1. Trang chủ
  2. » Nghệ sĩ và thiết kế

Nhìn lại chính sách ngoại giao đổi đất lấy hoà bình của Xiêm trong quan hệ với Anh, Pháp từ nửa sau những năm 50 của thế kỷ XIX đến những năm đầu của thế kỷ XX

5 19 0

Đang tải... (xem toàn văn)

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 5
Dung lượng 167,19 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Nhin lai chinh sach ngoai giao "ddi dat lay hoa binh" do nha vua Mongkut khdi xudng va dugc ke tyc, hoan thien trong sudt thdi ky tri vi cua nha vua Chulalongkorn cho thay ch[r]

Trang 1

:^L!CH sCt^N,Hi^S^:Hoi-^'^c^^^

^

NHIN LRI CHINH SRCH NGORI GIRO DOI DRT LRV HOR RINH CUR XICIVI TRONG QURN H€ VOI RNH, PHRP TIT NLTR SRU NHU'NG NR/VI 50 CUR

THCKV XIX DCN NHU'NG NRM DRU CUR THCKV XX

PGS.TS Nguyen Van Tan

Dai hoc Khoa hoc - Dai hoc Hue

Thdi can dai, Xiem dugc coi la nudc duy

nhat d khu vye Ddng Nam A khdng rai vao

ach thdng tri tryc tiep cua chu nghTa thye dan

phuang Tay Xung quanh van de nay cd rat

nhieu each tiep can khac nliau Bai viet nay thu

dua ra mgt each tiep can mang tinh chat dac

trung cua trieu dinh phong kien Xiem thdi can

dai de lam rd hien tugng mang tinh chat dgc

dao nay, au cung la mdt viec lam can thiet va

hiiu ich Dd la viec Vuong qudc Xiem thye

hien chinh sach ngoai giao "ddi dat lay boa

binh"

Kliac vdi cac nudc trong khu 'vyc, trong

quan he vdi cac nudc phuong Tay thdi can dai,

Vuong qudc Xiem la nudc duy nhat thye hien

chinh sach md cua rdng rai Chinh sach md

cira cho phep cac thuang nhan phuang Tay

den giao luu budn ban va cac giao sT den

truyen dao dugc coi la true chinh trong chinh

sach ddi ngoai cua trieu dinh phong kien Xiem

thdi can dai Luc dau la Bd Dao Nha, tiep den

la Tay Ban Nha Ha Lan, Anh, Phap, My diu

lan lugt den Xiem de thiet lap quan he giao luu

budn ban va truyen dao Tuy nhien, mdt diiu

can phai nlian thay rang, khong phai luc nao

Vuong qude Xiem ciing san sang md ciia de tiep nhan cac thuyen budn phuang Tay ma trai lai trong nhiing thdi diem nhat dinh, Vuong qudc Xiem ciing thye hien chinh sach ddng cira nham loai trir anh hudng cua cac nudc phuang Tay tren lanh thd Xiem Nhiing nam dau the ky XIX, lgi dung cac nudc chau Au dang phai duong dau vdi cuge chien tranh vdi Napoleon Bonaparte, Vuong qudc Xiem da day len phong trao tay chay hang boa nudc ngoai va chdng lai sy lung doan cua cac nudc

tu ban Ha Lan, Anh va Phap

Dieu dac biet quan trgng ma trieu dinli phong kien Xiem da tien haiili trong thdi ky nay la nhan luc cac nudc Anh, Phap ban chien tranh, Vuong qudc Xiem phat dgng cudc chien tranh xam chiem lanh thd cua Campuchia va Lao Dieu dd da lam cho lanli thd cua Xiem tang gap 2 lan so vdi trudc nhd dugc bd sung them 2 dnli Battambang va Siam Riep ciia Campuchia va cac tieu vuong qudc Chiang Mai, Vientiane va Luang Prabang cua Lao Vdi tiem luc va sire manli cua minh, Xiem da hoan toan chu dgng trong viec ky cac hiep udc vdi cac nudc phuong Tay, dac biet la vdi tu

