Quản lý việc phối hợp, huy động các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh...26 1.5.4.. DA
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ DUNG TRANG
QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LÊ QUÝ ĐÔN QUẬN CẦU GIẤY THÀNH PHỐ HÀ NỘI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘI
THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI - 2020
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ DUNG TRANG
QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LÊ QUÝ ĐÔN QUẬN CẦU GIẤY THÀNH PHỐ HÀ NỘI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘI
THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.140114
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THỊ MINH HẰNG
HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn tôi đã nhậnđược sự động viên, khuyến khích và tạo điều kiện giúp đỡ nhiệt tình của cáccấp lãnh đạo, của các thầy giáo, cô giáo, anh chị em, bạn bè đồng nghiệp vàgia đình
Tôi bảy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo, Ban giám hiệu,Khoa QLGD – Trường Đại học Giáo dục và đặc biệt là các thầy cô giáo trựctiếp giảng dạy các chuyên đề của toàn khóa học đã tạo điều kiện, đóng góp ýkiến cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn thạc sỹ
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Trần Thị MinhHằng người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ về kiến thức, tàiliệu và phương pháp để tôi hoàn thành luận văn này
Với thời gain nghiên cứu còn hàn chế, thực tiễn công tác lại vô cùngsinh động, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được
ý kiến đóng góp chân thành từ các thầy giáo, cô giáo, đồng nghiệp và bạn đồng nghiệp
Hà Nội, ngày 30 tháng 7 năm 2020
Tác giả
Nguyễn Thị Dung Trang
Trang 4Giáo viênGiáo viên Tổng phụ tráchHọc sinh
Hội đồng nhân dânLiên hiệp quốcMầm nonPhụ huynh học sinhTiểu học
Trung học cơ sởThiếu niên tiền phong
Ủy ban nhân dân
Tổ chức văn hóa, khoa học,giáo dục của Liên hiệp quốcQuỹ cứu trợ nhi đồng Liên hiệp quốc
Tổ chức y tế thế giới
Trang 5MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN i
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC BẢNG vii
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3
4 Giả thuyết nghiên cứu 3
5 Câu hỏi nghiên cứu 3
6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4
8 Phương pháp nghiên cứu 4
9 Những đóng góp của đề tài 5
10 Cấu trúc luận văn 6
CHƯƠNG 1 7
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG ĐỘI THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH 7
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7
1.2 Một số khái niệm cơ bản 10
1.2.1 Quản lý 10
1.2.2 Quản lý giáo dục 11
1.2.3 Quản lý nhà trường 12
1.2.4 Kỹ năng sống 13
1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống 13
1.2.6 Quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở 14
1.3 Hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trong việc thực hiện giáo dục KNS
15
1.4 Hoạt động giáo dục KNS thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí
Trang 6Minh 17
1.4.1 Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 18
1.4.2 Mục tiêu của hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 19
1.4.3 Nội dung của hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội 21
1.4.4 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 21
1.5 Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trường THCS 23
1.5.1 Quản lý kế hoạch thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 23
1.5.2 Xây dựng đội ngũ thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 24
1.5.3 Quản lý việc phối hợp, huy động các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 26
1.5.4 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống 26
1.5.5 Quản lý về kiểm tra đánh giá việc thực hiện chương trình giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội 27
1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trường THCS thông qua hoạt động đội TNTP Hồ Chí Minh 28
1.6.1 Các yếu tố khách quan 28
1.6.2 Các yếu tố chủ quan 29
Tiểu kết chương 1 31
CHƯƠNG 2 32
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ LÊ QUÝ ĐÔN, QUẬN CẦU GIẤY, HÀ NỘI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG ĐỘI THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH 32
2.1 Vài nét về trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn 32
2.2 Giới thiệu về hoạt động khảo sát 33
2.3 Thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoat động Đội TNTP Hồ Chí Minh tại trường THCS Lê Quý Đôn 33
Trang 72.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò
của giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí
Minh 34
2.3.2 Thực trạng nội dung các hoạt động hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 36
2.3.3 Thực trạng phương pháp tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 39
2.3.4 Thực trạng hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 40
2.4 Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoat động Đội TNTP Hồ Chí Minh trường THCS Lê Quý Đôn 40
2.4.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục kỹ năng sống của Ban Giám Hiệu, Đoàn Thanh niên, Đội TNTP Hồ Chí Minh 41
2.4.2 Thực trạng đội ngũ thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 43
2.4.3 Sự phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống 51
2.4.4 Thực trạng việc quản lý các điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí, trang thiết bị cho hoạt động giáo dục kỹ năng sống 52
2.4.5 Thực trạng công tác kiểm tra đánh giá hoạt động giáo dục kỹ năng sống 54
2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng hoạt động giáo dục kỹ năng sống trường THCS Lê Quý Đôn 55
2.6 Đánh giá chung về thực trạng 56
Tiểu kết chương 2 59
CHƯƠNG 3 60
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG ĐỘI THIẾU NIÊN TIỀN PHONG HỒ CHÍ MINH 60
3.1 Một số nguyên tắc xây dựng biện pháp 60
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 60
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 60
3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 61
3.2 Một số biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trong trường trung học cơ sở 61
Trang 83.2.1 Bồi dưỡng nâng cao nhận thức, phương pháp giáo dục kỹ năng
sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh cho giáo viên,
giáo viên chủ nhiệm, cán bộ Đội và các lực lượng tham gia 61
3.2.2 Xây dựng, thực hiện kế hoạch hoạt động với nội dung và hình thức rõ ràng, phù hợp với từng đối tượng 70
3.2.3 Sử dụng các nguồn lực phục vụ giáo dục kỹ năng sống trong và ngoài nhà trường 73
3.2.4 Xây dựng tiêu chí kiểm tra đánh giá hiệu quả, thi đua khen thưởng giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 76
3.2.5 Làm tốt công tác thi đua khen thưởng hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 79
3.2.6 Tăng cường cơ sở vật chất và các điều kiện để thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống 80
3.3 Mối liên hệ giữa các biện pháp 81
3.4 Khảo sát tính khả thi và sự cần thiết của các biện pháp đề xuất 82
3.4.1 Mục đích thăm dò 82
3.4.2 Đối tượng thăm dò 83
3.4.3 Phương pháp thăm dò 83
3.4.4 Kết quả thăm dò 83
Tiểu kết chương 3 86
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 87
1 Kết luận 87
2 Khuyến nghị 88
2.1 Với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Cầu Giấy 88
2.2 Với Hội đồng Đội các cấp 88
2.3 Với UBND Quận Cầu Giấy 88
2.4 Với BGH nhà trường, giáo viên bộ môn 89
2.5 Với giáo viên TPT Đội 89
TÀI LIỆU THAM KHẢO 90
PHỤ LỤC 94
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Thực trạng nội dung tổ chức giáo dục kỹ năng sống của
giáo viên tổng phụ trách 38
Bảng 2.2: Thực trạng phương pháp tổ chức giáo dục kỹ năng sống
Bảng 2.3: Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục kỹ năng
Bảng 2.4: Thực trạng thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống của
đội ngũ giáo viên chủ nhiệm 44
Bảng 2.5: Thực trạng thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống của
Bảng 2.6: Nguyện vọng của học sinh về hình thức tổ chức hoạt động
giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội 49
Bảng 2.7: Thực trạng việc quản lý sự phối hợp các lực lượng giáo
dục tham gia tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống 51
Bảng 2.8: Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, kinh phí, trang thiết bị
Bảng 3.1: Thống kê kết quả qua khảo sát ý kiến của CBQL, giáo viên
và TPT Đội về mức độ cấp thiết, tính khả thi của 6 biện
pháp đề xuất83
Trang 10DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Nhận thức của giáo viên về vai trò của hoạt động Đội TNTP
Hồ Chí Minh trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục THCS 34
Biểu đồ 2.2: Nhận thức của BGH và giáo viên về hoạt động giáo dục kỹ
năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh 35
Biểu đồ 2.3: Lý do học sinh chưa hứng thú khi tham gia các hoạt động
giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động của Đội 48
Sơ đồ 3.1: Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý hoạt động giáo
dục kỹ năng sống thông qua hoạt động của Đội TNTP Hồ
