de eae nuac GCC gia tang nguon dau tu \ao cae quy quan ly tai san, tai chinh tren khip the giai. GCC ngay cang dong vai tro quan trpng tren thj trucmg tai ehinh quoe te. Mac du doanh [r]
Trang 1KINH TE TRUNG DONG NAM 2008:
NHCTNG VAN DE VA Sir KIEN NOI BAT
Tran Thuy Phuang*
1 Dac didm kinh t l Trung Dong
nam 2008
* Tmh hinh kinh te: Tdng trudng tdt d
hau liet cdc qudc gia trong khu vuc, ngogi
trie Iraq, Palestine
Theo IMF, tang trudng kinh te Trung Dong
nam 2008 dat kha, cao ban toe dp tang trudng
kinh te loan cau Ly do bdi cae nhan to thuan
lgi cua khu vue gom gia dau mo tang cao nhu
cau tieu dung npi dja Idn cac chinh sach kinh
te hieu qua da thue day toe dp tang trudng
kinh te toan khu vuc dat khoang 6.39% cao
ban muc trung binh giai doan tu nam 2000 den
nay Tong GDP tinh theo gia trj ngang gia sue
mua nam 2008 dat 2.691.6 trieu USD tang so
vdi eon s6 2.475.5 trieu USD nam 2007' Theo
IMF eae nude Trung Dong duge phan chia
thanh cac nhom nhu sau: 1) Nhom cac nude
xuat khau dau mo gom: Bahrain, Iran, Iraq
Kuwait, Libya, Oman, Qatar, Saudi Arabia,
Syria, UAEs; 2) Nhom cac nude eo thu nhap
thap, trong do co Yemen; 3)Nh6m cae thj
trudng mdi noi, gom: Jordan Lebanon' Ngoai
ra con co Israel Palestine
'Thae sT Vi?n Nghien ciru Chau Phi v;i Trung Dong
Nhom eae quoe gia xuat khau dau mo deu dat toe dp tang trudng eao, trung binh han 7"o Trong do, nude dat toe dp tang truong eao nhat nam 2008 la Qatar, dat 16,8% thap nhlt
la Syria vai 4.1% 0 Syria, tang tnrang kinh le tang tir 3.8% nam 2007 Ien 4.1% nam 2008 do nhu eau npi dia duge ho trg tich eirc bai cac yeu to dau ra thuan Igi nhu van tai \ icn thong, tai ehinh, bat dong san \a hanh ehinh nha nude Trong nhom eat quoc gia xuat khau dau mo eae nudc co thu nhap binh quan dau ngudi nam 2008 dat ehue ngan dola \ 1 \ uom Bahrain Kuwait Oman Qutar Saudi Arabia UAEs; trong do cao nhat la Qatar 106.469
U S D I thap nhat la Saudi Arabia: 21.220 L:SD Trong nam 2008 tang truang dau ra tu dau mo
d cae nudc nay tang gap doi chu \ eu do tang trudng a cac nirac gom Iraq (do eai thien tinh hinh an ninh) Lybia Oman Qatar va Saudi Arabia Su su>' giam trong linh \ uc khai thae
va ehe bien dau mo a Iran da khien toe dp tang truang a nude na\ giam siit tu 7.8% nam
2007 xudng con 5,6% nam 2008^
Thupe nhom eae nucVc co thu nhap thiip Yemen eo toe dp tang truang CiDP nam 2008 dat 3.5% GDP binh quan dau ngmVi la 1.199
Tgp chi nghien curu CHAI P H I & T R I AG BO^iG so 05 (45) thang 5/2009 23
Trang 2Tran Thuy PhiTtfng Kinh te Trung Dong nam 2008
USD Toe dp tang truang khong cao bai tac
dong cua viec giam san lugng dau khai thae d
Yemen da anh huong Ion den nen kinh te, mac
du se dugc cung co bai du an duong ong dan
khi vao, song toe dp tang truang cung chi udc
dat 3% vao nam 2009 Trong nhom cac nln
kinh te mai noi, Lebanon dat tdc dp tang
truang GDP kha, dat 6%, GDP binh quan d k
nguoi la 7.375 USD, chu ylu boi viec tang
cuang nguon von dau tu true tilp nuac ngoai
bao gom ca nguon von xuat phat tir eae quoc
gia GCC, tang tieu dung npi dja va tang
cuang du Ijch Ngugc lai, tang truang GDP
a Jordan khong cao, tham chi con sut giam so
vai nam 2007 Tang truang kinh te cua
Jordan giam chi con 5,5% nam 2008 so vai
con so 6% cua nam 2007', song nhu cau npi
dja va thue trang tai ehinh tang trucmg do
dong von dau tu Ion
* Lgm phdt tdng cao
Do Trung Dong phu thupe nhieu vao luomg
thue, thue pham nhap khau nen de bj bien
dong khi gia hang boa tren the giai tang Horn
nira, kinh te Trung Dong thuang khong theo
gia ca tren thj truang tu do ma chi c6 gia dpc
quyen Hau het san pham nhu xi mang, gao,
thjt deu do mot nha nhap khau nhap ve nen
kho dieu tiet gia ca thj truang Viec tang lien
tuc gia ca loan cau cua mot so san pham nhu
dau tho, thue pham, ngu coc - uac tinh khoang
50%) trong nam 2008; cung nhu viec nhu cau
tieu dung npi dja d mot so nen kinh te tieu bieu
la cac quoc gia GCC, Iran len cao khien chi
so lam phat tang nhanh chong Lam phat eua
Trung Dong nam 2008 la 15,8%), tang cao so
vdi con so 10,5% nam 2007 Lam phat cua
nhom cac nuoc xuat khau dau mo cung vugt
qua 20%), tieu bieu d Iran, nai co nguon tai
chinh bo sung Idn da day chi so lam phat Ien
