áp dụng pháp luật về kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của viện kiếm sát nhân dân tỉnh đắk lắk

Trên cơ sở thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao thì công tác kiểm sát điềutra vụ án về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế là chức năng quan trọng củaViện kiểm sát nhân dân tỉnh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH PHI HẢI

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ CỦA VIỆN KIẾM

SÁT NHÂN DÂN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Đắk Lắk - 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH PHI HẢI

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ

ÁN XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ CỦA VIỆN

KIẾM SÁT NHÂN DÂN TỈNH ĐẮK LẮK

Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính

Mã số: 8380102

Người hướng dẫn: TS Hoàng Thị Quỳnh Chi

Đắk Lắk - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài“Áp dụng pháp luật về kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của viện kiếm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk” là đề tài

nghiên cứu độc lập của riêng tôi, được đưa ra dựa trên cơ sở tìm hiểu, phân tích vàđánh giá các số liệu tại tỉnh Đắk Lắk Các số liệu là trung thực và chưa được công

bố tại các công trình nghiên cứu có nội dung tương đồng nào khác

Đắk Lắk, ngày 25 tháng 8 năm 2020

Người cam đoan

Huỳnh Phi Hải

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn này, tôi đã nhận được sựgiúp đỡ nhiệt tình từ các cơ quan, tổ chức và cá nhân Nhân đây, tôi xin gửi lời cảm

ơn sâu sắc lòng biết ơn chân thành đến các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện và giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Trước hết tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu Viện Hàn Lâm Khoa Học

Xã Hội Việt Nam – Học Viện Khoa Học Xã Hội cùng tập thể các thầy cô giáo,những người đã trang bị kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứutại trường

Với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất, tôi xin trân trọng cảm ơn

TS Hoàng Thị Quỳnh Chi, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình

nghiên cứu và hoàn thiện đề tài

Do thời gian nghiên cứu và kiến thức còn hạn chế, luận văn được hoàn thiệnkhông thể tránh khỏi những sơ suất thiếu sót, tác giả rất mong nhận được những ýkiến, góp ý của các thầy cô giáo cùng các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

Đắk Lắk, ngày 25 tháng 8 năm 2020

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Huỳnh Phi Hải

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 8 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN

LÝ KINH TẾ 8

1.1 Khái quát chung về vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và vai trò của VKS trong giải quyết vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 8 1.2 Tổng quan về pháp luật điều chỉnh hoạt động kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 18 1.3 Khái quát chung về áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của VKS 27

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 40

CHƯƠNG 2 42

THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐẮK LẮK 42

2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tỉnh Đắk Lắk tác động đến việc giải quyết các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế 42 2.2 Thực trạng áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế tại tỉnh Đắk Lắk 44

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 56

CHƯƠNG 3 58

MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ

ÁN XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ CỦA VIỆN KIỂM SÁT 58

3.1 Yêu cầu nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong hoạt động kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của Viện kiểm sát 58

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong hoạt động kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của VKS 61

3.3 Một số kiến nghị 71

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 75

KẾT LUẬN 77

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

e

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong những năm gần đây, trước sự thay đổi, phát triển của các điều kiện kinhtế- xã hội, tình hình các loại tội phạm nói chung có nhiều diễn biến phức tạp Đặcbiệt là các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước có chiều hướng giatăng Điều này gây ảnh hưởng lớn đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợppháp của cơ quan, tổ chức cá nhân, tác động, ảnh hưởng xấu đến sự ổn định và pháttriển của nền kinh tế, đến tình hình an ninh kinh tế của đất nước Tính chất của tộiphạm này cũng ngày càng tinh vi, phức tạp, gây khó khăn trong hoạt động khởi tố,điều tra, truy tố, xét xử

Trên cơ sở thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao thì công tác kiểm sát điềutra vụ án về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế là chức năng quan trọng củaViện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk, đảm bảo các hoạt động khởi tố, điều tra đúngngười, đúng tội, đúng pháp luật; không để lọt tội phạm và người phạm tội, tránh làmoan sai người vô tội góp phần giữ vững ổn định xã hội để phát triển kinh tế và bảo

vệ pháp chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam Bên cạnh đó, nhận thức được tính chấtquan trọng của hoạt động đấu tranh phòng ngừa tội phạm về xâm phạm trật tự quản

lý kinh tế của Viện kiểm sát nhân dân

Nhằm loại trừ, giảm bớt những bất cập, khó khăn và vướng mắc trên; đồngthời từng bước hoàn thiện vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong kiểm sát điều tracác vụ án trật tự kinh tế nói riêng và các tội phạm khác nói chung thì cần thiết phảitiến hành nghiên cứu về các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế những năm gầnđây (giai đoạn 2014- 2019), nhiều vấn đề về mặt lý luận cũng như thực tiễn cần tìmhiểu kỹ càng Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk là nơi có sự phát triển và gia tăng

về tội phạm này trong thời gian vừa qua Tội phạm này có sự xuất phát từ những tộiphạm nguồn gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc gia tăng tỷ lệ tội phạm về trật tự quản

lý kinh tế Tuy nhiên, trong các đề tài nghiên cứu những năm gần đây, các tội lại ítđược nghiên cứu đầy đủ và cụ thể Việc xác định rõ nguyên nhân, điều kiện phạm

tội phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện nay hay trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nóiriêng cũng chưa được đi sâu nghiên cứu, bám sát tình hình thực tiễn Thực tiễn đặt

ra rằng, kiểm sát điều tra là một chức năng quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân.Thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk đã thực hiện tốt chức năngkiểm sát điều tra các vụ án nói chung, kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tựquản lý kinh tế của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk vẫn còn tồn tại một số hạnchế Vì vậy, cần nghiên cứu, đưa ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác ápdụng pháp luật trong kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tếtrên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới

Với ý nghĩa như vậy, việc học viên Huỳnh Phi Hải chọn đề tài: “Áp dụng pháp luật về kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của viện kiếm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk ” làm đề tài luận văn.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Giai đoạn điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn hết sức quan trọng, có ýnghĩa quyết định đến toàn bộ quá trình giải quyết vụ án XPTTQLKT nói riêng vàcác vụ án hình sự nói chung Giai đoạn điều tra vụ án cần phải làm rõ hành vi phạmtội và người thực hiện hành vi pham tội, các tình tiết liên quan đến việc giải quyết

vụ án, từ đó làm cơ sở cho việc truy tố và xét xử các bị can, bảo đảm đúng người,đúng tội, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm Do đó, đòi hỏi hoạtđộng KSDT cũng phải đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật, việc áp dụngpháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT phải chặc chẽ, chính xác, nghiêm minh, kịpthời Vì vậy, đây là vấn đề thu hút nhiều nhà lý luận và nhiều nhà hoạt động thựctiễn quan tâm nghiên cứu Việc nghiên cứu vấn đề này đã được thể hiện trong nhiềucông trình khoa học được công bố trên các sách, báo, tạp chí chuyên ngành, cácluận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ và một số giáo trình giảng dạy về pháp luật như:

- Sách chuyên khảo, các bài viết liên quan đến bảo vệ áp dụng pháp luậtKSĐT các vụ án XPTTQLKT, bị can trong pháp luật tố tụng hình sự như:

+ “Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong xây dựng Nhà nước pháp quyền”, doGS.TSKH Lê Cảm, PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí (chủ biên), Nxb Đại học Quốc gia, Hà

Nội, 2004;

+ “Các tội xâm phạm quyền tự do, dân chủ của công dân theo luật hình sự Việt

Nam” của TS Trịnh Tiến Việt (chủ biên), Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2010;+ “Về tự do cá nhân và biện pháp cưỡng chế tố tụng hình sự” của TS Trần Quang Tiệp, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2005;

+ “Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT trong luật hình sự, luật tốtụng hình sự Việt Nam” của TS Trần Quang Tiệp, Nxb.Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2004;

+ “Bình luận khoa học BLHS, phần các tội phạm”, tập VI, các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, của tác giả Đinh Văn Quế

+ Đề cương giáo trình “Đặc điểm tội phạm học của tội phạm về trật tự quản lýkinh 5 tế, chức vụ và giải pháp phòng chống” của TS Phạm Quang Phúc (Đào tạocao học - Chuyên ngành Tội phạm học và Điều tra tội phạm) năm 2015

* Đề tài khoa học cấp Đại học quốc gia:

+ “Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT bằng pháp luật hình sự vàpháp luật tố tụng hình sự trong giai đọan xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam”

do GS.TSKH Lê Văn Cảm, PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí, PGS.TS Trịnh Quốc Toản(đồng chủ trì), Hà Nội, 2004;

+ “Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT trong lĩnh vực tư pháphình sự: Lý luận, thực trạng và hướng hoàn thiện pháp luật” do GS.TSKH Lê VănCảm (chủ trì), Hà Nội,2013;

* Luận án tiến sĩ luật học:

- “ PGS.TS.Nguyễn Ngọc Chí (2007), “Bảo vệ áp dụng pháp luật KSĐT các vụ

án XPTTQLKT bằng pháp luật tố tụng hình sự”, Tạp chí khoa học ĐHQGHN, Kinh tế

Nguyễn Thị Thu Hương năm 2013;

Luận án Tiến sĩ của tác giả Bùi Minh Thanh: “Vi phạm pháp luật và đấu tranhchống vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế ở Việt Nam hiện nay” (năm 2003)Qua khảo sát, cho thấy: nhiều công trình đã làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản vềvai trò, các chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong KSĐT các vụ ánXPTTQLKT và thông qua các giai đoạn trong tố tụng hình sự; có những nghiên cứuban đầu về việc thực hiện nhiệm vụ, vai trò bảo vệ quyền của bị can của Viện kiểmsát ở những địa phương cụ thể Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu hệthống việc thực hiện vai trò bảo vệ quyền của bị can trong hoạt động kiểm trát điềutra vụ án hình sự tại tỉnh Đắk Lắk

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Phân tích làm rõ những vấn đề vướng mắc, bất cập của pháp luật và hạn chế,tồn tại trong thực tiễn áp dụng pháp luật về KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản

lý kinh tế; Trên cơ sở đó, đề xuất những giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật vànâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tếtrong thời gian tới

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng

- Những vấn đề lý luận về pháp luật trong hoạt động KSĐT các vụ ánXPTTQLKT

- Thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động KSĐT các vụ án XPTTQLKT tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk.