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ở bất kì thời đại nào, giáo dục đào tạo cũng có vai trò rất quan trọngtrong quá trình xây dựng và phát triển của mỗi quốc gia Nghị quyết TW2khóa VIII Đảng ta đã khẳng định vai trò to lớn của giáo dục: “Muốn tiến hànhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục và đàotạo, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh vàbền vững” Nghị quyết TW 29 khóa XI “về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiệnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" đã đượchội nghị trung ương 8 (khóa XI) thông qua
Với mục đích đào tạo nguồn nhân lực phục vụ kịp thời sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, đáp ứng nhu cầu phát triển củađất nước, Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 29/QĐ-BGD&ĐT ngày 20/7/2010 và Kế hoạch số 453/KH-BGD&ĐT ngày30/7/2010 về tập huấn và triển khai giáo dục kỹ năng sống thông qua một sốmôn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông, nhằmnâng cao các kỹ năng hoạt động nhóm, kỹ năng vận dụng các kiến thức đã họcvào thực tiễn đồng thời nhằm hạn chế các tệ nạn xã hội đang có nguy cơ xâmnhập vào học đường Trong quá trình tiến hành đổi mới chương trình phổthông, BGD&ĐT đặc biệt quan tâm việc đến phương pháp và mục tiêu giáodục được UNESCO đề xuất theo hướng tiếp cận kỹ năng sống: Học để biết,học để làm, học để khẳng định mình và học để cùng chung sống Đó chính lànhững kỹ năng sống cần thiết của mỗi cá nhân trong giai đoạn hiện nay
Có thể nói, kỹ năng sống sẽ giúp con người có nhận thức và hành độngđúng đắn phù hợp với sự phát triển của đời sống xã hội Người có kỹ năngsống phù hợp sẽ vững vàng hơn trước những khó khăn thử thách; có thái độứng xử và giải quyết vấn đề một cách thấu đáo và tích cực Đặc biệt, đối với
Trang 12lứa tuổi học sinh THCS - lứa tuổi đang hình thành và phát triển những giá trịnhân cách, có nhiều mơ ước và khát vọng, tò mò thích khám phá nhưng cònthiếu hiểu biết về xã hội, còn thiếu kỹ năng sống nên trước những thử thách vànhững tình huống khó khăn trong cuộc sống dễ nhận thức và ứng xử lệch lạc,
có phản ứng tiêu cực, dễ rơi vào bế tắc, không tự mình làm chủ được chínhbản thân Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS là thật sựcần thiết, giúp các em rèn luyện bản thân để có những hành vi đúng đắn phùhợp có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội
Quận Cầu Giấy là một trong những quận trung tâm của thành phố HàNội về kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục… Tuy vậy, một số trường trunghọc cơ sở trên địa bàn quận hiện nay chủ yếu tập trung vào chuyên môn, xâydựng đội tuyển học sinh giỏi ít tập trung vào vấn đề giáo dục đạo đức, giáodục kỹ năng sống cho học sinh Căn cứ vào tình hình thực tiễn việc quản lýhoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở (THCS) trênđịa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội thì giáo dục KNS là nội dung vôcùng cần thiết Từ nghiên cứu thực trạng để đưa ra biện pháp quản lý hoạtđộng giáo dục kỹ năng sống cho phù hợp với tình hình thực tế hiện nay
Xuất phát từ những lý do nêu trên, việc nghiên cứu các biện pháp quản
lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trường THCS Lê Quý Đôn quận CầuGiấy thông qua hoạt động đội Thiếu niên Tiên phong Hồ Chí Minh nơi tôiđang công tác có tính thời sự và thực tiễn tốt Do vậy, tôi đã lựa chọn đề tài
”Quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trường trung học cơ sở Lê QuýĐôn quận Cầu Giấy thành phố Hà Nội thông qua hoạt động của Đội Thiếuniên Tiền phong Hồ Chí Minh” để nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý giáo dục kỹ năngsống, luận văn đề xuất biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinhtrường trung học cơ sở quận Cầu Giấy thông qua hoạt động đội Thiếu niên
Trang 13Tiền phong Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay để công tác giáo dục kỹnăng sống đạt hiệu quả thực chất hơn, đồng thời góp phần đổi mới sinh hoạtĐội, phát huy được vai trò của Đội trong giáo dục trung học Cơ sở.
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh cho học sinh THCS
3.2 Khách thể nghiên cứu
Quá trình tổ chức quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh cho học sinh trường THCS
4 Giả thuyết nghiên cứu
Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình tổ chức rèn luyện, có sự thamgia của nhiều lực lượng giáo dục xã hội Đối với học sinh THCS thì hoạt độngĐội TNTP Hồ Chí Minh là một lực lượng, giáo dục phù hợp và có nhiều ưuthế thực hiện mục tiêu của giáo dục kỹ năng Trong trường THCS nếu cónhững biện pháp quản lý khoa học, tận dụng được ưu thế của Đội TNTP HồChí Minh để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thì chẳng những hiệu quảgiáo dục kỹ năng sống sẽ đạt hiệu quả thực chất hơn, đồng thời góp phần đổimới sinh hoạt Đội, phát huy được vai trò của Đội trong giáo dục THCS
5 Câu hỏi nghiên cứu
Thực trạng công tác quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nộithông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh?
Biện pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinhtrung học cơ sở Lê Quý Đôn, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội thông quahoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay?
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lí luận quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS
Trang 14thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc giáo dục kỹ năng sống và các biệnpháp quản lý GDKNS thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh ở trường
- Đề xuất những biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh THCS thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh nhằm nâng cao hiệuquả thực hiện mục tiêu, nội dung giáo dục kỹ năng sống, đồng thời phát huyvai trò của Đội trong giáo dục
7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Xác định những biện pháp quản lý của nhà trường về giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh
- Về không gian: Trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn - quận Cầu Giấy – TP Hà Nội
- Đối tượng điều tra khảo sát: Cán bộ quản lý (CBQL), GV, HS, phụhuynh học sinh (PHHS) trường THCS Lê Quý Đôn quận Cầu Giấy, TP Hà Nội
- Trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu biện pháp Quản lýgiáo dục kỹ năng sống cho học sinh trường THCS Lê Quý Đôn, quận CầuGiấy, TP Hà Nội thông qua hoạt động đội Thiếu niên Tiên phong Hồ ChíMinh trong bối cảnh hiện nay
8 Phương pháp nghiên cứu
8.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước, của
Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Cầu Giấy,của nhà trường về vấn đề giáo dục và giáo dục kỹ năng sống cho học sinhTHCS; phân tích, tổng hợp tư liệu, tài liệu lý luận về giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh THCS; những kết quả nghiên cứu lý thuyết và những kết quảkhảo sát, đánh giá giáo dục kỹ năng sống để xây dựng các khái niệm công cụ
và khung lý thuyết cho vấn đề nghiên cứu
Trang 158.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
8.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
Mục đích: Phương pháp được thực hiện nhằm thu thập thông tin vềthực trạng giáo dục kỹ năng sống, thực trạng KNS của học sinh THCS vàquản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minhcho học sinh trường THCS Lê Quý Đôn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội
Đối tượng điều tra: Cán bộ quản lý, giáo viên Chủ nhiệm, Tổng phụtrách Đội, học sinh, phụ huynh học sinh trường THCS Lê Quý Đôn quận CầuGiấy, thành phố Hà Nội
8.2.2 Phương pháp phỏng vấn
Mục đích: Phương pháp được thực hiện nhằm tìm hiểu các nguyênnhân về thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS, tìm hiểu quanđiểm của các đối tượng được phỏng vấn về việc giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh THCS thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh và tìm hiểu cácnguyên nhân việc quản lý giáo dục kỹ năng sống cho HS thông qua hoạt độngĐội TNTP Hồ Chí Minh chưa tốt
Đối tượng điều tra: chủ yếu là cán bộ quản lý, giáo viên chủ nhiệm, họcsinh, phụ huynh học sinh
8.2.3 Phương pháp xử lý thông tin
Phương pháp thống kê toán học để xử lí các kết quả thử nghiệm sưphạm và kết quả điều tra bằng phiếu hỏi
Phần mềm Tin học
9 Những đóng góp của đề tài
Về mặt lý luận: Tổng hợp đưa ra một khung lý luận về quản lý giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh trường trung học cơ sở thông qua hoạt động độiTNTP Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay
Về mặt thực tiễn: Đưa ra thực trạng về quản lý giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh trường trung học cơ sở và quản lý giáo dục kỹ năng sống cho
Trang 16học sinh trường trung học cơ sở trong bối cảnh hiện nay.
10 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lụckèm theo, dự kiến cấu trúc luận văn có 3 chương
Chương 1 Cơ sở lý luận quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
trung học cơ sở thông qua hoạt động đội TNTP Hồ Chí Minh
Chương 2 Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống ở trường THCS
Lê Quý Đôn, quận Cầu Giấy, TP Hà Nội thông qua hoạt động đội TNTP HồChí Minh
Chương 3 Biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống ở trường trung học
cơ sở Lê Quý Đôn, quận Cầu Giấy, TP Hà Nội thông qua hoạt động đội TNTP
Hồ Chí Minh
Trang 17và hạnh phúc trong xã hội hiện đại, con người cần phải có kỹ năng sống.
