu mpt trftn chien cd
t h i xay ra trong gidi ban ciia nQdc ngfti, mftt khfte tft't ca nhQng gi xay ra d ngofti xQ sd, tren biln khdi, thi ngai khdng quan tfim Hartsinek hofin toan tfin thfinh nguyen tftc
dd Sau dd Hartsinek lai n h i n manh den
dieu mong mudn d\l(}c tQ do budn ban vdi
dftn chiing vft cfiu tra ldi ciia nhft vua da lftm dng hfti Idng Cudi ciing nhft vua ndi vdi Hartsinek r i n g trong vdng 6 ngay tdi, vdi sQ bao trd Qu ai n h i t , ngQdi ta cd t h i thu xdp giai quydt nhQng cdng vipe trpng dai Ngai
i n dinh ngay hpn gap d l mdi Hartsinek ddn cho ngfti, mudn nhftn ngfti nhQ chinh con cfti eiia ngfti vft vdi tQ ngQ dd, ngfti cving se i n dinh gift ca mft ngQdi ta se nhQdng lai td eho ngQdi Hft Lan
Trang 662 Rghito curu Lich sJr s6 5.2009
Sau khi chfto tQ biet, chung tdi di thdng
bao ket qua ciia cudc ndi chuydn dd eho eac
quan chQc cai tau bidt NhQng cd gftng ciia
ngQdi Bd Dao Nha d l lftm cho nhft vua nghi
ky ngQdi Hft Lan khdng td ra da hoftn toan
1ft khdng cd tftc dung, vi chiing tdi eho rftng
chfnh nhQng didu dd da Iftm cho nhft vua
ehi nhftn tidp gftp Hartsinek mdt minh vft
khdng ed vu khi, eung nhQ khidn eho ngQdi
ta chftm t r i cho phdp chiing tdi dQde yet
kidn nha vua
- 10 thdng Ndm Theo dung ldi hQa liic
trQdc, budi chidu chung tdi giii den ngQdi
con trai trQdng cua nha vua nhQng mdn
qua tang sau:
1 1/2 aunes da den
2 Hai t i m salempore (loai vai vung
Calcutta - An Dp)
3 Hai cai gQdng
4 Hai gdi ddng midng
5 Hai gdi s i t midng
6 Hai chide sieu kim loai
7 Hai ft'm pha ehd kim loai
8 Hai chide binh dun nQdc kim loai
9 Hai tft'm sarasse (vai hoa mftu vung
Coromandel - An Dp)
Chung tdi dQde tidp ddn tii te va dQdc
thiet dai theo each thQdng 1§
- 11 thdng Ndm Chung tdi nhftn dQdc
mdt la thQ eiia dng ehu tftu, trong dd dng ta
than phidn r i n g dng ta chi nhftn dQde mdt
each rft't khd khftn nhiJng vftt p h i m c i n
thiet eho nhu e i u hftng ngfty ciia con tftu vft
eiia doftn thuy thii NgQdi eon ciia nhft vua
giii tftng chung tdi mdt con be vft 12 vd
rQdu
Chide thuydn galiote ciia ngQdi Bd Dfto Nha da r a tdi bien hdm nay, chide thuydn mftnh vft con t a u Navet nhd thi da d dd tQ 9 ngfty nay
- 12 den 14 thdng Ndm Chung tdi
khdng ed vipe gi d l lftm NgQdi ta cd t h i mua td loai mdt vdi gift quy ddi 1 lang bac ftn 16 lang td
- 15 thdng Ndm Cac dng Hartsinek
Vincent Romeyn vft Mathys ten Broecke vfto trieu, cd ngQdi phu nQ Nhftt Ban Ouru San di kem theo lftm phien dich Sau khi chiing tdi bai chfto, ngQdi ta ben dQa chiing tdi den mdt cftn phdng d i n ra cac ngdi mp eiia cha vft ngQdi bft ciia vi hoftng thQdng
De khdi lftm phftt y nhQng ngQdi dQng xem, chiing tdi bd mu vft vai chfto cftc ngdi mp Luc dd ed 8, 9 ngQdi phu nQ mftc q u i n dfti, mua mdt dipu mua theo eung eftch ciia hp
