Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã | Lớp 12, Sinh học - Ôn Luyện

Khống chế sinh học là hiện tượng số lượng cá thể của một loài bị khống chế ở một mức nhất định do quan hệ hỗ trợ hoặc đối kháng giữa cá loài trong quần xã. VD: ong[r]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI TRUNG TÂM GDTX CẦU GIẤY

ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN XÃ

 Quan sát các bức ảnh sau:

Qua các bức ảnh trên em hãy cho

biết, trên đồng cỏ, thảo nguyên, có những quần thể nào đang sinh sống , quan hệ giữa các quần thể sinh

vật đó?

Quan sát trên một vùng, chúng ta thấy:

Trên một vùng có nhiều quần thể sinh vật thuộc các loài sinh vật khác nhau cùng sống chung với nhau,

không có loài nào sống biệt lập với các loài khác

Các quần thể tác động qua lại với nhau tạo thành một

tổ chức tương đối ổn đinh

Quần xã sinh vật là một tập hợp các quần thể sinh vật thuộc nhiều loài khác nhau, cùng sống trong một không gian và thời gian nhất định Các sinh vật trong quần xã có mối quan hệ gắn bó với nhau như một thể thống nhất và do vậy quần xã

có cấu trúc tương đối ổn định.

Quần xã sinh vật:

II Một số đặc trưng cơ bản

của quần xã:

1/ Đặc trưng về thành phần loài trong quần xã:

- Loài ưu thế là những loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã do có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, hoặc do hoạt động của chúng mạnh

- VD: Cây xương rồng trên sa mạc, cây thân gỗ trong rừng nhiệt đới.

Nghiên cứu SGK trang 176 cho biết như thế nào là loài ưu thế và loài đặc trưng? Ví dụ?

Cây xương rồng trên sa mạc.

Cây thân gỗ trong rừng nhiệt đới.

* Loài ưu thế và loài đặc trưng

- Loài ưu thế:

Là những loài đóng vai trò quan trọng trong quần xã

do có số lượng cá thể nhiều, sinh khối lớn, hoặc do hoạt động của chúng mạnh, chi phối các loài khác trong quần xã VD: Cây xương rồng trên sa mạc, cây

thân gỗ trong rừng nhiệt đới

- Loài đặc trưng:

Nghiên cứu SGK cho biết như thế nào là loài ưu thế và loài đặc trưng? Ví dụ?

Là loài chỉ có ở một quần xã nào đó hoặc là loài có

số lượng nhiều hơn hẳn các loài khác và có vai trò

quan trọng trong quần xã so với các loài khác VD: Cây đước ở Cà Mau

Cây đước ở Cà Mau

2 Đặc trưng về phân bố cá thể trong trong không gian của quần xã

Quan sát hình 40.2 SGK hãy mô tả sự phân tầng của thực vật trong rừng mưa nhiệt đới? Qua đó cho biết sự phân bố của sinh vật như thế nào trong quần xã?

2 Đặc trưng về phân bố cá thể trong

không gian của quần xã:

- Phân bố theo chiều thẳng đứng

VD: Sự phân tầng của thực vật trong

tán rừng, tầng cây gỗ, cây cây bụi.

- Phân bố theo chiều ngang

VD:

+ Phân bố của sinh vật từ đỉnh núi

Sườn núi chân núi

>ven bờ > vùng khơi xa

III/ Quan hệ giữa các loài trong

quần xã sinh vật:

1 Các mối quan hệ sinh thái

SGK trang 117, hãy hoàn thành nội dung phiếu học tập:

Hỗ trợ

Cộng sinh

……….

………

……….…

……….

Hội sinh ………

………

………

………

Hợp tác ………

………

………

………

Đối địch Kí sinh ………

………

………

………

Ức chế - cảm nhiễm ……….

………

……….…

……….

Sinh vật ăn sinh vật khác ………

………

……… …

……….

Cạnh tranh ……….

………

……….…

……….

Cộng sinh giữa vi khuẩn lam và nấm

(Địa y)

Cộng sinh của vi khuẩn trosomonas

trong nốt sần rễ cây họ đậu

Hợp tác giữa cá hề và hải quỳ

bám trên thân cây gỗ

Quan hệ ức chế - cảm nhiễm

Xạ khuẩn sinh kháng sinh ức chế vi khuẩn

Hổ và Ngựa vằn

Cây gọng vó Cây Amorphophallus

titanum

Cây nắp ấm bắt một số côn trùng

Cây Nepenthes Cây Venus-flytrap

đỏ" ở Bình Thuận trung tuần tháng 7/2002 tạo thành vùng thủy triều đỏ rộng khoảng hơn 40km 2 , làm khoảng 90% sinh vật trong vùng triều, kể cả cá, tôm trong các lồng, bè bị tiêu diệt; môi trường bị ô nhiễm nặng, mấy tháng sau mới hồi phục "Thủy triều đỏ" cũng đã khiến

82 người phải nhập viện

do tắm biển, với các triệu chứng ngứa, phồng rộp vùng da nhạy cảm;

nguyên nhân là một loài tảo xanh lam "nở hoa", tiết độc tố vào nước biển Cần lưu ý, sự "nở hoa" của tảo lam (vi khuẩn lam) còn xảy ra ở nhiều

hồ chứa nước ngọt, đe dọa sức khỏe những người sử dụng nguồn nước này (B áo KH&ĐS)

1 Các mối quan hệ sinh thái

Hỗ trợ

Cộng sinh Hợp tác Hội sinh

Đặc điểm của quan

hệ hỗ trợ ?