Vì vậy, kế hoạch hành động Dakar [53] về giáo dục cho mọi người tạimỗi quốc gia cần đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục
kỹ năng sống phù hợp và kỹ năng sống của người học là một tiêu chí của chấtlượng giáo dục Cho nên, kĩ năng sống là một khía cạnh của chất lượng giáodục Đánh giá chất lượng giáo dục cần tính đến những tiêu chí đánh giá kĩnăng sống của người học Như vậy tiến hành giáo dục kỹ năng sống để nângcao chất lượng giáo dục
Cũng tại diễn đàn Giáo dục Thế giới Dakar, tháng 5/2000 trường họcthân thiện với người học được phản ánh trong quan điểm toàn diện về chấtlượng được nêu trong khuôn khổ Hành động Dakar UNESCO và UNICEF đónhận thấy mô hình “trường học thân thiện” với các yếu tố của nó là một giảipháp nâng cao chất lượng và đảm bảo công bằng giáo dục Vì vậy mô hìnhnày đó được phổ biến, áp dụng ở 40 quốc gia trên thế giới Trong mô hìnhtrường học thân thiện tiêu chí giáo dục kỹ năng sống vừa như là một biểu hiệncủa chất lượng giáo dục, vừa để giúp hoc sinh sống an toàn
Ở Việt Nam, thuật ngữ kỹ năng sống bắt đầu được biết đến từ chươngtrình của UNICEF (1996) “Giáo dục kỹ năng sống để bảo vệ sức khỏe và
Trang 18phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường”thông qua quá trình thực hiện chương trình này, nội dung của khái niệm kỹnăng sống và giáo dục kỹ năng sống ngày càng được mở rộng [47].
Một trong những người đầu tiên có những nghiên cứu mang tính hệthống về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống ở Việt Nam là tác giảNguyễn Thanh Bình [4] Với một loạt các bài báo, các đề tài nghiên cứu khoahọc cấp bộ và giáo trình, tài liệu tham khảo Tác giả và cộng sự đã triển khainghiên cứu tổng quan về quá trình nhận thức về kỹ năng sống và đề xuất yêucầu tiếp cận kĩ năng sống trong giáo dục và giáo dục kỹ năng sống ở nhàtrường phổ thông, đồng thời tìm hiểu thực trạng giáo dục kỹ năng sống chongười học từ trẻ mầm non đến người lớn thông qua giáo dục chính quy vàgiáo dục thường xuyên ở Việt Nam Trên cơ sở đó xác định thách thức vàđịnh hướng trong tương lai để đẩy mạnh giáo dục kỹ năng sống ở Việt Namtrên cơ sở thực tiễn ở Việt Nam và đối chiếu với mục tiêu 3 và mục tiêu 6 củaChương trình hành động Dakar (Trong khuôn khổ hợp tác giữa Viện chiếnlược và chương trình giáo dục với UNESCO tại Hà Nội) [51]
Trên cơ sở phân tích, so sánh, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và tổnghợp, khái quát hoá qua nghiên cứu hai chu kì đề tài cấp Bộ về giáo dục kỹnăng sống cho học sinh THPT tác giả Nguyễn Thanh Bình đã xây dựngđược khung lý luận về giáo dục kỹ năng sống từ xác định thuật ngữ, mục tiêu,nhiệm vụ, nội dung, nguyên tắc, phương pháp giáo dục cho đến đánh giá kếtquả và tác động của giáo dục kỹ năng sống
Một số kết quả nghiên cứu khác có giá trị quan trọng trong việc lậpquan điểm phương pháp luận cũng như định hướng và tiếp cận trong việcnghiên cứu kĩ năng sống, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như đề tài
“Thực trạng phạm tội của học sinh- sinh viên Việt Nam trong mấy năm gầnđây và vấn đề giáo dục pháp luật trong nhà trường” của tác giả Vương ThanhHương và Nguyễn Minh Đức
Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Bình và cộng sự [4] đã mô tảsinh động, đầy đủ, hệ thống về tiếp cận và thực hiện giáo dục kỹ năng sống
Trang 19cho học sinh do Ngành giáo dục thực hiện Ngành giáo dục đã triển khaichương trình giáo dục kỹ năng sống vào hệ thống giáo dục chính quy vàkhông chính quy Nội dung giáo dục của nhà trường phổ thông được địnhhướng bởi mục tiêu giáo dục kỹ năng sống Theo đó, các nội dung giáo dục kỹnăng sống được triển khai theo các cấp học như:
- Chương trình cải cách của giáo dục mầm non (1994) đã chú ý đến giáodục hành vi, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp ứng xử Chương trìnhkhung chăm sóc giáo dục trẻ đã chú trọng các nội dung như: phát triển thểchất, nhận thức, phát triển ngôn ngữ, tình cảm, nghệ thuật của trẻ
- Giáo dục kỹ năng sống ở bậc tiểu học tập trung vào các kĩ năng chính,
kĩ năng cơ bản như đọc, viết, tính toán, nghe, nói; coi trọng đúng mức các kĩnăng sống trong cộng đồng, thích ứng với những thay đổi diễn ra hàng ngàytrong xã hội hiện đại, hình thành các kĩ năng tư duy sáng tạo, phê phán, giảiquyết vấn đề, ra quyết định, trí tưởng tượng
- Giáo dục trung học cơ sở chú trọng giáo dục các kỹ năng sống cơ bảncho học sinh như: năng lực thích nghi, năng lực hành động, năng lực ứng xử,năng lực tự học suốt đời; định hướng để học sinh học để biết, học để làm, học
để chung sống và học để tự khẳng định
Với các bậc học trên, việc giáo dục kỹ năng sống được chủ yếu thôngqua chương trình các môn học và các hoạt động giáo dục kỹ năng sống củanhà trường cùng với một số chương trình dự án do nước ngoài tài trợ
Tuy nhiên, theo tác giả Hà Nhật Thăng: “Giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh là một quá trình tổ chức hoạt động bằng nhiều hình thức, phương pháp khácnhau thông qua nhiều lực lượng xã hội nhằm giúp các em có hiểu biết về nhữngviệc cần phải làm, phải tránh, đặc biệt giúp các em rèn luyện để có kĩ năng ứng
xử phù hợp với các tình huống tốt, xấu có thể gặp trong cuộc sống"
Hơn nữa, qua tập hợp nghiên cứu, phân tích tổng hợp và tổng quan vấn đề
từ việc khảo sát các đề tài liên quan ở trong nước và có thể đưa ra nhận định:
- Chủ yếu các đề tài phân tích làm rõ tính cấp bách của vấn đề kĩ năngsống, GDKNS chưa tập trung giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu lý luận một
Trang 20cách có hệ thống về phương pháp, hình thức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên nói chung và học sinh THSCS nói riêng.
- Các đề tài đã đề cập đến những hình thức giáo dục kỹ năng sống cụ thể
và chưa có kết quả thử nghiệm rõ ràng, cụ thể nên tính thuyết phục chưa cao
- Hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh vốn có rất nhiều hoạt động rènluyện kỹ năng sống và có ưu thế thực hiện giáo dục kỹ năng sống theo mụctiêu giáo dục trung học cơ sở Nếu quản lý nhà trường đổi mới hoạt động ĐộiTNTP Hồ Chí Minh, tích hợp những kỹ năng sống cần giáo dục vào hoạt độngĐội TNTP Hồ Chí Minh để học sinh lựa chọn, trải nghiệm và phát huy vài tròcủa mình với tập thể và xã hội, rèn cho các em lối sống biết tôn trọng, yêu quýtập thể, hình thành tác phong nhanh nhẹn và nề nếp kỉ luật thì hiệu quả chấtlượng GDKNS sẽ được nâng cao
Những phân tích trên dây cho thấy, giáo dục kỹ năng sống cho học sinhtrung học sơ sở mặc dù đã được định hướng bởi mục tiêu, nội dung, chươngtrình giáo dục, mà qua những hoạt động thực tiễn giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh trung học cơ sở còn một số hạn chế Giáo dục kỹ năng sống là việcđòi hỏi sự tham gia của rất nhiều lực lượng xã hội bao gồm cả gia đình, nhàtrường, và xã hội và bằng nhiều hình thức khác nhau Tuy nhiên, việc giáodục kỹ năng sống tại các trường học chỉ mới dừng lại ở trên lớp, trong các tiếthọc hay sự lồng ghép trong một số hoạt động như: hoạt động ngoài giờ lênlớp, giáo dục đạo đức Mục đích của giáo dục kỹ năng sống cho học sinhtrong giờ giảng, trong các hoạt động chưa được xác định đúng mức, rõ ràng vìthế hiệu quả của việc giáo dục kỹ năng sống cho các em còn nhiều hạn chế
Do vậy, cần thiết phải khai thác nội lực của chính hoạt động Đội TNTP HồChí Minh nhằm thực hiện có hiệu quả nội dung giáo dục KNS cho học sinh ởbậc trung học cơ sở
1.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lý
Quản lý là sự tác động giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý.Trong đó chủ thể quản lý là những tổ chức và cá nhân, những nhà quản lý cấp
Trang 21trên, còn đối tượng quản lý là những tổ chức, cá nhân, nhà quản lý cấp dưới,cũng như các tập thể, cá nhân Sự tác động trong mối quan hệ quản lý mangtính hai chiều và được thực hiện thông qua các hoạt động tổ chức, lãnh đạo,lập kế hoạch, kiểm tra điều chỉnh.