- Nguyên nhân tồn tại, hạn chế hoạt động KSĐT các vụ án XPTTQLKT tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk

- Quan điểm và những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong hoạt động KSĐT các vụ án XPTTQLKT tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk.4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu hoạt động KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lýkinh tế, thực trạng thực hiện công tác này nhằm tạo cơ sở đề xuất các phươnghướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ

án về trật tự quản lý kinh tế nói riêng và các vụ án hình sự nói chung tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk nói riêng trong giai đoạn hiện nay

Luận văn giới hạn việc khảo sát thực tiễn từ năm 2016 đến năm 2019, tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở những nguyên lý của chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản ViệtNam; chính sách, pháp luật của Nhà nước về Nhà nước và pháp luật, về xây dựngNhà nước pháp quyền XHCN và cải cách tư pháp

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tác giả sử dụng phương pháp này để nghiêncứu các văn bản pháp luật có liên quan đến hoạt động KSĐT các vụ ánXPTTQLKT; các đề tài khoa học, chương trình, dự án, các bài báo đăng trên các tạpchí khoa học chuyên ngành

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: tác giả sử dụng phương pháp này để nêulên cơ sở lý thuyết về hoạt động KSĐT các vụ án XPTTQLKT và đánh giá, khái quát thành những quan điểm, luận điểm làm nền tảng lý luận cho luận văn

- Phương pháp thống kê: tác giả sử dụng phương pháp này chủ yếu ở chương

2 của luận văn, các số liệu thu thập, điều tra được tổng hợp, phân tích làm cơ sởđánh giá thực trạng qua đó đánh giá về thành tựu, hạn chế để đưa ra những giảipháp giải quyết vấn đề một cách cụ thể trong quá trình áp dụng trong thực tiễn tạitỉnh Đắk Lắk

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

* Ý nghĩa khoa học

Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu về chức năng KSĐT các vụ ánXPTTQLKT tại tỉnh Đắk Lắk trong thực tế Luận văn góp một phần bổ sung nhữngthiếu sót mà các công trình nghiên cứu trước chưa đề cập đến về chức năng KSĐTcủa VKSND về các vụ án XPTTQLKT và thực tiễn tại một địa phương cụ thể

* Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên và có hệ thống ở cấp độ một luậnvăn thạc sĩ luật học về pháp luật trong hoạt động KSĐT các vụ án XPTTQLKT ởtỉnh Đắk Lắk, giải quyết nhiều vấn đề quan trọng về lý luận và thực tiễn thể hiện ởcác nội dung cơ bản sau:

Luận văn góp phần hoàn thiện một số vấn đề lý luận cơ bản về chức năng,nhiệm vụ, đưa ra các tiêu chí đánh giá và nghiên cứu lý luận về vai trò của VKSNDtrong KSĐT các vụ án XPTTQLKT

Đưa ra một số quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao chức năng KSĐT củaVKSND các cấp ở tỉnh Đắk Lắk thời gian tới

Những kết quả nghiên cứu của luận văn là cơ sở để những người trực tiếp hoạtđộng trong ngành kiểm sát nhân dân, đặc biệt là những Kiểm sát viên cấp huyện ởtỉnh Đắk Lắk tham khảo để có hướng nâng cao năng lực góp phần nâng cao hiệuquả chất lượng công việc, làm cơ sở khoa học phục vụ cho việc học tập của sinhviên chuyên và những ai quan tâm đề tài, gợi mở hướng nghiên cứu để những ngườitâm huyết đi sâu vào tìm hiểu Đồng thời nó giúp những cán bộ, kiểm sát viên trựctiếp làm về chức năng, nhiệm vụ của KSV trong thực tế có cái nhìn sâu sắc hơn vềvai trò, tầm quan trọng nhiệm vụ mình được giao

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương, cụ thể:

- Chương 1: Những vấn đề chung về áp dụng pháp luật về kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

- Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật trong hoạt động kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế từ thực tiễn tỉnh Đắk Lắk

- Chương 3: Một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụngpháp luật trong hoạt động kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinhtế

CHƯƠNG 1NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNGKIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH

TẾ

1.1 Khái quát chung về vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và vai trò của VKS trong giải quyết vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Trật tự quản lý kinh tế là những quy định của Nhà nước về chế độ, nguyên tắc,chính sách trên các lĩnh vực sản xuất, lưu thông kinh doanh hàng hóa, quản lý tàichính, tiền tệ, tài nguyên, quản lý đấu tranh phòng ngừa tội phạm và bảo vệ rừng…Các tội XPTTQLKT đã xâm phạm đến các lĩnh vực quản lý kinh tế của Nhà nước,gây thiệt hại lợi ích của Nhà nước, lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân

Các tội XPTTQLKT được Bộ luật Hình sự năm 2015 (BLHS 2015) quy định

có 3 nhóm tội: Các tội phạm trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại; cáctội phạm trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm; các tộikhác XPTTQLKT Người phạm tội là cá nhân, tổ chức, pháp nhân có hành vi viphạm các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế ở các mức độ khác nhau vớimục đích vụ lợi, tùy theo từng tội danh Hành vi phạm tội được thể hiện có thể làdạng hành động hoặc không hành động và đã gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại chonền kinh tế quốc dân hoặc cho từng ngành, lĩnh vực nhất định Người phạm tội thựchiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý

Hiện nay, chưa có một khái niệm pháp lý nào quy định về các tội xâm phạmtrật tự quản lý kinh tế Trong một số giáo trình thì đề cập đến khái niệm các tội xâmphạm trật tự quản lý kinh tế được đề cập tương đối đơn giản, cụ thể:

Giáo trình Luật hình sự - trường đại học Luật Hà nội, nhà xuất bản Công annhân dân 2016 ghi nhận: Các tội phạm xâm phạm quản lý kinh tế là những hành vinguy hiểm cho xã hội, xâm phạm nền kinh tế quốc dân, gây thiệt hại cho lợi ích củaNhà nước, lợi ích hợp pháp của tổ chức và của công dân thông qua các vi phạm, cácquy định trong QLKT

Giáo trình Luật hình sự - Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội ghi nhận: Cáctội phạm xâm phạm quản lý kinh tế là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, dongười có đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một các cố ý hoặc vô ý,xâm phạm trật tự quản lý của Nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh gâythiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân.

Tuy nhiên, tác giả cho rằng các khái niệm trên xây dựng trên cơ sở khái niệmchung của tội phạm và tên gọi chung của nhóm tội Đồng thời, phản ánh mối quan

hệ một cách khái quát nhất các quan hệ xã hội có cùng tính chất bị hành vi, vi phạmxâm hại Lý do cơ bản dẫn đến hạn chế này, theo chúng tôi là do chưa làm rõ đượcnội hàm khách thể loại của tội phạm, hay thuật ngữ “trật tự quản lý kinh tế” Cácthuật ngữ “trật tự quản lý kinh tế”, “cơ chế quản lý kinh tế”, “quan hệ quản lý kinhtế” đều gắn với chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước Việc quy định các tộiXPTTQLKT và trách nhiệm hình sự đối với các tội XPTTQLKT là xuất phát từ trật

tự quản lý kinh tế, cơ chế quản lý kinh tế, quan hệ quản lý kinh tế và rộng hơn làchức năng quản lý kinh tế của Nhà nước bị hành vi phạm tội xâm hại đáng kể Tuynhiên, qua việc vi phạm các chế độ, chính sách quản lý kinh tế, nền kinh tế đấtnước, lợi ích của Nhà nước, của các chủ thể kinh tế và lợi ích của người tiêu dùngđều bị xâm hại

Trong Luận án Tiến sĩ của tác giả Nguyễn Chí Công – Trách nhiệm hình sựđối với các tội XPTTQLKT năm 2016 tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia đã đưa ra

khái niệm sau: Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế là các hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực TNHS thực hiện một cách có lỗi, xâm phạm quản

lý kinh tế của Nhà nước, gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân.