g i n nhQng ngdi mp Khi hp mua xong, chung tdi trd ve cho vua d, nhQng ehi cd dng Hartsinek dQde vdi den yet kidn vua Hoftng thQdng hdi r i n g dng ta mudn ^ , dng tra ldi: "Vi r i n g nhQng mpnh Ipnh do hoftng thQpng ban bd ve vipe budn ban td khdng dQdc thi hftnh, vft vi le dd, dng kinh c i n xin
hoftng thQpng vui long &n dinh cho mftt
hftng td mdt gift phai chftng, d l cd t h i tien hftnh dQdc cdng viec mua ban Vi con tftu ddn dfiy ehi vdi sd vdn bftng bae ft di, nen dng mudn dQdc di ddn Dfti Loan eftng sdm eftng tdt d l cd t h i trd lai day vdi d i y cac bftng hda"
Qua trung gian eiia vien trQdng cai ba tau, hoang thQdng tra ldi rftng ngfti s i cho ban td loai mpt vdi ty gift trpng iQ^ng 1ft 15/1 so vdi bae rdng Ngfti hQa vdi chung tdi
la tQ ngay mai, ngfti se cho dan chung bidt 1ft nhQng ngQdi Hft Lan cd t h i budn ban tQ
do hftng hda vdi hp
Trang 7RhGmg thuong nhdn I)d Lan d^u tiin 63
Ngay tQ khi chiing tdi cam dn nhft vua,
ngfti da nhftn dng Hartsinek lftm nghia tii
Nhiing quan cai ba tftu dftt ten cho dng 1ft
Heyng-tuongh (HQng TQdng?), cd nghia
trong tidng Dftng Ngofti 1ft nhfin hftu Nhft
vua da ra I§nh tftng cho dng Hartsinek mdt
1ft cd Dftng Ngofti, d l l i n sau trd lai, dng cd
t h i mau ehdng ddn gftp lftm viec vdi cftc
quan cai ba tftu vft d l cd t h i dung thuydn
chdo ngQde ddng sdng
Chung tdi xin nhft vua cd t h i cho phdp
x u i t cang mdt hoftc hai chuydn hftng chd
gao, khi cdng ty mudn lftm vi^c dd Nhft vua
tra ldi rftng khdng cd gi trd ngai trong v i n
dd dd ca
16 thdng Ndm Lue nfto cung phai thao
luftn vdi cac quan cai ba tftu vd v i n de gift
mua td NhQng ngQdi Hft Lan cdng khai
chuin hi len dQdng vft ndi r i n g se d l lai ba,
bdn ngQdi d l nhftn td ciia nhft vua Chung
tdi ra l$nh cho dng chii tftu ciia chiing tdi
giii cho chung tdi mpt chide xudng cd vii
trang hai k h i u sung
Vidn trQdng cai ba tftu eft'm vi$c ban cftc
hftng hda do chung tdi mang ddn
- 17 thdng Ndm Chiing tdi dQdc Ipnh
tri^u ddn cho nhft vua Vfto budi trQa,
chung tdi di den dd cung vdi ngQdi phy nQ
Nhftt Ban Ouru San Chung tdi mang theo
20 hdm bac da dQ^c cftn, nhQng vipe cfin dft
hi tidn hftnh kha gian ddi Mdi mpt (29)
bae, hp da Iiy di tQ 1 ddn 2m (30) thQa
ra T i t ca nhQng didu chQng minh ciia
chung tdi ddu khdng cd tac dyng
Budi chidu, nhft vua den ngdi ngQ d
phdng hftnh lang NgQdi ta phue vi? do ftn
udng vft d l giai tri thi cho cac dfto nQdng vft
cung nQ mftc ao q u i n Ipng l l y ddn mua hftt
Chiing tdi thinh c i u hoftng thQ(?ng, theo
ldi ngfti da hQa cho chung tdi dQqlc mua td
trong dfin chung, nhQ ngQdi Nhftt Ban dft dQ^c lftm Hoftng thQdng qua ldi trung gian cua Ouru San, da ndi vdi chiing tdi bftng dipp khuc cu: "Khdng bao gid ngQdi ta ngftn
c i m dfin chung ban td, vft ngQdi ta cung khdng hd i n dinh gift td cho dan chung vft cftc quan cai ba tftu phai bftn Ngfti ndi r i n g nhQng ngQdi Ha Lan da thieu kien nhin,
r i n g hp v i n cdn du thdi gian d l mua td, vft rftng hftng ngfty ngQdi ta v i n mang den nhQng khdi iQdng ldn nhiing td eua vu hang mdi, vft rftng dp 5, 6 ngfty nQa, ngQdi