Tóm lại, quản lý là một khoa học vì nó nghiên cứu, phân tích về côngviệc quản lý, các quan hệ quản lý trong các tổ chức Nó tổng quát hóa cáckinh nghiêm tốt thành các nguyên tắc và lý thuyết áp dụng cho mọi hình thứcquản lý tương tự Nó cung cấp khái niệm cơ bản làm nền tảng cho việc nghiêncứu các môn học về quản lý Để quản lý cho hiệu quả, nhà quản lý phải linhhoạt vận dụng các lý thuyết vào những tình huống cụ thể Nó đòi hỏi sự khônkhéo tinh tế cao để đạt tới mục tiêu Nghệ thuật này chủ yếu phải được họcngay trong thực tiễn
1.2.2 Quản lý giáo dục
Quản lý giáo dục là một khoa học quản lý chuyên ngành, người nghiêncứu trên nền tảng của khoa học quản lý nói chung, cũng giống như khái niệmquản lý, khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau
Trong quản lý giáo dục, chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy quản
lý giáo dục từ Trung ương đến địa phương, còn đối tượng quản lý chính lànguồn nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật và các hoạt động thực hiện chức năngcủa giáo dục đào tạo Hiểu một cách cụ thể là:
Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có kế hoạch, có ý tưởng, có mụcđích của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý
Quản lý giáo dục là sự tác động lên tập thể giáo viên, học sinh và cáclực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phốihợp, tác động tham gia các hoạt động giáo dục của nhà trường để đạt mụcđích đã định
Trên cơ sở lý luận chung ta thấy rằng thực chất của nội dung quản lýhoạt động dạy học của giáo viên và hoạt động học của học sinh nhằm đạt hiệuquả cao nhất trong việc hình thành nhân cách của học sinh
Nói chung, quản lý giáo dục được hiểu là sự tác động của chủ thể quản
Trang 22lý đến khách thể quản lý trong lĩnh vực giáo dục Nói một cách rõ ràng hơn,đầy đủ hơn, quản lý là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch,hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệthống giáo dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nângcao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Quản lý giáo dục là hoạtđộng điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnh công tácgiáo dục theo yêu cầu phát triển xã hội.
1.2.3 Quản lý nhà trường
Quản lý nhà trường là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp
và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dụckhác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chấtlượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường
Có nhiều cấp quản lý trường học: cấp cao nhất là Bộ GD - ĐT, nơiquản lý nhà trường bằng các biện pháp vĩ mô Có hai cấp trung gian quản lýtrường học là Sở GD - ĐT ở cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, thànhphố và các Phòng Giáo dục ở các quận, huyện Cấp quản lý quan trọng trựctiếp của hoạt động giáo dục là cơ quan quản lý trong các nhà trường Mụcđích của quản lý nhà trường là đưa nhà trường từ trạng thái đang có, tiến lênmột trạng thái phát triển mới, bằng phương thức xây dựng và phát triển mạnh
mẽ các nguồn lực đó vào phục vụ cho việc tăng cường chất lượng giáo dục.Công tác quản lý trong nhà trường bao gồm quản lý các hoạt động diễn ratrong nhà trường và sự tác động qua lại giữa nhà trường với các hoạt độngngoài xã hội Quản lý nhà trường như là quản lý một hệ thống bao gồm cácthành tố:
- Thành tố tinh thần: mục đích giáo dục, nội dung giáo dục, các kế hoạch, biện pháp giáo dục
- Thành tố con người: cán bộ giáo viên, nhân viên và học sinh
- Thành tố vật chất: Cơ sở vật chất, tài chính, các trang thiết bị, phương tiện phục vụ giảng dạy và học tập
Trọng tâm quản lý nhà trường phổ thông là quản lý các hoạt động giáo
Trang 23dục diễn ra trong nhà trường và các quan hệ giữa nhà trường với xã hội trên những nội dung sau đây:
+ Quản lý hoạt động dạy học;
+ Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức;
+ Quản lý hoạt động lao động và hướng nghiệp;
+ Quản lý hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp;
+ Quản lý hoạt động xã hội của nhà trường, hoạt động của đoàn thể;+ Quản lý tài chính và quản lý sử dụng cơ sở vật chất
Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống có trong tất cả các thành tốnói trên của quản lý nhà trường vì: Thực chất quản lý giáo dục KNS cho họcsinh THCS là hướng tới quản lý các hoạt động dạy học và hoạt động giáo dụcgiúp học sinh hình thành các khả năng tâm lý xã hội, để học sinh nâng caohiểu biết, củng cố mở rộng kiến thức đã học với đời sống thực tiễn, củng cốcác kỹ năng, hình thành và phát triển các năng lực chủ yếu như năng lực tựhoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp ứng xử, năng lực tổ chức,quản lý, hợp tác và cạnh tranh, năng lực hoạt động chính trị xã hội
1.2.4 Kỹ năng sống
Kĩ năng sống: là kỹ năng, năng lực của mỗi cá nhân được hình thànhthông qua những trải nghiệm của cá nhân đó trong suốt quá trình tồn tại vàphát triển của con người
Hoạt động giáo dục là các hoạt động được tổ chức thực hiện theo mụctiêu nhằm hình thành và phát triển nhân cách người được giáo dục dưới quan
hệ của những tác động sư phạm của nhà trường
Hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là quá trình hình thành
và phát triển cho các em các kỹ năng, năng lực cá nhân để các em có khả nănglàm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xãhội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống phù hợpđặc điểm phát triển lứa tuổi nhằm đáp ứng với mục tiêu giáo dục toàn diệncủa giáo dục phổ thông
1.2.5 Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống
Trang 24Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh: là quá trình tiếnhành những hoạt động khai thác, lựa chọn, tổ chức và thực hiện các nguồnlực, các tác động của chủ thể quản lý theo kế hoạch chủ động và phù hợp vớiquy luật khách quan để gây ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh nhằm tạo ra sự thay đổi hay tạo ra hiệu quả cần thiết của hoạtđộng này theo mục tiêu giáo dục và rèn luyện KNS cho học sinh đã đề ra.
Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động của ĐộiTNTP Hồ Chí Minh là quá trình tác động của chủ thể quản lý (hiệu trưởng và
bộ máy giúp việc của hiệu trưởng) đến tập thể giáo viên và học sinh được tiếnhành hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động của Đội theochương trình kế hoạch nhằm đạt mục tiêu giáo dục học sinh một cách toàndiện Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội củaHiệu trưởng nhà trường thực chất là quản lý về mục tiêu giáo dục, quá trìnhgiáo dục, là quản lý về kế hoạch, đội ngũ, các điều kiện, công tác kiểm tra,đánh giá, công tác phối hợp các lực lượng giáo dục thực hiện hoạt động giáodục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội
Từ những phân tích trên đây chúng ta có thể thấy: Quản lý giáo dục kỹnăng sống cho học sinh chính là quản lý kế hoạch, nội dung chương trình,phương pháp, hình thức tổ chức, sự phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhàtrường nhằm thực hiện mục tiêu các nhiệm vụ giáo dục rèn luyện kỹ năngsống ở học sinh
1.2.6 Quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trung học cơ sở
Quản lí GDKNS là hoạt động của cán bộ quản lý nhằm tập hợp và tổchức các hoạt động của giáo viên, HS và các lực lượng giáo dục khác, huyđộng tối đa các nguồn lực cxax hội để nâng cao chất lượng GDKNS cho các
em trong nhà trường
Quản lí GDKNS chính là những công việc của nhà trường mà ngườicán bộ quản lý trường học thực hiện những chức năng quản lý để tổ chức,thực hiện công tác GDKNS Đó chính là những hoạt động có ý thức, có kếhoạch và hướng đích của chủ thể quản lý tác động tới hoạt động GDKNS cho
Trang 25các em học sinh trong nhà trường nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ
mà tiêu điểm là quá trình giáo dục và dạy KNS cho các em học sinh
Quản lí GDKNS cho học sinh THCS là quá trình lâu dài, khó khăn,phức tạp được hình thành có chọn lọc theo từng nhóm học sinh và mang tính
cá thể hóa cao Để việc quản lý GDKNS cho HS có hiểu quả, đội ngũ cán bộquản lí trước hết là Ban giám hiệu cần tổ chức phối hợp với các lực lượnggiáo dục: Hội đồng sư phạm, tổ chức đoàn, đội, PHHS và các lực lượng khácngoài cộng đồng và xã hội Nhà trường là chiếc cầu nối giữa gia đình và xãhội để GD học sinh, trên cơ sở xác định cụ thể những giá trị và mức độ phùhợp tâm, sinh lí, độ tuổi học sinh THCS hện nay, khi Bộ GD&ĐT chưa cóchương trình GDKNS thống nhất cho toàn quốc, mỗi nhà trường cần thốngnhất chương trình GD riêng cho từ khối lớp, quy định từng thời lượng, nộidung GD riêng cho từng lớp học Hiệu trưởng cần đặc biệt quan tâm đến nộidung hình thức giờ sinh hoạt kịp đế tích hợp giáo dục KNS thích hợp; xâydựng kế hoạch GDKNS cho từng đối tượng trong nhà trường đồng thờithường xuyên điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp trong quá trình thực hiện; lấyđội ngũ GV làm nòng cốt để đề xuất, xây dựng kế hoạch và triển khai thựchiện sao cho nhà trường luôn ở thế chủ đạo và quyết định, còn HS luôn giữvai trò chủ động, tự tin trong học tập, tu dưỡng
1.3 Hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trong việc thực hiện giáo dục KNS
Khái niệm hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh được nêu lên thành vănbản chính thức lần đầu tiên trong cuốn Giáo trình công tác Đội do khoa Côngtác Đội, trường Cán bộ Đoàn Trung ương và Trung tâm Khăn Quàng Đỏ xuất
bản năm 1986, cụ thể như sau: "Hoạt động của Đội TNTP gọi tắt là hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh là một mặt sinh hoạt Đội Dưới sự lãnh đạo của Đoàn và sự điều khiển của Ban chỉ huy Đội (chi đội, liên đội) hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh tập hợp và hướng dẫn những hoạt động tự nguyện của đội viên và các em thiếu nhi, nhằm tạo một hiệu quả tốt phục vụ cách mạng, cho tổ chức Đội và cho việc học tập, rèn luyện của các em" Các tổ chức Đoàn,
Hội, Đội đã có rất nhiều hoạt động rèn luyện kỹ năng sống
Trang 26- Hoạt động của Đội mang tính quần chúng thể hiện: Đội là tổ chức củacác em, các em làm chủ, tự quản mọi họat động dưới sự hướng dẫn của phụtrách Đội; Đội thu hút tất các thiếu niên trong độ tuổi tham gia tổ chức; Cầntránh các khuynh hướng: thu hẹp tổ chức Đội; buông lỏng khâu giáo dục, kếtnạp ồ ạt các em vào Đội; không tôn trọng quyền làm chủ tự quản của tổ chứcĐội, mệnh lệnh, hoặc bao biện làm thay các em.