Như vậy, nếu xuất phát từ hành vi nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, có thểphát biểu khái niệm các tội XPTTQLKT như sau: Các tội xâm phạm trật tự quản lýkinh tế là các hành vi, vi phạm các quy định của Nhà nước trong quản lý kinh tế,xâm phạm cơ chế Nhà nước quản lý, vận hành nền kinh tế, gây thiệt hại đáng kể chonền kinh tế, lợi ích của Nhà nước, các chủ thể kinh tế và người tiêu dùng Nếu

xuất phát từ khái niệm chung về tội phạm và khách thể loại (nhóm) của tội phạm, có

thể phát biểu khái niệm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế như sau: Các tội XPTTQLKT là các hành vi nguy hiểm cho xã hội, được quy định trong BLHS, do người có năng lực TNHS thực hiện một cách có lỗi, xâm hại các quan hệ phát sinh trong quá trình quản lý, vận hành nền kinh tế giữa các cơ quan quản lý Nhà nước

về kinh tế và các chủ thể kinh tế.

1.1.2 Vai trò của VKS trong giải quyết vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Theo quy định của pháp luật, VKSND được giao thực hiện hai chức năng:Thực hiện Quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp Hai chức năng này vừa cótính độc lập tương đối, vừa quan hệ chặt chẽ, tác động quan lại, bổ sung lẫn nhau,không tách rời nhau Chính đặc điểm đó đã tạo nên tính thống nhất trong chức năngcủa VKSND Ở Việt Nam, VKS là cơ quan duy nhất được giao chức năng thựchành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Hoạt động kiểm sát điều trađược thực hiện ngay từ khi khởi tố vụ án hình sự và trong suốt quá trình điều tra vụ

án hình sự

Viện kiểm sát có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ pháp luật, pháp chế, bảođảm thực hiện chức năng KSĐT các vụ án XPTTQLKT Việc bảo đảm thực hiệnchức năng KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của Viện kiểm sáttrong tố tụng hình sự được thể hiện trên hai phương diện:

Một là, đấu tranh chống tội phạm, phát hiện kịp thời để đưa ra xử lý nghiêmminh trước pháp luật đối với người phạm tội xâm phạm đến các quyền và lợi íchhợp pháp, trong đó có các quyền của con người

Hai là, bảo đảm các quyền của con người (của người bị tình nghi, bị can,người bị kết án) không bị pháp luật tước bỏ được tôn trọng và đảm bảo hoạt độngđiều tra được diễn ra đúng trình tự, thủ tục, đảm bảo quyền và lợi ích cửa các bên cóliên quan

Trên cơ sở đó, Viện kiểm sát sẽ bảo đảm thực hiện chức năng KSĐT các vụ ánxâm phạm trật tự quản lý kinh tế thông qua các giai đoạn sau:

Bảo đảm thực hiện chức năng KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh

tế, qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp Luật trong việc điều tra các vụ ánhình sự xâm phạm hoạt động điều tra; Bảo đảm thực hiện chức năng KSĐT các vụ

án XPTTQLKT thông qua việc kiểm sát tuân theo pháp luật trong việc xét xử các

vụ án hình sự

Kiểm sát điều tra hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự

để thực hiện việc kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổchức, cá nhân trong hoạt động điều tra vụ án hình sự nhằm đảm bảo quá trình giảiquyết vụ án hình sự được thực hiện một cách công bằng, đảm bảo xử lý đúng người,đúng tội và đúng pháp luật

Thông qua hoạt động của VKSND nói chung thì thực hiện chức năng KSĐTcác vụ án XPTTQLKT thông qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trongviệc điều tra vụ án hình sự mà cụ thể được ghi nhận tại BLTTHS 2015 và Quy chếcông tác thực hành quyền công tố và kiểm sát khởi tố, điều tra và truy tố của ViệnTrưởng VKSNDTC ban hành kèm theo Quyết định số 111 ngày 17/4/2020

Hiến pháp năm 1959 ra đời đã ghi nhận VKSND là một cơ quan trong hệthống các cơ quan quyền lực nhà nước, với chức năng kiểm sát việc tuân theo phápluật tại Điều 3 Luật tổ chức VKSND năm 1960 đã ghi nhận VKSND có nhiệm vụ:

"Điều tra những việc phạm pháp về hình sự, truy tố trước Tòa án nhân dân nhữngngười phạm pháp về hình sự; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử củaTòa án nhân dân và trong việc chấp hành các bản án; kiểm sát việc tuân theo phápluật trong việc điều tra của Cơ quan công an và của CQĐT khác; kiểm sát việc tuântheo pháp luật trong việc giam, giữ của các trại giam ".[36]

Điều này cho thấy, từ khi mới thành lập VKSND đã có trách nhiệm quyết địnhviệc kiểm sát hoạt động điều tra các vụ án hình sự của các cơ quan tiến hành tốtụng, đảm bảo cho pháp luật tố tụng hình sự được chấp hành nghiêm chỉnh và thốngnhất Cùng với sự phát triển của cách mạng Việt nam, Hiến pháp và Luật tổ chứcVKSND có những bước tiến và có những thay đổi căn bản về nội dung Nhưngchức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp của VKS vẫn

được ghi nhận Điều 3 Luật tổ chức VKSND năm 2002 đã quy định: "Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng, nhiệm vụ bằng những công tác sau đây:

1 Thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra các vụ án hình sự của các CQĐT và các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra;

Theo quy định của Hiến pháp 2013 và Luật TCVKSND 2014 thì VKS thựchiện cả chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát các hoạt động tưpháp Quốc hội đã giao cho VKS thực hiện quyền giám sát việc tuân thủ pháp luậtcủa các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và công dân trong phạm vi được Quốchội giao cho Việc Quốc hội giao cho VKS thực hiện quyền kiểm sát việc tuân theopháp luật trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, xã hội trước đây và quyền kiểm sát cáchoạt động tư pháp hiện nay là xuất phát từ chỗ VKS do cơ quan lập pháp cao nhấtcủa Nhà nước là Quốc hội lập ra, hoạt động theo nguyên tắc tập trung thống nhất vàđộc lập so với các cơ quan Nhà nước khác VKS là cơ quan không nằm trong hệthống các cơ quan hành pháp và cơ quan xét xử Mặt khác, Quốc hội đã giao choVKS thực hiện quyền giám sát việc tuân thủ pháp luật như nêu ở trên, còn xuất phát

từ nhu cầu và sự đòi hỏi pháp luật phải được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất,đòi hỏi sự nhất trí về mục đích hành động trong nhân dân, giữa nhân dân và Nhànước, giữa các ngành, các cơ quan Nhà nước với nhau Thực tế đã chứng minh rằnghoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, xãhội từ năm 1960 đến năm 2014 và hoạt động kiểm sát các hoạt động tư pháp từ năm

2014 đến nay đã có kết quả tốt, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và chấphành pháp luật trên nhiều lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội Trên thực tế hoạtđộng kiểm sát hoạt động điều tra được quy định tại khoản 1 Điều 4 và Điều

15 Luật TCVKSND năm 2014 Hoạt động KSĐT đã được cụ thể hóa thông qua quychế ban hành kèm Quyết định số 111/QĐ-VKSTC ngày 17/4/2019 về thực hànhquyền công tố, kiểm sát việc khởi tố, điều tra và truy tố Các khâu công tác này cóquyền sử dụng các biện pháp nghiệp vụ đã được pháp luật quy định để tác động đến

hoạt động của các chủ thể tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng trong quátrình điều tra vụ án hình sự.

Từ những phân tích trên cho thấy khâu công tác kiểm sát hoạt động điều tra

là một giai đoạn trong quá trình hoạt động nghiệp vụ của VKS trong các giai đoạn

tố tụng hình sự, nhằm thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp và thực hànhquyền công tố của ngành kiểm sát VKSND tỉnh Đắk Lắk đã quán triệt, thực hiệnnghiêm Chỉ thị số 06/CT-VKSTC ngày 06/12/2013 của VKSND tối cao về “tăngcường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điềutra”; theo đó, đã chú trọng việc nắm và quản lý về tình hình tội phạm; tăng cườngkiểm sát chặt chẽ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, áp dụng các biện pháptheo luật định để chống bỏ lọt tội phạm Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Lắk đãtích cực, chủ động tham gia sâu hơn, sớm hơn vào quá trình điều tra, bám sát cáchoạt động điều tra để làm rõ tội phạm, cùng chịu trách nhiệm với cơ quan điều tra

về kết quả điều tra; kịp thời đưa ra các yêu cầu điều tra, chủ động cùng với cơ quanđiều tra tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình điều tra Khicần thiết, trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của pháp luật

để chủ động thu thập và kiểm tra chứng cứ Nội dung điều tra các vụ án xâm phạm

sở hữu có tính chất chiếm đoạt - Tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm, kiếnnghị khởi tố VAHS và quyết định việc khởi tố VAHS Tố giác, tin báo về tội phạm,kiến nghị khởi tố là các thông tin đầu tiên về tội phạm đến với cơ quan có thẩmquyền Đây là cơ sở đầu tiên để cơ quan có thẩm quyền xem xét xác định có phải là

vụ án XPSH có tính chất chiếm đoạt hay không để quyết định đưa hay không đưa

vụ việc vào giải quyết theo thủ tục TTHS Để đảm bảo tính chính xác, đòi hỏi cáchoạt động liên quan đến việc tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm và kiếnnghị khởi tố phải được thực hiện nghiêm chỉnh theo quy định của luật TTHS vềthẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn và các yêu cầu pháp lý khác Sau quá trìnhkiểm tra, xác minh, tùy thuộc vào kết quả, cơ quan có thẩm quyền có thể ra cácquyết định sau:

+ Có đủ căn cứ xác định sự việc có dấu hiệu tội phạm xảy ra trên thực tế, cơquan có thẩm quyền sẽ ra quyết định khởi tố vụ án.

