Hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh ( ví dụ trên địa bàn tỉnh Nghệ An)

Cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là toàn bộ những phương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, quy chế hoạ[r]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

  

NGUYỄN XUÂN DŨNG

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH

TỈNH (VÍ DỤ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN)

Chuyên ngành: Kinh tế chính trị

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

TS ĐỖ THỊ KIM HOA

Hà Nội - 2010

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG

TÓM TẮT LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ

THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚCError! Bookmark not defined

1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của ngân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra

của ngân hàng Nhà nước Error! Bookmark not defined

1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước TW và Thanh

tra NHNN chi nhánh tỉnh Error! Bookmark not defined

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh 17

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà

nước chi nhánh tỉnh Error! Bookmark not defined

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của Ngân

hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Error! Bookmark not defined

1.2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà

nước chi nhánh tỉnh Error! Bookmark not defined

1.3 Kinh nghiệm thanh tra giám sát ở một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Error! Bookmark not defined

1.3.1 Kinh nghiệm của một số nước Error! Bookmark not defined 1.3.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt NamError! Bookmark not defined

Chương 2 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ

NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined 2.1 Khái quát về hệ thống ngân hàng và các tổ chức có hoạt động ngân hàng trên địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

2.1.1 Giới thiệu bộ máy tổ chức Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

Nghệ An Error! Bookmark not defined

2.1.2 Khái quát về mạng lưới và hoạt động của các Tổ chức tín dụng trên

địa bàn tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

2.2 Tình hình cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

2.2.1 Hệ thống văn bản khung pháp lý và các quy định cụ thể của

2.2.2 Tình hình tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi

nhánh tỉnh nghệ an Error! Bookmark not defined

2.2.3 Tình hình tổ chức thực hiện công tác và sự phối hợp giữa thanh tra

NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ an với các chủ thể thanh tra khác

Error! Bookmark not defined

2.3 Đánh giá việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước tỉnh Nghệ An Error! Bookmark not defined

2.3.1 Những thành công Error! Bookmark not defined 2.3.2 Những hạn chế Error! Bookmark not defined 2.3.3 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN

CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH TỈNH NGHỆ AN Error! Bookmark not defined 3.1 Định hướng và quan điểm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An.Error! Bookmark not defined

3.1.1 Những thuận lợi, khó khăn trong việc đổi mới cơ chế thanh tra của

Chi nhánh Ngân hàng nhà nước cấp tỉnhError! Bookmark not

defined

3.1.2 Định hướng về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

cấp tỉnh và Chi nhánh Nghệ An Error! Bookmark not defined

3.1.3 Quan điểm về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

cấp tỉnh Error! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Nghệ anError! Bookmark not defined

3.2.1 Đổi mới nhận thức toàn diện về hoạt động thanh tra Error!

Bookmark not defined

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống pháp luật Error! Bookmark not defined

3.2.3 Hoàn thiện và đổi mới về mô hình tổ chức từ thanh tra Ngân hàng

defined

3.2.4 Hoàn thiện và nâng cao kỹ năng các mặt nghiệp vụ thanh tra của

Thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ an Error!

Bookmark not defined

3.2.5 Tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp hoạt động của Thanh tra Ngân hàng

nhà nước Chi nhánh với kiểm tra nội bộ các Ngân hàng thương mại và

các cơ quan hữu quan trên địa bàn Nghệ AnError! Bookmark not

defined

3.2.6 Phối hợp tốt giữa Thanh tra giám sát với Ngân hàng nhà nước Chi

nhánh Nghệ An, bổ sung trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra

Error! Bookmark not defined

3.3 Các kiến nghị Error! Bookmark not defined

3.3.1 Kiến nghị với Chính phủ Error! Bookmark not defined 3.3.2 Kiến nghị với NHNN Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.3.3 Kiến nghị với các Hội sở NHTM Error! Bookmark not defined 3.3.4 Kiến nghị với Thanh tra giám sát Ngân hàng Trung ương Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cơ chế thanh tra của NHNN đã từng bước thay đổi theo sự phát triển hệ thống Ngân hàng Việt Nam Trong quá trình đổi mới của đất nước, đổi mới và cải cách hành chính, đổi mới về mô hình tổ chức của Ngân hàng nhà nước, thanh tra cũng cần đổi mới theo và phải được thực hiện trước khi NHNN chi nhánh Tỉnh, thành phố thay đổi mô hình tổ chức, từ đó dẫn đến những khó khăn nhất định cần phải từng bước hoàn thiện cơ chế để vận hành được tốt hơn