din 27%
Quoc gia bj lam phat nang nhat la Jordan
Ien den gan 20% Tai Jordan, gia dau tang cao
dau nam 2008 da khien chinh phu nuoc nay phai buy bo hau het cac khoan trg gia nhien lieu tir thang 2 nam 2008 khien gia nhien lieu
chi qua mot dem da tang Ien 16%: tao phan
ling day chuyen la hau bet cac loai thue pham
CO ban tang gia Ien gap doi hoac hom niia Chinh phu nudc nay da giai quyet bang each tang luang cho nhiing lao dong lam viec tai khu vuc kinh te nha nudc, song nhiing khoan nay chi bu dap mot phan cho viec gia ea leo thang Nhumg nguoi lam viec tai khu vuc kinh
te tu nhan hau nhu khong dugc ho trg gi Lam phat gia tang khien cho tinh trang tham nhung
a nuac nay lan rong Tai Saudi Arabia, ty le
lam phat trong mot thap nien gan day bang 0 nay da tang len den 6,5%) Lam phat tang cao
do nhieu nguyen nhan nhu nhu cau cua the giai ve dau mo gia tang, sue ep tien te do dong USD sut gia gay ra Nghien cuu van de nay
My eho rang lam phat tang cao nhu vay khong phai do gan ket vai dong USD bj sut gia manh
ma la do van de ve cung cau^ Dan chiing la Kuwait mac du gan ket npi te vdi mot ro tien
te nhung van co muc lam phat tuomg tu Tai
Bahrain vd UAEs, lam phat eon tang den muc
hai eon so Cong nhan lao dong nuac ngoai, chiem da so lire lugng lao dgng cua UAEs, da dong loat bai cong nhieu Ian trong nam 2008
do gia trj dong luomg ngay mgt giam sut Cu the, nhimg cong nhan nay dugc tra luomg theo
ty gia hoi doan cua USD, nen khi USD mit gia, luomg thirc te giam, khiln cong nhan khong the mua nhieu bang boa nhu truac dl
gui ve nha Tai Yemen, gia thue pham tang gap doi trong nhiing thang diu nam 2008 Tai
Qatar chi so lam phat tang Ien din 13.75%)
Tai Iran, sau khi tru vumg dugc sau cupc bSu
cir quoc hpi trong thang 3 nam 2008, tdng thong Iran se phai dam duang nhiem vu kiem
Tgp chi nghien ciru CHAL PHI & TRC!\G Bd:\G so 05 (45) thang 5/2009
Trang 3Kinh te Trung Dong nam 2008
Tran Thuy Pht/dng
soat cac chinh sach chi tieu bai hien chi s6 lam
phat da Ien g k 19% Mac du thu vl khoan
doanh thu dku mo kha Ian (dat 70 t\ USD nam
2008), song cac ehinh sach trg gia khdng 16 tir
nhien lieu, thue phim, dugc phkm cho din
giao thong, van tai la mot trong nhimg
nguyen nhan chu ylu dky lam phat Ien eao
Do vay, den dku quy 11 nam 2008, Iran bit diu
nghien cim, sip xIp lai chinh sach trg gia dl
timg bude giam lam phat bai dir tinh t6e dp
tang lam phat con cao hom niia do phai chi
nhieu kinh phi phuc vu cupc biu cu tdng thdng
dien ra nam 2009
* Thj trudng tdi chinh: cd su sut gidm do
khiing hodng kinh ti toan cdu
Cae chuyen gia kinh t l danh gia tae dong
true tiep cua khung hoang tai chinh toan ciu
khong Ion vai cac quoc gia dang phat triln a
Trung Dong bdi ngan hang va cac cong ty dau
tu a khu vuc hau nhu khong nam gitr eae eo
phieu "nguy hiem" - la nhirng co philu se sut
gia ldn khi khung hoang tai ehinh xay ra Tuy
nhien, cupc khung hoang nay gay nhieu tac
dong gian tiep den thj truang tai chinh Trung
Dong O cac thj truang mdi noi, thi trudng von
gian tiep hau bet sut giam manh bdi cac nha
dau tu ca trong va ngoai nuac dong loat rut
von Tir khi dat diem eao nhat vao mua xuan
dau nam cho den thang 11 nam 2008, thj
trudng CO phieu cac nuac GCC chimg kien
viec giam den 50%) Tong dong von vao hau
het cac quoc gia trong khu \uc deu sut giam
manh, tham chi du kien tiep tue suy giam
trong thdi gian tai Gia trj co phieu niem yet
giam 2/3, tu 4,6 ty USD xu6ng con 1,5 ty USD
trong giai doan tu thang I den thang 8 nam
2008 Tir thang 9 nam 2008 din culi nam, hau
hit cac dong von do vao khu vuc deu giam
Cae thi cbl tai chinh Idn cua khu vue su> yeu
lam giam manh dong von dau tu, tu eae khoan
tai chinh cho vay den \iec hu\ dong \6n qua phat hanh eo phieu niem \et tren qu> mo khu vue Mot so quoe gia khae khong nim trong nh6m GCC cung bj anh huang bai bat on tu thi truang tai ehinh quoe te tae dong tieu cue den kinh te v T mo nhu tai khoan hien tai khong can bang, tai ehinh tham hut, cac nha diu tu ngan ngai do von vao thi trudng nay Cu the eae chi so ve ty gia hoi doai, thj truang eo phieu, dong von dau tu eho thay Lebanon Syria, Jordan dang bj anh huang nhilu ban tir eupe khung hoang tai ehinh na>, mae du mue dp anh huong duge danh gia la nhe so vdi cac nude trong khu vue \ a vai cae khu \uc khae Trong boi eanh thi truang toan ciu eon lau nira mai lay lai can bang, eae quoc gia na> rat can quan tam den kha nang da dang hoa nguon von dau tu, tang cuang kha nang quan