Trang 2

QtJun lai eltinh ideh nqoqi tfjuo 41

ban Anh Hiep udc Anli - Xiem duac ky kit

vao ngay 10 thang 6 nam 1826 ghi rd: Xiem cd

quyen kiem tra tau thuyen va thao dd dai bac

ciing cac loai vu khi cua Anh trudc khi sd tau

nay dugc phep di vao cira sdng Chaophoraya

Den nam 1826 ca hai ben da bd sung them mgt

sd dieu khoan va nghi dinh thu kem theo hiep

udc cho phep ca Anh lan Xiem deu cd chung

quyen lgi d ban dao Malacca, Kelantan va

Trengganu thudc Ma Lai Ddng thdi ca hai ben

cd trach nhiem bao dam hoa binh d khu vyc

nay, quyen tdi hue qudc se trao cho ca hai

nudc va cdng dan hai nudc dugc quyen ty do

budn ban theo tuc le dia phuong Ngoai ra, de

dugc budn ban, phia Anh phai nop thue hai

quan, dugc qui dinh theo chieu rgng cua tau la

mdi met phai nop 750 bat De bii lai, Xiem

tuyen bd tir bd ddc quyen cua Nha nudc trong

ITnh vyc thuong mai

Rd rang la trong nhung nam dau cua the

ky XIX, Xiem da tan dyng dugc tdi da lgi the

so sanh trong quan he vdi cac nude phuang

Tay de mdt mat md rdng pham vi anh hudng

ciia minh ra ben ngoai nhung ddng thdi mdt

mat khac ban che tam anh hudng cua cac nudc

phuong Tay tren dat Xiem Tuy nhien, din

nhirng nam 50 cua the ky XIX, dudi ap luc cua

chu nghTa thye dan phuong Tay, cac hiep udc

dugc ky ket giiia Xiem vdi cac nudc phuong

Tay khdng cdn mang tinh chat binh dang niia

Hiep udc Anh - Xiem dugc ky ket vao ngay

18 thang 4 nam 1855 vdi nhiing dieu khoan

hoan toan bat lgi cho Xiem Theo ngi dung cua

hiep udc nay, Anh dugc hudng cac dac quyen

sau:

- Anil dugc quyen ty do budn ban tren toan bg lanh thd cua Xiem;

- Anh dugc lap sir quan d Bangkok va cac cdng dan Anh dugc hudng quyen lanh sy tai phan;

- Ngudi Anh cd quyen sd hiin dat dai trong khu vyc cd ban kinh bang 24 gid di thuyen each trung tam Bangkok;

- Tau chien Anh cd quyen vao cira sdng Chao Pharaya tdi tan cang Pac Nam;

- Thue quan danh vao tat ca cac loai hang hoa cua Anh la 3%

Nam 1856, giiia Xiem va Anh cdn ky them mgt ban Cdng udc, trong dd cd dieu khoan het sire quan trgng la cho phep cae cdng dan Anh cd quyen nhap canh vao Xiem

Sau Anh, Xiem lan lugt ky cac hiep udc bat binh dang vdi nhieu nudc tu ban phuang Tay khac Nam 1856, Hiep udc thuang mai

My - Xiem dugc ky ket, theo dd, My dugc quyen md dai sii quan, cac cdng dan My dugc hudng quyen lanh sy tai phan; Trong hoat dgng giao luu budn ban, cac thuang nhan My ciing chi phai ddng khoan thue xuat nhap khlu 3% nhu cac thuong nhan Anh Tuong tu nhu Hiep udc Anh - Xiem, ngay 15/8/1856, Hiep udc Phap - Xiem ve Thuang mai va Hang hai cung dugc ky ket Theo ndi dung cua Hiep udc nay, Phap dugc quyen lap sir quan d Bangkok, cac cdng dan Phap ciing dugc hudng qayin lanh sy tai phan; ngudi Phap cd quyen cu tni

va sd hiiu dat dai trong khu vyc gidng nhu da qui dinh cho ngudi Anh; hang boa cua Phap nhap vao Xiem chi ddng thue d muc 3%; va

