Tiết 119 - 120: Dấu chấm lửng, dấu chấm phẩy

Cã 9 bé phËn liÖt kª.C¨n cø vµo dÊu chÊm phÈy... (Hoµi Thanh).[r]

Giáo viên: Trịnh Thị Lan

I Dấu chấm lửng

Ví dụ1:

Chúng ta có quyền

tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Tr ưng, Bà Triệu, Trần Hư ng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, …

( Hồ Chí Minh)

Trong tr ường hợp này dấu chấm lửng đ ược dùng để làm gì?

->Tỏ ý còn nhiều sự vật hiện tượng ch a liệt kê hết ư

Ví dụ1:  Tỏ ý còn

nhiều sự vật hiện

tượng ch a liệt kê hết.

I Dấu chấm lửng

Ví dụ1:

Ví dụ2:

Em tôi b ước vào lớp :

- Th ưa cô, em đến chào cô … - Thuỷ nức nở

(Khánh Hoài)

Trong tr ường hợp này dấu chấm lửng dùng để thể hiện điều gì?

->Thể hiện chỗ lời nói bỏ dở.

Tỏ ý còn nhiều sự vật

hiện t ượng ch ưa liệt kê

hết.

Ví dụ2:

>Thể hiện chỗ lời nói

bỏ dở.

Ví dụ 3: Thốt nhiên một ngư ời nhà quê, mình

mẩy lấm láp, quần áo ớt đầm, tất tả chạy xông vào thở không ra lời :

- Bẩm … quan lớn … đê vỡ mất rồi !

( Phạm Duy Tốn)

Trong trư ờng hợp này dấu chấm lửng dùng để làm gì?

Ví dụ1:

Ví dụ2:

Ví dụ 3:

Ví dụ 4: 

Cuốn tiểu thuyết đ ược viết trên … b ưu thiếp.

( Báo Hà Nội mới)

Trong trư ờng hợp này dấu chấm lửng dùng để làm gì?

->Giãn nhịp điệu câu văn, chuẩn bị cho một thông tin bất ngờ

Ví dụ : Nó nói nó không đến đư ợc Nó bận lắm, bận … ngủ.

->hài hư ớc châm biếm.

->Giãn nhịp điệu câu văn,

chuẩn bị cho một thông tin bất

ngờ hay hài h ớc châm biếm.

->Tỏ ý còn nhiều sự vật hiện

tư ợng chư a liệt kê hết.

->Thể hiện chỗ lời nói bỏ dở.

->Thể hiện câu nói ngập ngừng ngắt quãng

Ví dụ 4:

* Ghi nhớ (sgk-122 )

- Tỏ ý còn nhiều sự vật, hiện t ượng chư a liệt kê hết.

- Thể hiện chỗ lời nói bỏ dở, hay ngập ngừng ngắt quãng.

- Làm giãn nhịp điệu câu văn, chuẩn bị cho sự xuất hiện của một từ ngữ biểu thị nội dung bất ngờ hay hài hư ớc, châm biếm.

Dấu chấm lửng đ ợc dùng để: ư

? Từ bài tập trên rút ra kết luận về công dụng của dấu chấm lửng?

VÝ dô 1:

a, Cèm kh«ng ph¶i thøc quµ cña ng ưêi véi ;

¨n cèm ph¶i ¨n tõng chót Ýt, thong th¶ vµ ngÉm nghÜ

( Th¹ch Lam)

§N

BN

CN

VN

Những tiêu chuẩn đạo đức của con ng ười mới phải chăng

có thể nêu lên như sau: yêu n ước, yêu nhân dân ; trung thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thực hiện xây dựng thống nhất n ước nhà ; ghét bóc lột, ăn bám và l ời

biếng ; yêu lao động, coi lao động là nghĩa vụ thiêng liêng của mình ; có tinh thần làm chủ tập thể, có ý thức hợp tác, giúp nhau ; chân thành và khiêm tốn ; quí trọng của công và có ý thức bảo vệ của công ; yêu văn hoá, khoa học và nghệ thuật ; có tinh thần quốc tế vô sản

0 10

ẹoaùn vaờn treõn coự maỏy boọ phaọn lieọt keõ?Caờn cửự vaứo ủaõu maứ

em bieỏt?Neõu tác duùng cuỷa daỏu chaỏm phaồy trong ủoaùn vaờn?

Có thể thay nó bằng dấu phẩy đ ược không? Vì sao?

