Thứ nhất, về lý luận: Luận văn tổng hợp, phân tích và làm rõ các lý luận về KTNB tại các NHTM, đặc biệt làm rõ lại các nội dung của phương pháp tiếp cận kiểm toán trên cơ sở định hướng[r]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
- -
CAO THỊ THANH THỦY
HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG TMCP HÀNG HẢI VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH
HÀ NỘI – 2017
Trang 2CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Trải qua 27 năm hình thành và phát triển, hệ thốngaNgânahàngaThươngamại Việt Nam đã ghi được dấu ấn vai trò đối với sự phát triển kinh tế của đất nước Tuy nhiên, trong giai đoạn gần đây, hệ thống NHTM cũng bộc lộ nhiều vấn đề cần giải quyết như: Vấn đề về kiểm soát dòng vốn và hoạt động tín dụng của NHTM, việc đánh giá tình hình
nợ xấu chưa đầy đủ, không xác định được đúng bản chất để xử lý tận gốc vấn đề Thực hiện công tác KTNB hiệu quả là giải pháp tối ưu mang tính chiến lược và cấp thiết trong
điều kiện hiện nay đối với các NHTM
Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam hiện đang áp dụng khung quản lý rủi
ro dựa trên mô hình ba tuyến phòng thủ là đơn vị kinh doanh, khối quản lý rủi ro
và các phòng ban có chức năng kiểm soát, Kiểm toán nội bộ Tuy nhiên việc triển khai khung quản lý rủi ro này vào thực tế hiện vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến một
số vướng mắc trong quá trình vận hành cho Maritime Bank trong giai đoạn vừa qua Vì vậy yêu cầu đặt ra là cần phải xem xét lại tổ chức của các tuyến phòng thủ đặc biệt là KTNB với vai trò là tuyến phòng thủ cuối cùng để ngăn chặn và phát hiện rủi ro Cần phải xem xét các điểm mạnh và điểm yếu trong cơcấutổchứcbộmáykiểmtoán, nội dung, phương pháp và quytrìnhkiểmtoán, chấtlượngnguồnnhânlựcđểkhắc a phục các điểm bất cập chưa phù a hợp với a các thông a lệ quốc a tế và đóng góp a vào sự a phát triển a an a toàn của Maritime Bank
Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, đồng thời mong muốn đóng góp các giải pháp mới, hiệu quả để hoàn thiện công tác KTNB tại Maritime Bank, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam”
1.2 Tổng quan nghiên cứu
Tác giả Nguyễn Thị Hồng Thúy (2010) với đề tài: “Hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ trong các tập đoàn kinh tế Việt Nam”
Tác giả Lê Thị Thu Hà (2011) với đề tài: “Tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công
ty tài chính Việt Nam”
Tác giả Nguyễn Minh Phương (2016) với đề tài: “Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam”
1.3 Mục tiêu và ý nghĩa nghiên cứu của luận văn
a) Mục tiêu nghiên cứu
Trang 3Mục tiêu nghiên cứu của luận văn bao gồm:
Thứ nhất, hệ thống hóa lý luận về KTNB và tổ chức KTNB trong các NHTM, nghiên cứu các kinh nghiệm của các nước phát triển trên thế giới
Thứ hai, làm rõ thực trạng tổ chức KTNB tại Maritime Bank thông qua hai nội dung: (1) Tổ chức công tác KTNB và (2) Tổ chức bộ máy KTNB Từ đó đánh giá các kết quả đạt được, các tồn tại hạn chế và nguyên nhân dẫn đến các điểm hạn chế của tổ chức KTNB
Thứ ba, đề xuất các giải pháp hoàn thiện tổ chức KTNB tại Maritime Bank
b) Ý nghĩa nghiên cứu của luận văn
Thứ nhất, về lý luận: Luận văn tổng hợp, phân tích và làm rõ các lý luận về KTNB tại các NHTM, đặc biệt làm rõ lại các nội dung của phương pháp tiếp cận kiểm toán trên
cơ sở định hướng rủi ro
Thứ hai, về thực tiễn: khi thực hiện luận văn tác giả đã thực hiện khảo sát các hoạt động tại bộ phận KTNB, mô tả và phân tích thực trạng tổ chức KTNB tại Maritime Bank
từ đó đưa ra các nguyên nhân của các điểm còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hoạt động