Trang 3

42 NGHIEN COU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°5 (116).2010

ngudi Phap dugc ty do boat ddng budn ban ma

khdng gap phai bat ky su can trd nao Ngoai

ra, cac giao sT Phap dugc ty do truyen dao tren

toan bg lanli thd Xiem

Trong khi tao ra mgt "tam giac ngoai

giao" quan trgng Anh - Xiem - Phap, chinh

quyen phong kien Xiem ma cy the la nha vua

Mongkut tiep tyc ky mgt loat hiep udc bat binli

dang vdi cac nudc tu ban phuang Tay khac

nliu Dan Mach (1856), Bd Dao Nha (1859),

Ha Lan (1860), Phd (1862) va Thuy Diln, Na

Uy, Bi(1868)

Bang viec ky cac hiep udc tren, Xiem

hy vgng mdt mat se duy tri dugc nen dgc lap

cua minh, nhung mat khac tao dieu kien

thuan lgi cho Xiem tham gia vao viec phan

chia pham vi anh hudng d khu vyc ban dao

Malacca va Ddng Duang Tuy nhien, tir nua

sau nhiing nam 60 cua the ky XIX, tinh hinh

qudc te va khu vyc dien bien ngay cang nguy

hiem cho nen dgc lap cua Xiem Nudc Anh

tu ban dang md rdng anh hudng cua minh d

khu vyc Ddng Nam A, dac biet la da thiet lap

dugc mgt sd ca sd d Penang va Kodak,

chiem Singapore va lam chu hoan toan mien

Nam Myanma, cdn thye dan Phap chiem 3

tinh mien Ddng Nam Ky Viet Nam va dang

banh trudng sang Lao va Campuchia De

tranh cang thang trong quan he vdi Phap,

Xiem huge phai tir bd quyen bao hd ddi vdi

Campuchia Hiep udc Phap - Xiem dugc ky

ket vao ngay 15 thang 7 nam 1867 bao gdm

7 dieu khoan, trong dd dieu khoan thir nhat

ghi rd ve phia Xiem phai thira nhan quyen

bao hg cua Phap ddi vdi Campuchia De ddi

lai, Phap thira nhan anh hudng cua Xiem doi vdi cac tinh bien gidi phia tay ciia Campuchia la Battambang va Siam Riep

Nhu vay, Hiep udc nam 1867 khdng nhirng dugc coi la mdc md dau cho sy riit lui tirng budc cua Xiem ra khdi lanh thd ciia Campuchia ma cdn danh dau mdc md dau cho viec thuc hien chinh sach "ddi dat lay hoa binh" cua cac trieu dai phong kien Xiem

Mac du chinh quyen phong kien Xiem di

tix nhugng bg nay den nhugng bd khac nhung

hai nudc Anh, Phap van khdng tir bd tham vgng xam chiem Xiem O phia tay, vao nam

1886, thye dan Anli da ddc chiem Mianma va

ap dat ach thdng tri len cac xuntan d Ma Lai va tien sat bien gidi phia nam cua Xiem 0 phia ddng, Phap chiem Viet Nam, Campuchia va dang tien sat den bien gidi cua Xiem Dinh cao cua sy cang thang trong quan he Phap - Xiem

la viec Phap dieu phao ham den cira sdng Chao Phoraya va dua ra cac yeu sach ve lanh tho phia trai sdng Mekong cua Xiem Trudc ap luc cua Phap, mdt lan nira, chinh quyen phong kien Xiem lai budng long khi gidi, thuc thi chinh sach "ddi dat lay boa binh" bang each ky hoa udc vdi Phap vao ngay 3 thang 10 nam

1893 vdi cac ndi dung chu yeu sau:

- Phia tay sdng Mekong 25 km dugc coi

la khu phi quan su;

- Phia ddng sdng Mekong dugc cat nhugng cho Phap;

- Xiem khdng dugc xay dung cac cong trinh quan su va ddng quan d Battambang va Siam Riep (Campuchia);