Ví dụ 2 : Những tiêu chuẩn đạo đức của con ng ời mới phải ư chăng có thể nêu lên nh sau : yêu n ớc, yêu nhân dân ; trung ư ư thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xó hội và đấu tranh

thực hiện thống nhất n ớc nhà ; ghét bóc lột, ăn bám và l ời ư

biếng ; yêu lao động, coi lao động là nghĩa vụ thiêng liêng của mình ; có tinh thần làm chủ tập thể, có ý thức hợp tác, giúp

nhau ; chân thành và khiêm tốn ; quý trọng của công và có ý thức bảo vệ của công ; yêu văn hóa, khoa học và nghệ thuật ;

có tinh thần quốc tế vô sản

( Theo Trư ờng Chinh)

Dấu chấm phẩy dùng để đánh dấu ranh giới các bộ phận của phép liệt kê phức tạp.

1

2 3

4

9

Có 9 bộ phận liệt kê.Căn cứ vào dấu chấm phẩy Dấu chấm phẩy dùng để đánh dấu ranh giới các bộ phận của phép liệt kê phức tạp.

Không nên thay dấu chấm phẩy bằng dấu phẩy.Vì sẽ gây khó hiểu

* Ghi nhớ (Sgk-122)

Dấu chấm phẩy đư ợc dùng để :

- Đánh dấu ranh giới giữa các vế của một câu ghép có cấu tạo phức tạp.

- Đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong một phép

liệt kê phức tạp.

Từ 2 ví dụ trên, em rút ra đ ược kết luận gì

về công dụng của dấu chấm phẩy?

Bài tập 1 : Trong mỗi câu có dấu chấm lửng d ưới đây, dấu chấm lửng đư ợc dùng để làm gì?

a, - Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây

nh vậy ? Không còn phép tắc gì nữa à?

( Phạm Duy Tốn)

b, Ô hay, có điều gì bố con trong bảo nhau chứ sao lại …

(Đào Vũ)

- Dạ, bẩm …

- Đuổi cổ nó ra !

c, Cơm, áo, vợ, con, gia đình … bó buộc y.

(Nam Cao)

Đáp án: Thể hiện câu nói ngập ngừng

Đáp án: Thể hiện câu nói còn bỏ dở.

Đáp án: Thể hiện sự việc chư a liệt kê hết.

Bài tập 2: Chỉ ra công dụng của dấu chấm phẩy trong mỗi câu

dư ới đây:

a, D ưới ánh trăng này, dòng thác n ước sẽ đổ xuống làm chạy máy phát điện ; ở giữa biển rộng, cờ đỏ sao vàng phấp phới bay trên những con tàu lớn (Thép Mới )

b, Con sông Thái Bình quanh năm vỗ sóng òm ọp vào s ườn bãi

và ngày ngày vẫn mang phù sa bồi cho bãi thêm rộng ; nh ưng mỗi năm vào mùa nư ớc, cũng con sông Thái Bình mang nư ớc

lũ về làm ngập hết cả bãi Soi.

(Đào Vũ)

c, Có kẻ nói từ khi các thi sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp ; từ khi có ng ười lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối nghe

1.Ng¨n c¸ch hai vÕ cña c©u ghÐp cã cÊu t¹o phøc t¹p.

2.Ng¨n c¸ch gi÷a c¸c bé phËn cña phÐp liÖt kª phøc t¹p.

C©u a,

C©u b,

C©u c,

Bài tập thờm:

Đoạn trích còn thiếu dấu chấm phẩy và dấu chấm lửng Em hãy điền những dấu đó vào đoạn trích sao cho hợp lí

… Nh ưng con giun xéo lắm cũng quằn, chuột ta lấy thế làm giận Một hôm mới hội nhau lại làm một làng chuột để chống lại mèo Thôi thì đủ mặt : nào anh chù, mùi hôi đến nỗi thành câu

ca nào chú nhắt, có tính nhí nhắt đã nên câu ví nào ông cống rung rinh béo tốt, quan tr ường lại chấm cho ở trên ông Đồ

…

Bài tập tự luận:

Viết đoạn văn có độ dài từ ba đến năm câu nói về cảm nghĩ của em về ca Huế trên sông

H ương trong đó có sử dụng dấu chấm lửng

và dấu chấm phẩy.

Học thuộc ghi nhớ để nắm đ ược công dụng của dấu chấm lửng và dấu chấm phẩy.

Vận dụng để viết đoạn, đặt câu : Viết một đoạn văn nói về cảm nghĩ của em về những làn điệu dân ca Huế, đặt câu có sử dụng dấu chấm lửng.

Đọc và chuẩn bị trước bài :

DẤU GẠCH NGANG