ta se ed tai eho mdt iQdng ldn td, dl chung tdi cd t h i bftng Idng vft sau nfty khdng ehi ndi lai den vu vipe dd nQa
C i u ehua eho tinh hinh ciia chiing tdi dQdc khft hdn len! Moi ngfty chung tdi cQ phai hi nhft vua eung nhiing vien quan cai
ba tftu cho ftn nhQng ldi ddi trft vft nhQng chuydn t i m phfto Thdi gian cho chung tdi bidt kdt qua se d i n ddn didu gi Sau liic mftt trdi lftn, ngQdi ta thftp ddn vft nhQng ngQdi phu nQ lai mua hftt Cudi cQng ddn 9 gid tdi, chung tdi cfio tQ vft trd vd cho d
Chiing tdi khdng hd nhftn dQ^c ^ kidn gi ve
ehuypn mua td, vft dieu dd khidn chung tdi tin r i n g se khdng cd mpt cdng vipe giao dich nfto se ed t h i dQde giai quydt ndu chung tdi chQa lftm hfti long eac quan cai ba
tftu 'i^ dd ciia hp mudn budc chung tdi phai
mua td cua hp vdi gift cao hdn nhidu dft dat kdt qua thQc my man Vft hp da nhieu lin, thftm chf khdng up md ndi cho chung tdi bidt ve y dinh i y
- 1 8 thdng Ndm Khdng cd gi dang ehu y
Chung tdi mua mpt vfti thQ hftng hda
- 19 thdng Ndm Bac dQdc cftn d tridu
dinh do cac vien cai ba tftu, vft do sQ b i t tin vft hftnh ddng gian ddi, trong 20 hdm bac
da hi bdt mft't di 80G Nhftt Ban
Vien trQdng cai ba tftu, ndi chiing tdi iQu tni, bft't c h i p mpi vipe, lai v i n cQ cim dfin chung bfin td cho chung tdi
Trang 864 Rghian curu Lich sit s6 5.2009
Trong budi chidu, ngQdi ta cfin 50 ta td,
chia ra thftnh 100 bpe
Chidu tdi, chung tdi da t h a n h cdng trong
vipe di tdi mdt thda thuftn vdi vien trQdng
cai ba tftu, theo dd d l ddi lai vdi 10 hdm
bac, dng ta se cung eft'p eho chiing tdi
[Den day thieu m i t hai trang ban chdp
tay k l ve nhQng vipe dft xay ra tQ 19 den 30
thang Nftm]
- 30 thdng Ndm Hien nay cdng vipe
budn ban dang d nhQng didu kien tdt n h i t
Vien trQdng cai ba Taphay da ra lenh ddi
lai vdi 3 hdm bac, se eung eft'p cho chung tdi
mftt bftng td vdi ty gia 1 an 19 Vdi sQ giiip
dd cua ba lao Basunano, chung tdi thQdng
iQdng vd viec mua td loai hai Chung tdi de
nghi ty gift g i p 23, hp ddi g i p 22, chung tdi
tQ chdi Chung tdi dQdc tin rftng trong xQ
ngQdi ta da san x u i t dQde dp 3000 ta td
sdng mdt nftm
- 31 thdng Ndm (Le Penteedte = tiet
thanh linh giftng lftm) Chung tdi giii ddn
tftu 4 thuydn ehft't hftng chiing tdi da mua
- 1 thdng Sdu Nhft vua ha Ipnh tra lai
tQ do cho nhQng ngQdi Hft Lan bi giam giQ
trong eon sdng Possin
NgQdi ta tra eho chung tdi 6 lang bac
mdt ta ddng vft hai lang bae mdt ta sftt
NgQdi ta khdng ndi de'n viec hoftn tra lai
eho chung tdi nhQng k h i u sung ldn va dan
dQdc ciia chie'e thuydn manh
- 2 thdng Sdu Chiing tdi cii di nhQng
thuydn tren dd ed 14 ngQdi Hft Lan
Mdt vien cai ba tftu tre tudi, dQde cii ddn
nhan danh nhft vua de hdi dng Hartsinek
ve tin tQc
1 Vd vipe nhQdng lai cho cdng ty chung
tdi hdn dao Champello (Cu Lao Chftm) vft
hdi r i n g phai chftng da tra 150 vien ngpc trai vdi 17.000 lang bac?