+ Có căn cứ xác định không có sự việc xảy ra hoặc có một trong các căn cứ

để không khởi tố VAHS theo quy định tại Điều 107 Bộ luật TTHS thì cơ quan cóthẩm quyền ra quyết định không khởi tố VAHS và kết thúc về mặt TTHS đối với vụviệc

- Áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong điều tra các vụ án XPSH có tínhchất chiếm đoạt Áp dụng các biện pháp ngăn chặn trong quá trình điều tra các vụ

án XPSH có tính chất chiếm đoạt nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm, không để cácđối tượng trong vụ án bỏ trốn, gây khó khăn cho quá trình điều tra vụ án, nhưngđồng thời nó cũng liên quan đến các chiến thuật điều tra Các biện pháp ngăn chặnđược áp dụng trong quá trình giải quyết các vụ án XPSH có tính chất chiếm đoạtbao gồm: Bắt người (với ba trường hợp bắt bị can bị cáo để tạm giam, bắt ngườitrong trường hợp khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã); Tạmgiữ, tạm giam; Cấm đi khỏi nơi cư trú; Bảo lĩnh; Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị đểbảo đảm Các biện pháp ngăn chặn này có thể được áp dụng trước hoặc sau khikhởi tố vụ án Đây là các biện pháp có tính cưỡng chế nghiêm khắc, thường tácđộng đến các quyền cơ bản của con người, vì vậy khi áp dụng đòi hỏi phải đảm bảotính có căn cứ, đúng thẩm quyền và trình tự, thủ tục mà luật TTHS quy định Bêncạnh đó, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn còn mang tính nghiệp vụ thể hiệnthủ thuật, chiến thuật trong điều tra nhưng không được lạm dụng mà yêu cầu tiênquyết vẫn là phải đảm bảo tính pháp lý cho hoạt động này

- Tiến hành các biện pháp điều tra Sau khi quyết định khởi tố các vụ ánXPSH có tính chất chiếm đoạt, Cơ quan điều tra sẽ bắt tay vào tiến hành các biệnpháp điều tra Tùy tính chất từng vụ án và các tình huống xuất hiện khi khởi tố vụ

án mà thứ tự các biện pháp điều tra được tiến hành Nhưng nhìn chung tất cả các vụ

án XPSH có tính chất chiếm đoạt đều phải tiến hành một số biện pháp điều tra sau

để thu thập chứng cứ phục vụ quá trình chứng minh làm sáng tỏ vụ án

+ Khám nghiệm hiện trường: Khám nghiệm hiện trường là biện pháp điềutra do Điều tra viên tiến hành tại nơi xảy ra tội phạm hoặc tại nơi phát hiện tội phạmnhằm phát hiện vật chứng, dấu vết của tội phạm và làm sáng tỏ những tình tiết có ýnghĩa đối với việc giải quyết VAHS Khám nghiệm hiện trường có thể tiến hànhtrước khi khởi tố VAHS Ngoài việc xác định, thu giữ dấu vết, vật chứng có liênquan đến vụ án XPSH có tính chất chiếm đoạt thì công tác khám nghiệm hiệntrường còn phải xác định, ghi nhận những dấu vết phản ánh việc lục soát, chiếmđoạt tài sản, đặc điểm, chủng loại tài sản bị chiếm đoạt…Cá biệt trong nhữngtrường hợp kèm theo hành vi chiếm đoạt tài sản còn có thể có những hành vi phạmtội khác như giết người, gây thương tích thì công tác khám nghiệm hiện trường cònphải phát hiện, thu giữ dấu vết, vật chứng phản ánh về những hành vi phạm tội đó,

kể cả việc khám nghiệm tử thi (nếu có) Hoạt động khám nghiệm hiện trường phảiđược thực hiện nghiêm chỉnh theo quy định tại Điều 150 BLTTHS

+ Lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơndân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án: Đây là biện pháp điều trabằng cách triệu tập và hỏi những người này các tình tiết liên quan đến vụ án nhằmlàm rõ sự thật của vụ án Việc lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, nguyênđơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án phảithực hiện nghiêm chỉnh theo quy định của Điều 133 đến 137 và các quy định khác

có liên quan của BLTTHS Lấy lời khai những người tham gia tố tụng này trong vụ

án XPSH có tính chất chiếm đoạt phải đặc biệt chú ý làm rõ thời gian, địa điểm xảy

ra tội phạm; số lượng, chủng loại, đặc điểm tài sản bị chiếm đoạt; nguồn gốc tài sản,những người biết được nơi cất giữ tài sản…

+ Khởi tố bị can và hỏi cung bị can: Khởi tố bị can là việc cơ quan có thẩmquyền quyết định khởi tố về hình sự một người khi có căn cứ xác định người đóthực hiện hành vi phạm tội Quyết định khởi tố bị can là cơ sở pháp lý cho các hoạtđộng điều tra và các biện pháp tố tụng khác để xử lý đối với người phạm tội theođúng quy định của pháp luật Việc khởi tố bị can phải thực hiện nghiêm chỉnh theoquy định tại các Điều 126, Điều 127, Điều 128 Bộ luật TTHS Sau khi có quyết

định khởi tố bị can, phải tiến hành hỏi cung bị can Hỏi cung bị can là biện phápđiều tra bằng cách hỏi trực tiếp người đã bị khởi tố về hình sự với tư cách là bị can.

Để tiến hành hỏi cung bị can cần tiến hành các thủ tục để triệu tập bị can theo quyđịnh tại các Điều 129, 130 BLTTHS Việc hỏi cung bị can phải tuân thủ theo đúngquy định tại Điều 131, 132 BLTTHS

+ Đối chất: Đối chất là biện pháp điều tra bằng cách tiến hành hỏi hai ngườicùng một lúc về cùng một vấn đề có liên quan đến vụ án nhằm làm rõ mâu thuẫntrong các lời khai của họ Việc đối chất có thể tiến hành giữa: Bị can với bị can; Bịcan với người bị tình nghi, người bị tạm giữ, người làm chứng, người bị hại; Giữangười bị hại với người làm chứng; Giữa những người làm chứng với nhau Hoạtđộng đối chất phải tiến hành theo đúng quy định Điều 138 BLTTHS

+ Nhận dạng: Nhận dạng là biện pháp điều tra được tiến hành bằng cáchđưa người, vật, ảnh để người làm chứng, người bị hại, bị can quan sát nhận xét cóđúng là đối tượng có liên quan đến vụ án XPSH có tính chất chiếm đoạt mà họ đãbiết trước đây hay không Người nhận dạng có thể là người làm chứng, người bị hại,

bị can Đối tượng nhận dạng có thể là người sống (nhận dạng về hình dáng, tiếngnói), tử thi, đồ vật, súc vật, địa điểm, ảnh của các đối tượng này Hoạt động nhậndạng phải được tiến hành theo quy định tại Điều 139 BLTTHS

+ Khám xét: Khám xét là hoạt động điều tra được tiến hành bằng cách tìmtòi, lục soát trên người, chỗ ở, chỗ làm việc, địa điểm, đồ vật, thư tín, điện tín, bưukiện, bưu phẩm nhằm phát hiện thu giữ vật chứng, đồ vật tài liệu có liên quan đến

vụ án Khám xét là hoạt động liên quan trực tiếp đến quyền bất khả xâm phạm vềchỗ ở, đến việc đảm bảo bí mật thư tín, điện thoại, điện tín Việc khám xét chỉđược tiến hành khi có căn cứ luật định và phải có lệnh của người có thẩm quyền.Hoạt động khám xét phải được tiến hành theo quy định tại các Điều 140, 141, 142,

143, Điều 145 và các quy định khác có liên quan của BLTTHS

+ Thu giữ thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm tại bưu điện: Khi cần thiếtphải thu giữ thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm tại bưu điện thì CQĐT ra lệnh thugiữ Lệnh này phải được VKS phê chuẩn trước khi thi hành, trừ trường hợp không

thể trì hoãn nhưng phải ghi rõ lý do vào biên bản và sau khi thu giữ phải thông báongay cho VKS cùng cấp biết Việc thu giữ thư tín, điện tín, bưu kiện, bưu phẩm tạibưu điện phải tiến hành theo Điều 144 BLTTHS.