ly thj truang chimg khoan linh boat t> gia hii doai de thue da\ dau tu \ a tang truang
* Cff can kinh te: Cong nghiep khai thdc
dau md van chiem vi tri quan trpng
Tang truang cua eong nghiep san xuat a eae nuae xuat khau dau mo tang len tu con so am
trong quy dau Ien 3% trong quy III bai tang
euang khai thae, ehe bien dau mo do gia dau tang eao Nganh eong nghiep cua eae nude GCC thu nhap eao tiep tue tang truong tot duge cung co them bdi toe dp tang truang on djnh trong thucmg mai va dau tu bat dong san
a Bahrain, Qatar, Saudi Arabia, UAEs Tinh tu
dau nam den quy III nam 2008, san lugng dat duge eua eae quoe gia na\ tang tir 3% len
10% ea biet Qatar con dat 12%, Saudi Arabia
11%), UAEs tham chi eon dat 20% Tuy nhien den cuoi nam, khi khung hoang kinh te loan eau tae dong manh lam nhu cau dau mo giam gia dau mo vi the giam theo da khien nganh cong nghiep khai thae nay giam sut San xuat eong nghiep eua cae nen kinh te da dang hoa
Tgp chi nghien ctru CHAU PHI & TRI \ G B 6 ^ G SO 05 (45) thang 5/2009 25
Trang 4Tran Thuy Phu'dng Kinh te Trung Dong nam 2008
trong nhom cac quoc gia Trung Dong va Bac
Phi (MENA) ylu din di vao cu6i nam 2008,
giam dan tu con so 8%) GDP trong quy 1 nam
2008 xudng con 4,5% trong quy 111 nam 2008
Sir suy giam nay da phan anh viec boat dong
xuat khau den cac thj truang truyen thong nhu
My, chau Au ngay cang giam sut, cung nhu sir
sut giam trong nhu cau tieu dung npi dja Vai
Iran, tang trucmg trong linh vuc san xuit phi
dau mo tang nhanh hom so vai su suy giam cua
boat dong san xuat va xuat khau dau mo nen
da phan nao can bang va da dang hoa ca cau
kinh te Nam 2008, tang trucmg cong nghiep
cua Iran dat 7,4%, nong nghiep 6,2%, djch vu
6,8%
* Ngogi thuong: bf dnh hudng ldn do gid
cd hang hda tdng cao
Trung Dong bj anh hudng kha lan do gia ca
bang hoa toan cau nam 2008 thay doi that
thuomg Tang truang khoi lugng nhap khau
hang boa va djch vu cua Trung Dong nam
2008 dat 14,4%, tang so voi 13,2%) nam 2007
Tang truang khoi lugng xuat khau hang boa va
djch vu dat 4,7%, tang ban so vdi con so 4,6%o
nam 2007 Chi so gia tieu dung eua cac nen
kinh te da dang boa a Trung Dong tang len
den 7%) vao thang 8 nam 2008 tir xap xi 1,5%)
giiia nam 2007 Gia dau mo, gia thue pham
(dac biet gia ngu coc) gia cac nguyen lieu
tho tang dan tir nam 2005 va sau do tang
nhanh cho den giira nam 2008 song tu nua sau
nam 2008 da giam bat Xet tren khia canh tich
cue viec tang gia hang boa khien cac quoe gia
dang phat trien, dae biet cae nha xuat khau dau
mo Trung Dong tang thu Igi nhuan rat nhanh
Song tu giira nam 2008, khung hoang tai chinh
va tang truang kinh te loan cau khong nhu
mong dgi da khien gia dau giam lien tue, tu
dinh la 150 USD/tbung trong thang 7 nam
2008 xuong eon khoang 65 USD/tbung cuoi
thang 11 nam 2008 Tuy gia dau giam, nhimg nha xuat khau dau mo dang giam dan lgi nhuan tir dau mo, song thang du tai khoan hien tai trong nam 2008 van dat 22,8%) (tang so vdi 18,3%) nam 2007) Theo du tinh, thang du tai khoan hien tai cua nhom cac quoc gia nay se giam, nam 2009 se chi la 17%) GDP nam 2010 con 15,5%)GDP
Cac nen kinh te da dang boa eua khu vuc gom Jordan, Lebanon ngay cang phu thupe nhieu hem vao nhap khau luong thirc, nhu yeu pham, dac biet la Ida my va ngu coc tho Vi the, khi gia tang, can can thuang mai cua cac nude nay tham hut den 4,2%) nam 2008, khien tham hut thuang mai cua ca nhom cac quoc gia MENA Ien den 7,3%o, tang nhieu so vai con so 3,6%) nam 2007^ Tuy nhien, thai gian tod, nhom cae nuoc nay se dugc huang lgi tu viec gia ca hang boa giam, do do tham hut can can thuomg mai du tinh se giam chi cdn 0,7%
tham chi la 0% trong nam 2009 va 2010
* Dau tu trong nudc vd dau tu true tiep
nudc ngodi deu gidm
Gia tang tiet kiem tir Igi nhuan dau mo cong vai nguon FDI dugc eung co khien ngudn dau