Trd ldi: Khdng, ti^t ca nhQng dieu dd deu
1ft nhQng cfiu chuydn ddm dftt ciia ngQdi Bd Dfto Nha
2 Cd phai la dng hoang xQ Quinam (chiia Nguyin) da chiem li^y bac ciia chung tdi khdng?
Trd ldi: Dung vfty, Nftm 1633, hp da Iiy
m i t nhQng eo sung ldn vft bac ciia con tftu Kemphaan, hi d i m g i n dao Champello Sau dd, hp lai cQdp di toan bd sd bae ma doftn thuy t h u tftu Grootenbrock hi d i m ngofti q u i n dao Paracelses (Hoang Sa) (31) dft cQu dQdc vft dQa tdi xQ Dftng Trong
3 Lieu cdng ty cd cdn ddi lai sd bac dd khdng?
Trd ldi: Cd
4 Lipu cdng ty cd di den cho mudn giiip
dd nhft vua trong cudc chien vdi Quinam khdng?
Trd ldi: Dd Ift mdt v i n de mft chi cd ngfti
toftn quydn d J a v a mdi cd t h i quyet dinh dQde
5 Lipu edng ty ed cdn giii yeu c i u ciia minh trong trQdng hdp Dftng Ngofti da
k h u i t phuc dQde Quinam hay khdng?
Trd ldi: V i n cdn
- 3 thdng Sdu Ong hoftng ddi 3 hdm bac
vdi ldi hQa se ddi lai b i n g td 6 n g ta eung
c i p eho chiing tdi td loai x i u , ty gift 1 ftn
16 Chiing tdi cho gift 1 ftn 24 d l lftm vui Idng dng hoang vft ndi rftng vdi nhiing tQ thQdng, chiing tdi cung khdng tra gift tdi 1 ftn 30, ddi vdi loai td nhQ vfty Khdng di tdi quyet dinh nfto
- 4 thdng Sdu Chiee thuydn galiote ciia
ngQdi Bd Dfto Nha da rdi khdi Ke Ch^ ngfty
Trang 9RhOmg thuong nhto f\6 Lan d^u H^n 65
1 thang Nftm, hi d i m d Hai Nam 350 ta td
hi m i t , doftn thiiy thii dQpe cQu thoat TQ
dd, cftc giao si rdi di ddn Ma Cao
- 5 den 8 thdng Sdu Cd nhidu chi tiet ve
cdng vi§e budn bftn
- 9 thdng Sdu Nhft vua tripu Hartsinek
ddn eho ngfti Ngfti dftt nhQng cfiu hdi nhQ
da ndi ben tren vft Hartsinek cung v i n tra
ldi nhQ vfty
- 10 thdng Sdu Ong hoftng tii lai tidn
hftnh nhQng eude thQdng iQdng mdi vd mftt
hftng td, nhQng nhQng didu kidn 1ft khdng
t h i c h i p nhftn dQpe Chung tdi dQdc bidt
r i n g dd 1ft mdt eon ngQdi ac dpc, khdng
dang tin efty chut nfto NgQdi ta cdn nghi
ngd r i n g trQdc dfiy it Ifiu, dng ta da d i u dpc
ngQdi em thQ cua minh Dfin chung r i t sql
hai dng
- 11 thdng Sdu 6 n g hoftng da dung
nhQng ngQdi Nhftt lftm trung gian di nhftn
dQpe 3 hdm bac Ong de dpa se tdng tft't ca
bpn hp vfto tQ ndu dng khdng thftnh cdng
Dl lftm dng ta vQa long, hp tftp hdp gdp
chung lai mdt sd bac 1000 lang, nhQng cai
ba tftu cung ddng y them vfto mdt sd tien
bftng n g i n ft'y, vft hp xin dng Hartsinek
them vfto sd tien cdn thieu Luc d i u chung
tdi tQ chdi khi nhd lai nhQng tdn thft't mft
chung tdi dfi phai gfinh chiu d dfiy Nhft vua
da chidm doat 20 hdm bac ciia tftu chung