- Hoạt động Đội mang tính chính trị (cách mạng) thể hiện: Đội do ĐảngCSVN và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phụtrách Đội cùng với nhà trường XHCN giáo dục thế hệ trẻ theo đường lối quanđiểm giáo dục của Đảng; Đội là tổ chức nòng cốt trong phong trào thiếu nhiViệt Nam góp phần trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là lựclượng giáo dục ở trong và ngoài nhà trường, là lực lượng dự bị của ĐoànTNCS Hồ Chí Minh Mặt khác, Đội đoàn kết, hợp tác với các tổ chức vàphong trào thiếu nhi trong khu vực và trên thế giới vì quyền trẻ em, vì hoàbình hạnh phúc của các dân tộc; Tóm lại, Đội TNTP HCM là một tổ chứcchính trị - xã hội của thiếu nhi Việt Nam đặt dưới sự lãnh đạo của ĐảngCSVN
- Hoạt động Đội mang tính giáo dục thể hiện: Đội là một tổ chức quầnchúng của thiếu nhi Việt Nam, có mục đích giáo dục chứ không phải là một tổchức từ thiện, hướng đạo, vui chơi đơn thuần; Đội là lực lượng giáo dục ởtrong và ngòai nhà trường, là lực lượng hậu bị của Đoàn Mọi hoạt động củaĐội đều được đặt dưới sự phụ trách của Đoàn TNCS HCM và sự hướng dẫn
về mặt sư phạm của thầy, cô giáo, các anh chị phụ trách ( đại diện cho ĐoànTNCS HCM ); Đội giáo dục đội viên theo 5 điều Bác Hồ dạy,chương trình rènluyện đội viên, điều lệ, nghi thức Đội, bằng các họat động đa dạng, phong phúcủa Đội, họat động của Đội không chỉ là vui chơi đơn thuần Đội viên cónhiệm vụ thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của Đội, mục tiêu của Đảng, 5
Trang 27điều Bác Hồ dạy trở thành con ngoan, trò giỏi, đội viên tốt, đòan viên TNCS
Hồ Chí Minh;
- Tính quần chúng, tính chính trị và tính giáo dục của Đội là thống nhất
và hỗ trợ cho nhau, chi phối toàn bộ nguyên tắc, nội dung, hình thức vàphương pháp hoạt động của Đội TNTP HCM
- Hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong côngtác đội giáo dục chính trị, tư tưởng, giúp các em hiểu về Đảng CSVN, nhànước và pháp luật; hiểu trách nhiệm của cá nhân với tập thể “mình vì mọingười, mọi người vì mình”; xác định trách nhiệm của mình đối với gia đình,nhà trường và xã hội; giáo dục các em trở thành người con ngoan, trò giỏi,người công dân tốt
- Hoạt động học tập văn hóa, khoa học và công nghệ Giáo dục ý thứctrách nhiệm Giáo dục mục đích động cơ, thái độ học tập, xây dựng nề nếp, hứngthú học tập và khả năng vận dụng những điều đã học vào thực tiễn cuộc sống
- Hoạt động lao động, kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp giáo dục lòngyêu lao động, tôn trọng người lao động; yêu quý thành quả lao động; ý thứctrách nhiệm trong công tác; làm quen lao động từ đơn giản đến phức tạp; cósức khỏe, tính khéo léo và định hướng nghề nghiệp cho các em
-Hoạt động sức khỏe, vệ sinh môi trường giáo dục nhận thức về mục đíchcủa việc tập TDTT, rèn luyện sức khỏe, vệ sinh cá nhân; thường xuyên tập thểdục, nâng cao sức khỏe, ý thức giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường
- Hoạt động về thẩm mỹ, văn hóa nghệ thuật giáo dục cho các em cónhững hiểu biết sơ đẳng về cái đẹp trong cuộc sống, văn hóa, nghệ thuật; giáodục truyền thống cách mạng, hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinhquan đúng đắn
1.4 Hoạt động giáo dục KNS thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
Muốn nâng cao hiệu quả của việc quản lý giáo dục kỹ năng sống thôngqua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh, đòi hỏi Hiệu trưởng, Ban giám hiệu,Tổng phụ trách, Phụ trách các chi đội cần nhận thức đầy đủ những yếu tố có
Trang 28ảnh hưởng tới việc quản lý giáo dục kỹ năng sống ở học sinh để có nhữngbiện pháp quản lý tác động vào các yếu tố phát huy được những yếu tố tíchcực, khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực trong quá trình giáo dục kỹ năngsống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh ở trường THCS.
1.4.1 Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
Kết quả giáo dục cuối cùng được đánh giá qua hành vi, kỹ năng của họcsinh Nếu chỉ qua việc học tập các môn học ở trên lớp thì việc hình thành hành
vi, rèn luyện các kỹ năng sẽ gặp nhiều khó khăn Bởi vì với thời gian quy địnhcủa một tiết học, học sinh khó có khả năng thể nghiệm những tri thức thunhận được qua các bài học Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động giáo dục kỹnăng sống thông qua hoạt động Đội là điều kiện quan trọng để rèn luyện hành
vi, kỹ năng cho học sinh
Như vậy, tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt độngcủa Đội thực sự là cần thiết, là một đòi hỏi tất yếu của quá trình giáo dụckhông có gì có thể thay thế được và nó chiếm một vị trí quan trọng trong quátrình giáo dục
Việc tăng cường tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào hoạt động của ĐộiTNTP Hồ Chí Minh sẽ làm cho học sinh khi tham gia hoạt động Đội TNTP
Hồ Chí Minh thấy bổ ích hơn Giúp học sinh nhận thức được vai trò, vị trí củaĐội và hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trong trường THCS Đội và hoạtđộng Đội TNTP Hồ Chí Minh không chỉ là tổ chức chính trị của tuổi trẻ mà
đó thực sự là một tổ chức rèn luyện những phẩm chất, năng lực, là một tổchức giáo dục bổ ích góp phần quan trọng vào thực hiện mục tiêu giáo dục ởTHCS, trang bị hành trang cho các em học lên THCS, chuẩn bị cho các em cókhả năng thích ứng với cuộc sống trong bối cảnh đan xen giữa những yếu tốtích cực và tiêu cực, giữa cái tốt và cái xấu
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh chỉ có hiệu quả, đạt chất lượngphụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó cần có sự quản lý tạo ra sự thống nhấtcác lực lượng, các tập thể trong và ngoài nhà trường vì quá trình hình thànhphát triển nhân cách nhất là học sinh phổ thông là tổng hòa các quan hệ
Trang 29khoa học Môi trường giáo dục lành mạnh, các lực lượng giáo dục thống nhấttác động thì hiệu quả giáo dục nói chung và giáo dục kỹ năng sống nói riêngngày càng cao.