+ Thực nghiệm điều tra: Thực nghiệm điều tra là biện pháp điều tra bằngviệc CQĐT tổ chức diễn lại hoặc làm thử một hành vi, sự việc, hiện tượng có liênquan đến việc điều tra làm rõ vụ án trong điều kiện tương tự như lời khai của bị can,người làm chứng, người bị tạm giữ, người bị hại hay giả thuyết điều tra của CQĐT

để xem hành vi, sự việc, hiện tượng đó có xảy ra hay không và như thế nào Khi tiếnhành thực nghiệm điều tra phải tuân theo các quy định tại Điều 153 và các quy địnhkhác có liên quan của BLTTHS

+ Trưng cầu giám định: Trưng cầu giám định là hoạt động của cơ quan tiếnhành tố tụng được tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định nhằm trưngcầu các cơ quan, tổ chức hoặc các nhà chuyên môn sử dụng tri thức khoa học vàoviệc nghiên cứu, xem xét, đối chiếu để kết luận về các vấn đề cần kết luận nhằm thuthập chứng cứ phục vụ cho việc giải quyết VAHS Trong các vụ án XPSH có tínhchất chiếm đoạt, hoạt động trưng cầu giám định thường là giám định tài sản bịchiếm đoạt Hoạt động trưng cầu giám định và giám định phải được tiến hành theoquy định tại các Điều 155 đến 159 Bộ luật TTHS

- Tạm đình chỉ điều tra và kết thúc điều tra

+ Tạm đình chỉ điều tra: Tạm đình chỉ điều tra là việc CQĐT tạm ngừngviệc tiến hành điều tra đối với cả vụ án hoặc đối với một bị can khi bị can bị bệnhtâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác có chứng nhận của hội động giám định ykhoa; khi chưa xác định được bị can hoặc không rõ bị can đang ở đâu hoặc chưa cókết luận giám định khi hết thời hạn điều tra (Điều 160 Bộ luật TTHS)

+ Kết thúc điều tra: Có hai hình thức kết thúc điều tra vụ án XPSH có tínhchất chiếm đoạt: Đình chỉ điều tra: Hình thức này được tiến hành khi trong quá trìnhđiều tra, CQĐT có căn cứ xác định không có sự việc phạm tội xảy ra, hành vi xảy rakhông cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa đủtuổi chịu trách nhiệm hình sự hoặc đã chết, hay hết thời hạn điều tra nhưng không

chứng minh được bị can phạm tội Việc đình chỉ điều tra có thể là đình chỉ toàn bộ

vụ án hoặc đình chỉ điều tra đối với từng bị can Khi đình chỉ điều tra CQĐT làmbản kết luận điều tra, trong đó nêu rõ quá trình điều tra vụ án và căn cứ đình chỉđiều tra (Điều 164 Bộ luật TTHS) Đề nghị truy tố: Theo quy định tại Điều 163 Bộluật TTHS thì khi có đủ chứng cứ chứng minh tội phạm và những người phạm tội,CQĐT làm bản kết luận điều tra trong đó nêu rõ căn cứ khởi tố vụ án, các quyếtđịnh khởi tố bị can, trình bày diễn biến phạm tội của các bị can, các chứng cứ đã thuthập được chứng minh hành vi phạm tội của các bị can; Những ý kiến nhận xét và

đề xuất vụ án; Lý do và căn cứ đề nghị truy tố; Lý lịch của các bị can Kết luận điềutra do Thủ trưởng CQĐT ký, được chuyển cùng hồ sơ cho VKS và gửi cho các bịcan.Hồ sơ VAHS được chuyển cho VKS đề nghị truy tố bị can trước pháp luật Hồ

sơ được đánh bút lục từ số 01 đến hết Khi chuyển hồ sơ sang VKS, CQĐT bàn giao

cả vật chứng cho VKS và phải lập biên bản bàn giao Mặt khác kiên quyết khôngphê chuẩn hoặc hủy bỏ các quyết định không có căn cứ, trái pháp luật của Cơ quanđiều tra, góp phần bảo đảm không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làmoan người vô tội

Chất lượng, hiệu quả công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạn điềutra đã có chuyển biến rõ rệt

1.2 Tổng quan về pháp luật điều chỉnh hoạt động kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm, nguồn của pháp luật về kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

Xử lý các hành vi pháp luật và tăng cường KSĐT các vụ án xâm phạm trật tựquản lý kinh tế không chỉ là trách nhiệm của VKSND mà là của toàn xã hội Hoạtđộng KSĐT các vụ án XPTTQLKT muốn đạt hiệu quả cao nhất thiết phải đượcpháp điển hoá thành các quy phạm, các đạo luật Mặc dù vậy, hiện nay khái niệm

pháp luật KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế vẫn còn những cách

hiểu khác nhau

Trong những năm qua, đất nước ta đã và đang tiến hành công cuộc công

nghiệp hóa, hiện đại hóa, song song với phát triển kinh tế cũng cần ban hành cácquy định pháp luật trong lĩnh vực KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế.Nhận thức rõ vai trò quan trọng của hoạt động đấu tranh phòng ngừa tội phạm, các

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã hoạch định, xây dựng và ban hành hệ thốngvăn bản pháp luật nhằm điều chỉnh Có thể nói rằng, phạm vi và đối tượng điềuchỉnh cụ thể trong từng văn bản pháp luật, các quan hệ về đấu tranh phòng ngừa tộiphạm với luật chuyên ngành đã được xử lý một cách hài hoà và ngày càng mangtính khả thi cao Thông qua hoạt động ban hành một hệ thống các văn bản phápLuật chung và văn bản pháp Luật chuyên ngành khác có quy định về nghĩa vụ đấutranh phòng ngừa tội phạm đã tạo nên nền tảng pháp lý cơ bản trong hoạt độngKSĐT các vụ án xâm phạm trật, xây dựng và phát triển bền vững Dựa trên các

phân tích trên tác giả đưa ra khái niệm pháp luật KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế như sau: Pháp luật KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh

tế là tập hợp các văn bản quy phạm pháp luật trong hoạt động xử lý các tội phạm

về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế khi các chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật hình sự Pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT được cấu thành bởi hệ thống quy

phạm pháp luật được quy định tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhaunhư: Hiến pháp, Luật cho đến những văn bản hướng dẫn thi hành do Chính phủ, các

Bộ, ban ngành hay chính quyền địa phương ban hành

Trên cơ sở đó, pháp luật KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có

hoạt động điều tra Tại Khoản 1 Điều 11 Luật tổ chức CQĐT hình sự 2015 quyđịnh: “Viện kiểm sát tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra nhằm bảo đảmcho hoạt động điều tra của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một sốhoạt động điều tra tuân thủ các quy định của BLTTHS và Luật này; phải phát hiệnkịp thời và yêu cầu, kiến nghị CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một sốhoạt động điều tra khắc phục vu phạm pháp luật trong hoạt động điều tra.” BLTTHSnăm 2015 quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của Viện trưởng, Phó Viện trưởngViện kiểm sảt, Kiểm sát viên, Kiểm tra viên nhằm nâng cao chức năng KSĐT Cácchủ thể KSĐT đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi, quyết định củamình KSĐT các tội về XPTTQLKT là hoạt động của VKSND trong tố tụng hình sự

để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người thực hiện hành vi phạm tộixâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong giai đoạn điều tra đối với các vụ án xâmphạm trật tự quản lý kinh tế bắt đầu từ khi có tố giác hành vi XPTTQLKT, tin báo

về tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế hoặc kiến nghị khởi tố vụ án hình sựXPTTQLKT (có nguồn tin báo về tội phạm XPTTQLKT) và kết thúc thuộc mộttrong ba trường hợp đó là: Khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định đình chỉ việcgiải quyết nguồn tin báo về tội phạm XPTTQLKT; khi cơ quan có thẩm quyền raquyết định đình chỉ vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế hoặc khi cơ quan cóthẩm quyền kết thúc điều tra, ban hành kết luận điều tra đối với vụ án xâm phạm trật

tự quản lý kinh tế và chuyển hồ sơ đến Viện kiểm sát để đề nghị truy tố các bị can

Theo quy định tại Điều 14 Luật tổ chức VKSND năm 2014 khi KSĐT, Việnkiểm sát nhân dân có những nhiệm vụ, quyền hạn đã được ghi nhận Với các quyđịnh của Theo quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 thì cơquan có thẩm quyền KSĐT là Viện kiểm sát nhân dân Hoạt động KSĐT của Việnkiểm sát nhân dân được thực hiện thông qua nhiệm vụ, quyền của những người tiếnhành tố tụng có thẩm quyền pháp lý trong tố tụng hình sự Bộ luật Tố tụng hình sựnăm 2015 quy định cụ thể, chặt chẽ nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát tronghoạt động kiểm sát điều tra

Để bảo đảm hoạt động điều tra được tiến hành tốt, Kiểm sát viên được phâncông KSĐT phải nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, bám sát quá trình hoạt động của cơquan điều tra nhằm kịp thời đưa ra các yêu cầu điều tra một cách toàn diện để đảmbảo quá trình điều tra được thực hiện đúng quy định của pháp luật và việc giải quyết

vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật Bên cạnh đó, để thực hiện nhiệm vụ,quyền hạn của mình