Nghệ An đang phát triển trở thành trung tâm kinh tế xã hội của khu vực Bắc Trung bộ nên số lượng ngân hàng, quỹ tín dụng, và một số tổ chức tài chính quy mô nhỏ khác trên địa bàn đang tăng lên nhanh chóng Việc hoàn thiện cơ chế thanh tra NHNN để thanh tra, giám sát các ngân hàng trên địa bàn là vấn đề cần thiết, nhằn đảm bảo an toàn cho hệ thống ngân hàng trên địa bàn

Vấn đề độc lập của Thanh tra đối với chi nhánh Ngân hàng nhà nước hiện nay cũng là vấn đề cần xem xét do cơ chế Thanh tra hiện nay xét trên một số góc

độ thì: Luật thanh tra vẫn chưa thực sự chỉ ra được hướng đổi mới tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Thanh tra vẫn “lấp lửng” hai chức năng là quản lý Nhà nước về thanh tra và cánh tay nối dài của Thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp

Tổ chức và hoạt động của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh - cơ quan thực hiện chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của ngân hàng trên địa bàn - vẫn còn nhiều vướng mắc và bất cập đòi hỏi phải được từng bước hoàn thiện nó Do đó

tác giả chọn đề tài: " Hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nướcchi

nhánh tỉnh (ví dụ trên địa bàn tỉnh Nghệ An) " để nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Cho đến nay việc nghiên cứu liên quan đến đề tài này mới chỉ là các báo cáo đánh giá của các cơ quan chức năng trong ngành Ngân hàng Các báo cáo đó dừng lại ở từng mặt, từng phần và đi vào quản lý bằng các hoạt động thanh tra cụ thể; chưa có nghiên cứu một cách toàn diện cả về lý luận và thực trạng, đưa ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng trong đó có thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh

Cơ chế thanh tra ngân hàng là một vấn đề rộng lớn, liên quan đến quản lý Nhà nước trên nhiều lĩnh vực khác nhau, đồng thời mang tính chuyên ngành, chuyên môn cao; Đây là đề tài khó mang tầm vĩ mô cấp Nhà nước

Tuy nhiên qua nhiều năm làm việc thực tiễn trong công tác thanh tra ở Ngân hàng nhà nướcchi nhánh tỉnh, tác giả mạnh dạn đưa vấn đề này ra nghiên cứu nhưng xét trên một phạm vi nhỏ ở cấp tỉnh để làm phạm vi nghiên cứu, với mong muốn đem lại hiệu lực quản lý Nhà nước ngày càng tốt hơn

3 Mục đích nghiên cứu

- Hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nướcđối với các NHTM

- Nghiên cứu thực trạng cơ chế thanh tra của NHNN đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế thanh tra của NHNN chi nhánh tỉnh và NHNN chi nhánh Nghệ An

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của Ngân hàng Nhà nước

- Phạm vi nghiên cứu: Cơ chế thanh tra của NHNN Chi nhánh Nghệ An áp dụng đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2005-2009

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, suy luận logic kết hợp với các phương pháp khác như so sánh, phân tích, đánh giá để đạt được mục đích nghiên cứu

6 Những đóng góp của luận văn

- Làm rõ bản chất, nội dung và chức năng quản lý Nhà nước của thanh tra Ngân hàng nhà nướcđối với các Ngân hàng thương mại

- Chỉ rõ thực trạng cơ chế thanh tra của NHNN, đánh giá những thành công, những hạn chế của cơ chế đó Tìm ra nguyên nhân và đề xuất phương hướng và các giải pháp để hoàn thiện cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nướcchi nhánh Nghệ

An

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện cơ chế thanh tra của

Ngân hàng Nhà nước

Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nướcđối với các

Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ

THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC

1.1 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

1.1.1 Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước

1.1.1.1 Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng trung ương Ngân hàng Trung ương là

định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năng quản lý Nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh Ngân hàng Trung ương là ngân hàng duy nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chế công cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đến tiền tệ, nhằm phục

vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng

Ở Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam là Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (quy định trong Luật NHNN)

Chức năng của Ngân hàng Trung ương: Phát hành tiền, Ngân hàng của các ngân hàng trung gian và Ngân hàng của Chính phủ

1.1.1.2 Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng Nhà nước

Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng là thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thống thuộc

bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi

tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

1.1.1.3 Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

Cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là toàn bộ những phương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của tổ chức Thanh tra ngân hàng tiến hành thanh tra, kiểm tra và những quy định về mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Các yếu tố của cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra; mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra và đối tượng của thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh

Đối tượng của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh là các tổ chức

tín dụng; hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải TCTD được NHNN cấp giấy phép; các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội và cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân hàng Các tổ chức cá nhân khác có hoạt động ngân hàng

1.1.2 Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

Thanh tra Ngân hàng nhà nước gắn liền với quản lý Nhà nước

Thanh tra Ngân hàng nhà nước luôn mang tính quyền lực Nhà nước

Thanh tra Ngân hàng nhà nước có tính độc lập tương đối

1.2 Nội dung, các nhân tố ảnh hưởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

1.2.1 Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuẩn mực về thanh tra trong hệ thống ngân hàng

Hoàn thiện tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Hoàn thiện phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh và phối hợp thực hiện giữa các chủ thể tiến hành thanh tra

- Phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh

Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh giám sát thường xuyên việc

cách Thanh tra NHNN ở tại chi nhánh nhưng thường xuyên thu thập thông tin về hoạt động của các NHTM và các chi nhánh NHTM từ nhiều kênh thông tin khác nhau, thông qua đó phân tích đánh giá tình hình hoạt động của các tổ chức này để

giám sát sự an toàn trong hoạt động của các TCTD, nội dung này gọi là giám sát từ

xa

Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh thành lập các đoàn thanh tra tới trực tiếp tại

các NHTM để tiến hành thanh tra, kiểm tra các hoạt động cụ thể tại NHTM, nội

dung này gọi là thanh tra tại chỗ

Thanh tra NHNN chi nhánh sử dụng quyền lực, chức năng của mình để xử lý

các vi phạm của đối tượng thanh tra, thực hiện các biện pháp ngăn chặn và xử lý vi

phạm theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Xây dựng quy chế chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra và quy chế phối hợp giữa các chủ thể khi tiến hành thanh tra

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh:

1.2.2.1 Các nhân tố khách quan:

Môi trường vĩ mô về tình hình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia nói

chung và hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM nói riêng, ảnh hưởng gián tiếp đến công tác thanh tra giám sát ngân hàng

Môi trường pháp lý là một yếu tố khách quan tác động trực tiếp đến công tác thanh tra, giám sát của NHNN Các quy định của pháp luật trong hoạt động ngân hàng thường xuyên thay đổi sẽ gây ra khó khăn cho công tác thanh tra giám sát ngân hàng Hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, các điều luật quy định khác nhau hoặc chồng chéo, không phù hợp trong thực tế sẽ khiến công tác thanh tra trở nên bất cập, khó thực hiện và giảm hiệu quả

1.2.2.2 Các nhân tố chủ quan:

Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của công tác thanh tra giám sát của NHNN Tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng cán bộ thanh tra gồm có: kiến thức tổng hợp và chuyên môn, trình độ phân tích đánh giá thông tin, khả năng dự báo, kinh nghiệm thực tế, thái độ với công việc

Công nghệ thanh tra và trình độ ứng dụng công nghệ quyết định sự phát triển của hệ thống thanh tra giám sát ngân hàng

1.2.3 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh:

Rủi ro sụp đổ ngân hàng có tính dây chuyền, khi một ngân hàng thương mại

bị vỡ nợ thì sẽ dễ dàng kéo theo sự đổ vỡ của các NHTM khác Một khi Ngân hàng mất tính ổn định sẽ ảnh hưởng đến các khâu khác và làm cho toàn bộ hệ thống tài chính bị ảnh hưởng theo

Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật của các NHTM, hoạt động thanh tra của NHNN Chi nhánh tỉnh đối với các NHTM là hết sức cần thiết

Để các góp phần trong việc cải cách hành chính Nhà nước, thì việc hoàn thiện

cơ chế thanh tra là một ấn đề không thể thiếu, nhằm đạt được các mục tiêu

Thứ nhất: góp phần tăng tính công khai, minh bạch trong hoạch định chinh

sách, xây dựng và thực hiện pháp luật

Thứ hai: góp phần thành công trong công tác cải cách hành chính Nhà nước

Thứ ba: Hoàn thiện cơ chế thanh tra chính là hoàn thiện chế độ công vụ,

công chức, nâng cao chất lượng thực thi công vụ

Thứ tư: Hoàn thiện cơ chế thanh tra là phải xây dựng đào tạo và quản lý đội

ngũ công chức thanh tra

1.3 Kinh nghiệm thanh tra giám sát ở một số nước và bài học kinh nghiệm