tu hon hgp toan khu vuc tang - nhan tl chu yeu thue day tang trucmg kinh te Trung Dong nam 2008 Diu tu trong GDP nam 2008 dat 24,5%) So vai nam 2007, diu tu trong GDP giam khong dang kl (nam 2007 la 24,9%)GDP) Tong dau tu true tiep nudc ngoai vao Trung Dong dung d con s6 8 ty USD nam
2008, tang 1 ty so vai con s6 7 ty USD cua nam 2007, du kiln nam 2009 se tang Ien dat 11,8 ty USD^ Cac nuoc GCC cung tang cuang dau tu vao cac nuac trong khu vue, eu the Jordan da nhan duge ngudn FDI Ian tu GCC nen tang trucmg tot trong thuang mai, san xuat cong nghiep Cac linh vuc dugc hudng Igi tu FDI kha da dang, tu bit dgng san
W Tgp chi nghien cicu CHAI' PHI & TRLIMG Bd:\G so 05 (45) thang 5/2009
Trang 5Kinh te Trung Dong nam 2008 Tran Thuy PhUcfng
den kinh doanh du lich, san xuat cong nghiep,
phat trien co so ha ting
Song den cuoi nam Igi nhuan thu duge tu
dau mo giam khiln tang truomg giam la
nguyen nhan thu hep nhilu du an diu tu lorn
hoac cac chuang trinh da dugc len kl hoach
OPEC da phan ung vai viec giam gia diu bing
eat giam san lugng khai thae, gay anh huang
ldn doi vai nhieu nen kinh te co ngu6n thu phu
thupe dau mo Cu the, nguon thu tu dau mo
giam khien von dau tu trong nuac giam sut,
eae du an FDI vao khai thae va ehe bien dau
mo cung giam C) Syria, san lugng dau mo dau
ra giam 23%) tir nam 2003 den nam 2007, do
do cac du an dau tu vao dau mo khong duge
chu trpng ma tang nhu cau mcr rong kinh te phi
dau mo tu khu vuc kinh te tu nhan Tuang tir,
viec giam san lugng dau khai thae a Yemen da
anh hudng ldn den boat dong dau tu, mae du
dupe cung CO bai du an duong ong dan khi
nam 2009 6 Lebanon, lam phat tang eao
khiln tham hut tai chinh Ian, do do chu trpng
vao tang cuang xuat khau va tang euang thu
hut von diu tu tir ben ngoai Tai Jordan, nam
2008, do nhien lieu va thue pham tang gia da
diy tic dp lam phat va tham hut tai khoan hien
tai Ien rat cao, gay nguy co gian doan dong
von dau tu tu nhan trong ngan ban
* Lien kit kinh ti khu vuc vd qudc te duac
chd y quan tam
Trong phgm vi khu vuc: GCC ngay cang
phat triln dl cung c6 vj the cua minh GCC la
t l chuc lien kit khu vuc duy nhat gom 6 thanh
vien: Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi
Arbia va UAE dang ngay cang tang euang lien
kit Tdng tai san d nuac ngoai cua cae quoc
gia Arap vung Vjnh udc tang tu 1.800 ty USD
nam 2007 len 2.000 ty USD vao culi nam
2008, do gia diu tang cao Cac nha nghien ciiu
danh gia ring gia diu tang cao tao dilu kien
de eae nuac GCC gia tang nguon dau tu \ao cae quy quan ly tai san, tai chinh tren khip the giai GCC ngay cang dong vai tro quan trpng tren thj trucmg tai ehinh quoe te Nam
2008, GDP eua GCC ude dat 900 ty USD cao gap doi so vai nam 2003 Mac du doanh thu tir xuat khau dau mo va khi dot van ehiem phan lan GDP song thai gian gan day, ehinh phu da ehu trpng phat trien eae nganh kinh te phi dau mo giam bdt su phu thupe qua ldn vao dau mo
Lien ket vdi ben ngodi khu vuc: Nam 2008
quoe te quan tam nhieu den moi lien ket kinh
te quoe te cua Iran - quoe gia dang bi chu y bai van de vu khi hat nhan Do nuae nay van doi nghjeh vdi My ve van de hat nhan nen quan he kinh te theo do kha cang thang Cu the My bupe eae quoe gia EU phai tang sue ep doi vai eae ngan hang cua Iran dang hoat dong tai thi truang chau Au la Saderat va Melli phai dong cua, bdi eho rang eo lien quan den khung bo
My tin rang viec that chat lenh trimg phat se bupe eae nuae dang co quan he kinh te \cVi Iran, chang ban Trung Quoe, phai giam eae boat dong hgp tae Ke hoach tren dugc Phap
va Anh dong thuan song Italia Due va cac nude EU khac lai phan doi, do do nhirng sue
ep vdi cac ngan hang eua Iran boat dong tren thi truang tai chinh EU khong hieu qua Cac nha cim quyen Iran danh gia rang, bien phap trung phat tai ehinh cua My vai Iran da gay kha nhilu kho khan, ton that cho nen kinh te Iran, song hp vin du kha nang img phd Tu\ nhien, cae dii tae truyen thong eua Iran van dong nhit duy tri va tang cudng lien ket vai
nuac nay Cu the, Iran va Dice dang tang
cudng quan he ngoai thuang, bat chap sue ep eua My doi cac nuac, dac biet la cac nuae chau Au ban ehl quan he kinh te xcVi Iran Trong quan bf ngoai thuang hai nude Due nhap khiu tu Iran diu mo va nong san Hiep