Trang 4

QfUtin lai ehinh ideli ngoai tfJao 43

- Phap cd quyen chiem ddng Chantabury

cua Xiem

Vdi Hiep udc nay, quyen lye va anh

hudng cua Xiem ddi vdi cac nudc trong khu

vyc khdng nhung bi thu hep ma chu quyen cua

Xiem ciing bi de doa Dieu can nhan thay la

trong khi chinh quyen phong kien Xiem tim

mgi each de tranh xay ra nhiing xung dot

khdng can thiet thdng qua viec thuc hien chinh

sach "ddi dat lay hoa binh" thi Anh, Phap da

dat dugc sy thoa thuan trong viee phan chia

quyen lgi d Xiem Ngay 15 thang 1 nam 1896,

hiep udc Anh - Phap dugc ky ket d Luan Ddn

da chinh thirc boa viec bien Xiem thanh khu

dem va khu vyc anh hudng cua hai nudc Theo

ngi dung cua ban Hiep udc, phia lay sdng

Chao Pharaya thudc pham vi anh hudng cua

Anh, phia ddng sdng Chao Pharaya thugc

pham vi anh hudng cua Phap, khu vye trung

tam bao gdm ca thu do Bangkok thugc chu

quyen cua Xiem

Dimg trudc tinh hinh dd, chinh quyen

phong kien Xiem da sir dyng lgi the "nudc

dem" de tien hanh cudc dau tranh ngoai giao

nham thu tieu cac dieu khoan bat binh dang ma

cac chinh quyen tien nhiem da ky vdi cac nudc

phuang Tay Sau nhieu lan dam phan, ngay 13

thang 2 nam 1904, Hiep udc Phap -Xiem dugc

ky ket vdi cac dieu khoan sau day:

- Cac tinh thudc bun ngan sdng Mekong

nhu Meldparay, Tdngleperu, Batxae va hai

viing Krat, Danxai phai nhugng lai cho Phap

cimg vdi mgt sd dat dai dgc sdng Mekong de

xay dyng hai cang;

- Phap phai tra lai cho Xiem tinh Chantabury (Phap chiem nam 1893) va cdng nhan chu quyen cua Xiem d biin ngan sdng Mekong thudc dnh Luang Prabang

Sau sy kien tren, ngay 23 thang 3 nam

1907, Phap va Xiem lai ky mgt hiep udc mdi Theo ndi dung cua Hiep udc nay, Xiem phai nhudng cho Phap cac tinh Battambang, Siam Riep va Xixdphdn vdi tdng dien tich la 20.000km^ De bu lai, Phap phai tra cho Xiem viing Krat va Danxai cung vdi sy cam ket khdng cho phep cdng dan Phap dugc hudng quyen lanh sy tai phan neu nhu den Xiem sau nam 1907

Trong khi nhugng bd Phap lien quan den chinh sach "ddi dat lay boa binh" thi Xiem ciing ddng thdi thye thi chinh sach tren ddi vdi Anh Thang 6 nam 1909, Hiep udc Anh -Xiem dugc ky ket vdi cac dieu khoan nhu sau:

- Xiem nhugng lai cho Anh cac Xuntan Hdi giao Kelantan, Trengganu, Kedak va Perils; va sap nhap cac tieu qudc Hdi giao nay vao lanh thd thudc dia cua Anh d tren ban dao Malacca cd tdng dien deh khoang 40.000 km^;

- Anh phai tir bd quyen lanh sy tai phan d Xiem va cho Xiem vay 4.000.000 bang Anh de xay dyng tuyen dudng sat d ban dao Malacca

Nhu vay, vdi cac Hiep udc Phap - Xiem

1907 va Anh - Xiem 1909, ve ca ban Xiem da bao loan dugc dgc lap, chu quyen va toan ven lanh thd cua minh Tuy nhien, tren mgt phuong dien khac, Xiem da mat di hau bet phan lanh thd cua cac nudc lang gieng trudc