tổ chức KTNB tại Maritime Bank
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tổ chức KTNB tại Maritime Bank
Phạm vi nghiên cứu là hoạt động KTNB trên toàn hệ thống Maritime Bank
Các số liệu thống kê dựa trên báo cáo thường niên của Ngân hàng trong giai đoạn
từ năm 2014 – 2016 và các số liệu theo khảo sát thực tế của tác giả tại bộ phận KTNB - Maritime Bank
1.5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính để phân tích công tác tổ chức KTNB tại Maritime Bank Các phương pháp kỹ thuật mà tác giả sử dụng trong luận án bao gồm: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, khảo sát, thống kê, phân tích và tổng hợp thông tin
1.6 Bố cục, kết cấu của luận văn:
Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý luận về tổ chức Kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng Thương mại Chương 3: Thực trạng tổ chức Kiểm toán nội bộ của Maritime Bank
Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức Kiểm toán nội bộ tại Maritime Bank
Trang 4CHƯƠNG 2: “ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI
2.1 Khái quát chung về Ngân hàng Thương mại
2.1.1 Ngân hàng Thương mại
a) Khái niệm và mô hình hoạt động của Ngân hàng Thương mại
Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH 12, NHTM là “Tổ chức tín dụng
được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có
liên quan vì mục tiêu lợi nhuận”
NHTM hoạt động theo một trong ba mô hình hoạt động chủ yếu sau: Ngân hàng chuyên doanh, ngân hàng kinh doanh tổng hợp hoặc ngân hàng đa năng
b) Đặc điểm của Ngân hàng Thương mại
Thứ nhất, NHTM là trung gian giữa bên thiếu vốn và bên dư thừa vốn
“Thứ hai, NHTM có quy mô lớn, hệ số nợ cao và cấu trúc tài sản đặc biệt
“Thứ ba, hoạt động của NHTM luôn tiềm ẩn rủi ro và chịu sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của hệ thống quy định, quy chế và hệ thống luật pháp
c) Chức năng của Ngân hàng Thương mại
Thứ nhất: Trungagian tín dụng ”
Thứ hai: Trungagianathanhatoánavà quản lý cácaphương tiện thanhatoán
Thứ ba: Chức năng tạo tiền
“Các chức năng có mối quan hệ bổ sung hỗ trợ lẫn nhau, trong đó chức năng tín dụng là chức năng cơ bản tạo cơ sở cho việc thực hiện các chức năng khác
d) Các hoạt động cơ bản của NHTM
Căn cứ vào sự phát triển hoạt động của ngân hàng, có thể phânachia thànhanhóm dịch vụ ngân hàngatruyền thống và nhóm dịch vụ ngân hàng hiện đại
Căn cứ vào nghiệp vụ hoạt động có thể chia làm 03 nhóm: Nghiệp vụ nợ (huy động tạo nguồn vốn), nghiệp vụ có (sử dụng vốn), và nghiệp vụ trung gian
Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng: (1) Sự đa dạng
tăng chi phí vốn (4)Sự gia tăng các nguồn vốn nhạy cảm với lãi suất
2.1.2 Các loại rủi ro trong Ngân hàng Thương mại
a) Các rủi ro có nguồn gốc nội tại: (1) Rủi ro tín dụng (2) Rủi a ro thanh khoản (3)
b) Các rủi ro về mặt hệ thống do tác động bên ngoài: (1) Rủi ro lạm phát (2) Rủi
Trang 5ro công nghệ (3) Rủi ro thay đổi chính sách và quy định pháp lý (4) Rủi ro kinh doanh (4) Rủi ro từ sự thay đổi môi trường tự nhiên
2.2 Kiểm toán nội bộ và tổ chức KTNBtrong NHTM
2.2.1 Nguyên tắc tổ chức KTNB trong NHTM
2.2.1.1 Khái niệm và đặc điểm chung vềKTNB
Theo định nghĩa của IIA “KTNB là hoạt động đánh giá tư vấn độc lập trong nội
bộ tổ chức, được thiết kế nhằm cải tiến và làm tăng giá trị cho các hoạt động của tổ chức
đó KTNB giúp tổ chức đạt được các mục tiêu bằng việc đánh giá một cách hệ thống và cải tiến tính hiệu lực của quy trình quản trị, kiểm soát và QLRR”
“KTNB trong NHTM mang những điểm đặc thù riêng biệt so với hoạt động KTNB trong các ngành khác.”