Tgp chi nghien ciru CHAI PHI & T R O G BftlMG so 05 (45) thang 5/2009 •27'
Trang 6Tran Thuy Phu'tfng Kinh te Trung Pong nam 2008
hpi Ban buon va Ngoai thuang Due khong
dong tinh vdi My, cho rang trimg phat ve
thuang mai doi vai Iran do tranh cai ve van de
hat nhan la khong phu hgp vai tinh hinh hien
nay rat co the se de thj truang Iran rai vao tay
cac doi thu canh tranh khac tu chau A Quan
he giiia Iran vd Nga ngay cang khang kbit,
nhat la trong Iinh vuc nang lugng Tap doan
khi dot dgc quyen nha nuac Gazprom cua Nga
da dau tu vao Iran tu nam 2000-2007 voi ting
so von 4 ty USD dang co mot du an Idn vai
mo khi dot South Pars cua Iran de khoan diu
tai day Gazprom eung co the giup Iran thirc
hien cac du an xay dumg ducmg ong noi mien
Bac xuong cac mo khi dot o mien Nam, giup
Iran giam phu thupe vao viec phai nhap khiu
khi dot tir Tuocmenixtan Hien thj truang chu
chot cua Gazprom la chau Au, eung cap
khoang 25%) long nhu eau khi dot eho khu
vue Vai du an nay, Nga con co tham vpng
dua Gazprom tra thanh mot tap doan toan cau
Trong boi canh sue ep tu My can trd sir phat
trien cua cac du an khi dot cua cae eong ty
phuomg Tay tai Iran nhu Total (Phap), Royal
Dutch Shell (Anh - Ha Lan) , can tra eae
ngan hang Chau Au khong eung cap tin dung
cho cae thuomg vu dau mo tai Iran thi
Gazprom co loi the lan de phat trien cae mo
khi dot trir lugng Idm a quoc gia nay Iran da
danh gia rang, mae du nguofi Nga biet ro hp
khong nhieu lgi the trong chat lugng cong
nghe so vai phuang Tay, song trong dieu kien
Iran khong the thu hut dugc FDI tu phucmg
Tay thi nguoi Nga lai rat phu hgp de thay the
2 Trien vong va thach thipc
* Trien vong:
Cupc suy thoai kinh te va khung hoang tai
chinh loan cau cung da anh huang Idn den
Trung Dong Tuy nhien so vai cac nuac chau
Au, Trung A va Nam A, cac dieu kien kinh te
Vl mo d cac nuac Trung Dong it bj do va ban Theo do, vi nhu cau dau mo giam sut, cac nuac xuat khau dau mo da cat giam dau ra de xac djnh muc gia san on djnh boa toe dp tang trucmg kinh te Khi cat giam san lugng, Igi nhuan tir dau mo mang lai giam sut, do do du bao nam 2009-2010 thang du tai khoan hien hanh se chi dat It horn 6% GDP; tang trucmg xuat khau cua khu vuc giam thap (gom ea du ljch); tang truang cua dau tu nam 2009 udc
tinh se chi eon 7% so vai toe do tang trudng
18,9%) cua nam 2008 Du bao tang trudng kinh
te loan Trung Dong nam 2009 dat 5,91%) tong GDP tinh theo gia trj ngang gia sue mua dat 2.896.6 trieu USD Toe dp tang trudng cua cae nha xuat khau dau mo eung nhu cua cac nen kinh te da dang khac trong MENA du bao se giam xuong chi eon 4%> trong nam 2009 Dir bao tang truang khoi lugng nhap khau hang boa va djch vu nam 2009 dat 13,2%o, tang truang khoi lugng xuat khau bang boa va djch
vu dat 6,5%o Chi so tiet kiem va dau tu trong GDP nam 2009 du bao khoang 25,7%oGDP va 42.7%)GDP Lam phat nam 2009 du kiln chi con 14.3%) Thang du tai khoan hien hanh se
giam chi eon 6% GDP tu con s6 13,5%) GDP
nam 2008
Vdi cdc qudc gia GCC: Theo nghien ciiu
eua Vien Tai chinh QuIc tl (IIF), trong thdi gian tai, khi kinh te My thoai trao se gay tac dong sut giam nhu eau dau mo, gia diu vi thi giam nhe, din den doanh thu cua cac nuac GCC se giam theo Tuy nhien, muc tang truang kinh tl cua cac nuac thupe GCC duge
du bao van duy tri muc tang tu 8%)-10%o trong nam 2009 Nghien cuu mai day cua Cong ty
Tu van quan ly McKinsey cho thiy nlu uac tinh vai muc gia diu mo trung binh 70USD/thung doanh thu tu xuit khiu diu mo cua GCC CO thi tang Ien them 6.200 ty USD vao nam 2020, gap 3 lan so voi 14 nam trudc
m Tgp chi nghien cuu CH.AC PHI & TRC:\G BO'^G so 05 (45) thang 5/2009
Trang 7Kinh te Trung Dong nam 2008 Tran Thuy Phu'dng
(neu gia diu Ien din lOOUSD/thung con s l
nay ude tang din gin 9.000 ty USD) Do vay,
cac qudc gia GCC eo thi diu tu ban 3.500 ty
USD ra nuae ngoai vao nam 2020 Hien nay
phin lan tai san cua cae quie gia GCC van do
chinh phu quan ly nam 2006 khoang 1.500 ty
USD trong do it nhit 50%) thupe vl quy diu
tu Ian nhat vung Vjnh Abu Dhabi Investment
Authority quan ly"^
Cac nuoc dau mo giau eo a ban dao Arap
dang tra thanh cac trung tam kinh tl hung
manh mai da dat ra co hpi va thach thue cho