tdi vft tra lai cho chiing tdi b i n g loai td ehft't
iQpng thQdng vdi nhQng gift eftt cd Hai vien
quan cai ba tftu ma chiing tdi dft dQa cho 10
hdm b^c eung lftm nhQ vfty Trong sd 40
hdm b^c chung tdi mang ddn, chiing tdi ehi
cdn lai khdng hdn 10 hdm d l budn bftn vdi
dfin chung Ong hoftng v i n cdn nd chung
tdi vft chung tdi it cd hy vpng dng ta s§ tra
I?! b^c cho chung tdi ndu khdng kdm theo
nhQng didu ki$n thftt k h i c nghipt Sau
nhQng eupe thQdng thao kdo dfti, chung tdi
di tdi eho ddng y eho dng ta vay bac, vdi lai
s u i t 2%/thftng, phai tra ca vdn l i n lai khi ddn nam sau chung tdi se trd lai Dang Ngoai Chung tdi tfnh toan r i n g chiing tdi
v i n cdn cd the kiem ldi khoang 50 de'n 60% trong vu viec giao dich nay, khi sd tien cho vay dQdc hoan tra lai b i n g td vdi ty gia 1 bac an 20 td cho mdi hdm bae Tuy nhien, chung tdi nghi ngd vd sQ trung thQc eiia nhQng ngQdi Nhat
-12 thdng Sdu Chiing tdi viet thQ eho dng chu tau giii cho chiing tdi 12.000 lang bac
- 1 3 thdng Sdu NhQng y dd gian ddi cua
ngQdi Nhat phat Id Hp da ed sQc lam mpi vipe d l ed dQdc bac trong tay, rdi de cho dng hoang vay rieng, dng nfty phai tra lai hp vdi
sd tQc la 10% Hp da d l lai ganh nang eho edng ty phai chiu riii ro cd the khdng hoan lai dQpe sdvdn
Chung tdi dft cd ging vd fch de tim each gap gd dQde dng hoang hay cac cai ba tau Ong hoang dft cQ mdt vien cai ba tre tudi den gftp chung tdi Chung tdi ddng y dQa cho ngQdi nfty hai hdm bac, se phai tra lai bftng td vdi ty gift 1 bac ftn 20 td NgQdi ta hQa hpn nhQng didu tdt dpp eho tQdng lai NgQdi ta ndi vdi chung tdi r i n g nftm nay, ngQdi ta ehi cd t h i cung eft'p cho chung tdi loai td xft'u, nhQng ddn sang nftm ehft't iQdng td se tdt hdn nhidu
NgQdi ta cho chung tdi xem 1ft cd ldn vft chide i n eiia nha vua
NgQdi ta phan nan vd sQ thieu trung thi^e ciia ngQdi Nhat, la nhQng ngQdi cin thidt eho chiing tdi, vdi vi tri diing lam trung gian trong vipe chung tdi mua hang cua dfin chung NgQdi ta di ddn kdt lufin
r i n g nam tdi se phai dem theo nhQng ngQdi phien dich eua chfnh thQdng diem chung tdi d Quinam hoae d nhQng ndi khae
Trang 1066 Rghi&i curu Lich si!r s6 5.2009
- 13 den 28 thdng Sdu T i t ca nhQng
hftng hda da ehft't len tftu NgQdi ta cdn eho
dng hoang mdt hdm bac nQa
- 29 thdng Sdu Chiing tdi di tdi tridu
dinh di chfto tQ bipt nhft vua
Chung tdi nhftn dQdc nhQng la thQ cua
nhft vua giii toftn quydn Ddng An vft vien
trQdng thQdng vu d Nhftt Ban NgQdi ta eho
chung tdi la cd ldn vft chie'e i n ciia nha vua