Thứ hai, KTNB là một trong những nhân tố cơ bản trong hệ thống KSNB của
NHTM, cung cấp các thông tin đã được quan sát, đánh giá thường xuyên về toàn bộ hoạt động của NHTM, bao gồm cả tính hiệu quả của cơ cấu tổ chức bộ máy, việc áp dụng các quy định chính sách, quy trình của các bộ phận trong hệ thống
Thứ ba, KTNB tại NHTM luôn đa dạng hóa phương thức thực hiện và các nội
dung kiểm toán để đánh giá đầy đủ, khách quan hoạt động kinh doanh.”
2.2.1.2 Vai trò của Kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng Thương mại
Thứ nhất, KTNB giữ vai trò kiểm tra và đánh giá sự tuân thủ các nguyên tắc hoạt động, quản lý kinh doanh, đặc biệt sự tuân thủ, từ đó đưa raacác ý kiến đánh giá và tư vấn các biện pháp để từng bộ phân đạt được mục tiêu nâng caoahiệu quả
Thứ hai, KTNB được coi là chốt chặn cuối cùng trong các mắt xích kiểm soát rủi
ro để phát hiện và đề xuất cảiatiến các điểmayếu trong quy trình quản lý hoạt động kinh doanh
Thứ ba, KTNB giữ vai trò trong việc phát hiện và phòng ngừa gian lận
Thứ tư, KTNB giữ vai trò trung gian giữa chủ sở hữu ngân hàng với bộ phận trực tiếp điều hành quản lý ngân hàng
“Thứ năm, KTNB giữ vai trò kiểm tra và xác nhận chất lượng độ tin cậy của thông tin trên BCTC, báo cáo kế toán quản trị trước khi trình ký duyệt và công bố
Thứ sáu, KTNB là bộ phận có đóng góp đáng kể trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu chi phí ”
2.2.1.3 Nội dung Kiểm toánnội bộ trong Ngânhàng Thương mại
Trang 6Theo điều 16, thông tư 44/2011/TT-NHNN về Quy định về hệ thống KSNBvà kiểm toán nội bộ của Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài: “Nội dung chính của hoạt động KTNB là kiểm tra, đánh giá tính đầy đủ, hiệu lực và hiệu quả của hệ thống kiểm tra, KSNB.”
Theo nội dung dự thảo thông tư Quy địnhavề hệ thốngaKSNB của tổachức tín dụng, chi nhánhaNgân hàng nước ngoài, nội dung kiểm toán của KTNB được quy định chi tiết hơn theo 3 khía cạnh chính: (1) KTNB với KSNB, (2) KTNB đối với QLRR, (3) KTNB đối với đánh giá nội bộ về mức đủ vốn
2.2.1.4 Các loại hình Kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng thương mại
a) “ Kiểm toán hoạt động
b) Kiểm toán tuân thủ
c) Kiểm toán tài chính
2.2.2 Tổ chức KiểmtoánnộibộtrongNgânhàngThươngmại
2.2.2.1 Nội dung tổ chức KTNB tại Ngân hàng a Thương mại
Tổ chức KTNB trong NHTM cóathểaphânachiaathànhahaianộiadungacơabảnlà (1)
Tổ chức hoạt động KTNB và (2) TổachứcabộamáyaKTNB
2.2.2.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy Kiểm toán nội bộ trong Ngân hàng Thương mại
a) Vị trí của Kiểm toán nội bộ trong cơ cấu tổ chức bộ máy của NHTM
b) Về mô hình tổ chức Kiểm toán nội bộ
Căn cứ phạm vi hoạt động của KTNB và mối liên hệ giữa hội sở và các chi nhánh