- Quản lý giáo dục kỹ năng sống là quản lý việc xây dựng một kế hoạchhoạt động chung toàn trường và ngoài nhà trường
- Quản lý giáo dục kỹ năng sống là thống nhất việc xác định mức độ kỹnăng sống cần giáo dục cho học sinh và tích hợp vào các môn học và các hoạtđộng cho phù hợp vào các môn học và các đặc trưng của các tổ chức, các hoạtđộng trong và ngoài nhà trường trong đó có Đội và hoạt động Đội TNTP HồChí Minh từ lớp 6 đến lớp 9 Cần lưu ý khi xác định những kỹ năng và quản
lý tích hợp kỹ năng sống vào các môn học từ lớp 6 đến lớp 9 phải đảm bảonguyên tắc đồng tâm phát triển theo đường xoáy chôn ốc
- Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP HồChí Minh cũng có nghĩa là căn cứ vào đặc điểm của hoạt động Đội TNTP HồChí Minh từ lớp 6 đến lớp 9 để tích hợp những kỹ năng sống hợp lý vàochương trình hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh Cần xác định hoạt động ĐộiTNTP Hồ Chí Minh là môi trường, là điều kiện để thực hiện việc rèn luyện kỹnăng sống phù hợp với đặc điểm học sinh THCS
- Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP HồChí Minh chính là tạo ra sự đồng thuận thông qua hoạt động giáo dục kỹ năngsống với hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh sẽ phát huy được tối đa ưu thếcủa hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
Chính vì vậy, lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi này bắt đầu thay đổimạnh Đây là lứa tuổi hiếu động, các em đang dần hình thành và tạo ra sựkhác biệt nhất định phát triển: thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức…Hiểu rõ vịtrí, vai trò và ý nghĩa của giai đoạn phát triển tâm lý học sinh sẽ giúp ta cócách đối xử đúng đắn và giáo dục để các em có một nhân cách toàn diện
1.4.2 Mục tiêu của hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
Với lứa tuổi học sinh THCS, các em thường hiếu kỳ, mau quên, chóng
Trang 30chán và khó có thể tham gia một việc với thời gian lâu, đây là thời kỳ các emchưa hình thành rõ mà mới chỉ bắt đầu rèn luyện thói quen hành vi và kỹnăng Do vậy, mục tiêu của hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạtđộng Đội giúp các em ngày một trưởng thành, làm cho các em hiểu biết mộtcách toàn diện.
* Mục tiêu về nhận thức
- Hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội giúp họcsinh củng cố, bổ sung và nâng cao thêm hiểu biết về các lĩnh vực khác nhaucủa đời sống xã hội, hoàn thiện những tri thức đã được học trên lớp, mở rộngnhãn quan với thế giới xung quanh, với cộng đồng xã hội Giúp học sinh biếtvận dụng những tri thức đã học để giải quyết các vấn đề do thực tiễn đời sốngđặt ra, tạo cơ hội kiểm nghiệm những tri thức đó, làm cho nó đi vào tiềm thứccủa học sinh một cách chắn chắn và lâu bền, kích thích sự phát triển tư duycủa các em Giúp học sinh có những hiểu biết nhất định về truyền thống đấutranh cách mạng, truyền thống xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, truyền thống vănhoá của đất nước Từ đó tăng thêm sự hiểu biết của các em về Bác Hồ, vềĐảng, về Đoàn Thanh niên Cộng Sản Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh
* Mục tiêu về giáo dục thái độ
- Hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội phải tạocho học sinh hứng thú và ham muốn được hoạt động, mang lại lợi ích cho họcsinh để thu hút, lôi cuốn các em tự giác tham gia thì mới đạt được hiệu quảgiáo dục Từng bước hình thành cho học sinh lòng tự hào dân tộc, mong muốnlàm đẹp thêm truyền thống của trường, của quê hương mình; mong muốnvươn lên thành con ngoan, trò giỏi, đội viên tích cực, nhi đồng chăm ngoan đểtrở thành những công dân có ích cho đất nước sau này Bồi dưỡng cho họcsinh những tình cảm đạo đức trong sáng với bạn bè, với thầy cô, với ngườilớn, với quê hương đất nước, tính tích cực, tính năng động, sẵn sàng tham gianhững hoạt động xã hội, hoạt động tập thể của trường, của lớp vì lợi íchchung, vì sự tiến bộ của bản thân Góp phần giáo dục cho học sinh tình đoànkết hữu nghị với các bạn thiếu nhi quốc tế, với các dân tộc khác
Trang 31trên thế giới.
* Mục tiêu về rèn luyện kỹ năng
- Hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội rèn chohọc sinh những kỹ năng giao tiếp, ứng xử có văn hoá, biết giúp đỡ, chia sẻ vớimọi người Giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ giữa con ngườivới con người mà qua đó nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý và được biểu hiện ở cácquá trình thông tin, hiểu biết, rung cảm, ảnh hưởng và tác động qua lại lẫnnhau Giao tiếp là nhu cầu của con người muốn tiếp xúc với con người Nhucầu tiếp xúc với những người khác trở thành tâm thế của mỗi người để cùnghợp tác với nhau hướng tới mục đích trong học tập, lao động, vui chơi và cáchoạt động tập thể khác Vì vậy rèn kỹ năng giao tiếp cho học sinh thông quahoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội là rất cần thiết.Rèn cho học sinh các kỹ năng tự quản các hoạt động tập thể Đó là những kỹnăng tự kiểm tra và k đánh giá kết quả hoạt động Đây là những kỹ năng rấtcần cho việc tổ chức các hoạt động của học sinh theo những mức độ khácnhau, có tính đến đặc điểm cá biệt, rèn luyện cho học sinh biết cách tự điềuchỉnh hành vi phù hợp với các yêu cầu xã hội, kỹ năng sống hoà nhập vànhiều kỹ năng khác nữa
1.4.3 Nội dung của hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội
- Tháng 9: Chào năm học mới;
- Tháng 10: Mừng giải phóng Thủ đô;
- Tháng 11: Biết ơn thầy cô giáo;
- Tháng 12: Tiếp bước cha anh;
Trang 32Tiết sinh hoạt dưới cờ: được tổ chức theo quy mô toàn trường, là mở
đầu của một tuần học mới, một tháng học mới, một chủ điểm giáo dục mới
Nó có tính chất định hướng hoạt động cho một tuần, một tháng dựa trên mụctiêu giáo dục của hoạt động giáo dục kỹ năng sống, của hoạt động Đội và yêucầu thực tế của trường, của địa phương Tiết chào cờ đầu tuần xác định yêucầu, mục tiêu hoạt động cho các chi đội, sao nhi đồng hoặc toàn trường
- Tiết chào cờ đầu tuần là dịp để các tập thể lớp hiểu biết nhau về thànhtích phấn đấu và rèn luyện sau một tuần, một tháng Mặt khác cũng là dịp giúpcác em hiểu biết về những ngày kỉ niệm chính có liên quan đến chủ điểm giáodục của tháng Giáo viên chủ nhiệm(phụ trách chi đội) quán xuyến lớp mình đểquản lý và động viên học sinh tham gia vào hoạt động chung của trường
-Một số hình thức tổ chức tiết chào cờ: chào cờ, nhận xét thi đua tuần,phổ biến công việc của tuần mới, biểu diễn văn nghệ, phát động thi đua,hưởng ứng thi đua, nghe nói chuyện nhân một ngày kỷ niệm nào đó, thi đốvui tìm hiểu theo chủ đề
Tiết sinh hoạt lớp cuối tuần: là một dịp thuận lợi để học sinh được rèn
khả năng tự quản Trong tiết này giáo viên chủ nhiệm cùng các em tham giavào các hoạt động cụ thể bằng hoạt động của Hội đồng tự quản
-Tiết sinh hoạt lớp cuối tuần nhằm đánh giá các hoạt động của lớp diễn
ra trong tuần, định hướng cho các hoạt động sẽ phải diễn ra trong tuần tới,biến các yêu cầu của trường thành nhiệm vụ mà lớp phải thực hiện Nhờ vậy
mà ngày càng được củng cố và nâng cao tính tự quản của học sinh
-Khi tổ chức tiết này, giáo viên chủ nhiệm kết hợp giữa nội dung hoạtđộng chủ nhiệm với nội dung hoạt động giáo dục của chủ điểm như: đánh giávấn đề học tập, khen thưởng, kỉ luật, sinh hoạt văn nghệ, đố vui Như vậy,việc thực hiện các nội dung hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạtđộng Đội vẫn luôn luôn đảm bảo duy trì theo kế hoạch chương trình mà BộGD&ĐT đã ban hành
Tiết hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội hàng tuần: hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội giúp các em
Trang 33có những hiểu biết cần thiết về truyền thống lịch sử, truyền thống cách mạngcủa dân tộc, sự phát triển của dân tộc, giáo dục lòng biết ơn các thế hệ cha anh
đã xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.; hình thành và rèn luyện cho học sinh một số
kỹ năng tổ chức và điều khiển các hoạt động của tập thể
- Căn cứ vào các ngày kỉ niệm, ngày lễ của dân tộc trong một tháng, trong năm học để lựa chọn nội dung và hình thức hoạt động phù hợp
- Các hoạt động ngoài giờ lên lớp, các ngày lễ lớn;
- Phân loại theo các chủ điểm, hoạt động kỷ niệm ngày lễ lớn;