Nha vua de CElp lai nhQng yeu cau cua ngai
vd sQ hdp tac eua Cdng ty trong cudc k h u i t
phuc Quinam
NgQdi ta ndi vdi chung tdi nhQng ldi hQa
hen tdt dep
Mdt l i n nQa chung tdi k h i n c i u viec tra
lai tQ do eho nhQng ngQdi Ha Lan trong dpi
thiiy thii cua chide thuydn manh Nha vua
tra ldi rftng ngfti dft ra Ipnh tha hp
Vien ddc cdng vft mdt chide phao thuydn
hdm nay da hi mdt nhdm 30 ten bft't iQdng
ed vu trang tft'n edng vft hftnh hung
- 30 thdng Sdu Chung tdi phan nan vdi
vien cai ba tftu vd eude t i n cdng vfto nhQng
ngQdi ciia chung tdi NgQdi ta ke rftng
chfnh cdng ta da bf mftt ra Ipnh cho cudc
t i n cdng dd vft r i n g nhiJng ten b i t iQdng 1ft nhQng ke trong sd eac thupc ha cua dng ta Ong ta chdi minh khdng he biet nhQng ten kia vft hQa se giup dd de trQng phat nhQng
ke tdi pham mdt khi hp b i t dQdc chung NgQdi ta khuyen chung tdi khdng nen
giii ddn khidu nai len nhft vua, vi vipe dd cd
the se chftng di den dau ngofti vi$c d i n den bat budc phai tri hoan ngfty khdi hftnh eiia chiing tdi
- 1 thdng Bay Chung tdi nhftn dQdc
nhQng tang p h i m eua Toftn quyen vft vien trQdng thQdng vu d Nhftt Ban
- 2 thdng Bay Ong Hartsinek rdi khdi
kinh dd Dftng Ngofti
- 3 thdng Bay Chung tdi xudi ddng sdng
vft ddn tdi eho eon tftu cua chung tdi
- 6 thdng Bay Vien ddc cdng phai md
giai p h l u Ong ta d trong tinh trang r i t nguy hiem
- 7 thdng Bay Chung tdi giong budm vft
sau mdt eupe hftnh trinh 32 ngfty, da tdi dQdc vung dftu tftu d Hirado, Nhftt Ban
ngfty 7 thdng Tdm ndm 1637
Trong chuyen di khdng cd gi dang iQu y
CHU THICH
(25) Trong cuon nh^t ky nfiy, nhQng CO d^o
Thien chiia ngudi Bo Dfio Nha tu do tifi'n hfinh
c6ng vi§c buon bfin
(26) Vdi con song nfiy, eh^c hin chiing ta se
nghe n6i den mpt trong v6 so nhiing song kenh da
ngfin each nhfing hon dao cua vinh Ha Long, mpt
npi hai dich thuc cua Dfing Ngofii vi nhd ring,
theo ong Maget, n6 khfi gfin npi hai ciia Nhftt Ban
Hdn nfla, thftm chf den ngfiy nay, nhiing tofin cU6p
biln d bd biln Trung Hoa vSn thUdng lui tdi cac
dao nfiy
(27) Nhu vfty cCing c6 nhiing ngudi Nhfit Ban b
Quinam, gin Dfi NSng
(28) Chfic chfin dfiy ifi dao Cham - cullao b
ngang vdi tinh Quang Nam [tUc Cii Lao Chfim]
(29) Chii nfiy khong dpc A\l()c trong ban vilTt tay
(30) Chiing toi khdng hilu nghia cua chii ms
Cd the do nghia Ifi mass, mpt trpng lupng diing vfio thdi ky ciia cdng ty
(31) Nhiing dao Paracelses t^o thfinh m$t qufin dao nho nfim d khoang 17° vi Bftc vfi 130° kinh Ddng Greenwich [tile qufin dao Hofing Sa]