Hoàn thiện cơ chế kiểm tra sau thông quan của Hải quan Việt nam

[r]

Tr ng i h c kinh t Qu c dân

-˜˜µ™™ -Ph m Chí Thành

HOÀN THI N C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN C A H I QUAN VI T NAM

Chuyên ngành: Kinh t chính tr

Hà n i, n m 2008

1 Tính c p thi t c a tài

Ph ng th c ki m tra sau thông quan i v i H i quan Vi t Nam v n ang là m t ho t ng m i n n m 2010 vi c ki m tra, ki m soát h i quan

i v i hàng hóa XNK ch y u thông qua công tác KTSTQ – chuy n c n b n

ti n ki m sang h u ki m Do v y, vi c k t h p gi a lý lu n và th c ti n nghiên c u a ra các gi i pháp hoàn thi n c ch KTSTQ nh m nâng cao

hi u qu ho t ng KTSTQ trong giai n hi n nay là h t s c c n thi t, có ý ngh a c v m t lý lu n và th c ti n

2 Tình hình nghiên c u

Ho t ng KTSTQ c a H i quan Vi t Nam là m t l nh v c m i, nên cho

n nay ch a có công trình khoa h c nghiên c u chuyên sâu nào d i d ng lu n

n Th c s , lu n án Ti n s v hoàn thi n c ch cho ho t ng này c công , nh t là d i giác kinh t chính tr

3 M c ích nghiên c u Làm rõ c s lý lu n, b n ch t, v trí, vai trò c a KTSTQ Phân tích

th c tr ng c ch KTSTQ và ánh giá hi u qu ho t ng c a b máy T ó

xu t các gi i pháp hoàn thi n c ch KTSTQ nh m làm cho b máy ho t

ng có hi u qu h n

4 i t ng và ph m vi nghiên c u

- C ch KTSTQ c a H i quan Vi t Nam trong giai n hi n nay

- Th i gian nghiên c u: T n m 2002 cho n n m 2007

5 Ph ng pháp nghiên c u Duy v t bi n ch ng, duy v t l ch s , tr u t ng hóa, t duy logic S

ng k t h p các ph ng pháp chuyên ngành: phân tích, th ng kê, so sánh,

di n gi i, mô hình hóa Ngoài ra có k th a m t s k t qu c a các công trình khoa h c khác có liên quan

- Làm rõ các khái ni m v c ch KTSTQ c a H i quan Vi t Nam.

- xu t các gi i pháp kh thi nh m ti p t c hoàn thi n c ch KTSTQ

a H i quan Vi t Nam

7 K t c u c a lu n v n Ngoài ph n M u, K t lu n, Tài li u tham kh o, n i dung c a lu n

n k t c u g m 3 ch ng:

Ch ng 1: Lý lu n chung v Ki m tra sau thông quan và hoàn thi n c

ch Ki m tra sau thông quan c a H i quan Vi t Nam

Ch ng 2: Th c tr ng c ch Ki m tra sau thông quan c a H i quan

Vi t Nam

Ch ng 3: Ph ng h ng và gi i pháp ti p t c hoàn thi n c ch Ki m tra sau thông quan

LÝ LU N CHUNG V KI M TRA SAU THÔNG QUAN

VÀ HOÀN THI N C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN

A H I QUAN VI T NAM

1.1 KI M TRA SAU THÔNG QUAN VÀ VAI TRÒ C A KI M TRA SAU THÔNG QUAN

- Khái ni m KTSQ: KTSTQ là ho t ng ki m tra c a c quan H i quan nh m: Th m nh tính chính xác, trung th c n i dung các ch ng t mà

ch hàng, ng i c ch hàng y quy n, t ch c, cá nhân tr c ti p XNK ã khai, n p, xu t trình v i c quan H i quan i v i hàng hóa XNK ã c thông quan; Th m nh vi c tuân th pháp lu t trong quá trình làm th t c h i quan i v i hàng hóa XNK

- c m c a KTSTQ: KTSTQ là m t trong nh ng ch c n ng qu n

lý Nhà n c c a c quan H i quan, là ho t ng ki m tra do c quan H i quan th c hi n theo trình t và th t c do pháp lu t quy nh Là ho t ng nghi p v thông th ng g n k t trong t ng th m i quan h c a toàn b ho t

ng ki m tra, giám sát h i quan i v i hàng hóa XNK

- Phân bi t KTSTQ v i m t s ho t ng khác có liên quan: Phân bi t

i ho t ng ki m soát h i quan; Phân bi t v i ho t ng thanh tra chuyên ngành; Phân bi t v i ho t ng ki m toán