- Dựa vào các ngày kỷ niệm lớn trong năm học người ta thiết kế nộidung hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh theo các chủ điểm trong quá trìnhgiáo dục, qua đó làm cho hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh gắn với mục tiêugiáo dục của lớp, của trường, kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xãhội, đặc biệt gắn liền với chương trình giáo dục ngoài giờ
- Tổ chức hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn Tổ chức tham quan, du lịch, cắm trại dã ngoại
- Tổ chức trò chơi có ý nghĩa gắn với ngày lịch sử Tạo được khôngkhí ngày hội, vui tươi, phấn khởi đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của các em
Có ý nghĩa giáo dục, phát triển các năng lực, óc sáng tạo, tinh thần tập thể, sựnhanh nhẹn, tháo vát, tính kiên trì, lòng dũng cảm
- Tổ chức các hội thi cho tập thể, cá nhân thể hiện tài năng, năng khiếucủa mình, hoặc khẳng định thành tích, kết quả học tập, rèn luyện, giúp các em
tự tin, mạnh dạn, ứng xử linh hoạt trong cuộc sống
1.5 Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh trường THCS
1.5.1 Quản lý kế hoạch thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
Kế hoạch, đó là sự thống kê những công việc cụ thể cho một thời giannhất định: một tuần, tháng, học kỳ, năm học, dịp hè Kế hoạch hoạt động giáodục kỹ năng sống, đó là trình tự những nội dung hoạt động, các hình thức tổchức hoạt động được bố trí sắp xếp theo thứ tự thời gian của năm học:
Trang 34- Kế hoạch cả năm: được tiến hành với các nội dung, mỗi nội dung thựcchất là một loại hình như: hoạt động chính trị - xã hội, hoạt động văn hoánghệ thuật, hoạt động lao động công ích, hoạt động khoa học kỹ thuật
- Kế hoạch hàng tháng theo chủ điểm cụ thể: ví dụ như chào mừng giảiphóng Thủ đô 10/10, chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, chào mừngngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, chào mừng ngày thànhlập Đảng 03/02, chào mừng ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng Sản HồChí Minh 26/3, chào mừng ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhấtđất nước 30/4, chào mừng ngày thành lập Đội 15/5, kỉ niệm ngày sinh nhậtBác 19/5,
- Kế hoạch hàng tuần: chào cờ đầu tuần là hình thức sinh hoạt nghi lễbao gồm cả phần hội, để nghe phổ biến kết quả đánh giá tuần học trước và nộidung hoạt động tuần học mới, các hoạt động thể dục thể thao, vui chơi, sinhhoạt tự quản
- Kế hoạch hàng ngày: thời gian tiến hành, nội quy, nền nếp học tập,sinh hoạt, chú ý nhất tới nền nếp học tập, đó là những quy định chung có tínhbắt buộc được duy trì đều đặn, thường xuyên theo kỉ luật nhất định
Việc phân định rõ các nội dung sẽ được tiến hành trong năm học từ tháng 9 năm nay đến tháng 8 năm sau, mỗi tháng là một hoạt động
1.5.2 Xây dựng đội ngũ thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
a) Quản lý đội ngũ Tổng phụ trách Đội thực hiện hoạt động giáo dục
kỹ năng sống
Với vai trò là người trực tiếp điều hành hoạt động giáo dục kỹ năngsống thông qua hoạt động Đội của trường, người tổng phụ trách Đội có vai tròrất quan trọng trong việc chỉ đạo hoạt động giáo dục kỹ năng sống Vì thế,việc quản lý được thể hiện ở những nội dung sau: quản lý việc xây dựng kếhoạch tuần, tháng, năm; quản lý sự đôn đốc đối với giáo viên chủ nhiệm; quản
lý sự chỉ đạo đối với các chi đội; quản lý việc theo dõi các hoạt động bắt buộc,thực hiện các hoạt động tự chọn, tự quản; quản lý việc phối hợp các lực
Trang 35lượng giáo dục khác.
b) Quản lý đội ngũ giáo viên chủ nhiệm (Anh, chị phụ trách các chi đội)
Hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội dưới sự chỉđạo của Ban điều hành, giáo viên chủ nhiệm là người thiết kế tổ chức thựchiện theo chủ điểm hàng tháng ở lớp mình phụ trách cả phần bắt buộc và phần
tự chọn Ngoài ra, giáo viên chủ nhiệm còn tổ chức cho học sinh của lớp mìnhtham gia các hoạt động của trường, của địa phương
Quản lý giáo viên chủ nhiệm thực hiện hoạt động giáo dục kỹ năngsống thông qua hoạt động Đội bao gồm: việc chuẩn bị của giáo viên chủnhiệm theo chủ điểm giáo dục, các hoạt động tự chọn; việc triển khai các giờsinh hoạt lớp, sinh hoạt hội đồng tự quản trong tiết chào cờ đầu tuần; việc kếthợp của giáo viên chủ nhiệm lớp với các lực lượng giáo dục khác trong vàngoài nhà trường như cán bộ Đoàn - Đội, giáo viên bộ môn chuyên, Hội cha
mẹ học sinh
Quản lý việc triển khai hoạt động giáo dục kỹ năng sống: dưới góc độquản lý, người Hiệu trưởng phải nắm được hoạt động này diễn ra ở các lớphọc như thế nào? Vai trò của giáo viên chủ nhiệm ra sao? Thời gian, hìnhthức, nội dung thực hiện có đúng theo quy định không? Việc sắp xếp, bố tríđội ngũ cán sự lớp, các ban điều hành có đáp ứng được yêu cầu phát huy tínhtích cực của học sinh không hay vẫn mang tính áp đặt của giáo viên? Trongcác buổi chào cờ, sinh hoạt toàn trường phong trào tự quản ra sao?
c) Quản lý việc đánh giá kết quả học sinh
Sau một chủ điểm giáo dục hay sau mỗi đợt sinh hoạt chuyên đề, giáoviên chủ nhiệm đều phải đánh giá kết quả hoạt động của từng học sinh ở cácmức độ và khía cạnh khác nhau Kết quả đánh giá là một căn cứ để giúp họcsinh tiến bộ mỗi ngày Để việc đánh giá của giáo viên được khách quan, giáoviên chủ nhiệm phải dựa vào thang chuẩn đánh giá, theo một quy trình chặtchẽ và khoa học, đánh giá qua nhiều kênh như: học sinh tự đánh giá, các banđánh giá, hội đồng tự quản đánh giá Việc đánh giá kết quả hoạt động củahọc sinh tập trung vào ba yêu cầu: nâng cao nhận thức, rèn luyện các kỹ năng
Trang 36cơ bản của học sinh TH, bồi dưỡng thái độ, hứng thú, nhu cầu hoạt động Khiđánh giá, giáo viên chủ nhiệm phải đánh giá một cách toàn diện, tránh quanđiểm khắt khe, động viên và khích lệ là chính, nhận theo quan điểm động vàchiều hướng phát triển.
1.5.3 Quản lý việc phối hợp, huy động các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường tham gia tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội TNTP Hồ Chí Minh
Việc giáo dục học sinh không chỉ có nhà trường và gia đình mà phải là
sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội Các lực lượng giáodục trong và ngoài nhà trường cùng tham gia phối hợp bao gồm Đoàn Thanhniên Cộng Sản Hồ Chí Minh, Đội TNTP Hồ Chí Minh, Giáo viên chủ nhiệm,nhân viên nhà trường, Hội cha mẹ học sinh, một số tổ chức đoàn thể xã hộinhư Hội cựu chiến binh, Hội phụ nữ, Đoàn phường (xã), Công an, Y tế, Hộiliên hiệp thanh niên, đơn vị kết nghĩa, Mỗi lực lượng giáo dục đều có thếmạnh riêng vì vậy phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường
để tổ chức tốt hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Độichính là thực hiện Xã hội hoá giáo dục, tạo nên môi trường giáo dục tốt nhấtcho học sinh Nhờ sự phối hợp mà nhà trường sẽ bớt đi những hạn chế và khókhăn nhất định như thiếu điều kiện cho hoạt động, nguồn thông tin, còn giađình và xã hội sẽ nắm được những nhu cầu hoạt động của học sinh
Ban giám hiệu nhà trường cần xây dựng phương hướng chỉ đạo theo một
kế hoạch thống nhất cả về nội dung, phương thức tổ chức và cách thức phối hợpnhằm động viên và phát huy tối đa khả năng của các lực lượng giáo dục trong vàngoài nhà trường vào quá trình tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống
1.5.4 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện thực hiện hoạt động giáo dục
kỹ năng sống
Để chương trình hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt độngĐội đạt hiệu quả mong muốn, người Hiệu trưởng cần quản lý tốt các điều kiệnnhư giáo viên, sách, trang thiết bị cho hoạt động
a) Về giáo viên
Trang 37Giáo viên ở trường tiểu học đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm có vai tròquan trọng trong việc thực hiện đúng chương trình hoạt động giáo dục kỹnăng sống Trong thực tế, đại đa số giáo viên chưa hoặc không được đào tạomột cách căn bản về tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống Do đó, còn hạnchế trong kinh nghiệm tổ chức hoạt động cho học sinh Là người quản lýtrường học, Hiệu trưởng phải yêu cầu giáo viên thực hiện nghiêm túc, khôngđược tuỳ tiện trong quá trình thực thi chương trình, cần có chế độ thoả đángcho giáo viên chủ nhiệm, thường xuyên tổ chức chuyên đề để bồi dưỡng chogiáo viên về nội dung và hình thức tổ chức hoạt động.