Trên cơ sở quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 thay đổi theohướng tăng cường trách nhiệm của VKS khi kiểm sát điều tra các vụ án hình sựđược quy định cụ thể tại Điều 166 BLTTHS góp phần nhằm nâng cao chất lượngKSĐT vụ án hình sự nói chung, KSĐT vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế đượcnhanh chóng, chống oan người vô tội và bỏ lọt tội phạm Các chủ thể KSĐT đềuphải chịu trách nhiệm trách pháp luật về hành vi, quyết định của mình trong quátrình tiến hành hoạt động điều tra trong thực tế

+ Thứ hai, do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, việc xây dựng, ban hành và thực thi pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT ở nước ta ra đời muộn hơn so với một

số lĩnh vực pháp luật khác Tuy rằng, khẳng định vai trò quan trọng của hoạt

động đấu tranh phòng ngừa tội phạm là tất yếu khách quan, cũng như yêu cầu luậthóa các công cụ pháp lý nhằm điều chỉnh việc thực hiện các biện pháp đấu tranhphòng ngừa tội phạm

+ Thứ ba, tuy rằng pháp luật KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh

tế ở Việt Nam ra đời muộn hơn so với các lĩnh vực luật pháp khác nhưng pháp luật

về KSĐT các vụ án XPTTQLKT đã có sự phát triển nhanh chóng và ngày càng hoàn thiện hơn Cùng với sự quan tâm của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về

chiến lược KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế đã và đang được hoàn

thiện trên cả hai phương diện: Lý luận và thực tiễn Việt Nam đã đi đầu trong việc

xử lý các hành vi vi phạm, cụ thể hóa vấn đề KSĐT các vụ án XPTTQLKT thànhchiến lược phát triển quốc gia… khẳng định không đánh đổi môi trường để lấy kinh

tế Tuy vậy, bên cạnh những thành tựu đạt được, pháp luật KSĐT các vụ ánXPTTQLKT cũng đứng trước những thách thức to lớn về đấu tranh phòng ngừa tội

phạm và sự phát triển bền vững của Việt Nam trong thời đại mới.

+ Thứ tư, pháp luật KSĐT các vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có liên quan trực tiếp đến hoạt động quản lý nhà nước nói chung, vấn đề về kinh tế nói riêng Đặc biệt, pháp luật về KSĐT các vụ án XPTTQLKT ở nước ta có liên quan

mật thiết đối với nhiều lĩnh vực pháp luật khác như dân sự, kinh tế Hoạt động đấutranh phòng ngừa tội phạm nói chung với mục tiêu là đấu tranh phòng ngừa tộiphạm sống không chỉ riêng với đất nước ta mà còn là toàn cầu Nhà nước với vai trò

là chủ thể thay mặt nhân dân quản lý bảo vệ những lợi ích chung của cộng đồng,đảm bảo phát triển nền kinh tế hoàn thiện, vững mạnh do vậy phải ban hành các quyphạm pháp luật nhằm quản lý xã hội trong đó có vấn đề KSĐT các vụ ánXPTTQLKT Từ đó, cho thấy vai trò quan trọng của pháp luật KSĐT các vụ án xâmphạm trật tự quản lý kinh tế không chỉ riêng đối với Việt Nam mà còn đối với toàncầu trong giai đoạn hiện nay

1.2.2 Nội dung áp dụng pháp luật về hoạt động kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của VKS

KSĐT vụ án hình sự là một nội dung thuộc chức năng Kiểm sát hoạt động tưpháp của VKSND Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 LTCVKSND năm 2014: Kiểmsát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợppháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tưpháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tộiphạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việcgiải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh,thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạtđộng tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật

Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm:

- Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố;việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và giađình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyết khiếu nại,

tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác được thực hiện đúng quy định của pháp luật;

- Việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam,quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật;

áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT và các quyền, lợi ích hợp phápkhác của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luậthạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ;

- Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm chỉnh;

- Mọi vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh

Kiểm sát điều tra là một trong số các nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểmsát thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp Điều này có nghĩa là hoạt độngđiều tra là hoạt động tư pháp, Cơ quan điều tra là cơ quan tư pháp, Thủ trưởng, PhóThủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên là các chức danh tư pháp và mọi hoạtđộng theo Luật Tố tụng Hình sự của cơ quan và các chức danh này phải chịu sựkiểm sát của Viện kiểm sát Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sátkhi kiểm sát điều tra vụ án hình sự theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Theo quy định tại Điều 166 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:

“1 Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố, điều tra và lập hồ sơ

vụ án của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.

2 Kiểm sát hoạt động tố tụng hình sự của người tham gia tố tụng; yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý nghiêm minh người tham gia tố tụng vi phạm pháp luật.

3 Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền điều tra.

4 Yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cung cấp tài liệu liên quan để kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố, điều tra khi cần thiết.

5 Khi phát hiện việc điều tra không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì Viện kiểm sát yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động:

a) Tiến hành hoạt động điều tra đúng pháp luật;

b) Kiểm tra việc điều tra và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát;

c) Cung cấp tài liệu liên quan đến hành vi, quyết định tố tụng có vi phạm pháp luật trong việc điều tra.

6 Kiến nghị, yêu cầu Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra khắc phục vi phạm trong việc khởi tố, điều tra.

7 Yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thay đổi Điều tra viên, Cán bộ điều tra, xử lý nghiêm minh Điều tra viên, Cán bộ điều tra vi phạm pháp luật trong hoạt động tố tụng.

8 Kiến nghị cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật.

9 Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong việc kiểm sát điều tra vụ án hình

sự theo quy định của Bộ luật này.“

Kiểm sát điều tra là một trong số các nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểmsát thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp Điều này có nghĩa là hoạt độngđiều tra là hoạt động tư pháp, Cơ quan điều tra là cơ quan tư pháp, Thủ trưởng, PhóThủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên là các chức danh tư pháp và mọi hoạtđộng theo Luật Tố tụng Hình sự của cơ quan và các chức danh này phải chịu sựkiểm sát của Viện kiểm sát

Vấn đề đặt ra là: vậy Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật củangười tham gia tố tụng như thế nào và có quyền hạn, trách nhiệm đến đâu trong lĩnhvực này? Bộ luật Tố tụng hình sự, cho đến nay, vẫn chưa có những quy định cụ thể,khả thi cho phép Viện kiểm sát tiến hành các hành vi tố tụng và ra các quyết định tốtụng thích hợp phục vụ mục tiêu kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người thamgia tố tụng Bù lại, Điều 168 của Bộ luật Tố tụng hình sự quy định: “Cơ quan, tổ

chức, cá nhân phải nghiêm chỉnh thực hiện quyết định, yêu cầu của Cơ quan điềutra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sáttrong giai đoạn điều tra vụ án hình sự; trường hợp không chấp hành mà không vì lý

do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì bị xử lý theo quy định củapháp luật.” Vận dụng quy định này và một số quy định khác như giải quyết khiếunại, tố cáo; trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra; xem xét, cấp giấy chứngnhận cho người bào chữa.v.v , Viện kiểm sát thực tế đã tiến hành kiểm sát việc tuântheo pháp luật của người tham gia tố tụng

Điều 166 đặt trọng tâm vào việc kiểm sát hoạt động điều tra Theo điều luậtnày thì Viện kiểm sát kiểm sát ba loại công việc: khởi tố vụ án của Cơ quan điều tra,việc tiến hành các hoạt động điều tra và lập hồ sơ vụ án của Cơ quan điều tra

Về khởi tố vụ án hình sự, Điều 161 đã quy định quyền hạn và trách nhiệm củaViện kiểm sát trong khởi tố vụ án hình sự Trước hết, Viện kiểm sát có trách nhiệmkiểm sát việc tuân theo pháp luật trong khởi tố vụ án hình sự, bảo đảm mọi tội phạmđược phát hiện đều bị khởi tố, việc khởi tố vụ án có căn cứ và hợp pháp

Để đảm bảo việc khởi tố vụ án hình sự kịp thời, khách quan, chính xác vàđúng pháp luật, trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi ra quyết định khởi tố vụ án hình sự,các cơ quan có quyền khởi tố (Cơ quan điều tra, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểmlâm, lực lượng Cảnh sát biển, Cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhândân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và cả Hội đồng xét xử)phải gửi quyết định khởi tố tới Viện kiểm sát để kiểm sát việc khởi tố Trường hợpquyết định khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan nói trên, trừ Hội đồng xét xử,không có căn cứ thì Viện kiểm sát có quyền ra quyết định hủy bỏ quyết định khởi tố

đó Nếu quyết định khởi tố vụ án hình sự của Hội đồng xét xử không có căn cứ thìViện kiểm sát kháng nghị lên Tòa án cấp trên Bên cạnh hoạt động kiểm sát việckhởi tố, Viện kiểm sát còn có trách nhiệm kiểm sát cả việc không khởi tố vụ án hình

sự Đây là hướng kiểm sát có vai trò quan trọng trong việc chống bỏ lọt tội phạm.Các điều 157, 158 của Bộ luật tố tụng hình sự quy định các căn cứ và thủ tục khôngkhởi tố vụ án hình sự và đòi hỏi việc không khởi tố cũng phải được xác định bằng

một quyết định tố tụng Và quyết định không khởi tố vụ án hình sự (cũng như quyếtđịnh hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án hình sự và các tài liệu liên quan) phải đượcgửi cho Viện kiểm sát cùng cấp trong thời hạn 24 giờ, kể từ khi ra quyết định Nếuquyết định không khởi tố vụ án hình sự của các cơ quan đó không có căn cứ thìViện kiểm sát hủy bỏ quyết định đó và ra quyết định khởi tố vụ án.