cac quoc gia phuang Tay Cac nuae phuang
Tay dang tiep tuc theo doi nguon cua cai ngay
cang gia tang cua cac nudc GCC nay qua dong
dau tu ra nudc ngoai, chang ban muc tieu mua
lai cae ca so dau khi cua Canada Vai My
ngudi My phan doi viec cac quy dau tu cua
Trung Dong mdi day dang thon tinh dan cac
tap doan tai ehinh cua My nhu Citigroup
Merril Lynch va dep tuc de nghj mua eae
cang bien cua My Tuy nhien, cac nude vung
Vjnh dang phan doi viec IMF va nhom cac
nuae cong nghiep phat trien hang dau the giai
G8 yeu cau GCC phai ap dung quy trinh quan
ly cong ty minh bach theo kieu phuomg Tay
Neu yeu cau nay gat gao horn, rat co the dan
den su xung dot cua cac kieu van boa kinh
doanh Cac nudc vung Vjnh van tiep tuc duy
tri keu gpi FDI tir cae thj truang da phat trien
va dang phat trien dau tu bcri Igi ich qua lai cua
ca hai ben: day la cac ITnh vuc c6 nhieu tiem
nang phat trien, lai vua chuyen giao cong nghe
va tao them viec lam cho quoe gia Hien ban
40%) dan so Arap Xeut dang a dual tuoi 15
nuac nay can tao ra khoang 4 trieu viec lam
trong thap nien tdi Tuy nhien, ITnh vue nay
van de trlng cha cae du an FDI tir nude ngoai
Cac quIc gia thupe GCC dang no luc xay
dung lien minh tiln te, phat hanh dong tien
chung vao nam 2010 Mac dii thoa thuan nay
khong nhan duge da so ung hp cua eae thanh vien GCC, chang ban Oman tuyen bl khong tham gia chuomg trinh, Kuv\'ait dan phuang tir
bo viec lien kit npi te vai ding USD \ a chpn mot ro tien te nhiimg ding thuan trong viec phat hanh dong tiln ehung eua GCC duang nhu kho khan hom Tuy nhien sau cuoc hpp diu quy II nam 2008 tai Qatar, mac dii chua dat dugc thoa thuan chung song thing die cac ngan hang trung uomg cac nuae GCC da nhit tri bam tru mue tieu nay vai dich den la nam
2010
* Nhirng thdch thue l&n dgt ra v&i Trung
Ddng titffi gian t&i Mot Id vdn de ddu mo vd khi dot Gia dau
mo trung han eo the la nhan to khien gia tang rui ro de doa loan khu vuc Trong khi gia ca dau mo toan cau on dinh chu >cu do su chi phoi eua OPEC se tao nguon luc cho su lang truang ciia cae nen kinh ic dau mo trong khu vuc Tu muc gia cua dau mo du doan irung binh tu 65-75USD/lhung trong nam 2010 muc gia can bang thue ic duge xac dinh khoang 60USD/thung eho den nam 2015 Neu gia diiu
mo trung binh giam ban mire du doan nay sc khien eae nude dang phat trien giam toe dp tang GDP chi eon it ban 4.5% trong nam 2009
+ Hai Id vdn de huy dong vdn ddu tir: Cac
nuac ngheo a Trung Dong hien dang keu gpi
cac quoc gia Arap a \ung Vinh dang dugc
hucmg lgi tu v iec gia dau mo tang nhanh can dau tu han nira vao cac nuae trong khu \ uc de duy tri sir tang truang kinh te \ a su on dinh ehung cho toan khu \uc Cac nuac na\ eho rang viec gia dau tang eao nhanh chong chi co Igi eho tang lap duge uu dai nhat o nhirng nuae eo nguon dau mo doi dao lang idp trung luu a nhiimg nuac nay khting duge lgi gi tham chi hi anh huang manh do lam phat dieu na\ tuomg tir \di nguai dan a nhirng nuac khc)ng
Tgp chi nghien ciru CHAI PHI & TRl'^G BO\G so 05 (45) thiing 5/2009 29
Trang 8Tran Thuy PhUcfng ^jph te Trung Dong nam 2008
CO nguon Igi dau mo Khi doanh thu dau mo
tang Ien den 5 lan, cac quoe gia vung Vjnh da
dau tu long cong 1.500 ty USD vao cac thj
truang quoe te va cac cong ty bat dong san
Cac con so cho thay gia trj cac du an dau tu
vao cae nuac Trung Dong ngheo chi bang 1/5
long so von ma cac nuoc nay dau tu vao thj
truang My Cac chuyen gia kinh te o khu vuc
va quoe te deu cho rang Trung Dong can luu y
den cac boat dong dau tu nhu sau: +) Chu
trpng su dung nguon doanh thu tir dau mo dau
tu cho giao due, tao ra mot nguon nhan lire
mdi CO chat lugng cao hom +) Quan tam dau
tu vao cac ITnh vuc khac ngoai dau mo nhu du
Ijch, tai chinh de da dang boa nen kinh te, tao
ra cac ca hpi phat trien trung va dai ban +) Co
the tap trung nguon lire dau tu vao cac thj
truang co phieu dang noi a npi bp khu vuc
Ba la, khd ndng hap tdc qudc te: Hien nay,
xu huang hgp tac cua Trung Dong dang duge
tang cudng tu cae nuae phuang Tay sang cac
nude chau A, tieu bieu la Trung Quoc, An Dp
Trung Quoe can duge cac nudc san xuat dau
mo Trung Dong lien tue eung cap dau, trong
khi do cac nuac Trung Dong muon nam chat