có thể chia mô hình tổ chức KTNB thành 3 loại: (1) Mô hình tổ chức KTNB tập trung (2)
Mô hình tổ chức KTNB phân tán (3) Mô hình tổ chức KTNB kết hợp
“Căn cứ theo cấu trúc tổ chức, bộ máy KTNB có thể được xem xét theo các hướng sau: (1) Mô hình tổ chức KTNB theo loại hình kiểm toán (2) Mô hình tổ chức KTNB tương ứng với các khối chức năng (3) Mô hình tổ chức KTNB theo khu vực địa lý (4) Mô
Trang 7hình linh hoạt
c) Về tổ chức nhân sự Kiểm toán nội bộ
2.2.2.3 Các mối quan hệ Kiểm toán nội bộ
a) Mối quan hệ nội bộ trong bộ phận KTNB
b) Mối quan hệ giữa KTNB và Ủy ban kiểm toán/BKS
c) Mối quan hệ giữa KTNB và các phòng ban chức năng khác
d) Mối quan hệ giữa KTV và kiểm toán viên bên ngoài
2.2.2.4 Quy trình tổ chức công tác KTNB trong NHTM
a) Giai đoạn 1: Chuẩn bị và lập kế hoạch cho cho đợt KTNB dựa trên cơ sở rủi ro b) Giai đoạn 2: Thực hiện Kiểm toán nội bộ
c) Giai đoạn 3: Lập báo cáo KTNB và đưa ra những khuyến nghị
d) Giai đoạn 4: Theo dõi sau kiểm toán
2.2.3 Phương pháp tiếp cận
Phương pháp tiếp cận của công tác KTNB trong NHTM dựa trên các cơ sở định hướng rủi ro
2.3 Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức KTNB tại các NHTM
Thứ nhất, KTNB cần được trực thuộc ban lãnh đạo cao nhất Mô hình tổ chức của
KTNB cần được xây dựng phù hợp với cơ cấu tổ chức chung
Thứ hai, về phạm vi KTNB cần bao quát tất cả các hoạt động trong ngân hàng Về
nội dung, KTNB hiện đại cần chú trọng tới kiểm toán hoạt động
pháp tiếp cận kiểm toán trên.cơ sở rủi ro.”
thực hành.kiểm toán cần.tuân thủ các chuẩn.mực nghề nghiệp.phù hợp
Thứ năm, cần có chiến lược và kế hoạch để các KTV có thể được tiếp cận kịp thời
với các chuẩn mực mới trên thế giới
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN
HÀNG TMCP HÀNG HẢI VIỆT NAM 3.1 Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam
3.1.1 Quá trình hình thành và phát triển Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam
3.1.2 Một số hoạt động và kết quả kinh doanh chính của Maritime Bank
3.1.3 Cơ cấu tổ chức của Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam
3.2 Tổ chức KTNB của Maritime Bank
Trang 83.2.1 Văn bản pháp lý và quy định nội bộ về KTNB của Maritime Bank
a) Các văn bản pháp lý ảnh hưởng đến tổ chức thực hiện KTNB trong NHTM
b) Quy định nội bộ của Maritime Bank ảnh hưởng đến tổ chức thực hiện KTNB
3.2.2 Tổ chức bộ máy KTNB của Maritime Bank
a) Vị trí của Kiểm toán nội bộ trong tổ chức bộ máy của Maritime Bank
Bộ máy Kiểm toán nội bộ được tổ chức thành hệ thống thống nhất theo ngành dọc, được quản lý tập trung tại Trụ sở chính, trực thuộc và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của BKS
b) Về việc thực hiện các chức năng của KTNB tại Maritime Bank
c) Quyền hạn của bộ phận KTNB tại Maritime Bank
d) Mô hình tổ chức KTNB