Các loài hỗ trợ nhau trong quá trình sống Có thể 2 bên cùng có lợi hoặc ít nhất không bị hại

Đặc điểm của quan

hệ đối kháng?

Chỉ có một loài có lợi, một loài bị hại hoặc cả hai ít nhiều đều bị hại

Cạnh tranh

Ức chế - cảm nhiễm

Kí sinh Đối

SGK trang 117, hãy hoàn thành nội dung phiếu học tập:

Hỗ trợ

Cộng sinh

……….

………

……….…

……….

Hội sinh ………

………

………

………

Hợp tác ………

………

………

………

Đối địch Kí sinh ………

………

………

………

Ức chế - cảm nhiễm ……….

………

……….…

………

Sinh vật ăn sinh vật khác ………

………

……… …

………

Cạnh tranh ……….

………

……….…

………

III- Quan hệ giữa các loài trong quần xã

1 Các mối quan hệ sinh thái

a) Quan hệ hỗ trợ

Hỗ

trợ

Cộng sinh Hợp tác chặt chẽ giữa hai hay

nhiểu loài và tất cả các loài tham gia cộng sinh đều có lợi

Nấm, vi khuẩn và tảo đơn bào cộng sinh trong địa y;

vi khuẩn lam cộng sinh trong nốt sần cây họ đậu Hợp tác Hợp tác giữa hai hay nhiều loài

và tất cả các loài tham gia hợp tác đều có lợi Khác với cộng sinh, quan hệ hợp tác là quan hệ chặt chẽ và nhất thiết phải có đối với mỗi loài.

Hợp tác giữa chim sáo và trâu rừng; chim mỏ đỏ và linh dương; lươn biển và cá nhỏ

Hội sinh Hợp tác giữa hai loài, trong đó

một loài có lợi còn loài kia không có lợi cũng không có hại gì.

Cộng sinh giữa phong lan

1 Các mối quan hệ sinh thái

b) Quan hệ đối kháng

Đối

kháng

Cạnh tranh Các loài tranh giành nhau nguồn

sống  các loài đều bị ảnh hưởng bất lợi

Cạnh tranh ở thực vật, cạnh tranh giữa các loài động vật

Kí sinh Một loài sống nhờ trên cơ thể loài

khác  loài kí sinh có lợi, vật chủ bị bất lợi

Cây tầm gửi kí sinh trên thân cây gỗ, giun kí sinh trong cơ thể người

Ức chế

cảm nhiễm

Một loài sinh vật trong quá trình sống đã vô tình gây hại cho các loài khác

Tảo giáp nở hoa gây độc cho các loài sv sống xung quanh, cây tỏi tiết chất gây

ức chế hoạt động của vi khuẩn xung quanh

Sinh vật

này ăn sinh

vật khác

Một loài sử dụng một loài khác làm thức ăn bao gồm quan hệ giữa động vật ăn thực vật, động vật ăn thị và con mồi, thực vật ăn thịt và côn trùng

Trâu bò ăn cỏ, hổ ăn thit thỏ, cây nắp ấm bắt mồi

2 Hiện tượng khống chế sinh

học

Khống chế sinh học là hiện

tượng số lượng cá thể của một loài bị khống chế ở một mức nhất định do quan hệ hỗ trợ hoặc đối kháng giữa cá loài trong quần xã VD: ong

mắt đỏ kí sinh diệt bọ dừa hại lá.

1-Quần thể ưu thế là

A Quần thể điển hình ở sinh cảnh đó

B Quần thể phát triển mạnh nhất ở khu vực

C Quần thể đặc trưng tiêu biểu cho khu vực đó

D Quần thể có số lượng cá thể vượt trội, chi phối các loài khác trong quần xã

2-Điều nào sau đây không phải là đặc trưng cơ bản của quần xã?

A Quan hệ của các loài luôn luôn là đối kháng

B Sự phân bố của cá thể trong không gian của quần

xã theo chiều thẳng đứng và chiều ngang

C Thành phần loài trong quần xã biểu thị qua số

lượng loài, cá thể của mỗi loài, loài ưu thế và loài đặc trưng

D Quan hệ dinh dưỡng của các nhóm loài, các cá thể trong quần xã chia thành: nhóm SVSX, SV tiêu thụ, SV phân giải

CỦNG CỐ

3-Quan hệ giữa 2 loài sinh vật, trong đó loài này sống bình thường nhưng gây hại cho nhiều loài khác là mối quan hệ nào?

A.Cộng sinh

B Hội sinh

C Ức chế - cảm nhiễm

D Hợp tác

CỦNG CỐ

4-Khống chế sinh học là hiện tượng :

A Số lượng cá thể trong quần xã luôn được khống chế ở mức độ cao

B Số lượng cá thể trong quần xã luôn được khống chế ở mức độ tối thiểu

C Số lượng cá thể trong quần xã luôn được khống chế ở mức độ nhất định (không quá cao hoặc

quá thấp) do tác động của các mối quan hệ sinh thái trong quần xã

D Số lượng cá thể trong quần xã luôn được khống chế ở mức độ nhất định, gần phù hợp với khả

năng cung cấp nguồn sống của môi trường

phương.

Trung tâm GDTX Cầu Giấy

KÍNH CHÚC CÁC THẦY CÔ GIÁO

SỨC KHOẺ- HẠNH PHÚC