thj truang tieu dung nang lugng Ion nay de
tang dp an loan eljo boat dong xuat khau nang
lugng Trong mot so goi thau eua du an khai
thae khi dot a khu vuc Saudi Arabia, cac cong
ty cua Trung Quoc da danh bai cong ty cua
My, tra thanh mot trong 4 cong ty co quyen
khai thae d khu vuc nay Rat nhieu cong ty cua
cac nuac Trung Dong nhu Oman, Kuwait,
Saudu Arabia, Qatar da dau tu xay dung cac
nha may Ipc, boa dau; cac cong ty phuc vu
boat dong Ipc diu de che bien nguon dau
tho tir cac nuac nay dua sang Trong tuong lai,
Iric cung CO du kien uu tien Trung Quoc khai
thae thj truang diu mo Quan he hgp tac nang
lugng giira Trung Quoc va cac quoc gia dau
mo Trung Dong dang ngay cang dugc tang cudng Vdi An Do, nhu cau ve dau mo va khi dot cua nudc nay dang tang trudng 12%) moi nam, song san lugng dau mo trong nuac lai thap, do do chenh lech ve cung cau gia tang
An Dp dang tang cuang quan he vdi Trung Dong de khai thae dau mo tu khu vuc nay phuc vu nhu cau trong nuac
Bdn la, vdn de ddm bdo an ninh luang thue: Trung Dong dugc canh bao co the phai
doi mat vdi nguy co khung hoang luong thue
Nguyen nhan boi: Thir nhdt, hau bet cac quoc
gia trong khu vuc deu ban dau mo de mua luomg thue nhap khau, khu vue nay dugc coi la phu thupe nhat the giai vao nhap khau eae lucmg thirc chu yeu Nam 2008, loan khu vue Trung Dong va Bac Phi phai nhap khau ngu coc khoang 22,6 ty USD, tang 40%o so vai nam
2007, tang gin 170%) so vai nam 2000 Uac tinh, Trung Dong va Bac Phi mua khoang 'A long san lugng luomg thue kinh doanh tren loan cau Lien hiep quoc da ude tinh, cac nuac dang phat trien phai do tu 60-80%) long chi tieu vao nhu cau luomg thue, trong khi do con
so nay d cac nuac eong nghiep phat trien chi la 10-20%) Do nhap khau nen gia ea luong thue bat on vi phu thugc nhieu vao thj truang luomg thue quoc te Tai UAEs va Yemen gia luomg thue tang len gan 60%) trong mot nam da khiln cac nha chuc trach khong khoi lo ngai Doi pho vdi tirdi trang nay, chirdi phu UAEs da khoi phuc chinh sach kiem soat gia vln da dugc bai bo trong qua trinh tu do boa kinh tl nhimg nam 1990 thong qua viec thoa thuan vl gia vai cac sieu thj ldm nhu tap doan ban le Carrefour (Phap) de duy tri gia luomg thirc va khoang 30 san pham co ban khac a muc nhu nam ngoai, song cac nha nhap khiu phai xin chinh phu trg cap de giii nguyen gia ca Ben canh do, cac nuac Trung Dong ciing dang can
30^ Tap chi nghien ciru CHAL PHI & TRC:\G BO.^G so 05 (45) thang 5/2009
Trang 9Kinh te Trung Dong nam 2008 Tran Thuy PhUdng
nhic viec xay dung kho du trii luang thirc
chiln luge de de ung pho khi gia luang thue
vugt ngoai tam kiim soat Tieu bilu, ehinh
phu Oman du kiln se mua khoang 20.000 tin
gao du du trir cho 2 nam tdi Thir hai, cae nudc
Trung Dong neu co canh tac dl thu nong san
eung se gap bit lgi trong nhirng nam tdi bdi
hau bet cac nuac nam trong vung khi hau
nong, khan hiem nguon nudc, lai epng them
hau qua cua bien doi khi hau trong khu vuc
Nhimg thay doi ve nhiet dp, lugng mua se
anh hudng Idn den boat dgng nong nghiep eua
khu vuc Ke hoach dimg san xuat lua my cua
Arap Xeut vao nam 2016 bdi khan hilm nguIn
nuac ngpt la dau hieu ro net nhat ve nhiing
thach thue ma khu virc nay se phai doi mat
Thir ba, mot loat cae nhan to anh huang khae
bao gom: cac cupc bao dong ngay cang tang
do nguai dan phai tu vat Ion vai mue luang tri
tre, lam phat tang nhanh; nhu cau luomg thire
cua npi bp dan chung tang nhanh; nhu eau
luomg thue cung tang manh a mot so quoe gia
lan can co dan so dong nhu Trung Quoe, An
Dp; viec gia tang trong eae loai cay phue vu
nganh nhien lieu sinh hpc da anh huang Idm
din kha nang dam bao an ninh nang lugng eua
loan khu vue
Ndm la, cdc vdn de xd hdi cua khu vuc:
Nhimg vin dl dang chu y la: Thir nhdt, van de
binh ding giai C) Saudi Arabia dang thue day
binh ding gidi phue vu phat trien kinh te eu
thi la cho phep phu nu duge di lam cung eo
nghTa la dugc tham gia day du vao nen kinh te
Nguai ta uac tfnh din nam 2015, dan so nuac
nay se dat 30 trieu ngudi, do do kha nang eua
chinh phu trong viec su dung nguIn thu tu dau
mo dam bao cho da so cong dan mot muc song
In djnh khong phai de dang Khi phu nii
khong dugc phep di lam, chinh phii se kho