Về kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ sơ vụ án của Cơ quan điềutra, nhiệm vụ cụ thể của Viện kiểm sát được thể hiện ở nhiều quy định khác nhau.Trong quá trình kiểm sát hoạt động điều tra, việc lập hồ sơ vụ án của Cơ quan điềutra, cũng như kiểm sát việc khởi tố, Viện kiểm sát có nhiệm vụ và quyền hạn: yêucầu Cơ quan điều tra khắc phục các vi phạm pháp luật trong hoạt động điều tra; yêucầu Cơ quan điều tra cung cấp tài liệu cần thiết về vi phạm pháp luật của Điều traviên; yêu cầu Thủ trưởng Cơ quan điều tra xử lý nghiêm minh Điều tra viên đã viphạm pháp luật trong khi tiến hành điều tra

Cùng với việc tác động đến Cơ quan điều tra và Điều tra viên thông qua việckiểm sát điều tra, Viện kiểm sát còn có trách nhiệm kiến nghị với các cơ quan, tổchức hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật

Để bảo đảm cho các kiến nghị của Viện kiểm sát có hiệu lực và hiệu quả, Điều 168của Bộ luật tố tụng hình sự quy định: những quyết định, yêu cầu của Viện kiểm sáttrong giai đoạn điều tra vụ án hình sự phải được cơ quan, tổ chức và công dânnghiêm chỉnh chấp hành Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Viện kiểm sátgắn với hoạt động kiểm sát điều tra là giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền điềutra Mặc dù Bộ luật tố tụng hình sự, bằng các quy định cụ thể của mình, đã giảiquyết khá toàn diện và cụ thể những vấn đề liên quan đến việc phân định thẩmquyền điều tra, song trong thực tế, những nhầm lẫn, tranh chấp về thẩm quyền điềutra vẫn thường xảy ra Bởi vậy, Viện kiểm sát, với tư cách là Cơ quan kiểm sát điềutra, đồng thời

giữ vai trò trung gian xử lý, ra quyết định cuối cùng giải quyết các tranh chấp vềthẩm quyền điều tra được quy định trong từng điều luật cụ thể

1.3 Khái quát chung về áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của VKS

1.3.1 Khái niệm, đặc điểm về áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế

1.3.1.1 Khái niệm

Áp dụng pháp luật là hoạt động thực hiện pháp luật mang tính tổ chức quyềnlực nhà nước, được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, được Nhànước trao quyền, nhằm cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụthể đối với cá nhân, tổ chức cụ thể Hoặc là hành vi của cơ quan nhà nước, cán bộ,công chức có thẩm quyền hay một tổ chức được giao quyền để căn cứ vào quy địnhcủa pháp luật nhằm giải quyết một trường hợp cụ thể

Áp dụng pháp luật là một hình thức thực hiện pháp luật có những nét đặc thù.Mục đích trực tiếp của áp dụng pháp luật là bảo đảm cho những qui phạm pháp luậtđược thực hiện triệt để trong đời sống thực tế Như vậy, có thể đưa ra khái niệm ápdụng pháp luật như sau: Áp dụng pháp luật là hoạt động thực hiện pháp luật mangtính quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền đểbuộc người vi phạm phải thực hiện theo một trình tự thủ tục do pháp luật quy định

cụ thể đối với những vi phạm cụ thể

Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKSND là hoạt động ápdụng các quy định của Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hình sự, Luật tổ chứcVKSND và các văn bản hướng dẫn pháp luật có liên quan của cơ quan trong hoạtđộng kiểm sát điều tra các vụ án hình sự theo quy định pháp luật hiện hành

Hoạt động áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKSND đượcthực hiện bởi Viện Trưởng, Phó Viện Trưởng, Kiểm sát viên nhằm buộc bị can phải

có nghĩa vụ tuân thủ các quy định của pháp luật trong thời gian điều tra vụ án hìnhsự

Trong giai đoạn KSĐT vụ án hình sự về XPTTQLKT thì KSV thông qua cácchức năng, nhiệm vụ của mình nhằm đảm bảo các cơ quan thực hiện tố tụng phảithực hiện các quyền và nghĩa vụ trong giải quyết vụ án hình sự đối với các tội

XPTTQLKT thực hiện theo quy định của luật nội dung là Bộ luật hình sự, căn cứquy định của Bộ luật hình sự để xử lý tội phạm từ đó lựa chọn áp dụng mức hìnhphạt, loại hình phạt tương ứng với hành vi phạm tội của bị can Tại phiên tòa nhữngngười tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng cũng phải tuân thủ và thực hiệnđúng trình tự thủ tục theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, theo đó nhữngngười tiến hành tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm có thẩm quyền áp dụng các quy địnhcủa Bộ luật TTHS để buộc bị can phải thực hiện các nghĩa vụ của mình tại phiêntòa.

Như vậy, có thể đưa ra khái niệm áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án xâmphạm trật tự quản lý kinh tế của VKSND như sau:

Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKSND là hoạt độngthực hiện pháp luật mang tính quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan nhànước có thẩm quyền là VKSND với nội dung là kiểm sát các hoạt động trong quátrình điều tra các vụ án hình sự để buộc người vi phạm (bị can) phải thực hiện theomột trình tự thủ tục tố tụng trong quá trình điều tra các tội XPTTQLKT có nhằm răn

đe giáo dục người phạm tội trở thành người tốt, đảm bảo trật tự án toàn xã hội

Thứ nhất: Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKS có thẩm quyền thực hiện nhân danh quyền lực nhà nước, nhân danh công lý nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, trừng trị thích đáng đối với người thực hiện hành

vi phạm tội.

Hoạt động Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKSn có ýnghĩa đặc biệt quan trọng trong toàn bộ qúa trình giải quyết vụ án hình sự Thông

qua các biện pháp điều tra của các cơ quan tố tụng nhằm hình thành nên kết quảđiều tra, làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án Việc xét xử tuân thủ đúng thủ tục luậtđịnh và các quy phạm pháp luật về nội dung về khung hình phạt, trách nhiệm dân sự

để giáo dục răn đe người phạm tội và phòng ngừa chung trong quàn chúng nhân dânnhằm giúp người dân hiểu được hành vi XPTTQLKT là hành vi vi phạm pháp luật,hành vi đó không những làm gia tăng hành vi phạm tội mà bản thân họ còn bị xử lýhình sự về các tội XPTTQLKT nếu có đầy đủ dấu hiệu phạm tội với mức hình phạtnghiêm khắc và phải bồi thường bồi hoàn về trách nhiệm dân sự đối với tài sản đó

Từ đó hạn chế các loại tội phạm xảy ra

Thứ hai: Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKS được tiến hành tại giai đoạn điều tra.

Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKS góp phần thúcđẩy hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm được diễn ra một cách kịp thời Các

vụ án được Cơ quan điều tra giải quyết một cách hợp pháp, nhanh chóng để có thểđáp ứng được nhu cầu của xã hội cần được giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, quyền vàlợi ích hợp pháp của công dân được thực hiện trên thực tế Với tình hình tộiphạmngày nay diễn ra ngày càng phức tạp, hoạt động áp dụng pháp luật hìnhsự của Cơquan THTT không chỉ cần đáp ứng kịp thời nhucầu cấp bách của xã hội mà nó cầnphải được thực hiện một cách công bằng, hợp pháp

Hoạt động áp dụng pháp luật trong hoạt động điều tra được biểu hiện tậptrung ở kết quả là CQĐT kết thúc điều tra và đề nghị VKSND truy tố theo tội danh

Từ đó, góp phần răn đe, giáo dục công dân trong việc phòng, chống tội phạm Đồngthời, việc áp dụng pháp luật hình sự công khai cũng nói lên được tính khả thi củapháp luật tố tụng hình sự được thực hiện từ phía cơ quan áp dụng pháp luật tronghoạt động điều tra là CQĐT

Thứ ba: Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKS được thực hiện theo trình tự tố tụng do BLTTHS quy định.