do cdn phu thugc Xiem

Trang 5

44 NGHIEN CCrU CHAU AU - EUROPEAN STUDIES REVIEW N°5 (116).2010

Nhin lai chinh sach ngoai giao "ddi dat

lay hoa binh" do nha vua Mongkut khdi

xudng va dugc ke tyc, hoan thien trong sudt

thdi ky tri vi cua nha vua Chulalongkorn cho

thay chinli sach nay dugc trien khai va thye thi

qua hai giai doan: Giai doan tu' nua sau nhung

nam 60 cua the ky XIX la giai doan Xiem thye

hien chinh sach "ddi dat lay hoa binh" tren ca

sd ap lye cua Phap; Giai doan nhirng nam dau

cua the ky XX la xuat phat tir chu dich cua

chinh quyen phong kien Xiem trong viec ddi

dat de thu tieu cac dieu khoan bat binh dang

trong cac hiep udc da ky trudc day Chi cd

nhin nhan tren phuang dien dd mdi ly giai

dugc viec chinli quyen phong kien Xiem chap

nhan de cho Phap chiem ddng -viing lanh thd

Chantabury (Hiep udc 1893) Va Xiem sin

sang danh ddi cac vung dat "hai ngoai" de lay

lai Chantabury (1904) va Krat, Danxai (1907)

cung vdi viec xoa bd quyen lanh sy tai phan

ddi vdi cdng dan Phap neu nhu den Xiem sau

nam 1907 Ddng thdi vdi dieu dd, chinh quyen

phong kien Xiem ciing chap nhan nhugng lai

cho Anh cac vung dat phu thudc Xiem d ban

dao Ma Lai de bao toan chu quyen dan tdc

Tuy nhien, dieu can nhan thay la de cd thi thye

hien dugc chinh sach ngoai giao "ddi dat lly

hoa binh" cirng nhu de cho chinh sach do di

den thanh cdng, chinh quyen phong kiln Xiem

da biet sir dyng lgi the cua vi tri nudc dem cua

minh trong quan he vdi Anh, Phap So vdi cac

nudc trong khu vye, Xiem cd dugc lgi the la

nam giiia sy tranh chap cua hai cudng qudc tu

ban Anh, Phap, (Ddng An thugc Anh va Ddng

Duong thudc Phap) cho nen nudc nay da lgi

dyng dieu do de can bang lye lugng thdng qua

viec ddi dat de bao toan chu quyen dan tdc

dieu ma mdt sd qudc gia cung thdi trong khu

•vyc khdng thye hien dugc Hon niia, trong viec thuc hien chinli sach ngoai giao "ddi dat lay hoa binli", chinh quyen phong kien Xiem lai cd lgi the ban so vdi cac nudc trong khu virc la Xiem lay dat cua cac nudc lang gieng nliugng lai cho cac nudc phuang Tay, trong khi dd cac nude trong khu vuc lai cat dat cua miiili cho nen da klidng bao ve dugc nen dgc lap dan tgc va rai vao ach thdng tri true tiep cua chu nghTa thye dan phuong Tay

Rd rang la chinh sach ngoai giao "doi dat lay hoa binh" cua cac chinh quyen phong kien Xiem tir nua sau nhiing nam 60 cua the

ky XIX den nhirng nam dau the ky XX dugc coi la mgt trong nhiing net dac trung trong chinh sach ddi ngoai cua Xiem thdi can dai Nhd chinh sach dd, Xiem khdng nhirng bao toan dugc toan ven lanh thd, duy tri dugc nen ddc lap dan tdc va chu quyen qudc gia

ma cdn giii viing boa binh an ninh cua dat nudc

Tai lieu tham khao

1 Dd Diie Hung Xiem Lu md ciea qua

con mdt sie thdn Viet Nam, Tap chi Quan he

Qudc tl, thang 7/1992

2 Vii^ Duong Ninh Mot sd chuyen di

lich sic the gidi, Nxb Dai hoc Qudc gia Ha

Ndi, 2001

3 Le Van Quang Lich sic vuang quoc

Thdi Lan, Nxb Tp Hd Chi Minh, 1995

4 Pham Viet Trung, Nguyen Xuan Ky,

Do Viet Trung Lich sie Cdmpuchia, Nxb Dai

hgc va Trung hoc chuyen nghiep Ha Ndi,

1982

5 Statepapers of Kingdom of Siam 1664

- 1885, Comp By the Siamese lagation in

Pris, London, 1886

Ngày đăng: 13/01/2021, 00:21

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w