khan ban khi phai tra luong eho nhieu lao
dong nuae ngoai dang lam viec tai da\ Chang ban so lieu eho tha\ nam 2002 khoang 25"o long thu nhap tir dau mo danh de tra luomg eho lao dong nuae ngoai, trong khi rat nhieu cong viec d6 e6 the giao cho phu nii Saudi Arbia thue hien neu hp dugc phep di lam nhu nam
giai Thir hai \iec dam bao an ninh trat tu
trude van de lao dong nhap cu Trung Dong hien la khu vuc co nhu cau eao \ e lao dong va eiing dang thu hut mot lugng lao dong nuac ngoai Idn dang lam viec Do do, \an de dam bao an ninh trat tu vai luc lugng nay la dieu rat quan trpng Tieu bieu, Israel hien dang su dung mot so lugng 16m ngudi lao dong ngoai quoe, vai t\ le 8,5% tong luc lugng lao dong (tuy eao song van thap horn Ao 12% Due 9"o) Israel du kien trong nhumg nam tai se eat giam manh so lugng lao dong nuac ngoai ke
ea hgp phap \a bat hgp phap Muc tieu den nam 2010, chi con khoang 70.000 nguai lao dong nuae ngoai lam \ ice lai Israel Den nam
2013 nuac nay sc ehu truang "quel sach" so lao dong bat hgp phap da len den con so 125.000 tren long s l 250.000 lao dong a Israel; do eon ehira ke den khoang 8.000 nguai tir cae quoc gia Dong Phi den Israel sinh song
va lao dong iheo kieu du mue ma nuac nay khong the kiem soat noi Du kien eho den nam 2013 se cho hoi huang loan bp eae lao dong lam cac eong \iec gian dom nhu xay dung, an uong \a tha\ \ao do la lao dong ban xu se chi giir lai cae lao dong nuoc ngoai tam chuyen gia vai mire luomg khoang tren 15.000 Shekels/thang"
Ket l u a n : Nhu \ a \ trong ea nam 2008 tinh hinh kinh te Trung Dong duge danh gia la dat toe dp tang truong tuomg doi kha so \cVi eae khu \irc khae tren the giai Ngoai ra ca ciu kinh te thien \ e eong nghiep san xuai \a ehe bien dau mo hoat doni: lien ket kinh te
Tgp chi nghien ciru CHAI PHI & TRI \ G VtiWG so 05 (45) thang 5/2009 31
Trang 10Tran Thuy Phu'cfng Kinh te Trung Dong nam 2008
quoc te eiing da thu dugc cac ket qua tit, nang
cao vj the cua khu vuc tren quy mo quIc tl
Tuy nhien, trong boi canh kinh t l va tai chinh
loan eau nam 2008 suy thoai, Trung Dong
khong the khong hi anh huomg Do la lam phat
tang cao thj truang tai chinh sut giam nhe,
ngoai thuomg bj anh hudmg do gia ca hang boa
tang eao, dau tu ca tir tiet kiem npi dja va diu
tu true tiep nuac ngoai deu giam sut De dii
pho voi nhirng ban che nay Trung Dong da no
Chd thich:
lire thurc hien nhieu bien phap va cung da phan nao thu dugc ket qua Nam 2009 sap tdi dugc coi la dat ra nhieu thu thach doi vdi kinh te Trung Dong khi ma kinh te loan cau dugc du doan tiep tuc suy giam Toan khu vue se can
no lire bet sue cung vdi ho trg cua epng dong quoc te de duy tri toe dp tang trucmg kha nhu nam 2008 va thao go nhiimg ban ehe van eon ton tai, dua kinh te loan khu vue phat trien loan dien va hieu qua
http: //www.worldbank.org, Global Economic Prospects 2009: Middle East and North Africa
IMF phan ehia the giai thanh nhieu khu vuc, trong d6 Trung Dong nam trong khu vuc Trung Dong va Trung A
Muc tang dot bien nay la do gia dau mo tang eao rat nhanh trong nua dau nam 2008
'' IMF (2008), World Economic Outlook 2008, p 285
^ http: //www.worldbank.org Global Economic Prospects 2009: Middle East and North Africa
^ Hoang Ha (2008), "Lam phat a viing Vjnh khong phai do viec gan ket dong USD", Thdng tdn xa Viet Nam, Tin kinh ti, 3/6/2008
^http: //www.worldbank.org, Global Economic Prospects 2009: Middle East and North Africa
^http: //wM'w.worldbank.org Global Economic Prospects 2009: Middle East and North Africa
^ Nguyen Khanh (2008), "Tong tai san nuac ngoai ciia cac quoc gia viing Vjnh dat mire 2.000 ty
USD nam 2008", Thdng tdn xa Viet Nam Tin Kinh re' (19/1/2008)
'"Phuang Ha (2008), "Cac quoc gia Virng Vjnh eo the dau tu ra nuae ngoai 3.500 ty USD vao nam
2020", Thdng tdn xa Viet Nam, Tin kinh ti (26/1/2008)
'' Ty gia nam 2008: 1 USD = 3,46 Shekels
Tai lieu tham khao
1 IMF (Nov 2008), Regional Economic Outlook
2 IMF (2008), Worid Economic Oudook
3 http: //www.worldbankorg, Global Economic Prospects 2009: Middle East and North
Africa
4 http://www imf.org
32 Tgp chi nghien cuu CHAU PHI & TRC]\G Bd:%G so 05 (45) thang 5/2009