b) Về sách
Sách hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội là cẩmnang dành cho giáo viên chủ nhiệm, Ban giám hiệu, cán bộ Đoàn - Đội nhữnglực lượng nòng cốt thực hiện chương trình hoạt động giáo dục kỹ năng sống.Trong thư viện nhà trường cần phải có đầy đủ các loại sách tham khảo bổ trợcác môn học, sách giáo dục đạo đức, pháp luật, truyện tranh sinh động đểgiáo viên lựa chọn nội dung cho các hoạt động
c) Về trang thiết bị
Cũng như trong dạy học các môn, hoạt động rất cần có cơ sở vật chất,
kỹ thuật để hoạt động đạt được hiệu quả giáo dục mong muốn Điều kiện tổchức, phương tiện sẽ làm tăng tính hấp dẫn của hoạt động Thiết bị tối thiểucho tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội cần có:đài, đầu đĩa, máy chiếu, đàn, micro, dụng cụ thể thao và kinh phí cũng là yếu
tố quan trọng Trong khi kinh phí dành cho hoạt động không nhiều thì việcgiáo viên cần có những ý tưởng sáng tạo, tìm tòi các phương tiện cho hoạtđộng phù hợp với điều kiện của lớp, trường mình là rất cần thiết
1.5.5 Quản lý về kiểm tra đánh giá việc thực hiện chương trình giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội
Việc đánh giá học sinh qua hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông quahoạt động Đội sẽ góp phần đánh giá chất lượng giáo dục nói chung, đặc biệt làđạo đức Học sinh nhìn thấy rõ hơn mặt mạnh, mặt yếu của bản thân để từ
Trang 38đó vươn lên Đối với giáo viên, kết quả đánh giá phản ánh sự trưởng thànhcủa học sinh và giúp giáo viên tự đánh giá khả năng tổ chức hoạt động củamình, giúp giáo viên tự rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, hoàn thiện học vấn.Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm cũng so sánh được hoạt động của các lớpkhác trong trường để điều chỉnh công tác chủ nhiệm của mình tốt hơn Đối vớicác cấp quản lý (lãnh đạo trường, ngành giáo dục) việc đánh giá học sinh quahoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động Đội là biện pháp đểđánh giá kết quả giáo dục toàn diện Đó là cơ sở để các nhà quản lý xây dựngchiến lược giáo dục về mục tiêu, nội dung, đội ngũ, phương pháp và hình thức
tổ chức hoạt động
Để việc đánh giá đạt được mục tiêu đề ra, cần phải bám sát vào nhữngnội dung đánh giá, các mức đánh giá, sử dụng các hình thức đánh giá phù hợp
và tuân theo một quy trình đánh giá khoa học
1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trường THCS thông qua hoạt động đội TNTP Hồ Chí Minh
Bản chất của con người là sự tổng hòa của các yếu tố tự nhiên và xãhội Kỹ năng sống của mỗi con người mang bản chất xã hội cho nên sự hìnhthành, phát triển KNS của mỗi cá nhân bao giờ cũng chịu sự ảnh hưởng củacác yếu tố khác nhau:
1.6.1 Các yếu tố khách quan
Tự giáo dục là một bộ phận của quá trình giáo dục, là hoạt động có ýthức, mục đích của mỗi cá nhân để tự hoàn thiện những phẩm chất nhân cáchbản thân theo định hướng giá trị xác định Nhu cầu tự giáo dục nảy sinh theotừng giai đoạn phát triển của cá nhân Ở lứa tuổi học sinh THCS, nhu cầu tựgiáo dục mạnh mẽ, các em đã tự ý thức được những giá trị mà các em cho làhữu ích với cuộc sống như: rèn luyện thân thể, tập thói quen tốt…Đồng thời,các em đã bắt đầu hình thành ý thức về nghề nghiệp, tự phấn đấu, nỗ lực tronghọc tập để thực hiện ước mơ, hoài bão của mình Quá trình tự giáo dục baogồm 4 yếu tố cơ bản:
+ Năng lực tự ý thức của học sinh về sự phát triển nhân cách bản thân
Trang 39+ Năng lực tổ chức tự giáo dục: Lập kế hoạch, lựa chọn phương pháp, phương tiện thực hiện…
+ Sự nỗ lực của bản thân để vượt qua khó khăn, trở ngại trong quá trìnhthực hiện kế hoạch tự giáo dục
+ Tự kiểm tra kết quả tự giáo dục để rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân
1.6.2 Các yếu tố chủ quan
a) Yếu tố giáo dục nhà trường
Giáo dục nhà trường là hoạt động giáo dục trong các trường lớp thuộc
hệ thống giáo dục quốc dân theo mục đích, nội dung, phương pháp có chọnlọc trên cơ sở khoa học và thực tiễn nhất định Giáo dục nhà trường được tiếnhành có tổ chức, tác động trực tiếp, có hệ thống đến sự hình thành và pháttriển của nhân cách Thông qua giáo dục nhà trường, mỗi cá nhân được bồidưỡng phẩm chất đạo đức, kiến thức khoa học, kỹ năng thực hành cần thiết,đáp ứng yêu cầu trình độ phát triển của xã hội trong từng giai đoạn
Nhà trường là một hệ thống giáo dục được tổ chức quản lý chặt chẽ, làyếu tố quan trọng nhất trong quá trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.Với hệ thống chương trình khoa học, các tài liệu, sách giáo khoa, sách thamkhảo, các phương tiện hỗ trợ giáo dục ngày càng hiện đại, đặc biệt là với mộtđội ngũ cán bộ, giáo viên, giáo viên chủ nhiệm được đào tạo cơ bản có đủphẩm chất và năng lực tổ chức lớp là yếu tố có tính chất quyết định hoạt độnggiáo dục kỹ năng sống cho học sinh
b) Yếu tố giáo dục gia đình
Gia đình là cơ sở đầu tiên, có vị trí quan trọng và ý nghĩa lớn đối vớiquá trình hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người Vì vậy, mỗingười luôn hướng về gia đình để tìm sự bao bọc, chia sẻ
Trong gia đình, cha mẹ là những người đầu tiên dạy dỗ, truyền đạt chocon cái những phẩm chất nhân cách cơ bản, tạo nền tảng cho quá trình pháttriển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể lực, thẩm mĩ…đáp ứng yêu cầu pháttriển của xã hội Đây là điều có ý nghĩa quan trọng đối với sự tồn tại và phát
Trang 40triển của các em trong xã hội hiện đại Tuy vậy, giáo dục gia đình vẫn khôngthể thay thế hoàn toàn giáo dục của nhà trường.
Nền kinh tế thị trường hiện nay đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến toàn bộđời sống vật chất và tinh thần của gia đình Các tệ nạn xã hội tạo ra nhiềuthách thức và khó khăn trong việc lựa chọn các giá trị chân, thiện, mĩ tronggiáo dục gia đình Mặt khác, giáo dục gia đình chịu ảnh hưởng lớn của điềukiện kinh tế, tiện nghi, nếp sống, nghề nghiệp của cha mẹ…đặc biệt là mốiquan hệ gắn bó, gần gũi giữa cha mẹ và con cái Vì vậy, cha mẹ phải là nhữngtấm gương về đạo đức cho các em học tập Cha mẹ cũng phải uốn nắn, răndạy con em từ lời ăn, tiếng nói đến cách ứng xử trong đời sống thường ngày
Để từ đó xây dựng, hình thành trong các em thói quen ứng xử có văn hóangay từ trong gia đình Cha mẹ cũng cần dành thời gian để tìm hiểu nhữngtâm tư, nguyện vọng của con, gần gũi và chia sẻ với con những điều con cảmthấy vướng mắc, khó khăn, tiếp thêm cho con sức mạnh và bản lĩnh để ứngphó với các tình huống, vấn đề nảy sinh trong cuộc sống
c) Yếu tố giáo dục xã hội
Địa bàn dân cư nơi học sinh cư trú, các yếu tố về kinh tế, văn hóa địaphương ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh nóichung và học sinh THCS nói riêng Môi trường xã hội trong sạch, lành mạnh,văn minh là điều kiện thuận lợi cho GD kỹ năng sống và hình thành nhân cáchhọc sinh Vì vậy, cần phải có sự phối hợp, thống nhất giữa nhà trường, giađình và XH Sự phối hợp này tạo ra môi trường thuận lợi, sức mạnh tổng hợp
để giáo dục học sinh có hiệu quả Mỗi yếu tố ảnh hưởng đều có vai trò nhấtđịnh trong hình thành phát triển kỹ năng sống cho học sinh nhằm hạn chếnhững ảnh hưởng không tốt đến kết quả giáo dục kỹ năng sống, phát huynhững yếu tố tích cực trong giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, để đạt đượcmục tiêu giáo dục