Ở mỗi giai đoạn tố tụng đều có những quy định về trình tự thủ tục khác nhau.Sau khi thụ lý vụ án CQĐT được phân công phải nghiên cứu hồ sơ vụ án để điều tra

các hành vi phạm tội và VKSND tiến hành chức năng kiểm sát hoạt động điều tracủa CQĐT, cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra không để căn cứvào các quy định của pháp luật tương ứng nhằm ban hành quyết định có căn cứ vàđúng quy định pháp luật.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của BLTTHS là cơ sở, điều kiện bắtbuộc để đảm bảo cho việc áp dụng pháp luật hình sự được chính xác, khách quan.Cho nên quá trình áp dụng pháp luật của Tòa án phải vừa áp dụng đúng đắn các quyphạm pháp luật về nội dung, vừa phải áp dụng đúng các quy phạm pháp luật về tốtụng mới đảm bảo cho việc ban hành bản án hợp pháp, đúng người, đúng tội đúngpháp luật, tránh trường hợp bị hủy sửa do oan sai, bỏ lọt tội phạm hay vi phạm thủtục tố tụng nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án Tuân thủchặt chẽ về hình thức, thủ tục pháp lý về Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ ánXPTTQLKT của VKS có mục đích đảm bảo xác định được toàn bộ sự thật của vụ

án, đảm bảo cho việc ADPL chính xác, bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng,nhằm tránh sự lạm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng, là cơ sở pháp lý cho cơquan tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng thực hiện các quyền và nghĩa vụ.Tính chặt chẽ về nội dung được thể hiện là mỗi điều luật áp dụng đòi hỏi sự chínhxác về điểm khoản phù hợp với nội dung vụ án, nhân thân của bị can và trị giá tàisản, không có sự áp dụng pháp luật một cách tương tự cũng như suy diễn sự việc

Hoạt động ADPL hình sự đòi hỏi phải tuân thủ những yêu cầu nghiêm ngặt

từ quy trình áp dụng đến nội dung áp dụng xuất phát từ tính nghiêm khắc của chế tàipháp luật hình sự, từ yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của công dân, nhucầu đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội theo trình tự chặt chẽ với nhữngtiêu chuẩn nghiêm ngặt để thực hiện nhiệm vụ thường xuyên là giải quyết, xét xửcác loại án XPTTQLKT theo thẩm quyền xét xử của Toà án

Thứ tư: Áp dụng pháp luật trong hoạt động điều tra các vụ án XPTTQLKT là quá trình cá biệt hoá những quy phạm pháp luật hình sự

XPTTQLKT là tên một nhóm tội danh được quy định trong bộ luật hình sự,

Do vậy, việc điều tra các tội XPTTQLKTđòi hỏi phải có đủ căn cứ để buộc tội Từ

đó có căn cứ xác định cá nhân, tổ chức phạm tội hay không, khung hình phạt cụ thểđối với từng vụ án, từng bị can để áp dụng hình phạt cụ thể với mỗi bị can phù hợpvới tính chất mức độ của hành vi phạm tội.

Cơ quan THTT ội đồng xét xử căn cứ vào khung hình phạt, các tình tiết tăngnặng giảm nhẹ, tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân ngườiphạm tội để lựa chọn quyết định cho miễn trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng hìnhphạt phù hợp đối với bị can

Thứ năm: Áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKS nhằm phòng ngừa, hạn chế các hành vi liên quan đến các tội phạm khác.

Việc áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT của VKS mang ýnghĩa quan trọng trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm Để áp dụng phápluật một cách chính xác nhất đối với từng hành vi phạm tội và từng bị can đòi hỏithẩm phán, hội đồng xét xử phải nghiên cứu thật kỹ hồ sơ vụ án, các chứng cứ đãđược cơ quan điều tra thu thập để từ đó đánh giá nhận định xem đối tượng đã cấuthành tội phạm XPTTQLKT chưa hay là đồng phạm với tội phạm của người thựchiện tội phạm hay họ không phạm tội để từ đó lựa chọn quy phạm pháp luật phùhợp để ra quyết định đúng đắn đối với việc giải quyết vụ án

1.3.2 Các yếu tố tác động đến hiệu quả áp dụng pháp luật trong kiểm sát điều tra vụ án xâm phạm trật tự quản lý kinh tế của VKS

Để bảo đảm áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT thì những yếu tốtác động có vai trò rất quan trọng trong hoạt động kiểm sát xét xử vụ án hình sự củaViện kiểm sát nhân dân Cụ thể như sau:

Đấu tranh phòng ngừa tội phạm có vai trò quan trọng trong việc phát triểnkinh tế - xã hội của mỗi một quốc gia, ngoài ra vì tính chất nhạy cảm của đấu tranhphòng ngừa tội phạm nên những vấn đề liên quan đến lĩnh vực này luôn có sự chỉđạo sát sao, sự quan tâm cụ thể của Đảng và cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Việcđưa ra đường lối chính sách về pháp luật áp dụng pháp luật KSĐT các vụ ánXPTTQLKT là điều cần thiết

Trong tiến trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX chúng

ta đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần quản lý chặt chẽ về vấn đề đấu tranhphòng ngừa tội phạm nói chung và áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKTnói riêng trong giai đoạn hiện nay

Thông qua việc thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX, hiệuquả quản lý nhà nước về đấu tranh phòng ngừa tội phạm từng bước được tăngcường; chính sách pháp luật về đấu tranh phòng ngừa tội phạm ngày càng đượchoàn thiện, nhất là trong vấn đề áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKTtrong giai đoạn hiện nay Đó là việc chấp hành kỷ luật, kỷ cương trong quản lý,nâng cao hiệu quả và trách nhiệm về áp dụng pháp luật KSĐT các vụ ánXPTTQLKT Đồng thời, quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta là cần kiệntoàn về công tác quản lý hành chính Nhà nước trong lĩnh vực đấu tranh phòng ngừatội phạm, nâng cao vai trò của các cơ quan Nhà nước trong quản lý, giải quyết cácvấn đề về đấu tranh phòng ngừa tội phạm nói chung đáp ứng với tình hình mới củađất nước Các cơ quan nhà nước phải nâng cao hiệu lực, hiệu quả giải quyết tranhchấp, khiếu nại, tố cáo về đấu tranh phòng ngừa tội phạm Cơ chế giải quyết tranhchấp về đấu tranh phòng ngừa tội phạm cần đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp củacác chủ thể

Tại nghị quyết hội nghị trung ương 6 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa 11quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta là tiếp tục kế thừa những định hướng,chính sách pháp luật đấu tranh phòng ngừa tội phạm đã nêu trong Nghị quyết hộinghị lần thứ 7 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa IX cần tiếp tục đổi mới vàhoàn thiện chính sách pháp luật về đấu tranh phòng ngừa tội phạm Đảm bảo sựquản lý thống nhất khi Nhà nước ta đang tích cực hoàn thiện bộ máy nhà nước, hệthống pháp luật theo tinh thần Hiến pháp năm 2013, trong đó có những bộ luật cơbản nhằm bảo vệ KSĐT tội XPTTQLKT như: Bộ luật hình sự, Bộ luật tố tụng hìnhsự,… thì việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn về bảo vệ KSĐT tội XPTTQLKTthông qua hoạt động xét xử và vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong chức năng,nhiệm vụ của mình là điều rất cần thiết, cả về mặt lý luận và thực tiễn trên các địa

phương nói riêng và cả nước nói chung trong giai đoạn hiện nay Dưới sự chỉ đạocủa Đảng và Nhà nước thì việc hoàn thiện cơ chế giải quyết các vấn đề về tranhchấp đấu tranh phòng ngừa tội phạm nói chung và áp dụng pháp luật KSĐT các vụ

án XPTTQLKT nói riêng ở nước ta là yếu tố quan trọng trong việc hình thành nêncác quy định của pháp luật và thực hiện có hiệu quả những quy định này trong thựctế

* Hệ thống quy định pháp luật

Yếu tố về hệ thống văn bản pháp luật: các quy định về trong quá trình thựchiện áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT cần được quy định rõ trongcác văn bản pháp luật Hệ thống pháp luật về áp dụng pháp luật KSĐT các vụ ánXPTTQLKT cần đảm bảo quy định rõ ràng, chi tiết và có hướng dẫn cụ thể vềphương thức, trình tự, thủ tục, chế tài, đảm bảo thực hiện bằng các công cụ như thếnào…Ngoài ra, hệ thống văn bản cần mang tính chất dự báo, các quy định mangtính chất điều chỉnh, phạm vi điều chỉnh rộng và hiệu quả

Vấn đề áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT hiện nay đã và đangtrở thành vẫn đề được các quốc trong khu vực và trên thế giới quan tâm, chú trọng.Đối với vấn đề áp dụng pháp luật KSĐT các vụ án XPTTQLKT nói nói riêng ởnước ta hiện nay đã và đang trở thành vấn đề nhận được nhiều quan tâm của các cơquan NN có thẩm quyền và toàn xã hội Nhận thức được tầm quan trọng của lĩnhvực này, đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước cũng như điều chỉnh hiệu quả cácquan hệ xã hội phát sinh thì pháp luật ngày càng được sửa đổi, bổ sung một cáchhoàn thiện hơn, trong đó có nội dung về đề áp dụng pháp luật KSĐT các vụ ánXPTTQLKT

Ở nước ta hiện nay, tại Hiến pháp 2013 – luật cơ bản của nhà nước có giá trịpháp lý cao nhất là cơ sở pháp lý cơ bản cho văn bản luật và dưới luật triển khai chitiết quy định về vấn đề này Cùng với Hiến pháp, các văn bản luật cũng quy địnhtheo hướng ngày càng hoàn thiện và phù hợp hơn về nội dung áp dụng pháp luậtKSĐT các vụ án XPTTQLKT ở nước ta, đáp ứng với yêu cầu chính trị, quá trìnhxây dựng kinh tế - xã hội ở nước ta trong tình hình mới Ngoài ra, các quy định về