- Phân lo i KTSTQ: Phân lo i theo n v c ki m tra; Phân lo i theo hình th c ti n hành ki m tra; Phân lo i theo m c ích ki m tra

- Vai trò c a KTSTQ: Nâng cao n ng l c qu n lý Nhà n c v h i quan; Góp ph n t ng s thu v thu i v i hàng hóa XNK, gi m thi u chi phí

và r i ro; m b o tuân th pháp lu t; Là công c qu n lý có hi u qu , có tác

ng tích c c ng c tr l i cho các công tác t i khâu trong thông quan.

- Khái ni m và n i dung c a c ch KTSTQ:

* Khái ni m c ch KTSTQ: là toàn b nh ng ph ng th c ho t ng,

nh ng quy nh v ch c n ng, nhi m v , quy n h n, t ch c b máy, quy ch

ho t ng c a t ng b ph n thu c b máy KTSTQ và nh ng quy nh v m i quan h gi a các b ph n này v i nhau trong quá trình th c hi n ch c n ng, nhi m v theo quy nh c a pháp lu t

* i dung c a c ch KTSTQ:

- Y u t c u thành c ch KTSTQ:

Các ch th ti n hành KTSTQ: c p T ng c c H i quan là C c

KTSTQ, c p C c H i quan các t nh, thành ph là các Chi c c KTSTQ

Khách th : là các doanh nghi p tham gia vào ho t ng XNK và các t

ch c, cá nhân khác có liên quan

i t ng c a KTSTQ: là h s h i quan, các ch ng t k toán, s k

toán, báo cáo tài chính và các ch ng t có liên quan n hàng hóa XNK

Hình th c KTSTQ: ki m tra theo d u hi u vi ph m ho c ki m tra theo

ho ch

i quan h gi a các ch th ti n hành KTSTQ: ràng bu c, t ng h ,

ph i h p khi th c hi n ch c n ng nhi m v

- H th ng quy ph m, v n b n pháp quy: Lu t, Ngh nh, Thông t

- Quy trình th c hi n KTSTQ: Quy trình ki m tra t i tr s c quan H i quan và Quy trình ki m tra t i tr s doanh nghi p

- Các nhân t nh h ng n hoàn thi n c ch KTSTQ c a H i quan Vi t Nam: H th ng pháp lu t và c ch th c thi pháp lu t; Trình và

ý th c tuân th pháp lu t c a doanh nghi p; T ch c b máy và nhân l c; H i

nh p kinh t qu c t và các cam k t qu c t v h i quan; H th ng thông tin

và c s d li u

+ Quá trình h i nh p qu c t c n hoàn thi n phù h p v i chu n m c, thông l và các cam k t qu c t

+ Yêu c u s phát tri n c a kinh t th tr ng nh h ng XHCN + C ch KTSTQ hi n t i em l i hi u qu ch a t ng x ng, b t c p,

ch a phù h p v i chu n m c qu c t v KTSTQ

+ u ki n k thu t, kh n ng ng d ng công ngh thông tin cho phép hoàn thi n theo h ng chuyên môn hóa cao

1.3 KINH NGHI M HOÀN THI N C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN

A H I QUAN M T S N C

- ch KTSTQ c a H i quan m t s n c:

+ C ch KTSTQ c a H i quan Trung qu c

+ C ch KTSTQ c a H i quan Singapore

+ ch KTSTQ c a H i quan Nh t B n

c c u t ch c c a b ph n KTSTQ; Quy trình th c hi n KTSTQ;

Vi c l a ch n i t ng KTSTQ trên c s qu n lý r i ro và Th c hi n ki m tra bên th ba có liên quan

- Kinh nghi m rút ra t th c ti n cho H i quan Vi t Nam:

th c ti n KTSTQ m t s n c trên th gi i và khu v c có th rút ra

t s bài h c kinh nghi m nh m hoàn thi n c ch KTSTQ c a H i quan

Vi t Nam nh sau: Hoàn thi n h th ng pháp lu t liên quan n KTSTQ; Hoàn thi n và xây d ng b sung c ch ph i h p trong công tác KTSTQ; Áp

ng nguyên t c qu n lý tiên ti n; T ch c b máy; Các k thu t ki m tra

TH C TR NG C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN C A H I

QUAN VI T NAM

2.1 HI N TR NG C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN C A H I QUAN

VI T NAM

- s pháp lý v c ch KTSTQ:

+ Giai n tr c khi có Lu t H i quan n m 2001:

i Vi t Nam, tr c khi có Lu t i quan (ngày 29/6/2001), c s pháp lý v KTSTQ ã c quy nh i rác trong các v n n pháp lu t nh

i u 4, i u 29 Lu t Thu giá tr gia t ng s 01/1997/QH9; i m 5, i u 20

Lu t s a i, b sung m t s i u a Lu t Thu xu t kh u, thu nh p kh u

s 04/1998/QH10; i u 10, Ngh nh s 16/1999/N -CP ngày 27/3/1999 quy nh v th t c i quan, giám sát và l phí h i quan

+ Giai n t 1/1/2002 (khi có Lu t H i quan n m 2001) n tr c 1/1/2006:

KTSTQ l n u tiên c quy nh t i u 32 Lu t H i quan n m

2001 Theo ó, quy nh KTSTQ ch c th c hi n khi có d u hi u vi ph m pháp lu t h i quan Tuy nhiên, quy nh này khi th c hi n ã b c l nh ng

n ch c b n: ch a t c hi u qu phòng ch ng vi ph m pháp lu t h i quan nh mong mu n; không phù h p v i lu t pháp qu c t v KTSTQ; t l

ki m tra hàng hóa t i c a kh u v n còn cao Do v y, c n ph i c s a i, sung

+ Giai n t 1/1/2006 n nay:

Lu t s a i, b sung m t s u c a Lu t H i quan s 42/2005/QH11; Ngh nh s 154/2005/N -CP ngày 15/12/2005 c a Chính ph ; Thông t s 114/2005/TT-BTC ngày 15/12/2005 c a B Tài chính Theo ó, có th phân

th nh sau:

Nhóm th nh t, liên quan n các quy nh chung bao g m: c ích KTSTQ; i t ng KTSTQ; Nguyên t c KTSTQ; Các tr ng h p KTSTQ;

Th i h n KTSTQ; Trách nhi m ph i h p c a các c quan, t ch c, cá nhân có liên quan

Nhóm th hai, liên quan n quy n h n và trách nhi m c a các bên m: C quan chuyên trách KTSTQ; Cán b KTSTQ; n v c ki m tra

Nhóm th ba, liên quan n nh ng quy nh v cách th c th c hi n c

th : V hình th c, ph ng pháp KTSTQ c a c quan H i quan; V quy trình

ki m tra c th c a c quan H i quan t i tr s c quan H i quan và t i tr s

n v c ki m tra

- c u t ch c c a l c l ng KTSTQ:

+ Giai n tr c ngày hi u l c c a Quy t nh s 33/2006/Q -BTC

và s 34/2006/Q -BTC: T ch c KTSTQ c chia làm hai c p, c p Trung

ng là C c KTSTQ tr c thu c T ng c c H i quan, a ph ng là Phòng KTSTQ thu c C c H i quan t nh, thành ph

+ Giai n t ngày hi u l c Quy t nh s 33 và 34/2006/Q -BTC:

p T ng c c H i quan: c KTSTQ c t ch c l i theo h ng chuyên sâu cho t ng l nh v c, g m 07 phòng: Phòng thu th p, x lý thông tin; Phòng ki m tra tr giá h i quan (Phòng nghi p v 1); Phòng ki m tra mã s và thu su t hàng hoá (Phòng nghi p v 2); Phòng KTSTQ i v i hàng gia công và s n xu t – xu t kh u (Phòng nghi p v 3); Phòng ki m tra th c hi n chính sách th ng m i (Phòng nghi p v 4); Phòng KTSTQ phía Nam (Phòng nghi p v 5) và Phòng k ho ch - t ng h p

c H i quan t nh, thành ph : Chi c c KTSTQ thu c các C c H i quan

nh, thành ph (33 Chi c c)

các b ph n trong t ng c p nên hi u qu công tác KTSTQ c a toàn ngành

ch a cao

- Công tác cán b và ào t o:

Do nh n th c c công tác KTSTQ là m i m i v i H i quan Vi t Nam, nhi u khó kh n, ph c t p trong th c hi n nên T ng c c H i quan ã

ng b c t ng c ng c v ch t và l ng cho l c l ng KTSTQ

- ch ph i h p trong ho t ng:

i c p T ng c c H i quan: M i quan h công tác gi a các Phòng

thu c C c KTSTQ là m i quan h ph i h p, k t h p th c hi n nhi m v

c giao M i quan h c a các Phòng thu c C c KTSTQ v i các Chi c c KTSTQ thu c C c H i quan t nh, thành ph là quan h ph i h p công tác

i C c H i quan t nh, thành ph : Ch u s qu n lý, ch o, h ng

n, ki m tra c a C c KTSTQ v nghi p v ; i v i các Phòng thu c C c

i quan t nh, thành ph là m i quan h ph i h p trong th c hi n nhi m v tham m u cho lãnh o C c; i v i các Chi c c H i quan tr c thu c C c

i quan t nh, thành ph là m i quan h ph i h p th c hi n nhi m v ki m tra h i quan

Ph i h p th c hi n: Ph i h p trong ngành, Ph i h p ngoài ngành.

Hi n nay vi c ph i h p c a l c l ng KTSTQ v i các l c l ng ch c

ng khác v n còn m t s b t c p, gây khó kh n cho công tác này M t s ngành v n ch a có quy ch ph i h p c th , rõ ràng nên gây khó kh n cho trong vi c thu th p nh ng thông tin c n thi t

- Hi u qu KTSTQ trong th i gian qua:

+ K t qu KTSTQ và s l ng các cu c KTSTQ t ng lên qua các n m,

m sau t ng h n n m tr c K t qu truy thu thu qua các n m cho th y ti n truy thu ch y u t ho t ng KTSTQ t i tr s c quan H i quan

ch c th c hi n còn nhi u lúng túng, tri n khai không hi u qu , k t qu

ch a cao, òi h i c n có s quy t tâm và ch o tích c c c a các c p

2.2 ÁNH GIÁ CHUNG V TH C TR NG C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN C A H I QUAN VI T NAM HI N NAY

- Thành t u:

+ V c n b n c ch KTSTQ ã c quy nh t ng i hoàn ch nh

i các v n b n pháp quy

+ L c l ng KTSTQ ã hình thành c m t h th ng t ch c th ng

nh t t T ng c c H i quan n C c H i quan các t nh, thành ph

+ ã ánh giá và ki m soát c m t s lo i hình và m t hàng XNK + K t qu truy thu thu t ho t ng KTSTQ t ng theo t ng n m + Ý th c ch p hành pháp lu t v h i quan, thu c ng t ng b c c nâng cao; Góp ph n t o c môi tr ng kinh doanh bình ng cho các doanh nghi p ho t ng

- n t i, h n ch :

+ th ng quy nh pháp lu t có liên quan n c ch KTSTQ còn

c l m t s t n t i c n ti p t c s a i, b sung và hoàn thi n th ng nh t

+ c u, t ch c b máy KTSTQ: th m quy n ch a m nh th c thi nhi m v H th ng t ch c c a Chi c c KTSTQ ch a có s k t n i v i các Chi c c h i quan, các b ph n ch c n ng khác nên vi c trao i, cung

p, chia x thông tin r t h n ch + V công tác cán b và ào t o: hi n t i không cán b có trình làm công tác KTSTQ C c u chuyên môn và b trí s d ng nhi u b t p

o còn lúng túng t s lãnh o C c H i quan t nh, thành ph v n còn xem nh , ch a quan tâm úng m c n công tác KTSTQ

+ Công tác ph i h p th c hi n: ph i h p trong ngành và ngoài ngành

còn ch a áp ng yêu c u th c hi n nhi m v

+ V h th ng thông tin và c s d li u: nhìn chung còn r t y u, thi u máy móc, ho c ch c trang b máy c , l c h u

2.3 NGUYÊN NHÂN H N CH VÀ CÁC V N T RA

Chính do c ch KTSTQ ch a hoàn ch nh nên hi u qu công tác KTSTQ c a H i quan Vi t Nam trong h n 05 n m v a qua ch a cao, ch a

áp ng c yêu c u qu n lý nhà n c trong l nh v c h i quan v KTSTQ trong tình hình m i u này th hi n m t s nguyên nhân c b n và v n

t ra c n ph i c ti p t c hoàn thi n sau:

- Nh n th c ch a úng b n ch t KTSTQ

- Th ch hóa các quy nh c a pháp lu t v KTSTQ còn nhi u h n

ch

H th ng t ch c b máy và cán b KTSTQ ch a áp ng yêu c u

s v t ch t còn thi u và nghèo nàn

PH NG H NG VÀ GI I PHÁP TI P T C HOÀN THI N C CH KI M TRA SAU THÔNG QUAN

3.1 PH NG H NG HOÀN THI N C CH KTSTQ

- i c nh qu c t và nh ng v n t ra cho H i quan Vi t Nam v KTSTQ:

+ Khuy n ngh c a WCO và trong khu v c: Các bi n pháp ki m tra

a trên k t qu ki m toán KTSTQ t p trung vào nh ng i t ng có liên quan t i ho t ng XNK

+ M t s d báo r i ro v gian l n th ng m i: L i d ng chính sách u

ãi thu c a Nhà n c nh mi n thu , gi m thu , hoàn thu gian l n, tr n tránh ngh a v n p thu ; Khai th p tr giá hàng nh p kh u gi m s thu

ph i n p s v n là xu h ng ph bi n; Khai sai tên, mã s hàng hóa tr n thu ho c h ng thu su t th p ch a có kh n ng gi m; Khai man nh m c

d ng nguyên li u có th là m t v n l n; Gian l n, gi m o xu t x hàng hóa ASEAN (C/O form D) là m t hi n t ng m i, có th lan r ng n u không

có bi n pháp ng n ch n, qu n lý h u hi u

- Quan m ch o c a ng, Nhà n c v hi n i hoá h i quan:

Phát tri n s n xu t trong n c, y m nh xu t kh u, c i cách th t c hành chính Do v y, òi h i ngành H i quan ph i nâng cao n ng l c qu n lý, áp

ng yêu c u c a qu n lý h i quan hi n i; v a m b o h tr thông quan nhanh chóng cho hàng hóa XNK

- nh h ng phát tri n ngành H i quan n n m 2010:

+ Phát tri n l c l ng KTSTQ chuyên nghi p, chuyên sâu t o thu n

i cho vi c t ng hoá h th ng thông quan và KTSTQ, d n ti n t i chuy n

n t ti n ki m sang h u ki m

giá m c ch p hành pháp lu t c a các doanh nghi p l n, có kim ng ch XNK l n

3.2 CÁC GI I PHÁP CH Y U

- Quán tri t quan m c a ng, Nhà n c v c i cách b máy nhà

c và c i cách n n hành chính Nhà n c, v hi n i hoá H i quan:

th c hi n thành công k ho ch c i cách, phát tri n và hi n i hóa ngành H i quan t nay n 2010, ngành H i quan c n quán tri t th c hi n có hi u qu các quan m c a ng, Nhà n c v c i cách b máy Nhà n c và c i cách

n hành chính Nhà n c

- Gi i pháp v hoàn thi n h th ng pháp lu t v KTSTQ và pháp lu t

có liên quan: Hoàn thi n pháp lu t v KTSTQ; Hoàn thi n pháp lu t v thu ;

Hoàn thi n pháp lu t v x ph t vi ph m hành chính trong l nh v c h i quan

- Hoàn thi n quy trình th t c v KTSTQ theo chu n m c c a T

ch c H i quan các n c ASEAN: Trong KTSTQ, ph ng pháp qu n lý r i

ro ph i c áp d ng trong các b c v l a ch n i t ng ki m tra, kh o sát tr c khi ki m tra, ki m tra i doanh nghi p và t p trung ch y u vào nghi p ki m tra và rà soát s sách, ch ng t c a i t ng KTSTQ Thêm vào ó, vi c ph i h p b ng cách chia thông tin v i c quan khác

nh c quan Thu n i a, Kho c góp ph n quan tr ng vào vi c th c

hi n KTSTQ có hi u qu

- Gi i pháp v hoàn thi n t ch c b máy và c ch ph i h p:

+ Hoàn thi n c c u t ch c b máy KTSTQ: Hoàn thi n mô hình t

ch c chuyên trách c p T ng C c H i quan; Hoàn thi n t ch c b máy chuyên trách t i c p C c h i quan các t nh, thành ph ; Xây d ng l trình v biên ch trong toàn ngành và t ng c p