e) Nhân sự KTNB và chất lượng nhân sự
3.2.3 Tổ chức công tác Kiểm toán nội bộ tại Maritime Bank
3.2.3.1 Những vấn đề chung về tổ chức công tác KTNB tại Maritime Bank
a) Phạm vi hoạt động của bộ phận KTNB
b) Nội dung hoạt động KTNB
c) Nguyên tắc hoạt động của KTNB
d) Phương pháp tiếp cận của hoạt động KTNB
3.2.3.2 Quy trình Kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam
a) Xây dựng chiến lƣợc kiểm toán nội bộ
b) Xây dựng kế hoạch kiểm toán năm
Bước 1: Tìm hiểu chiến lược, mục tiêu, và thu thập thông tin tại các bộ phận liên quan và đánh giá rủi ro tổng quát
Bước 2: Xem xét kết quả đánh giá rủi ro và xếp loại rủi ro
Bảng 1: Tiêu chí đánh giá rủi ro tại các đơn vị kinh doanh
STT ĐVKD
Các chỉ tiêu đánh giá rủi ro Tiêu chí tín
dụng
Hoạt động giao dịch tại quầy
Nhân sự đơn vị
Các chỉ tiêu khác
1 Trung tâm
KHDN
14.5 – 60 điểm 2 – 9 điểm
4 – 16 điểm
3,5 – 15 điểm
2
Trang 9Bảng 2: Mức độ rủi ro của các chỉ tiêu về tín dụng
STT Tiêu chí Thang
điểm
Điểm rủi ro cao nhất
Điểm rủi ro thấp nhất Điểm
Trọng
số
1 Tỷ trọng dư nợ đơn
vị trên tổng dư nợ RB
1 – 3
đ
Tỷ trọng >
3%
Tỷ trọng <
1 %
2 …
Bảng 3: Mức độ rủi ro của các chỉ tiêu về nhân sự
STT Tiêu chí Thang
điểm
Điểm rủi ro cao nhất
Điểm rủi ro thấp nhất Điểm
Trọng
số
1 Số năm kinh
nghiệm
1 – 5
đ
Kinh nghiệm < 1 năm
Kinh nghiệm
> 3 năm
Bảng 4: Mức độ rủi ro của các tiêu chí về hoạt động giao dịch tại quầy
STT Tiêu chí Thang
điểm
Điểm rủi ro cao nhất
Điểm rủi ro thấp nhất Điểm
Trọng
số
1 Điểm rủi ro
dịch vụ KH và
kế toán
3 – 11đ
Cao hơn 65% của điểm số rủi ro của
ĐV cao nhất
=< 35% điểm
số rủi ro của
ĐV cao nhất
2
Bảng 5: Mức độ rủi ro của các chỉ tiêu khác
STT Tiêu chí Thang
điểm
Điểm rủi ro cao nhất
Điểm rủi ro thấp nhất Điểm
Trọng
số
1 Mức độ tuân thủ với
quy định về QLRR
2.5 – 10đ
Điểm tuân thủ trên 1.6 đ
Điểm tuân thủ dưới 1
2
Bước 3: Thống nhất mục tiêu và xác định cách thức tổ chức kiểm toán
Bước 4: Lập kế hoạch kiểm toán năm”
Bước 5: Trình phê duyệt kế hoạch kiểm toán năm
c) Quy trình kiểm toán nội bộ cho từng cuộc kiểm toán
Trang 10CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ
GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TẠI MARITIME BANK
4.1 Đánh giá về tổ chức KTNB của Maritime Bank
4.1.1 Những kết quả đã đạt được về tổ chức KTNB
4.1.1.1 Kết quả đạt được trong tổ chức bộ máy KTNB tại Maritime Bank
Thứ nhất, Bộ phận KTNB đã thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ
Thứ hai, Vị trí của bộ phận KTNB trong cơ cấu tổ chức bộ máy hợp lý, đảm bảo
sự độc lập của bộ phận KTNB
Thứ ba, Mô hình tổ chức KTNB linh hoạt
Thứ tư, Tổ chức nhân sự KTNB
(1) Tổ chức sắp xếp nhân sự trong bộ phận KTNB hợp lý, đảm bảo khối lượng công việc đồng đều giữa các nhân viên và phù hợp với cấp bậc, trình độ